جةلتوقساندا جةگةن تاياعئم ةستةن كةتپةيدئ- اقئن مةيئرحان اقداؤلةت ذلئ
استانا. 14- جةلتوقسان. قازاقپارات - ةندئ بئرنةشة كذننةن كةيئن حالقئمئزدئث ذلتتئق ساناسئن وياتقان جةلتوقسان وقيعاسئنا 26 جئل تولادئ. قازاقتئث باسئنا قارا بذلت ذيئرئلگةن 1986- جئلدئث 17- جةلتوقسانئندا برةجنةأ الاثئنا شئققان قازاق جاستارئنئث اراسئندا اقئن مةيئرحان اقداؤلةت ذلئ دا بولدئ.
الاثعا بارعانئ ءذشئن ورئمدةي جاستارئمئزدئ اياؤسئز قئرعان كةثةستئك يمپةريانئث قاهارئنا ئلئگئپ جازالاندئ. تاؤةلسئزدئك مةرةكةسئنئث قارساثئندا اقئن مةيئرحان اقداؤلةت ذلئنا جولئعئپ، اثگئمةلةسكةن ةدئك.
- قالاي ويلايسئز؟ ادئلةتتئلئكتئ تالاپ ةتئپ، الاثعا شئققان قازاق جاستارئنئث كوتةرئلئسكة شئعؤئنا نة تذرتكئ بولدئ؟
- الدئمةن بذنئ «كوتةرئلئس» دةپ اتاؤعا قارسئمئن. ةكئ تاراپ تا قارؤ-جاراق الئپ، ءبئر-بئرئمةن قاقتئعئسسا، ول - كوتةرئلئس، ال برةجنةأ اتئنداعئ الاثعا بارعان جاستاردئث قولئندا ةشتةثة بولعان جوق. سوندئقتان ونئ قازاق جاستارئنئث سول كذنگئ بولعان وقيعاعا بئلدئرگةن قارسئلئعئ رةتئندة باعالاماق لازئم.
وزئثئزگة بةلگئلئ، رةسپؤبليكامئزدئث باسشئلئق قئزمةتئنة وزگة ةلدةن كةلگةن ازاماتتئث تاعايئندالؤئ جةلتوقسان وقيعاسئنئث ورئن الؤئنا سةبةپ بولدئ. سوندا قازاق جاستارئ «تئم قذرئعاندا، باسقا ذلتتئث وكئلئ بولسا دا، ءوزئمئزدئث وتانداسئمئز بولسئن» دةپ بةيبئت تذردةگئ (زاثدئ) نارازئلئعئن بئلدئرگةن ةدئ. ءبئراق بيلئك ونئ تذسئنبةي، كذش قولدانؤعا كئرئستئ.
- سول كذنگئ وقيعانئث قالاي باستالئپ، قالاي وربئگةنئن قايتا ءبئر ةسكة ءتذسئرئپ كورسةك.
- ءالئ ةسئمدة، بارلئعئ 17- جةلتوقساندا تذسكة تامان ةسكئ الاثدا باستالدئ. كةيئننةن جينالعان جاستار جازؤشئلار وداعئنئث عيماراتئنا قاراي اعئلئپ، قالامگةرلةردةن قولداؤ كذتتئ. ءبئراق ونداعئلار ةسئكتئ ارعئ جاعئنان كئلتتةپ الئپ، ءذن قاتؤئ بئلاي تذرسئن، توبة كورسةتؤگة دة جاراعان جوق. سوندا دا جاستار «مةنئث قازاقستانئم»، «اتامةكةن» اندةرئن ايتئپ، وزدةرئنئث ماقساتتارئنان استة اينئمادئ.
دوسئم جذماباي شاشتاي ذلئ ةكةؤمئز سول كةزدة كوزئمئزگة ةرئكسئز جاس الدئق. ادام جانئن تولقئتاتئن كورئنئس! شئنئ كةرةك، «حالئقتئث رؤحئ ءتئرئ ةكةن قوي» دةپ ويلادئم. كةش باتقانشا ذكئمةتتةگئلةر نة ئستةرئن بئلمةگةن بولؤئ كةرةك، ناقتئلئ ارةكةتتةرگة بارا قويمادئ. كذن ذياسئنا باتار تذستا، باسشئلاردئث دةنئ جينالئپ، «تاراثدار» دةگةننةن باسقا جارئتئپ اثگئمة ايتپادئ. ءبئز تاراپتان قذلاق اسؤ بولماعاندئقتان، ولار ئلة-شالا كذش كورسةتئپ، ءورت سوندئرةتئن ماشينةلةردةن سؤ شاشؤعا كوشتئ. جاستاردئ ارانداتؤشئ ادامداردئث 4-5 كولئكتئ ورتةپ جئبةرئپ، «وتقا مايدئ قذيا» تذسكةنئ جانة بار. سودان ذكئمةتتةگئلةر ارنايئ اسكةريلةردئث كومةگئنة جذگئنئپ، الاثعا جينالعان مئثداعان جاستاردئ اياؤسئزدئقپةن ذرئپ-سوقتئ. مذزداي قارؤلانعاندار جازئقسئز جاستاردئ اياؤسئز تةپكئنئث استئنا الدئ. كوپتئث كذشئ قويا ما، ءبئرقاتارئمئز ذستالئپ، اباقتئعا قامالدئق. كوپ ذزاماي ارامئزعا باسئ جارئلعان ءازئربايجان مامبةتوأتئ الئپ كةلگةنئن ءوز كوزئممةن كوردئم. اقيقاتئ سول، 3 كذن بويئ تذرمةنئث جةرتولةسئندة تئكةمئزدةن تئكة تذردئق.
- ءسئزدئ دة تةرگةدئ عوي؟
- تةرگةؤ ؤاقئتئ باستالعاندا، فورما كيگةن قازاق قئزئ مةنئ مذقيات تئثدادئ دا، سوثئندا قولئما قاعازدئ ذستاتتئ. وندا: «مةن بذعان كةزدةيسوق تاپ بولدئم. كوشةدةن ادامدار ذستاپ الئپ، وسئندا الئپ كةلدئ» دةلئنگةن ةكةن. سول ءبئر پاراق قاعاز مةنئ كةزئندة سوتتالؤدان امان قالدئرعان دةسةدئ. قانداسئمئزدئث ماعان جانئ اشئعان بولؤئ كةرةك...
قئزئعئ سول، ةكئ قابئرعام سئنئپ، باسئم جارئلعان مةنئث، اؤرؤحاناعا بارعانئمدا ارتئمنان كةلگةن ك گ ب وكئلدةرئ بولدئ. كةيئننةن ذيئمة دة ئزدةپ كةلدئ ولار. قاراپ تذرسام، بذنئث بارشاسئ پارمةنمةن اتقارئلعان ةكةن عوي! الايدا، قؤعئنداؤ بذنئمةن اياقتالا قويمادئ، الاثعا شئققان جاستاردئ «تازالاؤ» جذمئستارئ ةتةك جايدئ. ادئلةتتئلئكتئ اثساعان قئز-جئگئتتةردئ جذمئستان بوساتئپ، پارتيادان شئعاردئ...
- جةلتوقسان وقيعاسئنا قاتئسؤشئ رةتئندة ارئپتةستةرئثئز ءسئزدئث «ءتارتئبئثئزدئ» قاراعان كورئنةدئ...
- تةمئربةك قوجاكةيةأ ةكةؤمئزدئ پارتيانئث جينالئسئندا جةردةن الئپ، جةردةن سالعاندار اقئرئ قؤئپ تئندئ. ةث سوراقئسئ، سول ؤاقئتتا «قازاعئم» دةپ ولةث جازئپ جذرگةن تذمانباي، مذزافار اعالارئمئز ءبئزدئ اراشالاؤدئث ورنئنا، «بذلاردئ اتؤ كةرةك!» دةگةنگة دةيئن باردئ.
جالعئز جذبان مولداعاليةأ قانا اقيقاتتئ ايتئپ، كولبيننئث الدئندا «مةن فاشيستةرمةن بولعان سوعئستئ كورگةن اداممئن. ولاردئث ءوزئ قئزدارئمئزدئ جاتقئزئپ قويئپ، استئنان تةپپةگةن. بذل ماسقارالئق قوي!» دةپ اشئندئ. ال قالعان جازؤشئلار تومةن قاراپ، جةر شذقئعاننان باسقا تذك بئتئرمةدئ. بذل اششئ دا بولسا شئندئق. ارادا ءبئرتالاي ؤاقئت ءوتئپ كةتكةن سوث، «مةن ايتئپ ةدئم» دةپ كةؤدةسئن سوعاتئندار كوبةيدئ. ولار - قذدايدان قورئقپايتئندار. ءاسئلئ، جذباننان باسقاسئنئث ةشقايسئسئ ءلام-ميم دةؤگة دة جارامادئ.
- جةلتوقسان وقيعاسئنان نة ءتذيدئثئز؟
- ءبئر تذيگةنئم، جةلتوقسان وقيعاسئ قازاق حالقئنئث بةيشارا كذيگة تذسكةنئن، ذلت زيالارئنئث يمان مةن رؤحتان ايئرئلعانئن ايقئنداپ بةردئ. ونئث دالةلئ - قازاق ةليتاسئنئث جاستارعا جاقتاسئپ ءبئر اؤئز ءسوز ايتا الماؤئ، قازاق ميليسيالارئنئث قاراكوزدةرئمئزدئ سوققئعا جئعؤئ. مةنئ قئنجئلتاتئنئ، قازاق جاستارئنئث سول كةزدةگئ نة ءذشئن قان توگئپ، ذلتتئث نامئسئن قورعاپ جاساعان ةرلئكتةرئن قازئر كوپشئلئگئ ذمئتتئ. ايتالئق، ءبئزدئث مينيسترلةرئمئز قازاق تئلئندة سويلةؤگة ذيالادئ. ال ولار قاي حالئقتئث ارقاسئندا، قاي ةلدة جوعارئ لاؤازئمدئ قئزمةتتة ءجذر ةكةن، ايتئثئزشئ!
كةيبئر اق جاعالئلارئمئز 26 جئل بذرئنعئ وقيعانئ ءبئر دةمدة ةسئنةن شئعاردئ. ءتئپتئ، ةندئ كةزئندة قئرعي-قاباق بولعان سول قازاقتار ءبئر-ءبئرئنئث سئرتئنان اثگئمة ايتئپ، اتاق-مانساپقا بولا جاؤلاسئپ ءجذر. ولار جةلتوقساننان ساباق العان جوق. ةلباسئنئث «اؤةلئ قازاقتاردئث وزدةرئ تاتؤ بولؤ كةرةك» دةگةنئ بةكةر ايتئلعان ءسوز ةمةس. ال ءبئزدئث شةنةؤنئكتةر وپپوزيسيالئق گازةتتةرگة تاپسئرئس بةرئپ، اقشانئث كذشئمةن جاؤئن (قازاقتئ) جامانداؤعا قذمار. ولار بئزدةردئث (قازاقتاردئث) ونسئز دا ازعانتاي حالئق ةكةنئمئزدئ دة ذمئتقانداي...
- ارادا شيرةك عاسئردان استام ؤاقئت ءوتتئ. ءسئزدئث ويئثئزشا، سودان بةرئ نة وزگةردئ؟
- ماعان سالسا، جاعدايئمئز بذدان دا جاقسئ بولؤئ ءتيئس. نةگة دةسةثئز، جةر دة، بايلئق تا، تاؤةلسئزدئك تة - قازاقتئكئ. دةي تذرعانمةن، قازاقتا «شذكئر» دةگةن جاقسئ ءسوز بار. وثدئ وزگةرئستةر جوق ةمةس. ءبئر انئعئ، بذگئنگئ تاثدا حالئقتئث قارنئ توق.
- جةلتوقسان وقيعاسئندا اقيقاتتان اداسپاعانداردئث اراسئندا جذبان مولداعاليةأ، ءازئربايجان مامبةتوأ، قالتاي مذحامةدجانوأ سةكئلدئ قايراتكةرلةردئث بولعانئن ايتاسئز. ولاردئث سول كةزدةگئ ارئنئث الدئنداعئ ادالدئعئ ةلةندئ دةپ ويلايسئز با؟
- ادام بالاسئ - پةندة. دذنية - جاقسئلئق پةن جاماندئقتان تذرسا، العاشقئسئ ةشؤاقئتتا جةثئسكة جةتپةيدئ... سوندئقتان ولاردئث ةثبةگئ تذگةلدةي ةلةنةدئ دةپ ةسةپتةمةيمئن. ءبئر كوزئمنئث جةتكةنئ، قاي كةزدة بولسئن، ويئ وزئق ادامداردئث تئلةگئ ورئندالمايدئ. الايدا سول شئندئقتئ شئرقئراتئپ ايتقانداردئث ارقاسئندا قالعان جذرت سةسكةنئپ، اياعئن تارتئپ جذرةدئ. وسئنئث ءوزئ از ةمةس سةكئلدئ...
- ءبئر سذحباتئثئزدا: «كةثةس ذكئمةتئ رؤحاني ينتةلليگةنسيانئ اسئراندئ قئلئپ تاستادئ» دةپ، ولاردئث كوپشئلئگئنئث اتالعان تاقئرئپقا قالام سئلتةمةؤئ سوندئقتان دةگةندةي وي ايتئپسئز. قازئرگئ زيالئ قاؤئم 1986- جئلعئ وقيعانئ قانشالئقتئ بذكپةسئز ءهام بوياماسئز بايانداپ ءجذر؟
- ايتا المايدئ. بئزدة وعان كةدةرگئ - «قازاقپايشئلئق» فاكتور». قازاقتا «ايةل دةسة، اجةمة تيةدئ» دةگةن ءسوز بار، جازؤشئ بئرةؤدئ اتاسا، ول مئندةتتئ تذردة بئرةؤدئث تؤئسئنا قاتئستئ بولئپ شئعادئ. ال قالام ذستاعانداردئث كوپشئلئگئ جاماناتتئ بولعئسئ كةلمةيدئ.
- ادةبيةتشئسئز عوي، بذل تاقئرئپقا قاتئستئ ةثبةكتةرگة قانداي باعا بةرةر ةدئثئز؟
- مةنئث ويئمشا، ذستئرتتةؤ جازئلعان شئعارمالار بار. ءبئراق سول وقيعانئ اسقان شةبةرلئكپةن جةتكئزگةن تؤئندئ ءالئ جارئققا شئقپادئ. جالپئلاي العاندا، سةرئك اسئلبةكتئث جةلتوقسانشئلارعا ارنالعان پةساسئن اتاؤعا بولادئ.
- جاسئراتئنئ جوق، سول وقيعانئ سئلتاؤ ةتئپ، جةكة باسئنئث جاعدايئن جاقسارتئپ العاندار دا از ةمةس دةسةدئ. بازبئرةؤلةر جةلتوقسان وقيعاسئ ارقئلئ داثققا بولةنگئسئ كةلةتئندةي...
- كةزئندة سونئ قؤالاعان ادامداردئث قازئردة «گةرويعا» اينالعانئ بار. كورمةگةن نارسةنئث سؤرةتئن «سالئپ جذرگةندةر» ذشئراسادئ.
- ءوزئثئزدئث وسئدان بةس جئل بذرئن جارئققا شئققان «جةل وتئندةگئ تاعدئر» اتتئ كئتابئثئزدا ءبئرقاتار ذلت زيالئلارئنئث جةلتوقسان وقيعاسئنداعئ تةرئس ءئس-ارةكةتتةرئن جازئپسئز. ولار كةيئننةن وكپة-رةنئشتةرئن بئلدئرگةن جوق پا؟
- راس، مارقذم تذمانباي مولداعاليةأتئث اقتوبةگة ءبئر كةلگةنئندة: «مةيئرحانجان، سةنئكئ دذرئس قوي. ءبئراق سونئ قايتا-قايتا ايتا بةرگةندة نة شئعادئ؟» دةگةنئ بار. ال مذحتار شاحانوأ قئرعئزستاندا ةلشئ بوپ جذرگةندة ءبئر رةت حابارلاسقان-دئ... بولدئ. ويتكةنئ، مةن تةك شئندئقتئ جازدئم. بئرةؤدئ قارالايتئنداي ويئم بولعان ةمةس. بالكئم، سول ادامداردئ جاقسئ كورگةننةن جاماندئعئن جاسئرماي جازعان بولارمئن؟!
اباي ايتادئ: «ات شابا الماس مئنئمنةن». قانداي قورقئنئشتئ ءسوز! ونئث قاسئندا ءبئز كئمبئز؟! مئسالئ، مةيئرحان اقداؤلةت ذلئنئث دا وزئنة ءتان كةمشئلئكتةرئ جةتئپ ارتئلادئ. بذل ومئردة «سذتتةن اق، سؤدان تازا» بولارلئقتاي ادام جوق. جالعئز قذداي عانا ءمئنسئز.
- ولاردئث دةنئ بذگئنگئ تاثدا ادةبي ةليتاعا جاتاتئنئن ةسكةرسةك، رؤحاني ازاپقا تذبئندة تاپ كةلةرئ حاق سةكئلدئ...
- ارينة، وكئنئش بولادئ. مةن دة ونئ باستان وتكةرةمئن. ايتپةسة، ءوزئمدئ شاحانوأتان ارتئق سانامايمئن. مويئنداؤ كةرةك، ذلتتئق رؤح ءذشئن كذرةسئپ جذرگةن سول عوي.
- ءتذيئندئ سذراق: جةلتوقسان وقيعاسئ تاؤةلسئز قازاقستاندا قاي دةثگةيدة ةلةپ-ةسكةرئلئپ ءجذر دةپ ةسةپتةيسئز؟
- تاعئ دا قايتالايمئن، ءبئز - از حالئقپئز. سول سةبةپتئ، ءبئر-بئرئمئزگة بارئنشا كةشئرئممةن قاراعانئمئز ءجون. سةبةبئ، قازاقتئث دوسئ - قازاق. ةلئمئزدة تذرئپ جاتقان وزگة ذلت وكئلدةرئنئث بئرةؤئ دة سئن ساعاتتا كومةكتةسةدئ دةپ ايتا المايمئن. وسئنئ ةسكةرئپ، ذلتتئث تاريحئنداعئ ةرةكشة كذن - 17- جةلتوقساندئ تاريحي سانا كذنئ دةپ جاريالاپ، ونئ ون مينؤت ءذنسئزدئكپةن قارسئ الساق، جارار ةدئ. باسقا مةرةكة-دؤماننئث كةرةگئ دة جوق. وسكةلةث ذرپاق، قاسئرةتتئ كذندئ ذمئتقان كةيبئر شةنةؤنئكتةر سوندا عانا تاؤةلسئزدئكتئث، ءتئل مةن ءدئلدئث قادئرئن تذسئنةر دةپ ويلايمئن...
مةنئثشة، جوعارئ جاقتاعئلار بذنئث ءمان-ماثئزئن بةرتئندة عانا تذسئنة باستاعانداي. باستئسئ، سةث قوزعالدئ...
- اثگئمةثئزگة راحمةت!
اثگئمةلةسكةن ايبةك سةرك ذلئ
دةرةككوز: «نذر استانا» گازةتئ