ناعئز سةگئز قئرلئنئث ءوزئ ةدئ-اؤ، اقانتاي

استانا. 12- جةلتوقسان. قازاقپارات. ةسسة (دوس)عذمئردئث جارتئ عاسئرلئق نةگئزگئ بولئگئن بئرگة وتكئزگةن دوستارئنئث اياؤلئ اقانتايئنئث، بارشا قازاعئنئث ارئسئ اقاثئ، اقسةلةؤ سةيدئمبةگئنئث ومئردةن وزعانئنا ءذش جئل تولعاندا ةلئ بولئپ 70 كة كةلگةن مةرةيتويئن اتاپ ءوتئپ جاتئر.

ناعئز سةگئز قئرلئنئث ءوزئ ةدئ-اؤ، اقانتاي

 ذلتئن ذلئقتاؤمةن وتكةن ذلدئ ةندئ ذلتئ ذلئقتاؤدا. ةردئث ةثبةگئ ةلئنة سئثبةسة، ةلئ دة ونئث رؤحئن توبةسئنة كوتةرئپ، ةسئمئن قاستةر تذتپاس ةدئ. قئركذيةك ايئندا كئندئك قانئ تامئپ، سوثعئ جةر بةسئگئ دة بولعان جاثاارقاسئندا باستالعان مةرةيتويئ استانا، الماتئسئندا جالعاسئپ جاتئر. استاناداعئ №54- قازاق ورتا مةكتةبئنة، استانادا جانة جاثاارقادا كوشةلةرگة ةسئمئ بةرئلئپ، ءوزئ سوثعئ جئلدارئ قئزمةت ئستةگةن لةأ گؤميلةأ اتئنداعئ ةؤرازيا ؤنيأةرسيتةتئندة اقسةلةؤ اؤديتورياسئ اشئلئپ، ءوز اتئنداعئ مةكتةپتة مؤزةيئ ذيئمداستئرئلدئ. ونئث ةثبةگئن قالئث وقئرمانئنا جةتكئزؤ ماقساتئندا ءئس باسئنداعئ ئنئلةرئنئث قامقورلئعئ ارقاسئندا اقسةلةؤ سةيدئمبةكتئث ادةبي، عئلئمي شئعارمالارئنئث ءارقايسئسئ 60-70 باسپا تاباقتئق 6 تومدئق تولئق جيناعئ جارئق كوردئ... ؤاقئت كةرؤةنئ جئلجئعان سايئن ازاماتتئث ةسئمئن قاستةرلةؤ جالعاسا بةرةرئ ءسوزسئز.

اقسةلةؤ سلان ذلئ سةيدئمبةك كئم ةدئ؟ ول ةث الدئمةن ةتنوگراف-تاريحشئ، تاريحشئ بولعاندا دا حالقئنئث وزگة جذرتتان وزگةشة قاسيةت-قادئرئنئث قالتارئس-بذلتارئسئن قالدئرماؤعا بار عذمئرئن سارقا پايدالانعان تاريحشئ-عالئم. بالكئم، سودان سوث ونئث قازاقئ قارا ءسوز ونةرئنئث وزگةشة ءذنئ، وزئنة ءتان ةرةكشةلئگئ بار پروزاشئ جازؤشئ ةكةنئن ايتقان دذرئس بولار. ون ساؤساعئنان ونةر تامعان شةبةر، ءوزئ ءجيئ ايتاتئن داؤلةسكةر كذيشئ، دامةلئ ءانشئ. ءبئرجان، اقانداردئث اؤةندةرئن تاعئ ءبئر ةسكة سالاتئن، ناعئز كذمئس كومةيلةر بولماسا، ميكروفوننئث كومةگئنسئز ءاؤ دةگةن داؤسئ اؤدةم جةرگة جةتپةيتئن كةز كةلگةن ورئنداؤشئلار ايتقاندئ قويئپ، ماثئنان جذرة المايتئنداي تئم-تئم كذردةلئ، تئم-تئم اسپاني ءان شئعاراتئن سازگةر، مؤزئكا زةرتتةؤشئ، شةجئرةشئ، ذثگئرتانؤشئ، اؤئز ادةبيةتئنئث مارجاندارئن تةثئز تذبئنةن تةرگةندةي جيناؤشئ، اؤدارماشئ... قذداي-اؤ، قايسئبئرئن ايتايئن، ناعئز سةگئز قئرلئنئث ءوزئ ةدئ-اؤ، اقانتاي.

* * *

اقسةلةؤدئث قازاقتئث سالت-ءداستذرئن، ذلتتئق بولمئس-ءبئتئمئن تذبةگةيلئ زةرتتةؤگة دةن قويعانئن ونئث «اقيئق»، «تاؤعا بئتكةن جالبئز»، «كذزةؤدة»، «قئز ذزاتقان»، «اققئز»، «ءبئر اتئم ناسئباي» سياقتئ ت.ب. پروزالئق شئعارمالارئنان-اق بايقاؤعا بولار ةدئ. باسقاسئن ايتپاعاندا، رشئمان، ؤاكيلا، قذدايمةندة، تورعئن («كذزةؤدة»)، مايدا نذركةي، ايدا نذركةي، قايدا نذركةيلةر، بوزداق، ساحي («قئز ذزاتقان»)، ءتذنقاتار («ءبئر اتئم ناسئباي»)، نايمانتاي، اققئز، سئرعا، الامان، سئرعا («اققئز»)، وثعار، راقئش («اقيئق») ت.ب. سياقتئ كةيئپكةرلةردئث ةسئمدةرئنة قاراپ-اق وقيعانئث قازئرگئ ؤاقئتتان مذلدة باسقاشا، ةرتةرةك كةزةثدةردةگئ عاسئرلار بويئ قالئپتاسقان قازاقئ ورتادا وتكةنئن اثعارؤعا بولار ةدئ. ول كةيئپكةرلةردئث بذگئنگئ كذننئث قايرات، بولات، ماراتئ نةمةسة ةلميرا، جانارا، گذلناراسئ ةمةس ةكةنئ جانة رشئماننئث ورنئنا قايرات دةپ، ؤاكيلانئث ورنئنا گذلنار دةپ ةسئم بةرسة، وقيعانئث سول كةزةثدة وتكةنئنة كذمان تؤار ةدئ.

 ةكئنشئدةن، ءار شئعارمادان ولاردئث ءار بةتئنةن سوزگة توقتاؤ، ءئستئث بايئبئنا بارماي بايلام جاساماؤ، مارتتئك، ذلكةنگة قذرمةت، كئشئگة ئزةت سياقتئ قذداي تةك قانا قازاقتئث قانئمةن، جانئمةن بئرگة جاراتقان مئنةزدةرئ كورئنئپ وتئرادئ. مئسالئ، مايدا نذركةيدئث جالعئز ذلئ اماندئ ءمذستافا دةيتئن قويشئ ات باؤئرئنا الئپ ساباپ جذرگةندة اماننئث شةشةسئ ايشا: «مذسةكة-اؤ، مذنئثئز نة سذمدئق؟» دةپ شاؤجايئنا جارماسقاندا ذلدئث اكةسئ: «ذرسا، بالاسئمةن ذيالاس شئعار» دةپ ورنئندا وتئرا بةرةدئ. ماسةلة مذستافانئث ذلدئ قاي ءئسئ ءذشئن ساباعانئندا ةمةس، ماسةلة مايدا نذركةيدئث شةكتةن تئس سابئرلئلئعئندا. ءئستئث اق-قاراسئن ءبئلئپ الماي قئزبالئق تانئتپاؤئندا. قازئر ذلئن الدةبئرةؤ كةلئپ ساباپ جذرسة، ورنئندا تاپجئلماي وتئراتئن اقسةلةؤدئث مايدا نذركةيئندةي كئسئنئ تابا الار ما ةكةنبئز.

بذركئتشئ سئزدئقتئث قذداسئ فايزوللاعا بالاپانئنان باؤئرئنا باسئپ، ون بةس جئل بويئ قئزئعئن كورگةن بذركئتئن ونئث ءبئر اؤئز ءسوزئن قيماي بةرئپ كةتؤئن («اقيئق») مارتتئك دةمةي نة دةرمئز. بذل دا قازاقئ قاسيةت.

ذشئنشئدةن، ءار شئعارما قازاقئ جول-جورالعئنئث، سالت-ءداستذردئث، ادةت-عذرئپتئث بارلئعئن ادةمئ وقيعامةن، ايشئقتئ تئلمةن كوركةمدةپ ذسئنعان نذسقاسئ دةسة بولار.

ال ةندئ «اقيئق» حيكاياسئن ئقتياتتاپ وقئعان ادام قذسبةگئلئك، ساياتشئلئق مةكتةبئنةن ءدارئس العانداي بولار ةدئ دةگةن وي كةلةدئ. نةمةسة بذل ةثبةكتئ قذسبةگئلئك پةن بذركئت باپتاؤ جونئندةگئ وقؤلئق دةپ باعالاعان ءجون. دةمةك، اقسةلةؤ سلان ذلئنئث كوركةم شئعارمالارئ ةل تاريحئنا، ذلكةن عئلئمعا بارار جولئنداعئ دايارلئعئ، ذلكةن باسپالداعئ ئسپةتتئ. ونئث شئعارماشئلئعئ سئرتتاي قاراعاندا، كوركةم ادةبيةت پةن عئلئمي ةثبةكتةر اتتئ ةكئ بولئمنةن تذرعانداي كورئنگةنمةن، ول ءبولئپ-جارؤعا كةلمةيتئن تذتاس دذنية.

اقاثنئث ءوزئ ءجيئ ايتاتئن، «كوركةم شئعارما تذسپالداپ، عالئم تؤراسئن ايتادئ». ا.سةيدئمبةكتئ قازاق ةتنوسئ ةتنوگرافياسئنئث قازئرگئ جاي-كذيئن كةشةگئ احؤالئمةن سالئستئرا وتئرئپ، زةرتتةگةن ءئرئ عالئم دةپ تانئر بولساق، ونئث ةث سوثعئ «قازاقتئث اؤئزشا تاريحئ» اتتئ ةثبةگئ ذلتتئق ةتنولوگيامئزدئث زور تابئسئ. ةتنوگرافيا - زةرتتةؤ جيناقتاؤ بولعاندا، ةتنولوگيا قالئپقا ءتذسئرئلئپ سينتةزدةلگةن ئرگةلئ سالا بولعاندئقتان، بذل - ونداعان قئزمةتكةرئ بار ءبئر ينستيتؤتتئث ايلاپ-جئلداپ بئتئرةر ةثبةگئ، بذل اقاثنئث تؤعان حالقئ الدئندا وتةپ ذلگةرگةن پةرزةنتتئك پارئزئ. جوعارئداعئ ءسوزئمئزدئث دالةلئ رةتئندة تاعئ دا ايتارئمئز، ونئث شئعارماشئلئعئ ءبئرتذتاس دذنية. كوركةم شئعارمالارئ دا، عئلئمي ةثبةكتةرئ دة ذلتتئق ةتنوگرافيانئ ايتئپ، بايانداپ بةرؤدةگئ ةكئ ءتذرلئ تاسئلدةر عانا.

اقسةلةؤ سةيدئمبةكتئث عالئمدئعئ، جازؤشئلئعئ، ءتئپتئ جؤرناليستئگئ تؤرالئ ول وسئناؤ جارئق دذنيةدةن كوشكةن ءذش جئلدئث ماؤلةتئندة از ايتئلئپ، از جازئلئپ جذرگةن جوق. وعان عالئم، جازؤشئ اعالارئ، زامانداس، قذربئ-دوستارئنئث كوبئ-اق ءذن قوستئ. ونئث تئرلئگئ تذيئقتالعانمةن، رؤحاني عذمئرئ ؤاقئتپةن بئرگة جالعاسا بةرةر، مول مذراسئ تؤرالئ زةرتتةؤلةر، عئلئمي ةثبةك، ماقالالار الداعئ ؤاقئتتا دا جازئلا بةرةر.

مةن ول سوقپاققا سوقپاي-اق، جارتئ عاسئرعا جؤئق ءومئردئث قئزئق-شئجئعئن بئرگة كورئپ، تئرشئلئك تةثئزئن بئرگة كةشكةن جاننئث باسقا قئرئنا توقتالسام دةيمئن. حالقئمئزدا ازامات پةن ازاماتتئث ءوزارا قارئم-قاتئناسئن كورسةتةتئن ذعئمدار از ةمةس. كوزتانئس، تانئس، جورا-جولداس، دوس، تاعئ باسقا. وسئلاردئث ئشئندةگئ ةث بيئك ذعئم - دوس. ال دوستان دا جاقئن جانداردئ قالاي اتايتئنئ بةلگئسئز. مذمكئن، «باؤئرداي بولعان دوس»، «جان اياماس دوس» دةگةن ذعئمدار كةلئثكئرةر. بالكئم، ءبئز ةكةؤئمئزدئث قارئم-قاتئناسئمئز وسئ ذعئمعا ساياتئن شئعار.

 باؤئرلاردئث دا ءبئر-ءبئرئن تذسئنبةي قالاتئن، ارالارئندا وكپة-نازدئث دا جذرةتئن كةزدةرئ بولادئ، ال ءبئزدئث تذسئنئسپةي قالعان، ارامئزدا وكپة-ناز جذرگةن كةز بولماپتئ. كورئسپةي جذرسةك ساعئنئسئپ، تابئسار ةدئك، جاراستئقتئ ءازئلئمئز اثگئمةمئزدئث تذزدئعئ بولؤشئ ةدئ. سودان دا ول بئلمةي كةتكةن مةنئث سئرئم، مةن بئلمةي قالعان ونئث سئرئ بولمايتئن. كوپشئلئك بئلة بةرمةيتئن ءومئر جولئنئث كةي تذسئن، ءوزئ ءجيئ ايتاتئنداي، «كوكتةي شولئپ» كورسةم دةيمئن.

* * *

ول - ءسابي. ارقانئث اق بورانئ ءذش-ءتورت كذن تئنباي سوعئپ، ءسال تئنئستاعان ساتئندة سةيدئمبةكتةن تاراعان ارئستانداي التئ ذلدئث كةنجةسئ سلان دا بةس اعاسئنئث سوثئنان سوعئسقا اتتاناتئن بولدئ. ول بارماي كةشئگئپ قالسا، ةنتةلةگةن جاؤدئ ةشكئم توقتاتا المايتئنداي اسكةري كوميسسارياتتئث ادامدارئ ونئث ةكئ كذننةن بةرئ تولعاتئپ جاتقان كةلئنشةگئنة دة قاراتپاي، بايدالئ بي اؤئلئنئث ءتورت-بةس جئگئتئمةن بئرگة قؤالاپ، ات شاناعا وتئرعئزعان. ولار اؤئلدان قوزئكوش ذزاماي-اق سوثدارئنان قؤالاپ، شاؤئپ كةلة جاتقان سالت اتتئ كورئندئ. ول ارقانبويئ جاقئنداي بةرة-اق ايعايعا باسقان.

- سلان، ا سلا-ا-ان! ءسذيئنشئ، كةلئنشةگئث امان-ةسةن بوسانئپ، ذل تاپتئ.

ات-شانادان دومالاي تذسكةن سلان دا كةلگةن جئگئتتئ شاناعا مئنگئزدئ دة، ءوزئ اتقا قارعئپ ءمئنئپ، اق شاثئتتئث اراسئندا مذنارتئپ جاتقان اؤئلعا قاراي شابا جونةلگةن. اسكةري ةكئ جئگئتتئث «توقتا! بارمايسئث!» دةگةندةرئنة دة قاراعان جوق.

ول ذيگة كئرگةندة ةسئك الدئندا تذرعان قارتتاردئث ءبئرئ: «اپئر-اي، قاتةرلئ ساپارعا بارا جاتئپ، قايتئپ ورالعاندئ ئرئمعا جامان دةؤشئ ةدئ. بةكةر ورالدئ-اؤ»، دةپتئ. ايتئپ-ايتپاي ارادا بئرةر جئل وتةر-وتپةستة تالايدئ زار قاقساتئپ كةتكةن «قارا قاعاز» ودان دا كةلگةن. الايدا اكة شئركئننئث جارئق دذنية ةسئگئن جاثا اشقان ءسابيئنئث ءبئر شوكئم بةتئن يئسكةپ تذرئپ، شةشةسئنة:

- اپا-اؤ، مئنا نةمةرةثئزدئث شاشئ دالامئزدئث اق سةلةؤئ سياقتئ ذلپئلدةپ تذر ةكةن، - دةگةن ءسوزئ ذلئنا ةسئم بولئپ قالارئن جانة ءوزئنئث اياؤلئ جارئ كاتةپتئ، سونداي-اق، تذثعئش ذلئن العاش رةت... سوثعئ رةت كورةرئن ول ساتتة بئلگةن جوق ةدئ.

* * *

ول - بالا. «اقادئر» ستانسياسئنا ءبئر جةتئپ السا، ءارئ قاراي قاراعاندئسئنا ما، اقمولاسئنا ما ءبئرازدان بةرئ ءجذرئپ ذيرةنگةن أاگوننئث ذستئنة شئعئپ الئپ، بذل ماثنان ءئزئن سؤئتار ةدئ. ءارئ قاراي أوكزالدا بئرةؤدئث جذگئن تاسئسا دا ولمةيتئن تيئن-تةبةنئن تاؤئپ الار ةدئ.

وسئ ويعا ءبئرجولا بةكئنگةن ول اقادئردئ بةتكة العان ءبئر جذك ماشيناسئنا قول كوتةرگةن. جذرگئزؤشئ ءبئر ءتذرلئ تانئس سياقتئ كورئندئ.

- ءوي، سةن الگئ قامزانئث ذيئندةگئ بالا ةمةسسئث بة؟ بالا بذلتارا الماي: «ءيا» دةگةن. - ءيا، قايدا تارتئپ باراسئث؟

- اقادئرعا، اعا. سوندا ءبئر تؤئسقاننئث ذيئنة. - بذل جولئ امالسئز وتئرئككة باسقان. جذرگئزؤشئ مذنئث جاي-كذيئنةن حاباردار بولسا كةرةك، كوپ تةرگةپ-تةكسةرمةي كابيناسئنا وتئرعئزئپ الئپ، ءجذرئپ كةتتئ. جئگئت ءار نةنئ سذراماسئن دةگةن ويمةن ول بئردةن «ذيئقتاپ» كةتكةن.

وي تةثئزئ شةكسئز. «ءوزئ ءبئر جاستان اسار-اسپاستا اكةدةن كةلگةن قارا قاعازدان حابارئ جوق. «جةثگةسئنئث» جئلاپ-ةثئرةپ قامزا دةگةن ءبئر مذگةدةك مايدانگةرگة ذزاتئلئپ كةتكةنئ عانا ةمئس-ةمئس ةسئندة. تاعئ دا سوعئستان جارالئ بوپ قايتقان التئ اعايئندئدان قالعان جالعئز سارقئت، اكةسئنئث اعاسئ امانبةك پةن ونئث زايئبئ اعليپانئ اكةم مةن شةشةم ةكةن دةپ، ةشكئمنةن كةم-قور بولماي ءوسئپ جاتقان. ابدةن ةس توقتاتئپ قالعان تذسئندا، وسئدان بئرةر جئل بذرئن ويدا جوقتا تؤعان اكةسئ امانبةك ةمةس، سلان ةكةنئن، تؤعان شةشةسئ اعليپا ةمةس كاتةپ ةكةنئن الدة ءبئر جةثئل اؤئزدان ةستئپ بئلگةن.

 «ادامدئ سور ايداسا، اتتاي جةلدئرةدئ» دةگةن عوي، ازعئرعان سوزگة ةرئپ، وگةي ةمةس، تؤعان اناسئنئث قولئنا كةتپةك بولئپ تذلةن تذرتكةن. الايدا، جارئم جاندئ، جارتئ ساندئ دةگةندةي وگةي اكة مذنئ سئرتقا تةؤئپ، وگةيسئتپةسة دة ونئث بويئنان امانبةك اكةسئنئث قايئرئمئ بايقالا بةرمةيتئن. ونئث ءار قاتقئل ءسوزئ شانشؤداي قادالا بةرةتئن. ول ازداي قذداي قوسقان قوساعئنان ءبئر جئلعا جةتةر-جةتپةستة ايئرئلئپ، جارئم كوثئل بولئپ جذرگةن، بالالئ-شاعالئ ةتةكباستئ كذيكئ تئرلئك قاجئتقان اناسئنئث بذعان دةگةن مةيئرئمئ جوقتاي كورئنةتئن. اقئرئ وتباسئنئث ءبئر رةنجئسكةن ساتئنةن كةيئن ذيدةن قاشئپ شئققان. امانبةك اعاسئنئث وتباسئنا ورالؤعا بةت جوق. تؤعان اناسئن ئزدةپ كةتةردة امانبةك اعاسئنئث ذيئنةن ابدةن قورلئق كورئپ جذرگةندةي، «تؤعان شةشةمة كةتتئم» دةپ بئرةؤدةن حابار ايتئپ اتتانعان بولاتئن.

- بالا، كةلدئك. تذنئمةن ذيئقتاماعانسئث با؟ - دةگةن جذرگئزؤشئنئث سوزئنةن كةيئن: «راقمةت، اعا» دةپ جةرگة تذسكةن.

- ءذيئث قاي جاقتا ةدئ؟ - دةگةن جذرگئزؤشئگة «أوكزالدئث جانئندا» دةگةن.

بةيتانئس مةكةنگة وسئعان دةيئن دة قاثعئپ ءجذرئپ،ء بئر-ةكئ رةت كةلگةنئ بار. ول أوكزالدئ وثاي تاؤئپ الدئ. ةندئ كةشةلئ-بةرئ ءنار سئزباعاندئقتان، اس تئلةپ تذرعان شذرقئراعان ئشةگئن الدارقاتاتئن بئردةمة تابئلسا. ءبئراق، كئمنةن سذراپ، كئمگة جالئنار. دوربالارئنان بئردةمةلةرئن الئپ، تاماقتانئپ وتئرعاندارعا كوزئن ساتئپ تذرؤعا دا ارلانادئ.

 ءسويتئپ جذرگةندة ازاپتئ تاعئ دا جارتئ تاؤلئك ءوتئپتئ. تذندة قيسايعان ورئندئعئنان بئرةؤ ءتذرتئپ وياتقانداي اتئپ تذرعان. اينالا جاپ-جارئق. ذيقئعا الدانئپ جاتئپ بايقاماپتئ. اس تئلةگةن ئشكئ دذنيةسئ ءارئ قاراي شئداتار ةمةس. تئم بولماعاندا سؤ ءئشئپ، جالاثداعان اسقازانئن الداندئرماق بولئپ، بذرئشتا تذرعان شذمةكتئ ئدئسقا قاراي بذرئلا بةرگةنئ سول ةدئ... ءوز كوزئنة ءوزئ سةنبةي ةسئك جاققا قايتا قاراعان. ةسئكتةن بذل جارئق دذنيةدةگئ جالعئز جاناشئرئ اعليپا اپاسئ مةن شةشةسئ كاتةپ كئرئپ كةلة جاتتئ. ويلانئپ جاتؤعا شاماسئ كةلمةدئ. اپاتايلاپ سولارعا قاراي ذمتئلعان. اپاسئ بولسا، ءبئر ءسات ةسئن جيا الماي ورنئندا تذرئپ قالعان. ءذنئ دة شئقپايدئ، تةك قذشاعئن ايقارا اشا بةرگةن. بالا اپاسئنئث قذشاعئنا كةلئپ قذلاعاندا كوزئنئث جاسئ بةتئن جؤئپ كةتكةن اپاسئ اينالا تذرعان جذرتتئ كوزئنة دة ئلمةي اثئراسئن-اي.

- بةؤ، ارماندا كةتكةن ارئسئمنئث ارتئندا قالعان جةتئم قذلئنشاعئ-اؤ، سةنئث وسئلاي شئرقئراعان ءذنئثدئ ةستئرتئپ قويعانشا، قذداي مةنئ نةگة الا قويمايدئ؟ بارار جةر، باسار تاؤئث جوق، وسئلايشا قاثعئپ كةتةر دةپ پة ةدئم مةن بةيباق، ءذي-باي! - تاس قئپ قذشاقتاپ الئپ، بذكئل ستانسيانئ باسئنا كوتةرئپ اثئرادئ.

- قويشئ ةندئ، اپاتاي! بارئنة دة مةن سورلئ عوي كئنالئ، - دةپ ةكةؤئن قذشاقتاپ تذرعان شةشةسئ دة ةثئرةيدئ. جذرت جينالئپ قالدئ. بذل جئلاستئث تةگئن ةمةستئگئن سةزگةن الدةكئمدةر مذسئركةپ سويلةيدئ.

ول سول كذنئ تؤماسا دا تؤعانداي بولعان ةكئنشئ اپاسئ اعليپا مةن ومئردةن وتكةنشة بةتئنة تئكتةپ قاراماي ءوسئرئپ جةتكئزگةن، وقئتئپ، ازامات ةتكةن ةكئنشئ اكةسئ امانبةكتئث قذشاقتارئنا ءبئرجولا ةنئپ ةدئ.

* * *

ول - ستؤدةنت. ازعانتاي شاكئرتاقئنئ بارئنشا ذنةمدةپ ذستاعاننئث وزئندة بئردة اش، بئردة توق جذرةتئن، قارا ناننئث ءوزئن دة شاقتاپ ساتاتئن كةزةث ةدئ. ايتةؤئر، ءبئر بولمةدة جاتقان بةس جئگئت شاكئرتاقئلارئنئث سوقئر تيئنئن شئعارماي ورتاسئنداعئ تذراقتئ «كاسسيرلةرئنة» تاپسئرئپ قويادئ. ايتةؤئر، ءبئر تويئپ بةرمةيتئن ماسكةؤ، لةنينگراد سياقتئ قالالارعا ةتتةرئن اتتاندئرئپ، دذكةندةردةن ءجذنئ جيدئتئلگةن قويدئث باسئ ذزئلمةيتئن. ذلكةن كاستريؤلگة كةيدة ةكةؤئن، كةيدة بئرةؤئن توعئتئپ جئبةرئپ، ةث ارزان ماكارون سالئپ، سوعئپ الادئ.

اؤئلدان ذزئلمةي قارجئ مةن پوچتا جاشئگئمةن سالةمدةمة كوبئنة ةكئ-ءذش جئگئتكة كةلئپ تذرادئ. ولار وتباستارئنئث قوثئرتوبةل تئرشئلئكتةرئ بار تالاس وثئرئنةن كةلگةن جذماعالي، كةنتاؤلئق قوجابةك پةن ءبئزدئث كةيئپكةر. سوندا كةلگةن قارجئ دا ءتذپ-تذگةل «ورتاق قازانعا» وتةر ةدئ. ول سوندايدئ ساناؤ، ماعان كةلگةن قارجئ ةدئ-اؤ دةپ وزئنة دةپ ءبئر قول ورامال الئپ كورمةپتئ. نة الئنسا دا بةسةؤئنة بئردةي الئنار ةدئ. ءبئرئ جةتئم، ءبئرئنئث وتباسئ جةتئمسئزدئكپةن كذن كةشئپ جاتقان دوستارئن اسئراپ، قالايدا ؤنيأةرسيتةتتئ ءبئتئرؤدئ ءوز مئندةتئنة العانداي مئنةز كورسةتةتئن.

ءبئر كذنئ جاثاارقادان ةكئ جاشئك سالةمدةمة كةلسئن. سوعئمنئث شيماندئ سئباعاسئ. ول: «ولة جةگةنشة، بولة جةيئك» دةپ، ةكئ كوستريؤلگة تولتئرا اسئپ، ءبئراز كورشئلةردئ قوناق ةتئپ جئبةرگةن. قالعان ةتتئ تور دوربالارعا تولتئرئپ، تةرةزةنئث جةلدةتكئشئنةن سئرتقا شئعارئپ قويئپ، اثگئمة سوعئپ جاتقان. بةسةؤدئث الدئ ذيئقتاپ، سوثعئلارئ قالعي باستاعان ءتذن ورتاسئ اؤا ةكئنشئ قاباتتاعئ تةرةزة اينةگئ تئقئرلايدئ عوي. «نة بولئپ قالدئ؟» دةپ شامدئ جاققان كةزدة ذزئن سئرئققا بايلانعان پئشاق ةكئ دوربانئث ءبئرئن كةسئپ ءتذسئرئپ، ةكئنشئسئنئث دة ءجئبئ قيئلؤعا تاقاپ قالئپتئ. «وي، اكةتتئ» دةپ بذلار تةرةزةگة جةتكةنشة سوثعئ دوربا دا جةرگة تذسكةن. ولار كيئنئپ، تئسقا شئققانشا ذرئلار توسئپ تذرسئن با، از ؤاقئت قؤانئش بولعان بار قازئنالارئ دا بئرگة كةتتئ. ولار قايتادان قويدئث باسئن الؤعا كئرئسكةن تذستا تاعئ دا ونئث ذيئنةن ةكئ جاشئك سالةمدةمة جةتسئن. سويتسة ول ةرتةثئنة-اق اكة-شةشةسئنة تةلةفون شالئپ، بايلئعئن ذرئلارعا ءوزئ الدئرعانداي جةدةل تذردة سالةمدةمة جولداؤلارئن ءوتئنئپتئ.

ايتپاعئمئز: ونئث دوستارئنا دةگةن قامقورلئعئن، سونئمةن بئرگة، ءارئ بةيئشتة نذرلارئ شالقئعئر، امانبةك پةن اعليپا قاريالاردئث تؤعانداي بولعان ذلدارئنا دةگةن قالتقئسئز پةيئلدةرئن تاعئ ءبئر ايتا كةتؤ بولاتئن. ءوزئ دة ول كئسئلةردئ ةشؤاقئتتا اؤزئنان تاستامايتئن.

* * *

كذندةلئكتئ ءدارئستئ تئثداپ كةلئپ، بولمةدة تاماقتانئپ بولعان سوث بةسةؤئ دة ورتالئق كئتاپحانانئث وقؤ زالئنا تارتار ةدئ. كوزدةرئ قاراؤئتئپ، باستارئ اينالعان كةزدة ترامأايلاتئپ جاتاقحانالارئنا ورالاتئن. ءبئر كذنئ ول كئتاپحاناعا بارماي بةلگئسئز باعئتقا بةتالدئ. قايدا باراتئنئن قذپيالادئ. كةشكئلئك كوثئلدئ ورالعان.

- ءاي، ءبئر سذلؤمةن تانئسئپ كةلگةن عوي، - دةستئ بولمةلةستةرئ.

- سذلؤ ةمةس، ءبئرتؤار سذثعئلامةن تانئسئپ كةلدئم، - دةيدئ ول. - جاي سذثعئلا ةمةس، قازاقتئث ماثدايئنا بئتكةن ءبئرتؤار عذلاما عالئم، اكادةميك الكةي مارعذلاننئث وزئمةن تانئستئم. ول كئسئ ارقاعا جئلدا بارئپ، ارحةولوگيالئق قازبالار جاساپ جذرگةندة ئزدةپ بارئپ، ةكئ-ءذش دذركئن سالةم بةرئپ ةدئم، ذمئتپاپتئ.

سول جئلداردان باستاپ، باسقاسئنئث بارئپ سالةم بةرؤگة باتئلدارئ بارمايتئن عابيت مذسئرةپوأ، ءسابيت مذقانوأ، ةأگةني بوكةتوأ، سةرئك قيرابايةأ، اقجان ماشانوأ سياقتئ ادةبيةت پةن عئلئمنئث ءبئرتؤارلارئنا تئم جاقئن ءجذرئپ، ئزةتتئ ءئنئ، بئلؤگة ئنتئق شاكئرت بولا ءبئلدئ. بالكئم، ونئث ادةبيةت پةن عئلئمعا دةندةپ بةت بذرؤئنا سول اعالاردئث باتاسئ وتكةن بولار...

* * *

ول - جؤرناليست. «لةنينشئل جاس» (قازئرگئ «جاس الاش») «سوسياليستئك قازاقستان»، («ةگةمةن قازاقستان») گازةتتةرئ رةداكسيالارئنداعئ جئلدار ونئث قالامگةر بولئپ قالئپتاسؤئنا، ةل-جذرتتئ كوپ ارالاپ، حالقئنئث رؤحاني جان-دذنيةسئنة تةرةثئرةك ذثئلؤئنة بئردةن-ءبئر سةبةپشئ بولدئ. تةك قانا سول ءبئر كةزةثنئث ءوز ةرةكشةلئگئنة وراي، «لةنينشئل جاس» گازةتئنئث باسشئلارئ قاراعاندئداعئ مةنشئكتئ تئلشئسئنة مال قئستاتؤ، ةگئن وراعئ تؤرالئ، ت.ب. كذن تارتئبئندةگئ قاجةتتئ تاقئرئپقا ماقالا جاز دةسة ونئث ورنئنا كذمبةزدةر تؤرالئ، ذثگئرلةر تؤرالئ ماقالالارئن جولداپ، باسشئلاردان رةنئش تة ةستئپ جذرةتئن.

 بذرئندارئ «سوسياليستئك قازاقستان» گازةتئ رةداكسياسئنان قئزمةتكةرلةرئنئث جذرئستةرئ ةستئلمةيتئن. وسئناؤ و ر.كومنئث ورگانئ بولئپ تذرعان گازةتتئث بةدةلدئ ءبئر بولئمئنة مةثگةرؤشئلئككة بارعان بةتتة ونئث كابينةتئنةن دومبئرانئث قوثئر ءذنئ ةستئلةتئن بولدئ. ءتئپتئ جانئبةك مارقذم مةن قايراتتار ءان شئرقاپ، قارشئعا، شامئلدةر كذمبئرلةتئپ كذي تارتاتئندئ شئعاردئ. راسئندا دا ءومئرئ وزگةشة ةدئ-اؤ. وسئنئث ءبارئ دة سان-سالالئ ونةرئن جةتئلدئرة ءتذسؤ، بئلگةنئنئث ذستئنة بئلة ءتذسؤ دةيتئن قذشتارلئقتان تؤئنداپ جاتسا كةرةك.

ةث باستئسئ، قايدا جذرسة دة، قاي جةردئ مةكةندةسة دة شاشئلئپ-توگئلئپ دوس جينار ةدئ. «لةنينشئل جاستاعئ» جةتئ جةتئم اعايئندئ جةتةؤدةي ةدئ. ةگةر، ءبئر-بئرئنة دةگةن دوستئققا قئلاؤ تذسئرمةسة، سولاردئث ذيئتقئسئنداي بولئپ ول جذرةر ةدئ. ومئردةن ورالحان وتكةندة، احمةتبةكتئث كارئبايئمةن قوشتاسقاندا باؤئرئمئزدان ايئرئلعاننان ارمةن ءبئر-بئرئمئزبةن جئلاپ كورئسئپ ةدئك. «دذنية - جالعان» دةپ ةدئ ول جئلاپ تذرئپ. دذنيةنئث جالعاندئعئن ءوزئ دة ةسكة سالئپ، ءابدئرايئمنئث سةرئگئن ةرتئپ ورالمايتئن ورتاعا قاپيادا اتتانئپ كةتتئ... مةنئث ولجام بئرةؤ عانا. ول - دوستار قونئس اؤدارعان «و دذنية» دةگةن مةكةننئث ذرةيلئلئگئ تؤرالئ تذسئنئكتئث تذبئرئمةن وزگةرؤئ.

* * *

«ول» دةگةنئمنئث مةنئث اقانتايئم، اقسةلةؤئم ةكةنئن ءبئلئپ وتئرسئثدار عوي. ةسئمئن قاعازعا تذسئرگةن سايئن، تذسكة ةنئپ، ويعا ورالعان سايئن جذرةك شئركئن تؤلاپ قويا بةرةدئ. تاؤسئلمايتئن ءبئر ساعئنئش.

دذنيةدةن كوشةردةن ءبئر كذن بذرئن ناؤقاستئ بولئپ جاتقان ءابدئرايئمنئث سةرئگئنة، بةكسذلتان نذرجةكةگة، قذرمانعاليةأ قؤانئشبايعا جانة ماعان تةلةفون شالئپ ةدئ. «ساعئندئم عوي، نةگة كةلمةيسئثدةر؟» دةپ ةدئ. قوشتاسقانئ ةكةن عوي. الدة: «قالعان تئرشئلئكتةرئثدة سةندةر دة ساعئنئپ وتئثدةر»، دةگةنئ مة ةكةن؟ ةگدةلةنگةن كةزدة دوس تابؤ قيئن دةسةدئ. ةندئ دوس ئزدةپ اؤرة دة بولماسپئز. وزئثة دةگةن ساعئنئشئمئزدئ مةدةؤ ةتةرمئز، اقانتاي!

كادئربةك سةگئزباي ذلئ، جازؤشئ، قازاقستاننئث ةثبةك سئثئرگةن قايراتكةرئ.

«ةگةمةن قازاقستان» گازةتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى