ذمئتشاقتئق قالاي پايدا بولادئ
استانا. 2 - جةلتوقسان. قازاقپارات - كةيدة ءوزئمئزدئث ئستةگةن ءئس-ارةكةتئمئزدئ، قابئلداپ العان اقپاراتتئ، ايتئلعان اثگئمةنئ، ول تذرماق، ايتاتئن ءسوزئمئزدئ ذمئتئپ قالئپ جاتامئز. قارتاث تارتقان كئسئلةر «اي، كارئلئك ءمئنئپ، ذمئتشاق بولدئم» دةپ قاجؤ ايتسا، قازئر ول تذگئلئ، جاستاردئث اراسئندا دا بئلگةنئنةن شاتاسئپ، ويئنداعئسئن ةسئنة تذسئرة الماي ذمئتشاقتئققا بوي الدئرؤئ ءجيئ كةزدةسةدئ. جالپئ، ذمئتشاقتئق ادام بويئندا قايدان پايدا بولادئ؟ ودان ارئلؤدئث جولئ قانداي؟
«ذمئتشاقتئق ناقتئ اؤرؤ دةگةننةن گورئ، كوپتةگةن اؤرؤلاردئث سيمپتومئ دةگةن دذرئس» دةيدئ «ارنؤر» نةأرولوگيا، ةپيلةپتولوگيا جانة ة ة گ ورتالئعئنئث باس نةأرولوگ مامانئ ورازگذل ارئنوأا. ونئث ايتؤئنشا، ذمئتشاقتئق ءارتذرلئ جاعدايدا پايدا بولادئ. مئسالئ، قان - بارلئق مذشةلةردئث كلةتكالارئنا قورةكتئك زاتتار مةن وتتةگئن جةتكئزةتئنئ ءمالئم، ال ةگةر سول قان قذرامئندا بئردةثة جةتئسپةسة، ميدئث جذمئسئ السئرةيدئ. ويتكةنئ بارلئق اعزانئث جذيةلةرئ ميعا باعئنباق. مي سونئث بارلئعئن رةتتةپ وتئرادئ. وعان قوسا، ةگةر ادامنئث تاماقتانؤ رةجيمئ دذرئس بولماسا، قان اينالئمئ بذزئلسا نةمةسة باس ميئ قاندايدا ءبئر جاراقات الئپ، ءبئر جةرئ زاقئمدانسا، ذمئتشاقتئققا الئپ كةلؤئ مذمكئن. الةم كورسةتكئشتةرئ بويئنشا نةأرولوگيامةن اؤئراتئن ناؤقاستاردئث ةستة ساقتاؤ قابئلةتئ شامامةن 10-15 پايئزعا تومةن بولادئ-مئس.
الايدا ذمئتشاقتئقتئث اسقئنعان ءتذرئ بولادئ ةكةن. ول ءبئر دةرتتئث تذرئمةن پارا-پار. ستاتيستيكالئق دةرةكتةرگة سذيةنسةك، الةم بويئنشا 1 ميلليوننان استام ادام وسئ اؤرؤعا شالدئعئپتئ. ال قازاقستاندا وسئ ناؤقاسقا شالدئققان 413 ادام رةسمي تئركةؤدة تذر. ذمئتشاقتئقتئث اسقئنعان ءتذرئن تذثعئش رةت فرانسؤز نةأرولوگئ جان-مارتين شاركو سيپاتتاعان. ةكئ عاسئر وتكةننةن كةيئن يتاليان زةرتتةؤشئسئ پروفةسسور پاولو زامبوني 2009 - جئلئ اسقئنعان سكلةروزبةن تئعئز بايلانئستئ سةرةبروسپينالدئق أةنالئق سوزئلمالئ جةتكئلئكسئزدئك (سأسج) دةگةن جاثا نوزولوگيالئق جاعدايدئ انئقتاعان. ماماندار بذل سيندرومدئ اسقئنعان سكلةروز پاتوگةنةزئندة نةگئزگئ رول اتقارادئ دةپ ةسةپتةيدئ.
وسئ ذمئتشاقتئق دةرتئنة بايلانئستئ ذستئمئزدةگئ جئلئ استانا مةديسينا ؤنيأةرسيتةتئندة وتاندئق جانة يتالياندئق عالئمدار باس قوسقان عئلئمي-تاجئريبةلئك كونفةرةنسيا وتكةن. وعان قاتئسقان يتالياداعئ «لا ساپيةنسا» ؤنيأةرسيتةتئنئث پروفةسسورئ ساندرو موندولةزيدئث مالئمدةؤئنشة، بذل دةرتكة كوبئنة 30-35 جاس ارالئعئنداعئ جاستار شالدئعاتئنئن العا تارتقان. ال الةم بويئنشا بذل دةرت جئلدان-جئلعا ؤشئعئپ بارا جاتقان بولسا، قازاقستاندا بذل دةرتتئ انئقتاؤ ءتيئستئ دةثگةيدة دامئماي وتئر نةمةسة حالئق بذل دةرتتئث قاؤئپتئلئگئن ءازئر تةرةث تذسئنة قويعان جوق دةگةن. وسئ ةكئجاقتئ جيئننان كةيئن وتاندئق دارئگةرلةر ذمئتشاقتئق دةرتئنة دياگنوز قويؤ مةن ةمدةؤدئث جاثا عئلئمي ادئستةرئمةن تانئسؤلارئنا مذمكئندئك تؤعان.
راس، كةيدة ذمئتشاقتئققا تاؤةلدئ بوپ، ءتئلئثنئث ذشئندا تذرعان ءسوزئثدئ ةسئثة تذسئرة الماي قينالئپ، اؤرة بولاسئث. جالپئ، تانئمال عالئمدار، جازؤشئلار مةن ونةر ادامدارئ اراسئندا دا ذمئتشاقتئققا بوي الدئرعاندار بولعان ةكةن. مئسالئ، ايگئلئ فيزيك البةرت ةينشتةين جاستايئنان وسئ ذمئتشاقتئقپةن قينالئپ كةلگةن. ءتئپتئ ونئث بارار جةرئنة ذيدةن ؤاقئتئلئ شئققانئن، ذستئنة كيئم كيگةنئن قاداعالاپ وتئراتئن ءبئر ادام قاجةت بولعان. ال ورئس جازؤشئسئ كورنةي چؤكوأسكي ئلعي بارئن جوعالتا بةرگةن. سونداي-اق ول بئردة سول ذمئتشاقتئق سالدارئنان ءبئر جيئندا ءوزئنئث كوزئلدئرئگئنة وتئرئپ قالعان ةكةن. سولاي ءوزئنئث تالاي زاتتارئن سئندئرئپ الا بةرگةن. ال بةلگئلئ حيميك دميتري مةندةلةيةأ ءوزئنئث مةكةنجايئن ذمئتئپ قالا بةرگةن. الايدا بذل تانئمال جاندار وزدةرئنئث اقئل پاراساتتئلئعئمةن، تؤئندئلارئمةن بيئك بةلةستةرگة جةتة بئلگةن. ةجةلگئ ريم ءدئلمارئ سيسةرونعا كةلسةك، ول ةستة ساقتاؤدئث قاؤئمداستئق ءادئسئن قولدانعان. دةمةك، ايتايئن دةگةن ءسوزئن ءبئر بولمةدةن ةكئنشئ ءبئر بولمةگة ءجذرؤ ارقئلئ جالعاستئرئپ، ايتار ويئن جةتكئزگةن. ال كةيئن سةناتتا ءسوز العاندا، ول ءجذرئپ وتكةن جولئن ويشا قايتالاعان.
جالپئ، نةأرولوگ ورازگذل ءابئش قئزئنئث ايتؤئنشا، ادام ميمةن كوپ جذمئس ئستةيتئن بولسا، سونداي-اق اعزا كورسةتكئشتةرئ دذرئس بولسا، ادامنئث ةستة ساقتاؤ قابئلةتئ 70-80 جاسقا دةيئن دذرئس جذمئس جاسايدئ. ال ةگةر سول جاسقا دةيئن انةميامةن، نة باسقا دا ادامدئ توزدئراتئن اؤرؤلارمةن اؤئرسا نةمةسة وپةراسيالاردئ وتكةرسة، ونئث ةستة ساقتاؤ قابئلةتئ دة السئرةي بةرمةك. وعان قوسا، ادام تئنئمسئز جذمئس ئستةيتئن بولسا، ذيقئ رةجيمئ بذزئلسا، ونئث ءبارئ ميعا اسةر ةتةدئ. ويتكةنئ ذيقئ ةستة ساقتاؤ قابئلةتئنئث ذلكةن فاكتورئ. كةيدة سول ذيقئنئث ءوزئن رةتتةپ، ءبئر نورماعا كةلتئرئپ-اق ةستة ساقتاؤ قابئلةتئن جاقسارتؤعا بولادئ.
دةمةك، ةستة ساقتاؤ قابئلةتئ ادام دذنيةگة كةلگةننةن باستاپ جةتئلئپ تؤماق ةمةس، ميدئ ادام ءوزئ جذمئس ئستةتة ءبئلؤئ كةرةك. ءتئپتئ تالانتتئ ارتيستةردئث ءوزئ ونةرئن دامئتؤ ءذشئن نةبئر جاتتئعؤلار جاساؤئ قاجةت بولسا، سول سياقتئ ميعا دا سةرگئتةتئن جاتتئعؤلار قاجةت. ادامنئث ةستة ساقتاؤ قابئلةتئ جاسئ ذلعايا باستاعان سايئن السئرةي بةرمةك ةكةنئ بارئنة بةلگئلئ. جئلعا جئل قوسئلعان سايئن ادام ذمئتشاقتئققا باس ذرادئ. الايدا مامانداردئث ايتؤئنشا، ةگةر ادام كئتاپ وقئپ، ءسوزجذمباق شةشئپ، ميئن جاتتئقتئرئپ، سالاؤاتتئ ءومئر سالتئن قالئپتاستئرسا، ونئث ةستة ساقتاؤ قابئلةتئ دة جاقسارا تذسپةك. سونداي-اق ادام بةلسةندئ ءومئر سذرؤمةن قاتار، جانئن كذيزةلتةتئن سترةسس، دةپرةسسياعا قارسئ تذرا ءبئلؤئ، اسا ماثئزدئ. ويتكةنئ قئزئققا تولئ ءومئر ادامنئث ةسئندة جاقسئ ساقتالئپ قالادئ دا، جابئرقاؤلئ، ؤايئمعا تولئ ساتتةر، كذيزةلئستةر مةن قوبالجؤلار ادام پوتةنسيالئنئث تومةندةؤئنة اكةلئپ، مي جذمئسئن السئرةتپةك. ناتيجةسئندة ادامنئث ةستة ساقتاؤ قابئلةتئ ناشارلاپ، ذمئتشاقتئققا كيلئگةدئ. سول ءذشئن بويئثدئ جازئپ، ءتذرلئ ويدئث جةتةگئندة سان-ساققا جذگئرگةن ميئثدئ دةمالتئپ، قان اينالئمئن جاقسارتا ءتذسؤ ءذشئن جاتتئعؤلار جاساپ ءجذرؤ قاجةت-اق. سةبةبئ ةستة ساقتاؤ قابئلةتئنئث جاقسئ جذمئس ئستةؤئنة ادامنئث سالاؤاتتئ ءومئر سالتئن ذستانئپ، دذرئس تاماقتانؤئنئث اسةرئ مول. ويتكةنئ ةستة ساقتاؤ قابئلةتئنئث السئرةؤئ دارؤمةندةردئث تاپشئلئعئن تؤدئرادئ ةكةن. ةستة ساقتاؤ قابئلةتئنئث جاقسئ بولؤئ ءذشئن ذنةمئ اس مازئرئثة ةت، بالئق، جذمئرتقا جانة ءسذتتئ تاعامداردئ قوسئپ وتئرعان دذرئس. نةأرولوگ ماماننئث ايتؤئنشا، ةستة ساقتاؤ قابئلةتئن جاقسارتؤ ءذشئن جاثعاق، بذرشاق تاعامدارئ جاقسئ، سونداي-اق جئلقئنئث ةتئ وتة كةرةمةت، سةبةبئ وندا حولةستةرين از دا، امينقئشقئلدارئ كوپ. ول ةستة ساقتاؤ قابئلةتئنئث قالپئنا كةلؤئنة پايدالئ. ال بيةنئث سذتئندة قورةكتئك زاتتار كوپ، سونئسئمةن پايدالئ بولئپ كةلمةك. نازارعا الاتئنئ، تةمةكئ شةگؤ مةن ئشئمدئك ءئشؤ دة ذمئتشاقتئققا دؤشار ةتةتئنئن ةستةن شئعارماعان دذرئس.
جالپئ، ذمئتشاقتئققا بوي الدئرماؤعا بالدئركوك (سةلدةرةي)، مةيئز، بادام (ميندال) كومةكتةسةدئ ةكةن. سونداي-اق تذية جاثعاعئنئث (گرةسكي ورةح) دانئ ادام ميئمةن ذقساؤئ دا تةگئن ةمةس بولار. بذل جاثعاق ادام ميئن جاقسارتؤداعئ انتيوكسيدانتاردئث نةگئزئ بولئپ تابئلادئ. سونئمةن قاتار ادام سؤدئ دا كوبئرةك ئشكةن پايدالئ. ادام اعزاسئندا سؤدئث از بولؤئ ميدئ تةز قارتايتادئ ةكةن. زةرتتةؤلةر بويئنشا، سؤدئث جةتئسپةؤشئلئگئنةن مي ولشةمئ كئشئرةيةدئ ةكةن. ال سؤدئث جةتكئلئكتئ بولؤئ ءذشئن ادام دةنة سالماعئنئث 1 كةلئسئنة 20-30 م گ-داي سؤ ئشؤئ كةرةك كذنئنة.
حالئقتئق مةديسينا بويئنشا، كلةأةر وسئمدئگئ ةستة ساقتاؤ قابئلةتئن جاقسارتادئ. جارتئ ليترلئك بانكئگة كلةأةردئ سالئپ، وعان سپيرتتئ ئشئمدئك قذيئپ، 14 كذنگة قاراثعئ جةرگة قويؤ قاجةت. كةيئن ءذش اي بويئ جاسالعان تذنبانئ تاماق الدئندا نةمةسة ذيئقتار الدئندا ءئشئپ وتئرساث، ةستة ساقتاؤ قابئلةتئن جاقسارتپاق.
ال ءدئنتانؤشئلاردئث مالئمدةؤئنشة، دذنية ءذشئن قاتتئ قايعئرؤ، دذنيةگة قاتتئ بةرئلؤ، وتة ئستئق تاعامدئ جةؤ نةمةسة ءئشؤ، كوپ قالجئثداسؤ، مازاردا كذلؤ، مازار تاستارئن وقؤ، ذزاق ؤاقئت بويئ عذسئلسئز ءجذرؤ، قولدارئن ذستئندةگئ كيئمئنة ءسذرتؤ، مةشئتكة سول اياقپةن كئرؤ، اؤرةت جةرئنة قاراؤ، قاتتئ اش بولؤ نةمةسة ءاردايئم توق بولئپ ءجذرؤ، تئرلئكتةردئث بئتئراثقئ بولؤئ، اشئپ كةتكةن تاماقتئ جةؤ، ةسئرتكئ قولدانؤ ذمئتشاقتئققا اكةلةدئ ةكةن.
قالاي بولعاندا دا ادامزات اعزاسئنئث قذرئلئمئ ءبئر-بئرئمةن تئعئز بايلانئستا. دةمةك، بويئثدئ ءبئر اؤرؤ بيلةي باستاسا، ول ةكئنشئ ءبئر ساؤ جةرئنة اسةر ةتپةي قويمايدئ. ةندةشة، ذمئتشاقتئق اؤرؤئ دا ءدال سولاي. سوندئقتان ةث باستئسئ، ءاربئر ادام ءوز دةنساؤلئعئنا ذقئپپةن قاراپ، بةلسةندئ ءومئر سذرسة يگئ.
نذرسذلؤ مئرزاحمةت
دەرەككوز:«ايقئن» گازەتئ