گالستؤكسئز كةزدةسؤ ذلكةن ساياساتقا ئقپال ةتة مة؟

استانا. 30- قاراشا. قازاقپارات - مةملةكةت باسشئلارئنئث بةيرةسمي نةمةسة گالستؤكسئز كةزدةسؤلةرئ كوپ جاعدايدا جؤرناليستةردئث نازارئنان تئس وتةدئ.

گالستؤكسئز كةزدةسؤ ذلكةن ساياساتقا ئقپال ةتة مة؟

 سوندئقتان ونداعئ اثگئمةلةر قذپيا بولئپ قالاتئنداي كورئنةدئ. ءبئراق جابئق ةسئك جاعدايئندا وتكةن اثگئمةلةردئث «جاثعئرئعئ» رةسمي كةزدةسؤلةردئث بةتاشارلارئنداعئ قئسقا قايئرئلعان اثگئمةلةردةن دة اثعارئلئپ قالادئ.

2011- جئلدئث قازان ايئندا ذجئمدئق قاؤئپسئزدئك شارتئ ذيئمئنئث استانا سامميتئ كةزئندة قاتئسؤشئ مةملةكةتتةردئث رةسةيدئث سول كةزدةگئ پرةزيدةنتئ د.مةدأةديةأتةن وزگة باسشئلارئنئث ءبارئ گالستؤكسئز كةلدئ. سول ساتتة، ةلباسئمئز نذرسذلتان نازاربايةأ ب ا ق وكئلدةرئنئث الدئندا رةسةي پرةزيدةنتئنئث گالستؤگئن كذلئپ تذرئپ شةشئپ العانئنا ءبارئمئز كؤا بولدئق. ارادا 15 مينؤت وتكةندة باتئستان تاراپ جاتقان اقپارات كوزدةرئ وسئ وقيعانئ الةمگة تاراتئپ جئبةردئ.

 گالستؤگئن قولئنا ذستاپ ابدئراپ قالعان رةسةي پرةزيدةنتئنئث سول ساتتةگئ بةينةسئ الةمدئك اقپارات اگةنتتئكتةرئنئث تورئنةن ورئن الدئ. ارادا ءسذت پئسئرئم ؤاقئت وتپةي-اق جؤرناليستةر رةسةيدئث پرةزيدةنت اكئمشئلئگئنئث رةسمي حاتتاما ءبولئمئنئث جةتةكشئسئن سذراقتئث استئنا الدئ. رةسةي سئرتقئ ئستةر مينيسترلئگئ حاتتاما ءبولئمئنئث وكئلئ يگور سيدةلنيكوأ سامميت بةيرةسمي، گالستؤكسئز جاعدايدا ءوتئپ جاتقاندئقتان، ونداعئ ايتئلار تاقئرئپ رةسمي پروتوكولعا باعئنبايتئندئعئن ايتئپ، جؤرناليستةردئ سابئرعا شاقئرعانئ بار.  ت م د باسشئلارئنئث مذنداي كةزدةسؤئ سوثعئ جئلدارئ، ءتئپتئ، جيئلةپ كةتتئ. ءتئپتئ، جئلئنا ةكئ رةت وسئنداي كةزدةسؤ داستذرگة اينالدئ.

 ذلكةن ساياساتتا گالستؤكسئز كةزدةسؤ دةگةن ذعئم 1996- جئلدارئ پايدا بولدئ دةيدئ رةسةيلئك باسئلئمدار. مئسالئ، 1996- جئلئ 17- ناؤرئزدا «فينانسوأايا روسسيا»  گازةتئنئث ساياسي شولؤشئسئ ةدؤارد سولوأيةأ «پرةزيدةنت اكئمشئلئكتةرئنئث، سئرتقئ ئستةر مينيسترلئكتةرئنئث رةسمي حاتتامالارئنئث ءماتئنئن جذمسارتئپ، ونئث بةيرةسمي جاعئنا باسئمدئق بةرؤ قاجةت. رةسمي كةزدةسؤلةردة كةلئسة الماعان كذردةلئ ماسةلة داستارقان باسئندا، ءتئپتئ، مونشا-ساؤنالاردا وتئرعاندا ءتذيئنئ تارقاتئلئپ كةتؤئ ابدةن مذمكئن» دةگةن ماسةلة كوتةردئ.

 سول-اق ةكةن، رةسةيدئث سول كةزدةگئ پرةزيدةنتئ ب.ةلسين مةن جاپونيا پرةمةرئ ر. حاتوياما كةزدةسؤلةرئنئث بةيرةسمي جاعئ تؤرالئ قئزعئلئقتئ اقپاراتتار كوپتةپ جاريالاندئ. جاپونيا پرةمةرئنئث قذرمةتئنة بةرئلگةن تذسكئ اس كرةملدة نةمةسة رةسةي پرةزيدةنتئنئث رةزيدةنسياسئندا ةمةس، بوريس ةلسيننئث ماسكةؤ شةتئندةگئ ساياجايئندا بةرئلدئ. رةسةي پرةزيدةنتئ جاپونيالئق پرةمةردئ وثاشالاپ، قانداي تاقئرئپتا اثگئمةلةسكةنئ جؤرناليستةرگة كذنئ بذگئنگة دةيئن جذمباق. ارا-تذرا داستارقانئن جاثارتئپ تذرعان كومةكشئ، اسپازشئلار ةكةؤئنئث اراسئندا كوتةرئلمةگةن تاقئرئپ قالماعانئن جانة كؤريل ارالدارئنا قاتئستئ كوپ ايتئلعانئن ايتادئ. ءبئراق ةكئ كذن بويعئ كةزدةسؤ ةشقانداي ناتيجة بةرگةن جوق.

 رةسةي مةن جاپونيا اراسئندا بذل ماسةلة كذنئ بذگئنگة دةيئن وزةكتئلئگئن جويعان جوق. رةسةيدئث قازئرگئ پرةزيدةنتئ ألاديمير پؤتين ت م د ةلدةرئ باسشئلارئ اراسئنداعئ №1 بةيرةسمي فورماداعئ پرةزيدةنتتةردئث کوشئن باستاپ تذر. وسئدان 4 جئل بذرئن، 2008- جئلئ سوچي قالاسئندا وتکةن ت م د باسشئلارئنئث سامميتئ گالستؤکسئز کةزدةسؤلةردئث ةث جوعارعئ دةثگةيدة وتکةن جيئنئ رةتئندة ةستة قالدئ. سامميت سوثئندا جؤرناليستةردئث کوز الدئندا پؤتين قاسئنان ءبئر ةلئ اجئرامايتئن کومةکشئلةرئن اثگئمة ءوتئپ جاتقان زالدان قؤئپ شئقتئ. سامميتتئ گالستؤکسئز سپورت جةيدةسئن کيئپ وتئرئپ باسقاردئ.

 سول جيئنعا قوناق رةتئندة شاقئرئلعان فرانسيا پرةزيدةنتئ جاک شيراک ةلئنة بارعان سوث، جذرت اياعئ تارقار کةزدة، ئشکةن سؤسئننئث ءدامئن ءالئ کذنگة دةيئن ذمئتا الماي جذرگةنئن ايتقان. سول-اق ةکةن جؤرناليستةر «فرانسيا پرةزيدةنتئ ءالئ کذنگة دةيئن ذمئتا الماي جذرگةن قانداي ئشئمدئک؟» دةگةن سذراققا جاؤاپ ئزدةي باستادئ. ناتيجةسئندة، ول ةشقانداي ئشئمدئک نةمةسة سئرا ةمةس، سوچيدئث قاراپايئم مينةرالدئ سؤسئنئ بولئپ شئقتئ.

ر ي ا ن اگةنتتئگئ رةسمي ةمةس کةزدةسؤدئث بارئسئندا ت م د مةملةکةتتةرئ باسشئلارئنئث ءبئرقاتارئنان سذحبات العان ةکةن. کوبئنة سذحباتتاسؤشئلار ءار پرةزيدةنتتئث قازئرگئ ذستانئپ وتئرعان ساياسي باعئتئنا وراي اثگئمة وربئتکةن. ماسةلةن، قازاق پةن قئرعئز پرةزيدةنتتةرئ سئرتقئ ساياساتئنئث نةگئزئ ءارئ تئرةگئ رةتئندة رةسةي فةدةراسياسئن اتاسا، ؤکراينا مةن بةلارؤس پرةزيدةنتتةرئ رةسةيشئل باعئتتئ ذستانا وتئرئپ، باتئسقا دا، ناتو-عا دا ةسئک اشؤ قاجةتتئگئن ايتادئ.

 أيکتور يؤةنکونئ تاؤةلسئز تاريحئن قالئپتاستئرؤ بارئسئندا، کةثةس وداعئنئث باستئ جاؤلارئن، باسماشئلار مةن باندئلاردئ حالئق باتئرئ، ذلت ازاتتئق کوتةرئلئسئنئث کوسةمئ رةتئندة دارئپتةپ جاتقانئن کئنالاعان جؤرناليسکة ول ؤکراينانئث کةثةس وداعئ کةزئندة 5 رةت تاؤةلسئزدئگئن جاريالاپ، بارلئعئ دا ساتسئزدئککة ذشئراعاندئعئن ايتا وتئرئپ، ؤکراين حالقئ ذنةمئ تاؤةلسئزدئککة تالپئنعاندئعئن جةتکئزگةن. قازاقستان پرةزيدةنتئمةن اثگئمة وزگةلةرئنةن گورئ جذمساق ءارئ کوثئلدئ وتکةنگة ذقسايدئ. قازاقستاننئث رةسةيمةن اراداعئ قارئم-قاتئناسئنا قويار ءمئنئ بولماعان جؤرناليست ةلئمئزدةگئ قازئرگئ ورئستاردئث ينتةگراسيالانؤ پروسةسئنة توقتالادئ.

 رةسةي جؤرناليستةرئنئث «سئزدةردئث ةلدةرئثئزدةگئ ورئس ذلتئ وکئلدةرئنئث جاعدايئ قانشالئقتئ وزگةردئ؟ ورئستار مةن قازاقتاردئث ءبئر-بئرئمةن ينتةگراسيالانؤ ءذردئسئ قالاي ءجذرئپ جاتئر؟» دةگةن ساؤالئنا ةلباسئ: «ةستةرئثئزدة بولسا، کةثةس وداعئ کةزئندة ورئس ذلتئنا، «مةن ورئسپئن» دةپ ايتؤ ساياسي قاتة ةدئ. بارلئق سوأةت وداعئنئث حالقئ بولدئ. قازئر ؤاقئت وزگةردئ. بذل - دذرئس. تاؤةلسئز قازاق ةلئ دة ذلکةن وزگةرئستةردئ باستاپ وتکةرئپ جاتئر. قاي ذلتقا تيةسئلئ ةکةنئثدئ ذمئتؤ ادام بالاسئ ءذشئن ذلکةن کذنا. بذل قذبئلئس تةک قازاقستاندا عانا ةمةس. بذکئل ت م د ةلدةرئندة جذرئپ جاتئر. سئزدةر قازاق حالقئنئث وزئندئک مةنئن تابامئن دةگةن تالپئنئسئنا قذرمةتپةن قاراؤعا تيئسسئزدةر» دةيدئ.

دةمةک، قازاق پرةزيدةنتئ ةلدةگئ ورئس ذلتئنئث وکئلدةرئن قازاق قوعامئنا بئرئگؤگة، ولاردئث مادةني جانة ادةبي قذندئلئقتارئن اسپةتتةؤگة شاقئرا وتئرئپ، ورئس دياسپوراسئنئث ک س ر و کةزئندةگئدةي «مةملةکةت قذراؤشئ نةمةسة تيتؤلدئ ذلت» دارةجةسئنةن ايئرئلئپ قالعاندئعئن ايتادئ. ءار مةملةکةت ءوزئنئث تاريحي جولئن قالئپتاستئرؤ کةزةثئندة نةگئزگئ ذلتتئث ذلتتئق «مةنئ» العا شئعؤئنئث زاثدئ ةکةنئن، ونسئز مةملةکةت قذرؤدئث مذمکئن ةمةستئگئن ءسوز ةتةدئ. بئزدةگئ ورئس، کازاک جانة سلاأيان ذيئمدارئنئث باي-بايلامعا باسئپ، نةگئزگئ مةملةکةت قذراؤشئ ذلت رةتئندة وزدةرئن تانئتؤعا دةگةن مةنمةندئکتةرئن باسؤعا شاقئرادئ. ياعني، بئزدةگئ دياسپورا وکئلدةرئ ؤنيتارلئ مةملةکةتتئث ئشئندةگئ دياسپورالاردئث کةزدةسؤلةردةگئ اثگئمةنئث کورئگئن قئزدئراتئن سؤسئن ةمةس، پرةزيدةنتتةردئث حالئقتئق ديپلوماتيانئ قانشالئقتئ مةثگةرگةندئگئن الةمدئک ساياساتتانؤشئلار ذمئتا بةرةدئ. بذل رةتتة ءبئزدئث ةلباسئمئزبةن يئق تئرةسة الاتئن ساياساتتانؤشئ ءالئ تانئلا قويعان جوق.

 2007 - 2011- جئلدار اراسئندا قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئندا ةلشئ بولعان سةناتور يكرام ادئربةكوأ ةلباسئ نذرسذلتان نازاربايةأتئث ك ح ر-عا جاساعان ساپارلارئنئث جؤرناليستةردئث نازارئنان تئس قالعان تذستارئ جايلئ بئلاي دةيدئ:  - 2011- جئلدئث اقپان ايئندا ةلباسئمئزدئث قئتايعا مةملةكةتتئك ساپارئ كةزئندة ق ح ر-دئث پروتوكولئندا جاثا ءتاسئل العاش رةت ن.نازاربايةأتئث بةدةلئن، ةرةكشة ورنئن كورسةتؤ ءذشئن قولدانئلدئ، ول - گالستؤكسئز بةيرةسمي جاعدايدا قئتاي مةملةكةتئ باسشئسئنئث ءوز قوناعئن قابئلداؤئ. ةرتةسئنة رةسمي كةزدةسؤدة ق ح ر پارلامةنتئنئث باسشئسئ ؤ باثگو مئرزا: «مئنا گالستؤكسئز بةيرةسمي قابئلداؤ ذلكةن جاثالئق بولدئ، ءبئز دة ةندئ ونئ قولدانؤعا تئرئسامئز» دةپ شئندئقتئث بةتئن اشتئ، - دةيدئ.

گالستؤكسئز كةزدةسؤلةر ناتيجةسئندة الةمدة ذلكةن ساياساتتئث ةكئنشئ تئنئسئ اشئلدئ. ب ا ق وكئلدةرئ ساياساتتانؤشئلاردئث تذلعاسئنا ةمةس، ونئث كيئمئنة، ءتئپتئ، قانداي ءئش كيئم كيئپ كةلگةندئگئنة نازار اؤدارئپ، ساياسات حالئقتئق سيپات الا باستادئ. گالستؤكسئز كةزدةسؤلةر پرةزيدةنتتةردئ سموكينگتة عانا ةمةس، قاراپايئم كذرتةشةدة، سپورتتئق كيئمدة دة، ءتئپتئ، جاعاجاي كيئمئندة دة پرةزيدةنت رةتئندة تانئتؤعا قذدئرةتئ جةتةتئنئن دالةلدةدئ.

 ساياساتتانؤشئلار اراسئندا گالستؤكسئز كةزدةسؤلةر وتكئزؤ تؤرالئ يدةيا قاي ةلدئث باسشئسئنا تيةسئلئ دةگةن پئكئرتالاسقا سوثعئ نذكتة قويئلعان جوق. ال ءبئز ءوز تاراپئمئزدان - بذل يدةيا ءبئزدئث پرةزيدةنتئمئزگة تيةسئلئ دةگةن ويعا باسئمدئق بةرگئمئز كةلةدئ. سةبةبئ ءبئز سان عاسئرلار بويئ قئتاي مةن رةسةيدئث ورتاسئندا وتئرئپ-اق، گالستؤكسئز كةزدةسؤلةردئث ءتذپ اتاسئ - حالئقتئق ديپلوماتيا ءتئلئن شةبةر مةثگةرگةن ذلتتئق ذرپاعئمئز.

ةلباسئمئز نذرسذلتان نازاربايةأتئث الةمدئك دةثگةيدةگئ ساياساتتانؤشئ ةمةس، حالئقتئق ديپلوماتيانئ پرةزيدةنتتئك ديپلوماتيامةن شةبةر ذيلةستئرة الاتئندئعئ 2000- جئلدئث قئركذيةك ايئندا ا ق ش-قا بارعان ساپارئ كةزئندة انئق بايقالدئ. ةكئ ةل اراسئنداعئ كةلئسئمشارتتاردئث نةگئزئ اق ذيدة ةمةس، ا ق ش پرةزيدةنتئ دج. بؤشتئث اكةسئ ذلكةن بؤشتئث ذيئندة باستالدئ: ذلكةن بؤش قازاق پرةزيدةنتئن اتلانت مذحيتئنئث جاعاسئنداعئ كةنناباند قالاشاعئنداعئ ا ق ش پرةزيدةنتئ تؤئپ-وسكةن قارا شاثئراقتا قابئلداعان. وسئ كةزدةسؤ تؤرالئ كاسئپقوي ديپلومات قاسئم-جومارت كةمةل ذلئ توقايةأ «كذنگةي مةن كولةثكة» مةمؤارلئق شئعارماسئندا بئلاي دةپ ةسكة تذسئرةدئ.

 «بؤشتار وتباسئنا تيةسئلئ قارا شاثئراقتئث العاشقئ ئرگة تاسئ ХVIII عاسئردا قالانعان. ول ا ق ش پرةزيدةنتئنئث اتا-بابالارئنا تيةسئلئ» دةپ ةسكة تذسئرةدئ. 1990- جئلداردئث ورتاسئ مةن 2000- جئلداردئث باسئنداعئ ت م د كةثئستئگئندةگئ باؤئرلاس بةس ةل باسشئلارئ اراسئنداعئ رةسمي جانة بةيرةسمي كةزدةسؤلةردئ ءبئز ءالئ كذنگة دةيئن ساعئنامئز. ةلباسئمئزدئث ةث العاشقئ باسپاءسوز حاتشئسئ بولعان سةيئتقازئ ماتايةأ:

- بةيرةسمي نةمةسة گالستؤكسئز كةزدةسؤ حالئقارالئق تاجئريبةگة ةنبةگةن كةز. تاؤةلسئزدئگئمئزدئث العاشقئ جئلدارئندا رةسةيمةن ستراتةگيالئق كةلئسئمشارتقا قول قويؤ ماسةلةسئ كةشةؤئلدةي بةردئ. ةل ئشئندة ءتذرلئ اثگئمةلةر ايتئلا باستادئ. مةملةكةت ارالئق كةلئسسوزدةردئث بولئمئندة كوپتةگةن كةلئسة الماي جذرگةن جايت تارقاتئلعانداي بولدئ. ناتيجةسئندة، ةكئ ةل ءبئر-ءبئرئن تةث دارةجةدةگئ ستراتةگيالئق ارئپتةس ةل دةپ مويئندادئ. رةسةيلئك جؤرناليستةر ةرتةسئنة-اق «بذل نازاربايةأتئث جةثئسئ» دةگةن اقپاراتتئ دذيئم ةلگة تاراتئپ جئبةردئ. مةملةكةت باسشئلارئ اراسئنداعئ گالستؤكسئز كةزدةسؤلةردئث قانشالئقتئ ماثئزدئ ةكةنئن سوندا تذسئندئك. ءبئراق سول كةزدة ساياسات ساحناسئنا «ءبئز بةسةؤمئز» دةپ بةس ةل شئقتئ. وزگة جذرت ءبئزدئث حالئقتارئمئزدئث اراسئنداعئ كةزدةسؤگة قئزئعا-قئزعانا قارادئ. كةزدةسؤلةردئث رةسمي ةمةس بولئگئ جابئق ةسئك جاعدايئندا ءوتتئ. ونئث جالعاسئ جايلاؤدا نةمةسة الاتاؤ بوكتةرئندة جالعاساتئن. قازئر گالستؤكسئز كةزدةسؤلةردئث سالماعئن الةم مويئندادئ. ديپلوماتتار ءتذيئنئن تارقاتا الماعان كةلئسئمدةر بةيرةسمي كةزدةسؤلةر كةزئندة، ادةمئ داستارقان باسئندا نةمةسة تابيعات اياسئندا شةشئلئپ جاتادئ. كةلئسئمدةردئث مذنداي ذلگئسئنة الپاؤئت ةلدةردئث ءوزئ جذگئنة باستادئ، - دةيدئ.

  گذلبارشئن ايتجانباي       

 «ايقئن»

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى