قازاق كذرةسئنئث كيئمئ عئلئمي تذرعئدا قورعالئپ، پاتةنت الئنعان

  استانا. 28 - قاراشا. قازاقپارات - جاقئندا «الاش ايناسئ» گازةتئنئث №193 سانئنان (31.10.2012 جئلئ شئققان) «قايران مةنئث كذرةسئم، كيمونو كيئپ كذزةلگةن» اتتئ قاراعاندئ قالاسئنان قايرات ءابدوللا جازعان ماقالانئ وقئدئم. ةندئ قازاق كذرةسئ كيئمئنئث اأتورئ رةتئندة سول ماقالاداعئ ويلارعا جاؤاپ بةرسةم دةپ ةدئم.

قازاق كذرةسئنئث كيئمئ عئلئمي تذرعئدا قورعالئپ، پاتةنت الئنعان

بئرئنشئدةن، اأتوردئث گازةت بةتئندةگئ قازاق كذرةسئنة بايلانئستئ جازعان پئكئرئنة، ذلتتئق كذرةسئمئزگة جاناشئرلئق تانئتقانئنا العئس ايتقئم كةلةدئ. ذلتتئق قذندئلئقتارئمئزدئ ئزدةؤشئلةر، قورعاؤشئلار كوپ بولا بةرسئن!

ةندئ وسئ ماقالادا كوتةرئلگةن ماسةلةلةرگة بايلانئستئ ءوز ويئمدئ بئلدئرسةم، قازاقتئث بالؤاندئق ونةرئنئث تاريحي تامئرئ وتة كونة ؤاقئتتان باستالادئ. تاريحي دةرةكتةر ساق پةن عذنداردئث اتاسئ اتتيلانئث الدئندا پاتشا بولعان بالامبةردئث ءوزئنئث ايتؤلئ جورئقتارئنان كةيئن كذرةستةن بةلدةسؤلةر، ساداق تارتؤ مةن نايزا لاقتئرؤدان سايئستار، سونداي-اق ات جارئستارئن ذيئمداستئرئپ وتئرعاندئعئن جازادئ. سول كةزدةگئ تئلمةن وسئ جارئستار مةن سايئستاردئث تذرلةرئ بئلاي ايتئلعان: ةةر-حذرةش، ات-حذرةش، لانسا-حذرةش (لانسا - قازاقشا نايزا)، شابارمان-حذرةش، جةبة-حذرةش. بذل جةردة ةةر - ةر، كذشتئ ماعئناسئندا، حذرةش بالؤان كذرةس ماعئناسئندا بةرئلگةن.

اكادةميك الكةي مارعذلان بالؤان ءسوزئنئث «بلبل»، «بالبال»، ياعني كذشتئ، مئقتئ دةگةن سوزدةن شئققاندئعئن جازادئ. جالپئ، سول كذرةسئمئز قازئرگئ ؤاقئتقا دةيئن جةتئپ، عاسئرلار تولقئنئندا تالاي وزگةرئسكة ذشئراپ وتئردئ.

ناقتئ بالؤاندار كيئمئنة توقتالساق، قازاقتئث بالؤاندئق ونةرئن زةرتتةؤ بارئسئندا حالقئمئزدئث بالؤانعا ارناپ ارنايئ كذرةس كيئمئن تئككةنئ تؤرالئ دةرةكتةردئ كةزدةستئرة المادئم. قئرعئز حالقئنئث «ماناس» داستانئندا قوساي مةن جولاي بالؤاندارعا ارناپ كذرةس كيئمئن دايئنداؤعا جارلئق بةرئلگةندئگئ تؤرالئ جازئلادئ. موثعول، گرؤزين، ساحا، تذرئك ت.ب. حالئقتاردئث بالؤان كيئمدةرئ قالئپتاسقان.

ةندئ قازئرگئ قازاق بالؤاندارئ كيئپ جذرگةن، ءسئز ايتقانداي، «كيمونو كيئپ كذزةلگةن» كذرةس كيئمئنئث دذنيةگة قالاي كةلگةندئگئنة از-ماز توقتالئپ وتةيئن. قازاق حالقئندا كذرةسكة شئققاندا شاپان، كذرتةشة، جةيدة كيئپ نةمةسة كةؤدةسئن جالاثاشتاپ، بةلئنة بةلدئك بؤئنئپ نةمةسة بؤئنباي كذرةسكةندئكتةرئ تؤرالئ دةرةكتةر كوپ. قازئرگئ ةركئن كذرةسكة ذقساس، كةؤدة جالاثاش، اياقتان ذستاؤعا بولاتئن، جاؤئرئنئن جةرگة تيگئزئپ نةمةسة تئزةسئ جةرگة ءتيئپ كةتسة دة، جةثئلدئگة سانايتئن، جاپوننئث سؤمو كذرةسئنة ذقساس كذرةس تة قازاق حالقئندا كوپ تاراعان.

قازاق كذرةسئنئث بالؤاندارئ كةثةس وداعئ كةزئندة سامبو مةن دزيؤدونئث كيئمدةرئن كيئپ كذرةستئ. وزئنة ءتان بالؤاندئق كيئمئ بولمادئ. وسئ جاعدايدئ شةشؤ ماقساتئندا وتكةن عاسئردئث 90-جئلدارئ قازاق كذرةسئنئث ءادئس-تاسئلدةرئنة دةن قويئلئپ، تةك تذرةگةلئپ كذرةسةتئندئگئن، جةردة جاتئپ، پارتةردة كذرةسپةيتئندئگئن ةسكةرئپ، بالؤان كيئمئنة ارنايئ عئلئمي-زةرتتةؤ جذمئستارئ جذرگئزئلدئ. سامبو مةن دزيؤدو كيئمدةرئ زةرتتةلئپ، ونداعئ بارلئق كذرةسةتئن ؤاقئتتئث 60-70 پايئزئ جةثنةن ذستاؤعا كةتةتئندئگئ انئقتالدئ. قازاقتا كذرةسكة شئعاردا «بالاقتئ ءتذرئپ، جةثدئ سئبانئپ» دةگةن دة ءسوز بار. وسئ جاعداي قازاق كذرةسئنة باتئرلاردئث قئسقا جةث ساؤئتتارئنئث ذلگئسئن ذسئنؤعا يتةرمةلةدئ. سةبةبئ قئسقا جةث كيئم بالؤاننئث ءوزئنئث ارةكةت ةتؤئنة قولايلئ بولئپ كةلةدئ دة، قارسئلاسئنا قولايسئز جاعداي تؤعئزادئ.

قازئرگئ كذرةستة وسئ كيئم ءادئس-ايلا قولدانؤ ءذشئن بالؤانداردئث ءبئر-بئرئنة ةرئكسئز جاقئن كةلؤئنة، كوپ كذش-قايراتتئث جذمسالؤئنا ئقپال ةتؤدة. ءارئ بالؤانداردئث كئلةمگة ورئنسئز قذلاماؤئ، اياعئندا نئق تذرئپ بةلدةسؤئ تالاپ ةتئلةدئ. ول ءذشئن ولاردئث دايئندئقتارئ جوعارئ، كذش-قايراتتارئ مول بولؤئ كةرةك.

ال «شالبار كيئپ شولتيتئپ، شورتيك جاسادئق» دةگةنگة ايتارئم، شالباردئث بالاعئنئث ذزئن نةمةسة قئسقا بولؤئنئث كذرةس بارئسئندا ةشقانداي قاتئسئ جوق. سوندئقتان «بالاقتئ ءتذرئپ، بالؤان شئقتئ» دةگةن ءسوزدئ ةسكةرة وتئرئپ، شالباردئث بالاعئن تئزةدةن تومةن قئسقارتتئق.

كذرةسؤ ورنئنا، ياعني كذرةس كئلةمئنة بايلانئستئ ايتارئم، بالؤانداردئ بةلدةستئرؤ ءذشئن ةرتةرةكتة كوك مايسا ءشوپ نةمةسة قذمدئ جذمساق جةر تاثداپ الئناتئن. قازئرگئ كةزدة ارنايئ كذرةس كئلةمدةرئ بار بولعاندئقتان، سونئ پايدالانعان دذرئس بولار. ةگةر دة قازاق كذرةسئنة ارناپ جةكة كذرةس كئلةمئن جاساساق، تئپتةن دذرئس بولار ةدئ.

«قازاقستان بارئسئ» اتتئ رةسپؤبليكالئق تؤرنير وسئمةن ةكئنشئ رةت وتكئزئلئپ، قازاق كذرةسئنئث دامؤئنا ايتارلئقتاي ذلةس قوسئپ وتئر. بالؤانداردئث قازاق كذرةسئنة كاسئپتئك تذرعئدا قاراؤئنا جاعدايلار جاسالؤدا، بةلدةسؤلةردئث تارتئمدئ، مازمذندئ وتؤئنة ةرةكشة ءمان بةرئلؤدة. دةنة تاربيةسئ جانة سپورت ماماندارئن دايارلايتئن جوعارئ وقؤ ورئندارئندا قازاقتئث ذلتتئق ويئندارئن عئلئمي تذردة ساراپتاؤ ءذشئن ستؤدةنتتةردئث، ماگيسترانتتاردئث ديپلومدئق جذمئستارئنا ارقاؤ بولئپ وتئر.

نةگئزئ، مةن دة بةلدةسؤ كةزئندة بالؤانداردئث اثدار تةرئسئن جامئلئپ شئعؤئن ونشا قذپتاي قويمايمئن. سونئمةن قاتار قازئرگئ كذرةس ةرةجةسئندة كةزدةسةتئن «بذك»، «جامباس»، «جارتئ جةثئس» ت.ب. سوزدةرمةن كذرةس ادئستةرئن باعالاؤدئ دا دذرئس دةپ سانامايمئن.

ءسوز سوثئندا ايتارئم، قازئرگئ بالؤانداردئث كيئم ذلگئسئ ارقئلئ قازاق كذرةسئن جةر ءجذزئ تانيتئن جاعدايعا جةتتئك، كذرةس كيئمئ عئلئمي تذرعئدان قورعالدئ، كيئمگة پاتةنت الئندئ.

ايتسة دة جوعارئدا ايتئلعان ماقالانئث اأتورئ سياقتئ قازاق كذرةسئنة جاناشئرلئق تانئتئپ، ويعا وي قوسئپ جاتاتئندار قاتارئ كوپ بولعاندئعئن قالايمئن.

قذرمةتپةن ةلةمةس ءالمئحانوأ، پةداگوگيكا عئلئمئنئث دوكتورئ، ءال-فارابي اتئنداعئ قازاق ذلتتئق ؤنيأةرسيتةتئنئث پروفةسسورئ، ق ر ةثبةگئ سئثگةن جاتتئقتئرؤشئ، قازاق كذرةسئ كيئمئنئث اأتور

دەرەككوز:«الاش ايناسى» گازەتى

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى