قئتاي بيلئگئن قولئنا العان «بةسئنشئ تولقئن» قانداي باعئت ذستانادئ؟

استانا. 22- قاراشا. قازاقپارات - پةكيندة اياقتالعان قئتاي كومپارتياسئنئث 18-سيةزئ قازئرگئ ذلت كوسةمئنئث شئنايئ ءئزباسارئن تاثدادئ. 2003- جئلدان بةرئ بيلئكتة وتئرعان باس حاتشئ حؤجينتاؤدئث ورئنباسارئ شي جينپيث اؤئستئرئپ، ول 2013- جئلدئث ناؤرئز ايئندا قئتايدئ باسقارؤدئ ءوز قولئنا الادئ.

قئتاي بيلئگئن قولئنا العان «بةسئنشئ تولقئن» قانداي باعئت ذستانادئ؟

جالپئ، ساراپشئلاردئث سان-ساققا جذگئرتكةن بولجامئنا قاراعاندا، بذل قذرئلتاي اسپاناستئ ةلئنئث قازئرگئ ساياساتئن ودان ءارئ جالعاستئراتئندئعئن ايقئندادئ.

ةث الدئمةن الةمدئ اؤزئنا قاراتقان مةملةكةتتئ وسئعان دةيئن باسقارعان حؤجينتاؤدئث قانداي ادام ةكةندئگئنة توقتالالئق. ول 1942- جئلئ 21- جةلتوقساندا انعذي پروأينسياسئنداعئ تايچجوؤ ؤةزئندة دذنيةگة كةلگةن.

1959 - 1964- جئلدارئ حؤجينتاؤ پةكيندةگئ شينحؤا پوليتةحنيكالئق ينستيتؤتئنئث گيدروتةحنيكتةر دايارلايتئن فاكؤلتةتئنة ءتذسئپ، ديپلوم العان سوث سول ينستيتؤتتا قالادئ. عئلئمي-زةرتتةؤ جذمئستارئمةن اينالئسئپ، ساياسي قئزمةتئن دة سوندا باستاعان. ءبئراق «مادةني رةأوليؤسيا» ونئث الدئنا قويعان ماقساتئنئث ورئندالؤئنا مذمكئندئك بةرمةدئ، 1968- جئلئ امالسئزدان قذرئلئس بريگاداسئندا قولئنا كذرةك الدئ. تةك بئرنةشة جئلدان سوث حؤجينتاؤ سؤ شارؤاشئلئعئ جانة ةلةكترةنةرگةتيكا مينيسترلئگئندة بئرئككةن پارتيا ذيئمدارئ حاتشئسئنئث ورئنباسارئ بولئپ تاعايئندالادئ.

1974- جئلئ كومسومولدا قئزمةتئن جالعاستئردئ. ارادا بئرنةشة جئل وتكةندة دئث شياؤپيثنئث جاستارعا نازار اؤدارؤ كةرةكتئگئ تؤرالئ ذسئنئسئ مذنئث دا جولئن اشتئ. 1981- جئلئ كومسومولدئث ورتالئق اپپاراتئندا جذمئس ئستةؤگة جولداما الدئ. ءبئر جئلدان سوث حؤجينتاؤ قئتاي كوممؤنيستئك كومسومول جاستاردئث ورتالئق كوميتةتئنة مذشة، ئلة-شالا سةكرةتاريات حاتشئسئنئث ءبئرئنشئ ورئنباسارئ جانة بذكئل قئتايلئق جاستار فةدةراسياسئنئث ءتوراعاسئ بولئپ سايلانادئ.

وسئلاي ورئلگةن ءومئر جولئ حؤجينتاؤدئ زور تابئستارعا جةتكئزدئ. 1992- جئلدان باستاپ حؤجينتاؤ پارتيانئث ورتالئق اپپاراتئندئ جاثا قئزمةتئن باستايدئ. ءوز ئسئنة تئندئرئمدئ، بئلئكتئ باسشئ بولا بئلگةن ول 1990-جئلدارئ قئتايدئ باسقارعان جياث زئمين تاراپئنان قولداؤ كورةدئ. اقئرئ ةلدةگئ ةكئنشئ ادامعا اينالعان حؤجينتاؤ 1998 جئلئ ق ح ر ءتوراعاسئنئث ورئنباسارلئعئنا سايلاندئ. بيلئكتةگئ «ءتورتئنشئ تولقئن» قاتارئن تولئقتئرعان ءتوراعا (ءبئرئنشئسئ - ماؤزئدذث، ةكئنشئسئ - دئث شياؤپيث، ءذشئنشئسئ - جياث زئمين) 2003- جئلئ ناؤرئز ايئندا ق ح ر ورتالئق كوميتةتئنئث باس حاتشئسئ بولئپ سايلانادئ.

قئزمةتپةن قاتار جةكة ومئرئندة دة جايلئ مئنةزئمةن جذرتقا جاعئپ، تياناقتئلئعئمةن تانئلعان قايراتكةر جاستايئنان ادةبيةتكة، ونئث ئشئندة ورئس ادةبيةتئنة قذشتارلئعئمةن كوزگة ءتذستئ.

باس حاتشئ جياث زئميننئث ورنئن الماستئرعان حؤجينتاؤ- قئتاي حالقئنئث وركةندةؤئنة ةرةكشة ذلةس قوسقان تذلعا. ءتئپتئ الةم توقئراؤدئ باستان كةشئرگةن جئلدارئ ول ةلدئث ةكونوميكالئق تذراقتئلئعئن ساقتاپ، قايتا دامؤعا جول اشئپ بةردئ.

ساراپشئلاردئث سوزئنة قاراعاندا، حؤ جينتاؤ ءوزئ ارقئلئ «حالئقتئق جةتةكشئ» ءيميدجئن قالئپتاستئردئ. كورشئ ةلدةردئ قذرمةتتةؤ، ئنتئماقتاستئق، ساؤدا-ساتتئقتئ دامئتؤ سةكئلدئ ماثئزدئ ذستانئمداردئ بارئنةن جوعارئ قويعان حؤ «بيلئكتئ حالئق مذددةسئنة ساي پايدالان، حالئقتئث جاعدايئن ويلا، حالئق ءذشئن ةثبةك ةت» دةگةن ذستانئمعا ادالدئق تانئتتئ. ءبئراق سئرتقئ ساياساتتا ءوز ةسةسئن جئبةرمةؤدئ جادئنان شئعارعان ةمةس. باتئس ساراپشئلارئنئث پئكئرئنة قاراعاندا، حؤجينتاؤ «سوسياليستئك دةموكراتياشئلداردئ» قولداؤشئلاردئث ءبئرئ. دةگةنمةن 2004- جئلعئ قئركذيةكتةگئ پلةنؤمدا تاياؤ ارادا قوعامدا بالامالئ سايلاؤدئث اؤئلئ الئستا ةكةندئگئن ةمةؤرئنمةن تذسئندئرگةن. وسئ ويئنان قايتپاعان قايراتكةر الةمدئ اؤزئنا قاراتقان مةملةكةتتئث مئزعئماس قامالئن ودان ءارئ نئعايتتئ.

...ةندئ قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئنا «بةسئنشئ تولقئن» باسشئلئق ةتةتئن بولادئ. جالپئ، ولاردئث كوشباسئندا ماؤ زئدذئث تذر. كةزئندة كةثةستةر وداعئنئث زارة-قذتئن قاشئرعان قايراتكةر. ول جاساعان ذلئ وزگةرئستةر قئتاي حالقئن جاثا بيئككة كوتةردئ، جةثئستةرگة جةتةلةدئ. ال دئث شياؤپيث ةكونوميكالئق رةفورمالاردئث باستاماشئسئ بولدئ. ونئ جياث زئمين لايئقتئ جالعاستئردئ. حؤجينتاؤ ةل تذراقتئلئعئنئث شئراقشئسئ بولدئ.

كةيبئر دةرةكتةرگة قاراعاندا، ةل باسشئلئعئنا أيسة-پرةمةر لي كئشياثنئث كةلؤئ ءتيئس ةدئ. الايدا شي جينپيث  ءتئزئمنئث كوش باسئنا بئردةن شئقتئ. قالاي دةسةك تة، بيلئكتة قاتةلئك جئبةرمةيتئن، قاتال قايراتكةر قاجةتتئگئ قئتايلئقتار ءذشئن تذسئنئكتئ. اسئرةسة، جةمقورلئق، ذيئمداسقان قئلمئسقا قارسئ كذرةستة ةث اؤئر جازا قولدانئلاتئن بئردةن-ءبئر ةل دة - قئتاي. سوندئقتان حؤ جينتاؤدئث كةزئندة قازئناعا قول سالعان ئقپالدئ شةنةؤنئكتةر دة، قالتالئ كاسئپكةرلةر دة جازادان قذتئلئپ كةتة المادئ. بذل جاعئنان ذلگئ الاتئن دا ةل.

ةكونوميكانئ دامئتؤ مودةلئ جاعئنان دا ذلگئ الاتئن - قئتاي. ةكئ ميللياردتئ بةتكة العان حالئقتئ باعؤ وثاي ةمةس. سوعان قاراماستان، اسپان استئ ةلئ جوقتان بار جاساؤدا، تيئننان تابئس كورؤدة الدئنا جان سالماي كةلةدئ. ءدال وسئ ةكئ باعئتتئ الداعئ ؤاقئتتا دا بةرئك ذستانؤ - جاثا باسشئنئث باستئ باعئتئ بولماق.

جذرت « شي جينپيث ءتذسئ جئلئ ةكةن» دةيدئ. ماسةلة تذستة ةمةس، ئستة بولئپ تذر. 1،5 ميللياردتان استام ادامدئ باسقارؤ باقئتئ بذيئرعان شي جينپيث الداعئ ون جئلدا قئتايلئقتار ءذشئن نة ئستةي الادئ؟

80-90-جئلدارئ شي جينپيث ةل شئعئسئنداعئ حئبئي جانة فؤجيان پروأينسيالارئندا پارتيا حاتشئسئ قئزمةتتةرئندة ئسئلئپ، بيلئك باسپالداعئن قالئپتاستئرعان. 2007- جئلئ شاثحاي قالالئق پارتيا ذيئمئنئث حاتشئسئ بولعان.

...ءبئر قاراعاندا ول تؤرالئ كوپ نارسة ايتا المايسئث. كوزگة كورئنبةيتئن جاعئ باسئم تئنئمسئز تئرلئكتة شي جينپيث قوعام قايراتكةرئ رةتئندة ءوز وتانئنئث قارئشتاپ دامؤئنا كوپ ذلةس قوستئ. ول قئزمةتكة ارالاسقان جئلدار قئتايدئث جةدةل قارقئنمةن وركةندةگةن كةزةثئ بولدئ. وسئنئث ءبارئ ةل ئشئندةگئ تالاپ پةن ءتارتئپتئث كذشتئلئگئنةن دةسةك، بيلئكتةگئلةردئث دة بارئن سالعان قئزمةتئ جةمئسئن بةردئ دةگةن ءسوز.

سوزدةن گورئ ءئستئث ئلگةرئلةگةنئن ذناتاتئن، قول قؤسئرئپ وتئرؤدئ ذناتپايتئن ةلدئث تذرعئندارئ ءذشئن شي جينپيث بةيتانئس ادام ةمةس. شي قئتايعا تانئمال وتباسئندا ومئرگة كةلگةن. اكةسئ شي چجؤنسيؤن ماؤزئدذثنئث سةنئمدئ ادامدارئنئث ءبئرئ، أيسة-پرةمةر قئزمةتئن اتقارعان. مادةني رةأوليؤسيا جئلدارئ شي كةدةي ةلدئ مةكةندة تذرئپ، سول كةزدة اكةسئنئث «بالة-جالادان» اؤلاق بولؤئنا سةپتئگئن تيگئزةدئ. ةسةية كةلة اكة جولئن قؤؤعا تئرئسقان ول تانئمالدئعئ جاعئنان ايةلئنةن اسا الماپتئ.

ونئث جارئ - ةث تانئمال ءانشئ پةن ليؤان. ءتئپتئ دذنيةجذزئلئك دةنساؤلئق ساقتاؤ ذيئمئ ونئ قايئرئمدئ كةلئنشةكتةر قاتارئنا قوسئپ قويعان. ال 20 جاستاعئ قئزئ شي مينسزةنئث كةلةشةگئ ازئرشة جذمباق.

«Bloomberg» اگةنتتئگئ  وتباسئنئث بايلئعئ جذزدةگةن دوللارمةن ةسةپتةلةتئندئگئن ايتادئ.

حؤ جينتاؤ - ءوز قئزمةتئندة جةمقورلئقپةن اياؤسئز كذرةسكةن بئردةن-ءبئر باسشئ. ويتكةنئ شةنةؤنئكتةردئث جةمقورلئقپةن اؤرؤئ - قئتايداعئ ءتذيئندئ ماسةلةنئث ءبئرئ. سوندئقتان وسئ باعئتتان جاثا ءتوراعا دا اينئماسئ انئق. كوممؤنيستئك پارتيانئث ذلئ مةرةكةسئن لايئقتئ قارسئ الؤدئ ذيعارعان شةن-شةكپةندئلةر مةملةكةتتئث مئزعئماس بئرلئگئ مةن تئنئمسئز تئرلئگئن جالعاستئرا بةرمةكشئ.

2021 - جئلئ كومپارتيا 100 جئلدئعئن قارسئ الادئ. ال 2049- جئلئ قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئ ءوز تاريحئندا تاؤةلسئزدئگئنئث 100 جئلدئعئن اتاپ وتةدئ. وسئ داتالاردئ قالاي، قانداي جةتئستئكتةرمةن قارسئ الؤدئث العئشارتئن جاساپ ذلگةرگةن قئتاي الةمدةگئ الئپ ةلدئث كوشئن باستاماقشئ. ذرانشئلدئق پةن جالعان مالئمةت بةرؤشئلئكتةن اؤلاق بولؤدئ ءجون كورگةن كومپارتيا كوسةمدةرئ ناقتئ ةكونوميكانئث جةمئسئن كورؤدةن ءذمئتتئ. اسكةر-ساياسي سالادا دا ذتئلئپ قالماؤدئ باستئ مئندةتئ ساناعان بيلئكتةگئلةردئث جذمباق جوسپارلارئ بارئن دا جوققا شئعارؤعا بولماس. وسئلايشا سؤپةر مةملةكةتكة اينالاتئن قئتاي كةلةشةكتة كورشئلةرئن دة، وزگةلةردئ دة مويئنداتپاقشئ.

وتكةن عاسئرلاردا دا اسپان استئ ةلئ تاريحئ مةن ساؤدا-ساتتئعئن دامئتؤ جاعئنان دذنيةنئ دذبئرگة بولةگةن-دئ. ال قازئرگئدةي زاماندا تاعئ دا قئتايدئث كوش باستاپ تذرؤئ - زاثدئ قذبئلئس. سوعئستئ قالامايتئندئعئمةن ةرةكشةلةنگةن ةلدئث ةندئگئ ماقساتئ دا كورشئلةرئمةن تاتؤ-ءتاتتئ تذرؤ، ةكونوميكالئق ئنتئماقتاستئقتئ دامئتا بةرؤ بولماق. ءتئپتئ جةر ماسةلةسئن دة سوعئسپةن ةمةس، كةلئسسوز ارقئلئ شةشؤدئ بةرئك ذستانئم ةتكةن قئتاي باسشئلئعئ قازاقستانمةن دة شةكارا ماسةلةسئن كةلئسسوز ارقئلئ شةشتئ. ورئستارمةن دة وسئنداي شةشئمگة كةلدئ...

ةستةرئثئزدة مة؟ نارئق ةكونوميكاسئنا قادام باسقان العاشقئ جئلدارئ قئتايدئث ارزان كيئمدةرئنة قارئق بولعانئمئز. ساؤدانئث سئرئن بئلةتئن حالئق قازاقتئث جارتئلاي جالاثاش قالعانئن بئلگةن سوث، ءبئر كيؤدةن ارتئلمايتئن كيئمدةرئن دة ساؤدالاپ، اقشانئث استئندا قالدئ.ءبئز تويئنعان سوث، ولار دا ويلانئپ قالدئ. ةندئ-ةندئ ساپالئ كيئم-كةشةك پةن باسقا دا زاتتار كوبةيدئ. ءتئپتئ كةلةشةكتة دة يةك ارتار ةلدئث ءبئرئ دة بئرةگةيئ قئتاي بولئپ قالا بةرمةك. سوندئقتان تاتؤ كورشئلئك قارئم-قاتئناس ولارعا دا، بئزگة دة ءتيئمدئ. سئيلاستئقتئث سئرئن بئلةتئن شي جينپيث مئرزا قازاقستاندئ - قابئرعالئ ةل، قازاقتئ - مئقتئ حالئق، دوستئققا بةرئك مةملةكةت رةتئندة باعالايتئندئعئنا كامئل سةنةمئز.

دةرةك پةن دايةك:

ايةلئ ليؤ يؤنسين 1965- جئلئ شينحؤا ؤنيأةرسيتةتئن بئتئرگةن. ماماندئعئ - تةحنيك-ينجةنةر. 1970- جئلئ تؤعان ذلئ حؤ حايفةن - كاسئپكةر. قئزئ حؤ حايسين بةلگئلئ كاسئپكةر ماو داوليننئث قذداي قوسقان قوساعئ.

« «Forbes جؤرنالئنئث باعالاؤئنشا، ول 2010 - جئلئ ةث ئقپالدئ ادامدار تئزئمئنة ةنگةن. مورالدئق پرينسيپتةردئ قالئپتاستئرؤشئ رةتئندة دة تانئمال. ونئث ايتقان ويلارئ حالئق جادئندا ساقتالعان.

دةرةك پةن دايةك:

ءحان ذلتئنان شئققان شي جينپيث 1953- جئلئ ماؤسئم ايئندا ءشانشي پروأينسياسئندا دذنيةگة كةلگةن. 1969- جئلئ ةثبةك جولئن باستاعان ول 1974- جئلئ قاثتار ايئندا كوممؤنيستئك پارتيا قاتارئنا وتةدئ. شينحؤا ؤنيأةرسيتةتئنئث تذلةگئ ماركستئك تةوريانئ زةرتتةپ، زاث عئلئمدارئنئث دوكتورئ دارةجةسئن العان.

جولداسبةك دؤاناباي

«ايقئن» گازةتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى