قارقارالئداعئ قذنانباي مةشئتئ

 استانا. 20 - قاراشا. قازاقپارات - ابايدئث اكةسئ قذنانباي كةزئندة كةثةستئث يدةولوگياسئمةن «جامان» بولعان. «سوأةتتةردئث» ءناسيحاتئن تئثداساث قذنانباي وسكةنباي ذلئ - باي، تاپ جاؤئ، ادئلةتسئز، ةسكئشئل، زورلئقشئل، قاتئگةز، قانئشةر... ونة-بويئ تذنئپ تذرعان قوعامعا «جات ةلةمةنت». ءبئراق، ومئردة شئن بولعان بي، اعا سذلتان، كورنةكتئ قايراتكةر قذنانباي قاجئ 1804 - جئلئ بذرئنعئ سةمةي وبلئسئ شئثعئستاؤدا تؤئپ، 1886 - جئلئ اقشوقئ قئستاؤئندا قايتقان ول جاسئنان پالؤان، نايزاگةر اتانعان، قاتال دا ادئلدئگئمةن ةرةكشةلةنئپ، اكةسئ وسكةنبايدئث تاربيةسئندة ءجذرئپ ةل بيلئگئنة ارالاستئ. 1834 - ج. اكةسئنئث ورنئنا كذشئك-توبئقتئ بولئسئنئث ستارشئندئعئنا سايلانادئ. وسئدان 1856 - جئلعا دةيئن بيلئك تئزگئنئن قولئنان شئعارماعان.

قارقارالئداعئ قذنانباي مةشئتئ

پولياكتئث ساياسي قايراتكةرئ ا.يانؤشكةأيچ ساپارنامالئق كذندةلئگئندة قذنانبايدئث قايراتكةرلئك تذلعاسئ تؤرالئ بئلاي دةيدئ: «قذنانباي - وثئرگة اتئ جايئلعان ادام، قاراپايئم قازاقتئث بالاسئ. عاجايئپ اقئل-ةس جانة جذيرئك ءتئلدئث يةسئ. ئسكةر، اتالاستارئنئث يگئلئگئ تؤرالئ قام جةيدئ، دالا زاثدارئ مةن قذران قاعيدالارئنئث جةتئك بئلگئرئ، قازاقتارعا قاتئستئ رةسةيلئك جارعئلاردئ بةس ساؤساعئنداي بئلةدئ، قارا قئلدئ قاق جارعان بي جانة ونةگةلئ مذسئلمان. جذرت پايعامبارداي سئيلايدئ. ودان اقئل سذراؤعا جاس تا، كارئ دة، كةدةي دة، باي دا شالعاي اؤئلداردان كةلئپ جاتادئ. توبئقتئ رؤئنئث سةنئمئنة ية بولئپ، بولئستئققا سايلانعان، ادئلةتسئزدئك پةن داؤلةتتئلةردئث زورلئعئنا قارسئ قالقان بولعان»،- دةپ سيپاتتايدئ («قازاق دالاسئنا جاسالعان ساياحات تؤرالئ جازبالار»، ا.، 1979).

قذنانباي - اسا كذردةلئ تذلعا، بيلئك تئزگئنئن ذستاعان كةزئندةگئ قايراتكةرلئگئ قاراما-قايشئلئقتارعا تولئ. ول بي، بولئس، اعا سذلتان كةزئندة بيلئكتئث ءذش تذتقاسئن - قازاقتئث ءداستذرلئ زاثئن، پاتشا وكئمةتئنئث «ءسئبئر قازاقتارئنا ارنالعان نيزامئن»، شاريات جولئن قاتار ذستاندئ. قازاق ءداستذرئنئث نةگئزئنة سذيةنة وتئرئپ، وثتايلئ شةشئمدةردئ جذزةگة اسئردئ. قاتال دا ءادئل بيلئك ةلدئ تةزگة سالئپ، جونگة كةلتئرةدئ دةپ ءبئلدئ. بارئمتاعا، ذرلئققا، ءدئنبذزارلئققا، زيناقورلئققا قاتاث تئيئم سالدئ. زاماننئث اؤقئمئن اثداپ، ةرتةثئن بولجاي ءبئلدئ. بالالارئن ورئسشا وقئتا وتئرئپ، مذسئلماندئقتئ ؤاعئزدادئ. مةدرةسة سالدئرئپ، اؤةز، ذبيتحان، كئشكةنة مولدا سةكئلدئ شاريات بئلگئرلةرئن اؤلئنا كوشئرئپ اكةلئپ، بالا وقئتتئردئ. سئرتتاي كةنةسارئ قوزعالئسئنا قارسئ كذرةسكةر رةتئندة كورئنگةنئمةن، وعان استئرتئن قولداؤ جاساپ، كومةك بةردئ.

وتارشئل ادةبيةت ةسكئشئل دةپ ايئپتاعان قذنانباي «ةسكئ تام» دةگةن جةردة جاثاشا مةكتةپ اشتئ. قالئث بذقاراعا قارايلاسپايدئ دةگةن قذنانباي اعا سذلتان كةزئندة كذنئ بذگئنگئگة دةيئن بارشا مذسئلمان جذرتشئلئعئنئث يگئلئگئنة قئزمةت ةتئپ كةلة جاتقان اللا ءذيئن قارقارالئ قالاسئندا سالدئردئ (سؤرةتتة). قذنانباي قاجئعا 1862 - ج. باردئ. مةككةدة 2 جئلدان استام ؤاقئت تذرئپ، قذدايعا قذلشئلئق ةتؤشئلةرگة ارناپ تاككيا (قوناقذي ءارئ مةدرةسة قئزمةتئن اتقارعان ءذي) سالدئرادئ.

قذنانباي مةشئتئ قارقارالئ قالاسئندا قذرئلئسئ 1850 - ج. باستالئپ، 1851 - ج. سالئنئپ بئتكةن. مةشئت سالؤ جونئندة 1847 - ج. اثگئمة قوزعالئپ، اراسئندا كذشئك-توبئقتئ بالاسئ قذنانباي بار، 16 بولئس قول قويعان. اعا سذلتان، مايور قذسبةك تاؤكين ءمور باسقان مةشئت سالؤ تؤرالئ اكت دؤانعا تاپسئرئلعان. وثدا قذرئلئس ءذشئن حالئقتان قارجئ جينالاتئنئ ايتئلادئ. 1849-52 - ج. قارقارالئ وكرؤگئنة اعا سذلتان بولعان قذنانباي قذرئلئس جذرگئزؤ ءئسئن ءوز قولئنا الئپ، تئثعئلئقتئ اياقتاعاثدئقتان، مةشئت حالئق اراسئثدا قذنانباي مةشئتئ اتالئپ كةتكةن. كةيئنئرةك مةشئت جانئنان مةدرةسة، شاكئرتتةر ءذشئن جاتاق، مولدالار ءذيئ بوي كوتةرةدئ.

قذنانباي مةشئتئ قارقارالئ وكرؤگئثدةگئ يسلام ءدئنئن ؤاعئزداؤعا، بالالاردئث قارا تانئپ، ساؤات اشؤئنا كوپ قئزمةت ةتكةن. مةشئتكة كةزئثدة اباي دا بارئپ تذرعان. كةيئن كةثةس ءداؤئرئ كةزئندة مةشئت قورا-قوپسئعا اينالئپ، كذتئمسئزدئكتةن توزئپ، جويئلئپ كةتؤدئث از-اق الدئندا قالعان قذنانباي مةشئتئن قايتا قالپئنا كةلتئرؤ جذمئستارئ 1989 - ج. قاراشادا باستالئپ، 1991 - ج. الماتئ قالاسئنان قازاقتئث مادةني-تاريحي ةسكةرتكئشتةرئن قورعاؤ جانة قايتا جابدئقتاؤ كونسترؤكتورلئق جوبالاؤ ينستيتؤتئ مةن كوركةم-سؤرةت عئلئمي-رةستاأراسيالاؤ وندئرئستئك بئرلةستئگئنئث ماماندارئنئث كومةگئمةن قايتا العاشقئ قالپئنا كةلتئردئ.

2009 - جئلئ قذنانباي قاجئ سالدئرعان مةشئت «جول كارتاسئ» بويئنشا باستان-اياق تولئق جوندةؤدةن ءوتتئ. اللانئث اق ذيئنة مةملةكةتتةن 32 ميلليون تةثگة قاراجات ءبولئندئ.

داؤلةتقالي اساؤوأ

دەرەككوز: baq.kz

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى