قارا شاثئراق ذعئمئ وتكةن عاسئردئث ةنشئسئندة قالئپ قويعان جوق پا؟
استانا. 25- تامئز. قازاقپارات - كذننئث عانا ةمةس، مةيئرئمدئلئك، ئزگئلئك نذرئنئث شئعئستان تارالئپ جاتقاندئعئنا باتئس مويئنسئنعان ءتارئزدئ.
وسئدان ءبئراز بذرئن گةرمانيادا نةمئس پسيحولوگتارئ وتبسئلئق ينستيتؤتتئث ماماندارئ وتباسئ جئلؤلئعئ، اتا-انا مةن بالا، اتا-اجة مةن نةمةرة-شوبةرة اراسئنداعئ جئپ-جئلئ بايلانئستئ ساقتاپ قالؤ تؤرالئ كةلةلئ كةثةس وتكئزئپ، مئناداي شةشئمگة كةلگةن:
ذلكةن قالالاردئث اينالاسئنان ذلكةن ذيلةر سالئنادئ. وندا اتا-انا مةن بالانئث عانا ةمةس، بار بولسا اتا-اجة مةن نةمةرةلةردئث دة بئرگة تذرؤئنا قولايلئ جاعدايدئث ءبارئ جاسالماق. ازئرگة، تاجئريبة رةتئندة قولدانئسقا ةنبةك بولئپ جاتقان بذل پيلوت - جوبادا باعئن سئناپ كورمةك بولعانداردئث قاتارئ كذن وتكةن سايئن كوبةيئپ بارا جاتقان كورئنةدئ. بذرئنعئ اتا-اپالارئمئزبةن بئرگة اؤئز ءذيدئث ورتاسئنا دوثگةلةك ذستةلدئ قويا سالئپ، از-كوپ بولسئن ءبولئپ-جارئپ تاثدايعا تاتئرلئق بالداي ةتئپ ءئشئپ-جةپ، ءماز-مةيرام كذن وتكئزؤ اقئرئنداپ كةلمةسكة كةتئپ ءسونئپ بارا جاتقانداي ما، قالاي؟ ءبئراق...
باتئس قازاقتئث قارا شاثئراعئنئث قذدئرةتئنئث بارئنا مويئنسئنا باستاعانداي، ولار بئرگة تؤعان جانة تؤئسقاندار اراسئنداعئ مةيئرئمدئلئكتئ ساقتاپ قالؤعا ذمتئلعئسئ-اق كةلةدئ. ال ءبئز شة؟..
گةرولد بةلگةر، جازؤشئ: بارئنة كئنالئ - ءوزئمئز
- گةر-اعا، ءسئزدئث نةمئس جةرئندة تذراتئن قانداستارئثئز وتباسئلئق ينستيتؤتتا رةفورمالار جاساؤعا تالاپتانئپ جاتقان كورئنةدئ. تاريحشئلارئ بولسا: «بذل جاثالئق ةمةس. وتكةن عاسئرلاردا نةمئس وتباستارئندا ءذش-ءتورت ذرپاق وكئلئ بئرگة تذرعان. بذل ءذردئس 20- عاسئردئث ورتاسئنا دةيئن جةتتئ. بئزگة ةندئ سونئ جاثعئرتؤ عانا قالدئ» دةپ وتئر. ءسئز نة ايتاسئز؟
- راس. ذلكةن قارا شاثئراق ذعئمئ نةمئس مةنتاليتةتئ ءذشئن جاثالئق ةمةس. بالالئق شاعئمدا ءبئز ءبئر اؤلادا اتا-اجةمئزدئث باؤئرئندا 18-20 بالاعا دةيئن وستئك. ول كةزدةرئ نةمئس ايةلدةرئ 8-10 بالاعا دةيئن تؤاتئن. كةيئن قازاق جةرئنة كةلگةن كةزدة دة بذل ءذردئس جوعالئپ كةتپةدئ. قازئر ويلاپ قاراسام، ءبئز بار-جوعئ ةكئ بولمةلئ، 30-40 شارشئمةترلئ قورجئن تامدا اعالئ-ءئنئلئ ءذش اعايئندئ جئگئتتةن تؤعان 10-15 بالا بئرگة وستئك. ول كةزدة اپالارئمئز ءبئر-بئرئنةن ءبولئنؤ نةمةسة ةنشئ الؤ دةگةندئ بئلمةپتئ. بالكئم، بذعان تذرمئستئق جاعداي دا سةبةپ بولعان بولؤ كةرةك...
- دةمةك، وتباسئلئق ينستيتؤتتا ذلكةن شاثئراق ذعئمئ حالئقتئث تذرمئسئنئث جاقسارؤئمةن بئرگة جويئلدئ عوي...
- ولاي دةؤگة بولماس. قازئر اؤئلدا ةكئ اتاسئ، ةكئ اجةسئنئث باؤئرئندا ءوسئپ كةلة جاتقان نةمةرة-شوبةرةلةر گةرمانيادا دا بار. بئزدة دة جةتةرلئك. مةن سولارعا قاراپ وتئرئپ تاؤبة دةيمئن. سةبةبئ اتاسئنئث باؤئرئندا وسكةن بالانئث ءبئتئمئ بولةك بولادئ. قازاق تا، نةمئس تة مذندايدئ «شالدئث بالاسئ» دةپ جازباي تانيدئ.
- باتئستا، گةرمانيادا جاثادان قولعا الئپ جاتقان پيلوتتئق جوبا جايلئ نة ايتاسئز؟ قولداؤعا ية بولادئ دةپ ذمئتتةنةسئز بة؟
- كذمانئم بار. سةبةبئ باتئس مةنتاليتةتئ سوثعئ 50-60 جئلدئقتا جةكة باسئ تاؤةلسئزدئگئنئث ءدامئن تاتئپ قالدئ. قازئر 18 جاسقا تولعان بوزبالانئث نةمةسة بويجةتكةننئث اتا-اناسئمةن بئرگة تذرؤئ وندا وتة سيرةك. ءتئپتئ ةرلئ-زايئپتئ قارتتارئ دا ءبئر-بئرئنةن توثازئتقئشتارئنا دةيئن بولةكتةپ، سئراسئن دا ءبئر-بئرئنة قارئزعا بةرةتئن جاعدايعا جةتتئ. سوندئقتان بذل جوباعا ةث الدئمةن، ايةلدةر ئقئلاستئ بولؤئ كةرةك. قازاق مذندايدا «ابئسئن تاتؤ بولسا...» دةمةؤشئ مة ةدئ؟..
- اعا، ءسئزدئث قولئثئزدا بالالارئثئز با ما؟
- مةن بذل جاعئنان ذياتتئمئن. قئز ماسكةؤدة، تؤئسقاندار اتا-مةكةندة. ولاردئث ءبئر-ءبئرئن جئلئ ذشئراپ ئزدةيتئن كةزئ دة سيرةك. نةمةرةلةرئممةن جئلئنا ءبئر-اق رةت كةزدةسةمئن. وندا دا بةس-التئ كذن عانا بئرگة بولامئز. جئلداپ بئرگة تذرماسا، اتا مةن اجةسئنئث ءيئسئ سئثبةگةن نةمةرةنئث اتا-اجةسئنة دةگةن جئلؤلئعئ تؤرالئ نة ايتؤعا بولادئ...
- بذعان كئم كئنالئ؟
- قازئر قيت ةتسة زامان كئنالئ دةيمئز. زامان ورنئندا. كئنالئ - ءوزئمئز ...
قذباش مةثدئعاليةأ، ساياساتتانؤشئ، جؤرناليست: وتباسئ جوعالسا، ذلت تا، مورال دا جوعالادئ
- تاريحتا وتباسئ ينستيتؤتئ ينديأيدتةن گورئ قوعامعا قئزمةت جاساپ كةلدئ. قازئرگئ وتباسئنئث قذندئلئعئ وزگةرئسكة ذشئرادئ، وتباسئلئق مئندةتتةرئ مةن اجئراسقانئ ءذشئن جاؤاپكةرشئلئك تة ازايدئ. جاؤاپكةرشئلئكتئ تالاپ ةتپةيتئن وتباسئنئث ءداستذرلئ ةمةس جاثا فورمالارئ (ازاماتتئق نةكة، ءبئرجئنئستئ نةكة جانة ت.ب.) وتباسئنئث قذلدئراؤئنا اكةلدئ. باتئس ةلدةرئندة 60-70-جئلدارئ وتباسئلئق ليبةرالدانؤ ءذردئسئ قارقئندئ ئسكة استئ.
وتباسئ قذقئعئنا مةملةكةتتئث شامادان تئس ارالاسؤئنان وتباسئنداعئ رؤحاني ذيلةسئم بذزئلدئ. زاث وتاعاسئن زايئبئنا، بالاسئن اكة-شةشةسئنة قارسئ قويدئ. 8 جاستاعئ بالاسئ بولماشئ نارسة ءذشئن اكة-شةشةسئن سوتقا بةرة الاتئن جاعدايعا جةتتئ. ودان بولةك وتباسئنئث باتئستئق دامؤ مودةلئنة ءتان نارسة - ةر مةن ايةلدئث وتباسئلئق فؤنكسيالارئن تةث ءبولؤدئث فةمينيستئك جولئ. فةمينيستئك تالاپتار ساياسي مانگة ية بولئپ، وتباسئنئث بولشةكتةنؤئنة اسةرئن تيگئزدئ.
قازئرگئ وتباسئلاردئث ءبئر ةرةكشةلئگئ بالا سانئن كوبةيتؤدئ ةمةس، ءبئر-ةكئ بالامةن شةكتةلؤدئ ءجون سانايدئ. سةبةبئ وتباسئ يندؤستريالئق دامؤعا كةدةرگئ دةپ ةسةپتةلدئ. باتئس ةلدةرئندة وتباسئنئث نةگئزگئ دئثگةكتةرئ سوگئلئپ بارا جاتقانئ جاسئرئن ةمةس. ماسةلةن، يسلانديادا نةكةسئز تؤعان بالالار سانئ 65 پايئز، ةستونيادا 56 پايئز، شأةسيادا 55 پايئزعا، كورشئ رةسةيدة 30 پايئزعا جةتؤئ وتباسئ ينستيتؤتئنئث كذيرةگةنئن بئلدئرةدئ.
ك س ر و يدةولوگ-عالئمئ ستانيسلاأ سترؤميلين جاساعان تذجئرئمداما بويئنشا الةمدئك رةأوليؤسيا جاسايتئن سولدات دايارلاؤ ءذشئن بالانئ وتباسئنان ءبولئپ، ونئ بالاباقشالاردا، قوعامدئق ذيئمداردا تاربيةلةؤ كةرةك دةپ سانالئپ، ايةل زاتئنا تةك بالا تؤؤ فؤنكسياسئ قالدئرئلدئ. بذل دا وتباسئن كذيرةتؤگة باعئتتالعان ساياسات بولدئ.
باتئستا دوكتور بةندجامين سپوك پةن دوكتور جان پياجة 60-جئلدارئ بالا تاربيةلةؤدئث جوبالئق-رةپرةسسيأتئك مودةلئنةن باس تارتئپ، ليبةرالد-ديالوگتئق تاربية بةرؤ مودةلئن ذسئندئ. الايدا بذل مودةل وتة سوراقئ ناتيجة بةردئ: بالانئث مورالدئك ازعئنداؤئنا، مةكتةپتةگئ جاپپاي زورلئق-زومبئلئققا، ةرتة جذكتئلئك پةن ناركومانياعا، جاسوسپئرئمدةر اراسئنداعئ ئشكئلئككة دؤشار ةتتئ. وسئ ءذردئس بذكئل الةمدئ جايلاپ كةتتئ. بذل قذبئلئس تا وتباسئنئث سةتئنةؤئنة اكةلدئ. باتئستاعئ زاثناما وتباسئنئث ئشكئ ئسئنة تئكةلةي ارالاساتئن زاثنامالاردئ كوپتةپ شئعارئپ، وتباسئنئث قذندئلئعئنا نذقسان كةلتئردئ.
قازئرگئ الةمدة ايةلدئث «انا»، «وتباسئنئث تئرةگئ» دةگةن بولمئسئ ةمةس، فةمينيستئك سيپاتتاعئ بالا تؤؤعا مئندةتتئ ةمةس ئسكةر، تاؤةلسئز ايةل، ياعني self-made business-woman بةينةسئ وتة كوپ ناسيحاتتالئپ جاتئر. ايةل زاتئنئث وسئ ساپاعا وزگةرؤئ وتباسئلئق قذندئلئقتارعا ذلكةن سوققئ بةردئ.
پوست يندؤستريالئق داؤئردة الةمنئث كوپ ةلدةرئنة «اتا-انا جانة بالا» جذيةسئنةن تذراتئن نؤكلةارلئق وتباسئ ذلگئسئ ءتان. نؤكلةارلئق وتباسئ مذشةلةرئ ءوزارا تاؤةلسئز، ءبئر-بئرئنةن دةربةس ءومئر سذرةدئ. وسئ نؤكلةارلئق وتباسئ شئعئستئق، قازاقتئق «ذلكةن وتباسئ» (اؤلةت اتا-اجة وتباسئ) ذلگئسئنة قاراعاندا بةرئك بولا بةرمةيدئ. قازاقستاندا ءالئ كذنگة دةيئن اتا-اجةنئث رولئ جوعارئ باعالاناتئن «ذلكةن وتباسئ» ذلگئسئ ساقتالئپ كةلگةنئمةن، بذعان دا قاؤئپ جوق ةمةس. مةنئثشة، وزئمئزدة بار ذلكةن وتباسئ ينستيتؤتئن بارئنشا ساقتاپ قالؤ كةرةك. سةبةبئ وتباسئ جوعالسا، ذلت تا، مورال دا جوعالادئ.
كةثةس اؤحاديةأ، 1970-1986- جئلدارئ قازاقستان كومپارتياسئ ورتالئق كوميتةتئنئث بيؤرو مذشةسئ، الماتئ قالاسئنئث باسشئسئ، الماتئ وبلئستئق پارتيا كوميتةتئنئث ءبئرئنشئ حاتشئسئ:
- وتباسئلئق ينستيتؤتئنداعئ قارا شاثئراقتئث كةرةگةسئنئث تارئلؤئنا قازاقتئث قالالئق ذلتقا اينالا باستاؤئ ذلكةن اسةر ةتتئ. سةبةبئ اؤئلدا قالعان اكة-شةشةنئث قالالئق ذل-قئزئمةن بئرگة تذرؤعا مذمكئندئك بولمادئ. 1970-80 - جئلدارعا دةيئن قذرئلئس جوبالارئندا تازا اؤامةن دةمالؤعا مذمكئندئك بةرةتئن بالكون مذلدةم ةسكةرئلمةدئ. 1980- جئلدارئ عانا ءبئز بالكوندئ جوبالاؤعا رذقسات الا الدئق. ءبئز مذنئ قازاقتارعا عانا ارناپ جوبالادئق. سةبةبئ قازاقتئث ذلئنئث سوثئنان كوشئپ كةلؤ ءذردئسئ سول جئلداردان باستالدئ. اؤئلداعئ قازاق انالارئنئث قالاعا كوشئن اسقار سذلةيمةنوأ، اسانالئ ءاشئموأ، ءابئش كةكئلبايةأتاردئث انالارئ باستادئ.
قازئر ةركئندئك... قالا شةتتةرئندة 300-500 شارشئ مةتردةن اساتئن ءزاؤلئم كوتتةدجدةر سالئنئپ جاتئر. قازئرگئ جاعداي جةتئ اتاسئمةن بئرگة تذرؤعا مذمكئندئك بار. تةك كوثئل سئيسا بولعانئ. ءبئراق ذلكةن اؤلةت بولئپ تذرئپ «جاتئر» دةگةندئ سيرةك ةستيمئن. ءبئراق ذلكةن شاثئراق ذعئمئ وتكةن عاسئردئث ةنشئسئندة قالئپ قويا ما دةپ قورقامئن.
وكا ناسؤكو، جاپون ساياساتتانؤشئسئ:
- مةنئثشة، ذلكةن اؤلةت - قارا شاثئراق ذعئمئ ازيا حالئقتارئنا عانا ءتان. سةبةبئ جاپونيادا، سونان سوث كورةيادا بذل ءداستذر كذنئ بذگئنگة دةيئن بار. قازئر كينو-شئعارمالار ارقئلئ سول ءداستذردئث ذگئت-ناسيحاتئ ءجذرئپ جاتئر. جاپون-كورةي كينولارئندا ذلكةن اجة، ءوز اجةلةرئمةن بئرگة تذرئپ جاتقان وتباسئلار جايلئ ءجيئ كورسةتةتئن بولئپ ءجذر. سةبةبئ قازئر بذل ءداستذر مةنئث ةلئمدة دة ذمئتئلئپ بارادئ. ولار تةك شةتكةرئ اؤئلداردا عانا كةزدةسةدئ.
مةن جذمئس بابئمةن ت م د كةثئستئگئندةگئ ةلدةردة ءجيئ بولدئم. ورتالئق ازيا ةلدةرئ ئشئندة تذرئكمةنستاندا، وزبةكستاندا، قئرعئزستان مةن قازاقستاندا مذنداي وتباسئنئ كوپ كوردئم. ءبئر شاثئراقتا، ءبئر اتا-اجةنئث باؤئرئندا وسكةن باؤئرلار ءبئر-ءبئرئن جاماندئققا قيمايدئ.
نذرلان سانجار، كينواكتةر: ءتورتئنشئ بؤئن - قالادا...
- قازئر قازاقتئث ءتورتئنشئ بؤئنئ قالادا تذرئپ جاتئر. مةن دة سونئث ءبئرئمئن. قازاقتئث اتا-اجة نةمةسة نةمةرة-شوبةرة بولئپ ءبئر-بئرئمةن قوعامداسئپ، تايپا بولئپ ءومئر سذرگةن ءداؤئرئ وسئ ءتورتئنشئ بؤئنمةن اياقتالا ما دةپ قورقامئن. سةبةبئ ءتورتئنشئ بؤئن ءبئر-بئرئنة سالقئن، ولار ءبئر-ءبئرئن ئزدةمةيدئ. جةكة باسئنئث وثاشالئعئن، تاؤةلسئزدئگئن جوعارئ قويادئ. باتئستا باستالعان پيلوتتئق جوبانئ بئزدة قولداي قوياتئندار از شئعار.
قاجئتاي ءئلياسوأ، جازؤشئ:قازاق ءذشئن جات ةمةس
- راس، ك س ر و-داعئ قالالئق تذرمئس اؤلةت، قارا شاثئراق ذعئمئنا كذيرةتة سوققئ بةردئ. ءبئراق تامئرئن جذلئپ الئپ كةتة المادئ. 1990- جئلدارئ اؤئلدا تذراتئن قازاقتاردئث قالاعا جاپپاي قونئستانؤئنان كةيئن قارا شاثئراق ذعئمئ دا قازاقئلاندئ. ءدال سول جئلدارئ قازاقتاردئث جةر الئپ، باسپانالئ بولؤئنا بيلئك باسئندا تذرعان قازاق ازاماتتارئ كومةكتةستئ. ولار قازاقتئث جابايئ جولمةن بولسا دا قالالئق بولؤئنا مذددةلئ بولدئ. قازئر الماتئنئ قورشاپ تذرعان ةلدئ مةكةندةردئث ءبارئ - قازاق اؤئلدارئ.
الماتئ ءتارئزدئ ذلكةن قالالاردا اتا-اجة نةمةرة-شوبةرةسئمةن ءبئر شاثئراق استئندا باس قوستئ. قازئر ذلكةن شاثئراق ينستيتؤتئن «تايپا» دةپ باعالايتئن قالالئق قازاقتئث ءتورتئنشئ بؤئنئ ءوسئپ-جةتئلدئ دةيدئ. ءبئراق 1990 - جئلدارئ اتا-اجةسئنئث شالعايئنا جارماسئپ كةلگةن نةمةرة-شوبةرة دة جةتئلدئ. ولار قارا شاثئراق ذعئمئنئث قازاق ءذشئن مذلدةم جات بولئپ كةتؤئنة مذمكئندئك بةرمةيدئ.
دينارا جاثابايةأا، فيلوسوفيا، ساياساتتانؤ جانة ءدئنتانؤ ينستيتؤتئنئث عئلئمي قئزمةتكةرئ: «كورگةندئ بالا» ذلكةننئث تاربيةسئنةن شئعادئ
- وتباسئ - ماثئزدئ الةؤمةتتئك ينستيتؤت بولئپ تابئلادئ جانة دة ذنةمئ قوعام ئقپالئندا. وتباسئنداعئ بولئپ جاتقان ءتذرلئ وزگةرئستةر قوعامدا بولئپ جاتقان وزگةرئستةرمةن باعئتتاس. سوندئقتان قازئرگئ كةزدةگئ وتباسئنئث جاعدايئن ءتذسئنؤ ءذشئن جانة ونئث دامؤئنئث بولاشاعئن باعالاؤ ءذشئن بذكئل 20- عاسئر بويئ قوعامدئق ءومئر مةن بذقارا ساناسئندا بولعان تذبةگةيلئ وزگةرئستةردئ ةسكةرؤ قاجةت.
20 - عاسئردئث ورتاسئنان باستاپ وتباسئ ينستيتؤتئ تذبةگةيلئ وزگةرئستةرگة ذشئرادئ. تذراقتئ نةكةدةن باس تارتؤ، ايئرئلئسؤ، نةكةنئث بذزئلؤئ، تولئق ةمةس وتباسئ مةن وگةي اتا-انالئ وتباسئ سانئنئث ارتؤئ، بالانئ الدئرئپ تاستاؤ مةن نةكةسئز بالا سانئ ذدةپ بارا جاتقاندئعئن بايقايمئز. ال بذل جاعدايلاردئث كةلةشةك ذرپاق تاربيةسئنة تيگئزةر اسةرئ ءبئرشاما.
بارئمئزگة ايان، قازئرگئ تاثدا باتئس قوعامئ ءوز باسئنان ةكونوميكالئق، ساياسي، مادةني، اسئرةسة، ونةگةلئك، رؤحاني تذرعئسئنان قذلدئراؤدا. سوندئقتان دا بذل قوعام قازئر بالا تاربيةسئنة ةرةكشة نازار اؤدارؤدئ ذيعارعان سياقتئ. اتا-اجة، اتا-انا، بالا، نةمةرةلةردئ ءبئر شاثئراق استئنا جيناؤ جوباسئ دا سونئث بةلگئسئ. سةبةبئ ولاردئث ءبئر شاثئراق استئندا ءومئر ءسذرؤئنئث بالا تاربيةسئنة تيگئزةر پايداسئ وراسان زور. ال تاربيةلئ ذرپاق - جارقئن بولاشاق كةپئلئ.
باتئس پسيحولوگتارئنئث پايئمداؤئنشا، «ءوز-وزئنة نئق سةنئمدئ ادام، ول اتا-اناسئ، اتا-اجةسئ، اپكة-باؤئرلارئنئث قاسئندا وسكةن ادام» دةيدئ. ال رةسةي پسيحولوگتارئ كةرئسئنشة پئكئردة. اتا-انامةن قاتار اتا-اجة دة - وتباسئ تاربيةسئندةگئ باستئ تذلعا. اتا-انا، اتا-اجةمةن بالا اراسئنداعئ قارئم-قاتئناس، ولاردئث ومئرلئك كوزقاراستارئنئث بئرلئگئ - بالا تاربيةسئندةگئ جةتئستئكتئث ماثئزدئ شارتئ. اتانئث باتاسئ، اجةنئث اثگئمةسئ، ةرتةگئسئ، اكةنئث ونةگةسئ، شةشةنئث تاربيةسئ - بالاعا ذلكةن ءتالئم. ولار ءتالئم-تاربية بةرؤمةن قاتار ولاردئث بويئندا اقئل-قايرات، ءبئلئم-تاعئلئم الؤ قاسيةتتةرئن دامئتؤعا ذنةمئ كوثئل اؤدارئپ، جةتة ءمان بةرةدئ. وسئدان بالا وتباسئ مذشةلةرئ اراسئنداعئ ةث جاراستئ، سئيلئ قارئم-قاتئناستاردئث كؤاسئ بولئپ، ذلگئ-ونةگة الادئ. اتا مةن اجة بالا ءذشئن قاشان دا مةرةكة. سةبةبئ ولار، اتا-اناسئ سالعان تئيئمعا، قاريالار كاشاندا كوز جذما قارايدئ، مئسالئ، ارتئق تاتتئگة دةگةن اؤةسئن قاندئرؤ، قالاعان ويئنشئعئن مولشةرسئز يةلةنؤ دةگةن سياقتئ.
اسةمدئككة قذمار فرانسييا ةلئنئث بذلدئرشئندةرئنئث باسئم بولئگئ اتا-اجةلةرئن تةك دةمالئس كذندةرئ عانا كورةدئ. سةبةبئ ول ةلدئث قاريالارئ نةمةرةلةرئنة بةسئك جئرئن جئرلاعاننان كورئ، ارلةنئپ الئپ ءوز زامانداستارئمةن مةيرامحانالاردا قئزئل شاراپ ذستئندة اثگئمة-دذكةن قذرؤدئ ءجون سانايدئ ةكةن. ذلكةندةردئث ومئرلئك تاجئريبةسئمةن الماسؤعا، اقئل-كةثةسئن تئثداؤدان شةت قالعان بالا تاربيةسئمةن تةك قانا اتا-اناسئ اينالئسادئ ةكةن. ال ذلكةندةر تاربيةسئن كورگةن بالا كوپشئل، بايئپتئ، سالماقتئ بولئپ وسةدئ.اتا-اناسئ كذنئ بويئ جذمئستا، كوبئنةسة بالالارئن كذتؤشئ قارايدئ. كةيبئر كذتؤشئنئث كوزدةگةنئ - وزگةنئث بالاسئنئث تاربيةسئ ةمةس، قالتاسئ.
ال قازاعئمئزدا ءبئر شاثئراق استئندا تذرؤ ماسةلةسئ ةجةلدةن كةلة جاتقان ءذردئس. قازاق حالقئ اتا سالتئن، ءدانئشپان-ابئزدارئن، قاريالارئن قاشاندا قادئرلةگةن. ذرپاعئ ءوزئ تاربية العان اتا-اناسئمةن قاتار، اتا-اجةسئنئث دة ابئرويئن اسقاقتاتؤعا اسئققان. بالادان «كئمنئث بالاسئسئث؟» دةگةن سذراققا ءبئرئنشئ كةزةكتة اكةسئنئث ةمةس، اتاسئنئث ةسئمئن اتاعان بولاتئن. تئماعئ مةن قولئنان تاياعئ تذسپةيتئن شةجئرةلئ قاريالار مةن كةث ةتةك كويلةكتئ، اق جاؤلئقتئ، جذزدةرئنةن جئلئ مةيئرئم توگئلئپ تذراتئن اجة بةينةسئ ءار قازاق بالاسئ ءذشئن ذلئ بةينة، ورنئ ةرةكشة ءارئ قادئرلئ جاندار. قاريالاردئث تاربيةسئ ارقئلئ بالا جاقسئ-جاماندئ اجئراتئپ، ذلكةن-كئشئنئ سئيلاي بئلؤگة داعدئلانادئ. دانا حالقئمئزدا «بةسئك جئرئن ةستئمةگةننةن نة ادامشئلئق كذتةسئث»دةگةن ناقئل ءسوز بار ةمةس پة؟! وسئدان بالانئث مئنةز-قذلقئ سالماقتئ قالئپتاسئپ، بالا شارؤاعا بةيئم، ءتئلالعئش، مةيئرئمدئ بولئپ وسةدئ. ذلكةندةردئث تاربيةسئن العان بالانئ حالئق «تاربيةلئ بالا»، «كورگةندئ بالا» دةپ باعالاپ جاتادئ. سةبةبئ بالا ولاردئث مةيئرئمئ مةن جذرةك جئلؤئنا بولةنئپ وسةدئ. قاريالاردئث بالانئ ذنةمئ توي-تومالاق، جيئن، اس، ءتئپتئ جانازاعا ةرتئپ بارؤئنئث دا تاربيةلئك ءمانئ بار. كورئپ، تانئپ، ءبئلئپ، كوثئلئنة توقئپ، وي ءتذيسئن دةيدئ.
مئنة، تاربيةنئث وسئنداي ءادئسئن قولدانعان حالقئمئزدئث ذرپاعئ، شذكئر، ةلئنئث ةثسةسئن ءتذسئرئپ جاتقان جوق. قازئرگئ بةلدئ قوعام ازاماتتارئ، قوعام قايراتكةرلةرئ ذلكةندةردئث الدئن، تاربيةسئن كورگةندةر، ادامگةرشئلئك، يماندئلئق سةزئمدةرئ وياؤ، قايئرئمدئ، ءئلتيپاتتئ، قامقور. وسئنداي ذردئسكة ةندئ بةت بذرئپ جاتقان باتئستئقتار بذدان وپئق جةمةيدئ دةپ ويلايمئن.
ةركئندئك، ادام قذقئعئ دةپ جار سالعان باتئستئقتار قوعامداعئ ونةگةسئز قئلئقتارعا (ءبئر جئنئستئلاردئث نةكةسئ، جئنئسئن وزگةرتؤ جانة ت.ب.) دا جول بةرئپ قويدئ جانة رؤحاني تاربيةدةن الشاقتاپ قالعانئ بايقالادئ. ال ءبئر شاثئراقتئث استئندا بئرلةسة ءومئر ءسذرؤ - ذلكةندةردئث ومئرلئك تاجئريبةسئمةن الماسؤ، اقئل-كةثةسئن تئثداپ، جاقسئ مةن جاماندئ اجئراتا ءبئلؤدئ ذيرةنؤ، اتا-اناسئنئث عانا ةمةس، اتا-اجةسئنئث دة ئستئق الاقانئن، مةيئرئمئن سةزئنؤ دةگةندئ بئلدئرةدئ. بذل باتئستئقتار بولاشاعئ ءذشئن ذلكةن وثتايلئ شةشئم دةپ ةسةپتةيمئن.
دايئنداعاندار بةرئك بةيسةن ذلئ، گذلبارشئن ايتجانباي
دةرةككوز: «ايقئن» گازةتئ