تذركئ الةمئ تاريحشئلار قاؤئمئن قذرؤدئث مةزگئلئ جةتكةن سياقتئ - ت ك باس حاتشئسئنئث ورئنباسارئ د. قئدئرالئ

   استانا. 2 - تامئز. قازاقپارات - 2009 - جئلدئث قازانئندا، وسئدان 14 عاسئر بذرئن ءبئر تئلدة سويلةپ، تذرئك قاعاناتئ اتتئ ءبئر مةملةكةتتئث قذرامئندا ءومئر سذرگةن ءتذبئ ءبئر تذركئ حالقئنئث ومئرئندة ساياسي جاعئنان دا، ةكونوميكالئق تذرعئدان دا ءهام مادةني-گؤمانيتارلئق قئرئنان دا ماثئزدئ وقيعا بولدئ.

تذركئ الةمئ تاريحشئلار قاؤئمئن قذرؤدئث مةزگئلئ جةتكةن سياقتئ - ت ك باس حاتشئسئنئث ورئنباسارئ د. قئدئرالئ

ءازئربايجاننئث ناحچئأان قالاسئندا تذركئ تئلدةس مةملةكةتتةر باسشئلارئنئث II سامميتئندة ق ر پرةزيدةنتئ ن.نازاربايةأتئث ذسئنئسئمةن تذركئ جذرتئن توپتاستئراتئن تذركئ كةثةسئن قذرؤ شةشئمئ قابئلداندئ.قذرئلئمنئث باعئت-باعدارلارئ مةن ونئث وسئ كذنگة دةيئنگئ قئزمةتئ تؤرالئ تذركئ كةثةسئ باس حاتشئسئنئث ورئنباسارئ، تاريح عئلئمدارئنئث دوكتورئ دارحان قئدئرالئ ايتئپ بةردئ.

 - دارحان اعا، تذركئ كةثةسئ ةؤرازيا قذرلئعئنداعئ ذلكةن ءبئر ساياسي قذرئلئم رةتئندة ئقپالدئ كذشكة اينالؤئ ءذشئن قازئرگئ تاثدا تؤئسقان ةلدةر اراسئنداعئ ئنتئماقتاستئققا ءتيئستئ دةثگةيدة قول جةتكئزئلدئ دةپ ساناؤعا بولا ما؟

- ماعجان اقئندئ جاقسئ كورةمئن. جاسئنداي جارقئلداعان، تئنئسئ كةث، تذتاس تذركئنئث تاعدئرئن جئرلاعان، ولةثئ ءورشئل ورةلئ اقئننئث «اقساق تةمئردئث ءسوزئ» اتتئ ولةثئن بئلةسئز، سوندا «جةر ءتاثئرئسئ تةمئرمئن» دةگةن وتتئ جولدار بار. ول ايگئلئ ءامئر تةمئردئث مونولوگئ رةتئندة ايتئلادئ. ءتذپ-تذقيانئ مةن تامئر-تاريحئن جةتئك بئلگةن اقيئق اقئن بذل جةردة اششئ ءبئر اقيقاتتئ مةثزةپ وتئر. تاريحقا ذثئلسةك، ءاربئرئ ءوزئن «تاثئرگة» نةمةسة «ءتاثئرئنئث تذقئمئنا» بالاعان تذركئلةردئث ةرئكتئ تذردة باستارئنئث ءبئر قازاندا قوسئلا قويماعانئن كورةمئز. تارپاث مئنگةن تاس-ءتذيئن تذركئنئ تذقئرتؤعا تةك تذركئنئث عانا شاماسئ جةتكةندئكتةن، كوبئنة ولار جاهان پاتشالئعئن ءوزارا بولئسة الماعان. سوندئقتان، ءبئر قاعاننئث كذشئمةن باس بئرئكتئرگةندة دذنيةنئ تئتئرةتكةن جاؤجذرةك ذلئس ارتئنشا الاؤئزدئققا ذشئراپ وتئرعان. مذنئ استانا تورئنة اكةلئپ ورناتئلعان كذلتةگئن ذستئنئنداعئ جازؤلاردان دا جاقسئ اثعارامئز. مذنئ ءسالجذق پةن عازنةلئ، التئن وردا مةن تةمئر، تةمئر مةن وسمانلئ سياقتئ الپاؤئتتار اراسئنداعئ ارپالئستاردان دا جاقسئ بئلةمئز. ءتئپتئ، الئسقا بارماي-اق، قازاق ذلئسئنئث پايدا بولؤئنئث ءوزئ وسئ بولئنؤدةن باستاؤ العانئ بارشاعا بةلگئلئ. سوندئقتان، ءوزئثئز ايتقانداي، ةؤرازيا كةثئستئگئندة تذركئ كةثةسئنئث قذرئلؤئن تاريحي وقيعا رةتئندة باعالاؤعا ابدةن بولادئ. ةلباسئنئث ذسئنئسئمةن قذرئلعان بذل ئرگةلئ ذيئم - تذپتةپ كةلگةندة، تذركئ تاريحئندا تةرةزةسئ تةث تذردة قذرئلعان تذثعئش ذيئم. تاريحتاعئ تذركئ وداقتارئنئث ءبئر ذكئمداردئث باس بئرئكتئرؤئمةن نةمةسة باسقئنشئلئعئمةن قذرئلعانئن جوعارئدا اتاپ وتتئك، سوندئقتان بذل ذيئمدئ العاشقئ ةرئكتئ، سانالئ وداق دةپ تة اتاؤعا بولاتئن سياقتئ. ارينة، جاثا قذرئلعان ذيئم ءالئ ساياسي قذرئلئم رةتئندة ئقپالدئ كذشكة اينالا قويعان جوق. بذعان ؤاقئت كةرةك شئعار. دةگةنمةن، تذركئ كةثةسئنئث جانة ونئث تذراقتئ حاتشئلئعئنئث دةربةس قذرئلئم رةتئندة قذرئلؤئنئث ءوزئ كوپ جايتتئ اثعارتادئ. سوندئقتان بذل وقيعانئ تؤئسقان ةلدةر اراسئنداعئ ءوزارا ئنتئماقتاستئقتئث بيئك بةلةسئ دةپ اتاؤعا بولادئ.

- تذركئ كةثةسئنئث ةلباسئنئث باستاماسئمةن قذرئلعانئن قاپةرگة سالدئثئز. ايتئثئزشئ، ةندةشة، كةثةستئث استانادا نةمةسة انكارادا ةمةس، ناحچئأاندا قذرئلؤئنئث ءمانئ بار ما؟

- ءبئر جايت ةسئمة ءتذسئپ وتئر. مذستافا شوقاي 1933 - جئلئ ازةربايجاننئث تاؤةلسئزدئك كذنئنة بايلانئستئ «ياش تذركئستاندا» ءبئر ماقالا جاريالاعان ةكةن. تذتاس تذركئنئث تذتاستئعئ مةن تاؤةلسئزدئگئ جولئندا كذرةسكةن تذعئرلئ تذلعا ماقالاسئندا: «ءبئز، نةگئزئندة ذلكةن كذشكة يةمئز. بذل كذش تةك قذر ءسوز ةمةس، ءئس بئرلئگئنة اينالؤئ كةرةك. سوندئقتان ءوز ءئس-ارةكةتتةرئمئزدئث دذرئس نةمةسة بذرئستئعئن انئقتاؤ ءذشئن دة كةثةس تذرئندة جئلئنا ءبئر رةت باس قوسئپ تذرؤئمئز قاجةت. ءبئزدئث باس قوسؤئمئزعا ةث قولايلئ كذن ازةربايجاننئث تاؤةلسئزدئك كذنئ بولؤئ مذمكئن» دةگةن ماعئنادا جازئپتئ. شوقتئعئ بيئك شوقايدئث ارمانئ شئندئققا اينالدئ. ارينة، ونئث بذل سوزدةرئ مةن تذركئ كةثةسئنئث ازةربايجاندا قذرئلؤئ اراسئندا قانداي دا ءبئر بايلانئس ئزدةؤ بالكئم بةكةرشئلدئك بولار، دةگةنمةن بذل دا ءبئر ساباقتاستئقتئ، ومئرشةث مذراتتئ كورسةتةدئ. سذراعئثئزدئث توركئنئن ءتذسئنئپ وتئرمئن، قازئر تذركئ دذنيةسئندة جةتةكشئ مةملةكةتتةر - قازاقستان مةن تذركيا. قازاقستان - ماعجان ايتقانداي «قارا شاثئراق» ءارئ دامئعان ةكونوميكاسئمةن، الةؤةتتئ قؤاتئمةن، ساياسي تذراقتئلئعمةن ايماقتاعئ جةتةكشئ ةل، ال تاريحئندا بودان قامئتئن كيمةگةن، ئرگةلئ يمپةريانئث بذگئنگئ جذرناعئ تذركيا بولسا باتئستاعئ تذركئلةر ءذشئن تذعئرلئ مةملةكةت. سوندئقتان تذركئ كةثةسئنئث وسئ ةكئ ةلدة ةمةس، ءتئپتئ ازةربايجاننئث استاناسئ باكؤدة دة ةمةس، بةيتاراپ جةردة قذرئلؤئنئث دا بالكئم ءبئر ماعئناسئ بولار. بئزدئثشة، ناحچئأاننئث تاثداپ الئنؤئ بةكةر ةمةس. ءوزئثئز بئلةسئز، ازةربايجان - شئعئس پةن باتئس تذركئلةرئن جالعاپ تذرعان التئن ارقاؤ ئسپةتتئ. ال ناحچئأان - ازةربايجاننئث ذلتتئق كوسةمئ حايدار اليةأتئث تؤعان جةرئ. ءوزئثئز بئلةسئز، حةيدار اليةأ تة، ودان بذرئنعئ ءابئلفايئز ةلشئبةي دة تذرئكشئل تذلعالار. جالپئ، ازةربايجان - تذرئكشئلدئكتئث تذپكئ وتانئنئث ءبئرئ. ءتئپتئ، تذركياعا تذرئكشئلدئكتئ الئپ بارعان دا ازةريلةر مةن تاتارلار. تذران فاميلياسئن العاش قولدانعان دا اليبةي حذسةيئنزادة دةگةن ازةربايجاندئق ويشئل بولعان. ازةربايجاننان احمةت اعاوعلؤ، مةحمةت ةمين راسؤلزادة، اليماردان توپچئباشةأ سئندئ تذرئكشئل تذلعالار شئققان. تذركولوگتاردئث العاشقئ جيئنئ دا سوندا وتكةن، تذركولوگيا ءئلئمئ دة ازةربايجاندا جاقسئ دامئعان. بالكئم، بذلاردئث دا ءبئر سةپتئگئ تيگةن شئعار. دةگةنمةن، بذل تاريحي جيئننئث ناحچئأاندا ءوتؤئ جانة وندا تذركئ كةثةسئنئث قذرئلؤئ ةلباسئنئث باستاماسئ ةكةنئ بذگئندة بارشاعا بةلگئلئ. جالپئ، تذركئ كةثةسئ 2009 - جئلئ ناحچئأاندا وتكةن تذركئ تئلدةس مةملةكةتتةر باسشئلارئنئث سامميتئندة دذنيةگة كةلگةنئمةن، ونئث باستاؤئ ارئرةكتة جاتئر. قالاساثئز، كةيئنگة ازئراق شةگئنئس جاسايئق. وزئثئزگة ءمالئم، تذركئ ةلدةرئنئث مةملةكةت باسشئلارئ 1992 - جئلدان بةرئ تذراقتئ تذردة باس قوسئپ، جيئن وتكئزئپ كةلدئ. سول العاشقئ 1992 - جئلعئ ءسامميتتئث وزئندة تذركيا پرةزيدةنتئ تذرعذت ءوزال تذركئ مةملةكةتتةرئنئث وداعئن قذرؤ تؤرالئ ذسئنئس كوتةرگةن ةكةن. مذنئ ءبئز ةلباسئمئزدئث «عاسئرلار توعئسئندا» دةگةن كئتابئ ارقئلئ دا جاقسئ بئلةمئز. ول كةز تةگئ ءبئر تامئرلاس ةلدةر ةندئ عانا ةگةمةندئك الئپ، ةس جيئپ، ةتةك جاؤئپ جاتقان تذس بولعاندئقتان، مذنداي وتكئر ذسئنئس قاز تذرئپ، قالئپتاسؤ جولئنا تذسكةن، الةمدئك قاؤئمداستئقتا ءالئ تانئلئپ ذلگةرمةگةن جاس مةملةكةتتةردئث تاؤةلسئزدئكتةرئنة تذساؤ بولؤئ مذمكئن ةدئ. سوندئقتان ةلباسئ تذركئ جذرتئنا تذپكئلئكتئ تذتاسؤ جولئن ةمةس، نةگئزئنةن ةكونوميكالئق ينتةگراسياعا نةگئزدةلگةن تاؤةلسئز ةلدةردئث تةرةزةسئ تةث دوستئعان ذسئندئ. مذنئ تذرعئت ءوزال دا تةز ءتذسئندئ. سودان كةيئن جئل سايئن تذركئ تئلدةس مةملةكةت باسشئلارئنئث سامميتئ ءداستذرلئ تذردة ءوتئپ جاتتئ. قازاقستان ونئث بارلئعئنا ةث جوعارئ دةثگةيدة قاتئسئپ كةلدئ. ال تةگئ ءبئر مةملةكةتتةردئث تاؤةلسئزدئكتةرئنة 15 جئل تولعان 2006 - جئلئ انتاليادا وتكةن سامميتتة ةلباسئ بذدان بئلاي سوزدةن ناقتئ ئسكة كوشؤ قاجةتتئگئن ايتئپ، تذركئ كةثةسئن، ونئث تذراقتئ حاتشئلئعئن جانة اقساقالدار كةثةسئن قذرؤدئ ذسئندئ. ةلباسئنئث بذل ذسئنئسئ ناحچئأاندا جذزةگة استئ.

- اسئلئندا، مئندةتتئ كوتةرة الاتئننئث يئعئنا ارتادئ. ةلباسئنئث قابئلداؤئندا بولدئثئزدار. پرةزيدةنت ةل مذددةسئنة قاتئستئ نةندةي ناقتئ تاپسئرما جذكتةدئ؟

- وسئ ذيئمنئث نةگئزئن قالاؤشئ ءارئ تذركئ الةمئنئث بذگئنگئ جةتةكشئسئ رةتئندة ةلباسئ ناقتئ تاپسئرمالار بةردئ. بئشكةكتة وتةتئن الداعئ سامميتكة بايلانئستئ كةثةستئث اتقارئپ جاتقان جذمئستارئ تؤرالئ ةسةپتئ تئثدادئ، سوسئن تذركئ الةمئندةگئ ئنتئماقتاستئق پةن ذيئمنئث باسئم باعئتتارئنا توقتالدئ.

- ذيئمنئث باسئم باعئتتارئ قانداي؟ الؤان ءتئلدئ، الؤان سئرلئ ءذندئ ةلئ، ءذندئستان مةملةكةتئنئث داثقئن ءذندئنئث مادةنيةتئ مئثجئلدئقتاردان بةرئ تذتاستئرئپ كةلةدئ. وعان قاراعاندا، ءتئلئمئزدئث ءتذبئ ءبئر تذركئ جذرتپئز. ءتذپتئث تذبئندة ءبئزدئ، باؤئرلاس حالئقتئ ءبئر قولدئث سالاسئنداي ذستاپ تذراتئن تاريحئمئز بولا ما، الدة ءتئلئمئز بة، الدة ئنتئماق بئرلئكتئ ذرانداتئپ وتئرعان ساياسات بولا ما؟

- تذركئ الةمئندةگئ ينتةگراسيا ةث اؤةلئ ةكونوميكالئق ئنتئماقتاستئققا نةگئزدةلگةن. ةكونوميكانئث قارقئندئ دامؤئ، ةلدةرئمئزدئث الةؤةتئنئث ارتؤئ ينتةگراسيانئث ومئرشةث بولؤئنا دا قئزمةت ةتةدئ. سوندئقتان ةلدةرئمئز اراسئنداعئ ساؤدا-ةكونوميكالئق قاتئناستار مةيلئنشة ارتا ءتذسؤئ ءتيئس دةپ ويلايمئن. ءبئزدئث تاريحي تامئرلاستئعئمئز ءوزارا بايلانئستارئمئزدئث تةرةث دامؤئنا سةرپئن بةرةدئ. ورتاق تاريحي سانا مةن ورتاق مادةني بايلانئستار ةتةنة تؤئس ةلدةردئ جاقئنداستئرا تذسةدئ. ماسةلةن، تاياؤدا استانادا «استانا ارقاؤئ» دةگةن ءداستذرلئ فةستيأال ءوتتئ. ذيئمداستئرؤشئلارئن قذتتئقتايمئن، جوعارئ دةثگةيدة ءوتتئ. تذركئ الةمئنئث تذكپئر-تذكپئرئنةن كةلگةن انشئلةر مةن بيشئلةر، كذيشئلةر مةن تةرمةشئلةر ءداستذرلئ مؤزئكامئز ارقئلئ ءبئزدئث سونشاما جاقئن ةكةنئمئزدئ تايعا تاثباي باسقانداي كورسةتئپ بةردئ. ارينة، تامئرئ ءبئر تؤئستئعئمئزدئ ايقئندايتئن ءتئل دة ماثئزدئ. تذركئ الةمئندةگئ تئلدئك جاقئنداستئقتئ زةرتتةؤ جانة ورتاق تةرميندةرگة بايلانئستئ پرينسيپتةردئ ايقئنداؤ ءذشئن كةثةس جانئنان تةرمينولوگيالئق كوميسسيا قذرئلؤ ذستئندة. وعان مذشة مةملةكةتتةردئث ةث تانئمال تةرمينولوگ عالئمدارئ ةنؤدة. مئنة، وسئنداي شارالار تذركئ الةمئن جاقئنداستئرادئ. سوندئقتان، تذركئ كةثةسئ دة وسئ باعئتتاردئ باسئمدئق رةتئندة قاراستئرادئ.

- بئلتئر العاشقئ ءسامميت الماتئدا ءوتتئ. بيئل قئركذيةك ايئندا بئشكةكتة وتةتئن تذركئ كةثةسئنئث ІІ ءسامميتئ «ءبئلئم، عئلئم جانة مادةنيةت سالاسئنداعئ ئنتئماقتاستئق» تاقئرئبئنا ارنالماق. مذندا بذرئنعئ-سوثعئ تذركئ الةمئنئث تاريحئنا قاتئستئ ايرئقشا نةندةي ماسةلةگة نازار اؤدارئلماقشئ؟

- ءوزئثئز ايتقانداي، بيئلعئ سامميت بئلئم جانة مادةنيةت سالالارئنداعئ ئنتئماقتاستئق تاقئرئپتارئنا ارنالادئ. ءبئلئم مةن مادةنيةت - تةگئ ءبئر تؤئس ةلدةردئ ءبئر-بئرئنة ةتةنة جاقئنداستئرا تذسةتئن سالالار. ءبئلئم ارقئلئ، سونئث ئشئندة تاريح پةن ادةبيةت عئلئمئن ورتاق يگةرؤ ارقئلئ ءبئز جالپئ جادئنئ جاثعئرتامئز، ورتاق تاريحي ساناعا قول جةتكئزةمئز. تةرةث تاريحي سانا - ماقتانئش سةزئمئن ورنئقتئرادئ، وزئثة دةگةن سةنئمدئ ارتتئرادئ. بذل دا تاؤةلسئزدئكتئ تذعئرلئ ةتؤگة قئزمةت ةتةدئ. ءبئزدئث ادةبيةتئمئز دة بايتاق ادةبيةت. تذركئ ادةبيةتئندةگئ ورتاق تذلعالاردئث بارلئعئ دا ءبئزدئث ورتاق ماقتانئشتارئمئز. ورتاق ادةبيةت ارقئلئ قازاق قاشقاريمةن، تذركئمةن توقتاعذلمةن، تذرئك توقايمةن، ازةربايجان ابايمةن ماقتانا الاتئن بولادئ، نيزامي، فيزؤلي، ناؤاي بارشامئزدئث ورتاق اقئنئمئزعا اينالادئ. ءبئزدئث جئراؤلارئمئز دا تذركئ جذرتئندا تذگةل وقئلادئ. بذل - ذلكةن بايلئق، سارقئلماس قازئنا. ونئث ذستئنة، ادةبيةتتة حالئقتئث تئنئس-تئرشئلئگئ، مذث-مذقتاجئ، ارمان-تئلةگئ، وتكةن جولئ تولئق كورئنةدئ. ادةبيةت پةن تاريح ارقئلئ ءبئز تامئرلاس قانا ةمةس، تاعدئرلاس ةكةنئمئزدئ ايقئن اثعارامئز. ارينة، بذل جذمئستاردئث ذرانشئل سيپاتتا ةمةس، تازا عئلئمي بولعانئ ابزال. سوندئقتان تذركولوگيا عئلئمئن دامئتقان ءجون. بذل رةتتة وسئ القالئ جيئندا استاناداعئ تذركئ اكادةمياسئنا حالئقارالئق دارةجة بةرئلةدئ دةپ كذتئلؤدة. ول باعئتتا ءتيئستئ جذمئستار اتقارئلؤدا. بئزدئثشة، سامميتتئث باستئ شةشئمدةرئنئث ءبئرئ وسئ بولار ةدئ. ئستئق كول فورؤمئن تذراقتئ تذردة وتكئزؤ جانة تذركئ ةلدةرئ جازؤشئلار وداعئن قذرؤ تؤرالئ ذسئنئستار دا ماثئزدئ. سونئمةن قاتار، سامميتتة تذركسوي مةن تذركئ اكادةمياسئنئث جذمئستارئنا قولداؤ كورسةتؤ ماقساتئندا تذركئ مادةني مذرا قورئ قذرئلؤئ مذمكئن. ارينة، بذلاردئث بارلئعئ مةملةكةت باسشئلارئنئث ورتاق شةشئمئمةن جذزةگة اساتئن شارالار.

- باؤئرلاس ةلدةردئث ورتاق قذندئلئقتارئن انئقتاؤ زةرتتةؤ جانة دامئتؤ، جالپئ، تذركئ الةمئندةگئ مادةني قاتئناستاردئ جولعا قويؤدا تذركسوي-كةث كولةمدة مويئندالئپ، تانئلدئ. وسئ ورايدا، تذركئ مادةني-رؤحاني بئرلئگئن ودان ءارئ تةرةثدةتؤدة تذركئ كةثةسئ نةندةي ماثئزدئ شارالارعا باسشئ بولئپ، ذيلةستئرمةكشئ؟

- تذركسوي - ئنتئماقتاستئقپةن جذمئس جاساپ جاتقان ارئپتةس ذيئم. ونئث باسشئلئعئنا بةلگئلئ قوعام قايراتكةرئ دذيسةن قاسةيئنوأ بارعالئ ذيئمنئث جاثا تئنئسئ اشئلدئ. ءوزئثئز ايتقانداي كةث كولةمدة مويئندالئپ، تانئلدئ. تاؤةلسئزدئكپةن قذرداس دةؤگة بولاتئن، تذركئ الةمئندةگئ ةث العاشقئ ينتةگراسيالئق ذيئمنئث ءبئرئ بولئپ سانالاتئن تذركسوي-مةن بئرگة تذركئ كةثةسئ ءبئرشاما شارالاردئ بئرلةسئپ اتقاردئ. ماسةلةن، وسئ جئلدئث ناؤرئز ايئندا تةگةراندا ذيئمعا مذشة مةملةكةتتةر فوتوسؤرةتشئلةرئنئث كورمةسئ وتكئزئلدئ. قازئر ءبئز تذركسوي-مةن بئرگة تذركئ جذرتئنئث ورتاق مادةني مذرالارئن يؤنةسكو تئزئمئنة ةنگئزؤ ءذشئن ءتيئستئ جذمئستاردئ باستاپ كةتتئك. مذنان وزگة، كةثةس وسئ سامميت قارساثئندا تذركئ ةلدةرئنئث جازؤشئلار وداعئن قذرؤ، ئستئقكول فورؤمئن وتكئزؤ، ورتاق تةلةارنا اشؤ، ونةر، مادةنيةت جانة عئلئم سالالارئندا بةدةلئ بيئك سئيلئق تاعايئنداؤ، ؤنيأةرسيتةتتةر اراسئ وداق قذرؤ، تاريح جانة ادةبيةت سالالارئندا ورتاق وقؤلئقتار شئعارؤ سياقتئ ئستةردئ قولعا الؤدا.

- قازاقستاننئث مةملةكةتتئك «مادةني مذرا» باعدارلاماسئنئث تذركئ دذنيةسئنئث الةمدئك وركةنيةتكة قوسقان ذلةسئ رةتئندة ءناسيحاتتاؤ قولعا الئنار ما؟ ءارئ بذل باعدارلامانئ تذركئ الةمئنئث ورتاق رؤحاني قذندئلئعئ سيپاتئندا وزگة ةلدةر اراسئندا مويئنداتؤعا مذمكئندئك ةتؤگة بولادئ ما؟

- ءبئزدئث مادةنيةتئمئز دة، مادةني مذرامئز دا ورتاق. ونئ ورتاق زةرتتةؤ بارشا تذركئ جذرتئ ءذشئن ذلكةن ولجا بولارئ انئق. بذل ماسةلةنئ دة ةلباسئمئز 2006 - جئلدان بةرئ كوتةرئپ كةلةدئ. انتاليادا وتكةن سامميتتة ةلباسئ قازاقستانداعئ «مادةني مذرا» باعدارلاماسئ تؤرالئ ايتئپ، ءدال وسئنداي باعدارلامانئ تذركئ الةمئندة ورتاق جذرگئزؤدئث ماثئزئنا توقتالعان بولاتئن. جوعارئدا ايتئپ كةتكةن، بيئل جذزةگة اسؤئ مذمكئن تذركئ مادةني مذرا قورئ تؤرالئ ذسئنئس - قازاقستان پرةزيدةنتئنئث سول سوزئنةن باستاؤ الادئ.

- تذركئ الةمئن قؤاتتئ ةتؤ جولئندا بذرئنعئ-سوثعئ مامانداردئث ءارتذرلئ سئنئنا ذشئراپ، پئكئرتالاسقا ارقاؤ بولئپ كةلة جاتقان ءامئر تةمئر مةن كةشةگئ توقتامئس حان، بايازيت سذلتان سةكئلدئ ذلئ تذلعالاردئ كةلةشةك ذرپاققا لايئقتئ تانئتؤ ءذشئن تاريح عئلئمئندا نةندةي قادامدار جاسالئپ جاتئر؟ جالپئ، مذنداي پرينسيپ قولعا الئندئ ما؟ تذركئ دذنيةسئنئث قايراتكةرلةرئ ياأؤز دا، يسمايل شاه تا، شايباني دا، جانئبةك حان، فاتيح پةن ذزئن حاساندئ ءبئزدئث ءوز تذلعالارئمئز رةتئندة تانئتؤ ءذشئن ورتاق تذركئ تاريحئن قانداي نةگئزدة تذزؤ كةرةك دةپ سانايسئز؟

- ءيا، تاريحئمئزدا قاقتئعئستار مةن الاؤئزدئقتار از بولماعان. ءبئراق بذل بارلئق ةلدةردئث تاريحئنا ءتان جايت. ماسةلةن، بذگئنگئ ةؤروپا ةلدةرئ ءوزارا قئرئق پئشاق بولئپ جذزدةگةن جئلدار بويئ سوعئسقان. ءتئپتئ، ارئعا بارماي-اق، ءبئرئنشئ جانة ةكئنشئ دذنيةجذزئلئك الاپات سوعئستار دا وسئ ةؤروپادا شئققانئ بةلگئلئ. وركةنيةتتئ ةلدةر وسئ اششئ وقيعالاردان ءتيئستئ ساباق الئپ، ئنتئماقتاقتئ دامئتا وتئرئپ بذگئندة بةرئك وداققا اينالدئ. ولار ئنتئماقتاستئققا تةك ةكونوميكالئق مذددةلةستئك قانا ةمةس، تاريحي سانا ارقئلئ دا جةتئپ وتئر. بولةتئن جايتتاردئ ةمةس، بئرئكتئرةتئن تذستاردئ تاؤئپ، سونئ دوستئققا ارقاؤ ةتؤدة. تاريح - تاعلئم، ول وتكةنمةن كةكتةسؤ ءذشئن ةمةس، بولاشاقپةن جذزدةسؤ ءذشئن قاجةت. سوندئقتان، وتكةن تاريحتاعئ ماعئناسئز سوعئستار مةن قيلئ قانتوگئستةردئ ةمةس، حالئقتارئمئزدئ جاقئنداستئراتئن جارقئن بةتتةردئ كوبئرةك كورسةتكةن ءجون دةپ ويلايمئن. ماسةلةن، قازاق پةن قئرعئزدئث قاتئناسئ كةنةسارئ تاعدئرئنان عانا تذرمايدئ، قازاق پةن قئرعئزدئث بئرئككةن قولئ قالماقتارعا تالاي رةت تويتارئس بةرگةن. ارينة، اركئم ءوز تاريحئن جةتئك بئلگةنئ دذرئس، ءبئراق دوستئق ورناتؤ ءذشئن دة ةكئ جاقتئث ءساليقالئ، بايئپتئ كوزقاراسئ كةرةك. قازئر وتكةندئ قازعانئمةن ول قايتئپ كةلمةيدئ جانة سول قالپئندا دا ةشكئمگة پايدا بةرمةيدئ. ءوزئثئز ايتئپ كةتكةندةي، تةمئر دة، توقتامئس تا، ةدئگة دة، بايازيت تة - بذلاردئث بارلئعئ دا تاريحتا ءوز ورنئ بار كورنةكتئ تذلعالار. دةگةنمةن، تاريح تةك پاتشالار مةن باتئرلار ومئرئنةن، ساياسي قاقتئعئستار مةن سوعئستاردان تذرمايدئ. الةؤمةت تاريحئ، ةكونوميكا تاريحئ، حالئقتئث كذندةلئكتئ ءومئرئن قامتيتئن تاريح، وي-تانئم تاريحئ، مادةنيةت تاريحئ سياقتئ كوپتةگةن سالالار بار. بذلارعا ذثئلسةك، ءبئزدئ بولةتئن جايت ءبئر بولسا، بئرئكتئرةتئن، جاقئنداستئراتئن جايتتئث دا توقسان توعئز ةكةنئن بايقايمئز. ارينة، مذندا تذركئ الةمئندةگئ تاريحشئلاردئث ءوزارا پاتؤاعا كةلؤئ دة ماثئزدئ. ماسةلةنئ جاقسئ كوتةرئپ وتئرسئز. تؤئس ةلدةردئث تاريحشئلارئ جيئلئپ، ورتاق ؤاجگة، ورتاق پرينسيپكة كةلگةنئ ءجون. ءبئز ورتاق تاريح جازاتئن بولساق، قانداي كةزةثدةرگة بولةمئز، قاي تذلعالاردئ قامتيمئز، وقيعالارعا قالاي باعا بةرةمئز دةگةن سياقتئ. سوندئقتان، بئزدئثشة، تذركئ الةمئ تاريحشئلار قاؤئمئن قذرؤدئث مةزگئلئ جةتكةن سياقتئ.

- اثگئمةثئزگة راحمةت!

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى