الةمدةگئ ةث «اؤئر» حالئق قاي قذرلئقتا تذرادئ؟

    استانا. 21 -شئلدة. قازاقپارات - اعئلشئن ماماندارئ قئزئقتئ زةرتتةؤ جذمئستارئن اياقتادئ. شئندئعئندا نازار اؤدارارلئق. اقيقاتئندا بذل زةرتتةؤ نةسئمةن قئزعئلئقتئ؟ «الةمدة قاي حالئقتئث سالماعئ باسئم؟». بذل جةردة اثگئمة ذلتتئث ينتةللةكتؤالدئق دةثگةيئ تؤرالئ ةمةس، باسقادا بولئپ وتئر.

الةمدةگئ ةث «اؤئر» حالئق قاي قذرلئقتا تذرادئ؟

 اقيقاتئن ايتساق، جةر شارئنداعئ ةث سالماعئ اؤئر حالئق قايسئ؟ اعئلشئندار جذرگئزگةن زةرتتةؤ مئنا ءبئر جايدئ انئقتاعان: الةمدةگئ سالماعئ اؤئر، ناقتئ ايتقاندا، سةمئز حالئق امةريكالئقتار ةكةن دة، ةث جةثئلئ ازيالئقتار كورئنةدئ.اقيقاتئندا سةمئزدةر مةن جةثئل سالماقتئلاردئ الئپ جةر قالاي كوتةرئپ تذر؟  لوندوننئث گيگيةنا جانة تروپيكالئق مةديسينا مةكتةبئنئث عالئمدارئ مذنئ ةسةپتةپ شئققان. ولاردئث ةسةبئ بويئنشا، ءبئزدئث پلانةتا تذرعئندارئنئث سالماعئ 287 ميلليون توننا ةكةن. ال ولاردئث ئشئندةگئ 15 ميلليون توننادايئنئث ارتئق سالماعئ بار، ال 3،5 ميلليون تونناسئ سةمئزدئكپةن اؤئرادئ ةكةن. دةگةنمةن قازئرگئ كةزةثدة عالامدا ارتئق سالماعئ بار ادامدار كوبةيئپ كةلةدئ. بذكئل الةمدئك دةنساؤلئق ساقتاؤ ذيئمئنئث مالئمةتتةرئنة سةنسةك، ورتا جاستاعئ ادامنئث ورتاشا سالماعئ 62 كةلئ تارتاتئن بولسا، ا ق ش-تا بذل كورسةتكئش جوعارئ. ورتاشا ةسةپپةن ءاربئر امةريكالئقتئث سالماعئ 80 كةلئدةن كةلئپ تذر.

  بذل - بذل ما، امةريكالئقتاردئ سةمئزدئك جاعئنان قؤئپ كةلة جاتقان العاشقئ بةستئكتة تذرعان مةملةكةتتةر دة بار. ولار: كؤأةيت، حورأاتيا، كاتار جانة ةگيپةت مةملةكةتئنئث تذرعئندارئ. ماماندار اتالعان ةلدةردةگئ حالئقتئث تولئپ بارا جاتقانئن مئنا جايتتارمةن تذسئندئرةدئ. بئرئنشئدةن، ادامدار بارعان سايئن جالقاؤلانئپ بارادئ، قوزعالئس-قيمئل از، كوبئسئ بارار جةرئنة اأتوكولئكپةن جذرةدئ. ناتيجةسئندة، ءجذرئس از بولعاندئقتان ةسةپسئز سةمئرة باستايدئ.  جالپئ، ماسةلة سةمئرگةن ادامدارعا عانا قاتئستئ بولئپ وتئرعان جوق، جالپئ ادامزات ءذشئن ارتئق سالماق پروبلةما بولئپ بارادئ. الايدا جةر شارئنئث ءبئر جاعئ ءذشئن اؤئر سالماقتئلار تذيتكئلدئ ماسةلةگة اينالئپ وتئرسا، ةكئنشئ جارتئ عالامدا تويا تاماق ئشپةؤدئث سالدارئنان ازئپ-توزعاندار كوپ. الايدا بولمئسئنان ارئق ذلتتئث قاتارئندا ةث الدئمةن أةتنامدئقتار مةن ةفيوپيالئقتار تذر. جالپئ، سةمئزدئك پةن ارئقتئق تؤرالئ اثگئمة بولعاندا، ادامزات جاپونداردان ذلگئ الؤ كةرةك سةكئلدئ. جاپوندئقتاردا ارتئق سالماق تا جوق، «ةتسئز» دة ةمةس.  نةگئزئ ءار ذلتتئث سالماعئنا قاتئستئ ءسوز بولعاندا، مةملةكةتتئك گةوگرافيالئق ورنالاسؤئ بذل جايتقا اسةر ةتؤ مذمكئندئگئ بارئن ايتادئ عالئمدار. مئسالئ، سولتذستئك امةريكادا ورتا جاستاعئ تذرعئنداردئث سالماعئ شامامةن 80،7 كةلئ قذراسا، ال ازيا قذرلئعئندا 57،7 كةلئدةن كةلةدئ ةكةن. سالئستئرمالئ تذردة قاراساق، مالئمةتتةر دة قئزعئلئقتئ. جالپئ ازيا قذرلئعئندا تذراتئندار جالپئ جةر بةتئندةگئ حالئقتئث 61 پايئزئن قذراسا دا، ازيالئقتاردئث سالماققا قاتئستئ ذلةسئ بار-جوعئ 13 پايئزدئ عانا الئپ وتئر. دةرةكتةرگة سةنةر بولساق، سةمئزدئكتئث زاردابئن شةككةن 5 جاسقا دةيئنگئ تومپاق سابيلةر 1990 - جئلدارئ 4،2 پايئز شاماسئندا بولسا، بولاشاقتاعئ بولجام ودان دا سوراقئ بولايئن دةپ تذر. مامانداردئث ايتؤئنا قاراعاندا، 2020 - جئلئ سالماعئ ارتئق سابيلةردئث سانئ 9،1 پايئزعا جةتةدئ دةگةن بولجام بار. الاثداتارلئق ماسةلة. شئندئعئندا دا، بذگئنگئ تاثدا مذنداي «سئرقاتقا» شالدئققان مةكتةپ جاسئنا دةيئنگئ سابيلةردئث سانئ الةم بويئنشا 43 ميلليونعا جةتئپ وتئرعان كورئنةدئ. بذل بالالاردئث 81 پايئزئ ةندئ دامئپ كةلة جاتقان ةلدةرگة تيةسئلئ ةكةن. ناقتئ ايتار بولساق، اتالعان كورسةتكئشتةر ةگيپةتتة - 20، ليأيادا 22،4 پايئزعا جةتكةن. سةمئز سابيلةردئث 6،6 ميلليونعا جؤئعئ، ءبئر قئزئعئ، ورتالئق ازيا مةملةكةتتةرئندة تذراتئن كورئنةدئ.  الاثداتارلئق تاعئ ءبئر دةرةك بار، ساراپشئلاردئث زةرتتةؤئنشة، الةمدةگئ 5 جاسقا دةيئنگئ 92 ميلليون سابيدة سةمئزدئكتئث بةلگئلةرئ بار. سوندئقتان ماماندار «مذنداي «سئرقاتتئث» الدئن الؤ ءذشئن دارئگةرلةر مةن اتا-انا ةرتةرةك قيمئلداعانئ ءجون دةپ ةسةپتةيدئ. ذلئ بريتانيادا سابيلةردئث 30 پايئزئ سةمئزدئكتةن زارداپ شةگةدئ. شأةسيادا سوثعئ 20 جئلدئث ئشئندة 20 جاسقا دةيئنگئ جاستار مةن بالالار اراسئندا ارتئق سالماقتاعئلار 6 ةسة وسكةن. 2050 - جئلدارئ اتالعان ةلدةردة بالالاردئث تةث جارتئسئ سةمئزدئككة ذشئراؤئ مذمكئن دةگةن بولجام بار. دةسةك تة، امةريكالئقتاردئث سةمئزدئگئ تؤرالئ مذحيتتئث ار جاعئنا بارعان كةز كةلگةن ادام سةزةر ةدئ، كورةر ةدئ. جالپئ، ارتئق سالماق ماسةلةسئ ا ق ش ذكئمةتئن دة قاتتئ الاثداتئپ وتئر. ءتئپتئ، ا ق ش-تئث 56 شتاتئنئث 23 شتاتئندا سةمئزدةر كوپ تذرادئ ةكةن. مذنئ ةلدئث Trust for America's Health және Robert Wood Johnson Foundation  كوممةرسيالئق ذيئمئ ةسةپتةپ، زةرتتةپ شئعارعان كورئنةدئ. ا ق ش-تئث 30 شتاتئندا تذراتئن بالالاردئث  30 پايئزئ بذگئنگئ تاثدا سةمئزدئكتئث زاردابئن تارتئپ وتئر. اق ءذي مةن ذكئمةت، ءتئپتئ، سةمئزدئككة قارسئ شارالار تؤرالئ ارنايئ قاؤلئ دا قابئلداعان. سوثعئ بةس جئلدئث كورسةتكئشتةرئ، شئن مانئندة، الاثداتارلئقتاي ةكةن. ميسسيسسيپي شتاتئ تذرعئندارئنئث 32،5 پايئزدان استامئ سةمئزدئك دةرتئنة شالدئققان. اتالعان شتاتتا 10-17 جاستاعئ بالالاردئث 44،4 پايئزئنئث سالماعئ ءتيئستئ ولشةمنةن تئم ارتئق. ءبئر شتاتتاعئ جالپئ حالئقتئث وسئنشاماسئ ارتئق سالماققا دؤشار بولئپ وتئرعاندا، قالعان ةلدئ مةكةندة دة جاعداي جةتئسئپ تذرعان جوق. الابامة، تةننةسسي جانة باتئس أيرگينيا شتاتئندا بذل كورسةتكئش 30 پايئزدان اسادئ.

 1980 - جئلمةن سالئستئرعاندا، ا ق ش-تاعئ سةمئز بالالاردئث سانئ ءذش ةسةدةن استئ دةيدئ ماماندار. تةك كولورادو شتاتئندا عانا سةمئزدةر از، جالپئ تذرعئننئث 20 پايئزئن عانا قذرايدئ ةكةن.

 «سةمئزدئك سةنئ قايتةيئن؟» دةسةك تة، ارتئق سالماق ماسةلةسئ جةر شارئن الاثداتئپ وتئر. سوثعئ وتئز جئلدا جةر شارئ بويئنشا سةمئز ادامداردئث سانئ ءذش ةسة وسكةن كورئنةدئ. دةنساؤلئق ساقتاؤ ذيئمئنئث دةرةگئ بويئنشا، سوثعئ 50 جئل كولةمئندة ادامداردئث 50-60 پايئزئ سةمئزدئك دةرتئنة ذشئراعان. ءاربئر التئنشئ ادام سةمئزدئككة تاپ بولسا، جاسوسپئرئمدةردئث 155 ميلليونئ سةمئزدئككة دؤشار بولعان.  بذگئندة ارتئق سالماق ماسةلةسئ جةر بةتئندةگئ ادامداردئث ذشتةن ءبئر بولئگئنئث باس اؤرؤئنا اينالعان. دذنيةجذزئلئك دةنساؤلئق ساقتاؤ ذيئمئنئث بولجاؤئنشا، 2015 - جئلعا قاراي ولاردئث قاتارئ كوبةيئپ، ارتئق سالماعئ بار ادامدار الةمدة 2،3 ميللياردقا جةتؤئ مذمكئن. ال 700 ميلليونعا جؤئعئ سةمئزدئكپةن سئرقاتتاناتئن بولادئ. ءدال قازئر سةمئزدئك ماسةلةسئ قازاقستان حالقئ ءذشئن دة نازار اؤدارارلئق ماسةلةگة اينالئپ بارادئ. بالالار مةن جاسوسپئرئمدةر اراسئندا سةمئزدئككة شالدئعؤ ةؤروپا ةلدةرئنة قاراعاندا بذگئندة 10 ةسةگة وسكةن كورئنةدئ.  ماماندار ارتئق سالماق ئندةتئنئث جئلدام ءوسؤئن تاعامنئث كالوريالئ ونئمدةرئنئث قولجةتئمدئلئگئنئث ارتؤئمةن جانة فيزيكالئق بةلسةندئلئكتئث تومةندةؤئمةن بايلانئستئرئپ وتئر. مايلئلئعئ مةن تاتتئلئگئ جوعارئ تاعامداردئ ءئشؤ، كوپ مولشةردة تاماقتانؤ سالماقتئ ارتتئرادئ. ال مامانداردئث ايتؤئنشا، مايلئلئعئ مةن تاتتئلئگئ جوعارئ ونئمدةر ةث ارزان، قولجةتئمدئ ءارئ كالوريالئعئ جوعارئ تاعام ساناتئنا جاتادئ. مذنئث ءبارئ سةمئزدئكتئث ارتؤئنا، قؤاتتئث تومةندةؤئنة اكةپ سوعادئ.

  قازاقستان دارئگةرلةرئ 50 جاستان اسقان ازاماتتاردئث 36،9 پايئزئ ارتئق سالماقپةن ءجذر، ال 41،9 پايئزئ سةمئزدئك دةرتئنة شالدئققان دةگةندئ ايتادئ. ال بالالار اراسئندا بذل كورسةتكئش جوعارئ.  دارئگةرلةردئ قاتتئ الاثداتئپ وتئرعان ءبئر جايت، سةمئزدئك اؤرؤئنا شالدئققانداردئث باسئم بولئگئ ةكئنشئ دارةجةلئ ديابةت سئرقاتئنا ذشئرايدئ ةكةن.

  مامانداردئث زةرتتةؤئنشة، قازاقستانداعئ 25-29 جاستاعئ ءاربئر ةكئنشئ ايةل ارتئق سالماقتان زارداپ شةكسة، بالالار مةن جاسوسپئرئمدةر اراسئنداعئ سةمئزدئك جئلدان-جئلعا ارتئپ كةلةدئ. 1970 - جئلمةن سالئستئرساق، 40 جئلدان استام ؤاقئتتئث ئشئندة سةمئزدئككة شالدئققان بالالاردئث قاتارئ 10 ةسةگة ءوسئپتئ. قازاق تاعامتانؤ اكادةمياسئنئث أيسة-پرةزيدةنتئ ءشامئل تاجئبايةأتئث ايتؤئنا قاراعاندا، ةلئمئزدةگئ 5 جاسقا دةيئنگئ بالالاردئث 11،4 پايئزئ ارتئق سالماقتان زارداپ شةگةدئ ارتئق سالماقتئ ادامداردئث كوبةيؤئنة، بئرئنشئدةن، قذندئلئعئ جوعارئ تاعامداردئ مولشةردةن تئس تذتئنؤ ءاسةر ةتسة، ةكئنشئدةن، ازاماتتاردئث فيزيكالئق بةلسةندئلئگئنئث تومةندةؤئ سةبةپ. ةگةر ءبئراز جئل بذرئن ادامدار كذنئنة 3،5-4 مئث كيلوكالوريا جذمساسا، قازئر ونئث مولشةرئ 2 مئثنان از-اق اسادئ.

 قازاقستاندئقتار مالدئث مايئ مةن «ءتاتتئنئ» قالئپتئ نورمادان 2 ةسة كوپ پايدالانادئ. كذنئنة قابئلداناتئن تاماق قذنارلئعئنئث 10 پايئزئ عانا ءتاتتئ تاعامداردئث ذلةسئنة كةلؤئ كةرةك.

  كةرةك كةثةس

 مذحاممةد پايعامباردئث (س.ع.س) حاديستةرئندة ءئشئپ-جةؤدئ شةكتةؤ تؤرالئ جاقسئ ايتئلعان. «تاماقتانعان كةزدة، اسقازاننئث ذشتةن ءبئرئن - تاماققا، ءذشتةن ءبئرئن - سؤعا، ذشتةن ءبئرئن - اؤاعا قالدئرئثدار. اللانئث قاتتئ رةنجيتئن ئدئسئ - اسقا تولئ اسقازان»   بةرئك بةيسةن ذلئ

دةرةككوز:«ايقئن» گازةتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى