قاسيةتتئ قئرئق سانئ: اثئز بةن اقيقات

استانا. 21 -شئلدة. قازاقپارات - حالئق ساناسئ قاستةر تذتقان كيةلئ سانداردئث ءبئرئ - قئرئق. ءذش، بةس، جةتئ، توعئز، ون ةكئ، ت.ب. قاسيةتتئ سانداردئث قاتارئنداعئ قئرئقتئث ءجونئ ءبئر بولةك سانالعان. وتئز توعئز بةن قئرئق ءبئر اراسئنداعئ ةسةپتئك ءماندئ بئلدئرؤدةن باسقا قئرئق سانئ ءار الؤان سوزبةن تئركةسئپ، كوپتةگةن ذعئمدئ بئلدئرگةن.

قاسيةتتئ قئرئق سانئ: اثئز بةن اقيقات

تئلئمئزدةگئ قئرئق رؤلئ ةل، قئرئق پئشاق بولؤ، قئرئق قادام اتتاؤ، قئرئق ساققا جذگئرتؤ، قئرئق قذبئلؤ، ت.ب. سةكئلدئ تذراقتئ تئركةستةر وسئعان دالةل. «وسئ ذعئم تذركئ تئلدةرئنة دة ءتان بولئپ كةلةدئ: تذرئك تئلئندة kyrk jamaly - «قئرئق جاماؤ»، kyrk defa sojledim - «اؤئز جاپپاي سويلةدئم»، تاتار تئلئندة coji gyrylsyn - «قئرئققا ءبولئنسئن» (ماعان دةسة بئت-شئت بولسئن)، قئرعئز تئلئندة coro gyrg - «قئرئق ءؤازئر»، gyrg cilten - «قئرئق شئلتةن»، ت.ب.».

    ادامنئث دذنيةگة كةلگةننةن جانة ومئردةن وزعاننان كةيئنگئ قئرئق كذن جاننئث ةكئ الةم ارالئعئنداعئ ءوتؤ كةزةثئ سانالادئ. ءداستذرلئ قازاق قوعامئندا جاثا تؤعان نارةستةنئث موينئ بةكئپ، قئرئق كذن تولعاندا شئلدةحانا جاسالئپ، توي تويلانعان. كةي جةرلةردة بذل توي-دؤمان شئلدةكذزةت اتالعان. قئرئق كذندة بوبةك شئلدةدةن شئعارئلئپ وتئرعان. قالجاعا سويئلعان قوي ةتئنئث قايناعاندا شئققان قان كوبئگئ ءسذزئپ الئنئپ، بالانئ شومئلدئرعان سؤ شئلدة سؤئ اتالعان. كةي جةرلةردة شئلدة سؤئن ئدئستئث تذبئنة كذمئس تةثگة سالئپ، جاقئن ادامدارئنا جاقسئ تئلةك ايتقئزئپ، قئرئق قاسئق سؤ قذيئپ دايارلايدئ. شئلدة سؤئنا تذسكةن سوث بالانئث قارئن ءشاشئن، ءسذت تئرناعئن الاتئن بولعان. شئلدة سؤئنا تذسكةن بالا شيراق بولئپ وسكةن. ال ادام قايتئس بولعاننان كةيئن 40 كذن وتكةن سوث قئرقئن بةرؤ سالتئ مئندةتتئ سانالعان.

      قاسيةتتئ قئرئق سانئ ةرتةگئ، اثئز-ءاپسانا سةكئلدئ حالئقتئق مذرالاردا دا مولئنان كةزدةسةدئ: «قئرئق وتئرئك» ةرتةگئسئ، «قئرئمنئث قئرئق باتئرئ» ةپوستئق جئرئ، قورقئت اتا جئرئنداعئ قئرئق قئز، ت.ب.

     قئسئلئپ-قينالعاندا، تاؤقئمةت تارتقاندا عايئپ ةرةن، قئرئق شئلتةندئ شاقئرئپ، مةدةت تئلةگةن: قئدئر اتا جار بولئپ، قئرئق شئلتةن قولداي گور، جولئمدئ قذداي وثداي گور (باتئرلار جئرئ). «باق - اؤئس، ئرئس - جذعئس» دةپ ذققان ةل قذدايئ قوناعئن قئرئقتئث ءبئرئ - قئدئر دةپ، قؤانا قارسئ العان. قئرئق ذيدةن تئيئم كورئپ وسكةن تاربيةلئ قئزئن «قئرئق جةتئنئ قئرقا ماتاپ بةرگةن» قايئن جذرتئنا ءجون-جورالعئسئمةن، ءسان-سالتاناتئمةن ذزاتقان. انا ءسذتئ مةن اكة كذشئنئث قايتارئمئ، قئز جاساؤئنئث قذنئ رةتئندة ايتتئرئلعان قئزعا تولةنةتئن قالئثمال مولشةرئ قئرئق جةتئ باس مالمةن ةسةپتةلگةن: باس جاقسئ - 10 جئلقئ؛ قذلئندئ بية - 16 جئلقئ؛ قذنان؛ قذناجئن (3 جاسار جئلقئ مةن بية) - 7 باس؛ تاي-قذنان - 7 باس؛ جةكة تؤ بية، جاناما جاقسئ (جئلقئ نةمةسة تذية)؛ اياق جاقسئ - 7 باس؛ بارلئعئ - 47 باس.  قؤانئشئن ةل-جذرتئمةن وتئز كذن ويئن، قئرئق كذن تويئن وتكئزئپ بولئسكةن.

     ناعاشئ مةن جيةن ءوزارا ازئلدةسئپ-قاعئسئپ، قئرئق سةركةشئن داؤلاعان. «قئرئق جئل قئرعئن بولسا دا، اجالدئ ءولةدئ» دةپ سةنةتئن جذرت قارا قازان، سارئ بالا قامئ مةن ةل نامئسئ جولئندا قئرئق كذن قئرعئن، مئث كذن سذرگئنگة سوزئلعان قان مايداننان شةت قالماعان. قازاق - قئرئق كئسئنئث اقئلئ بار دةپ حانئن قادئرلةگةن، قئرئق شئراقتئ دةپ ايةلئن اسپةتتةگةن جذرت. مذسئلماندئقتئث قئرئق پارئزئن ءبئلئپ، يمانعا ذيئعان ةل.

ادام جاسئنا قاتئستئ ايتقاندا، قئرئق جاس قازاق تذسئنئگئندة - اقئل توقتايتئن، دانالئق قوناتئن، دةنة كذشئ تولئساتئن كةمةل جاس. بذل ءسوزئمئزدئ جةتةس شةشةننئث:

             قئرئق جاس تا - ءبئر ءداؤئر،

            اق الماستاي جارقئلدادئم،

            اققان دارياداي سارقئلمادئم،

            تاؤ قئرانئنداي شاثقئلدادئم،

             الدئمنان شةشؤسئز ءئس وتپةدئ،

             ءسوز كةزةگئ كةلگةندة ماعان ادام جةتپةدئ، -

دةگةن تولعاؤئ راستايدئ. سوندئقتان دا بولار، حالئق اؤزئندا «قئمئزدان ارتئق اس جوق، قئرئقتان ارتئق جاس جوق»، «جاقسئ قئرقئندا تولادئ، جامان قئرقئندا سولادئ»، «وتئزئندا وردا بذزباعان قئرقئندا قامال المايدئ» دةگةن ماقالدار ساقتالعان. اسا ارداقتئ پايعامبارئمئز مذحاممةدكة (س.ع.س.) العاشقئ ؤاحي قئرئق جاسئندا تذسكةنئن ةسكة الساق، كوپ جايتقا قانئعا تذسةمئز. «گرةكتةردئث تذسئنئگئندة قئرئققا تولعان ادام - «اكمةگة كةلدئ»، ياعني اقئل-ساناسئ تولئپ، كةمةلدةنگةن جان، ال قئرئق جاس - ادام ءومئرئنئث ةث تاماشا كةزةثئ دةگةن تذسئنئك بولعان».

      سوندا قئرئق سانئنئث استارئندا قانداي سئر بار؟

قازاق فرازةولوگياسئنئث نةگئزئن سالؤشئ اكادةميك ءئ.ك.كةثةسبايةأ قئرئق سانئمةن كةلةتئن فرازةولوگيزمدةردئ تالداي كةلئپ، مئناداي ءتذيئن جاسايدئ: «قازاق ةرتةگئلةرئندة ذشئراساتئن بويئ ءبئر تذتام، ساقالئ قئرئق تذتام، تازشانئث قئرئق وتئرئگئ سئقئلدئلار حالئقتئث ساناسئندا ةرتةدةن ورئن تةپكةن. ماقال-ماتةل، ناقئل سوزدةر جانة باسقا دا ءسوز ورامدارئ دا بذل ساننئث «انشةيئن» سان ةمةس، ءبئر كةزدة كيةلئ مولشةر ةكةندئگئن كورسةتةدئ... قئرئقتئث ءدئني ذعئمئ باسقا تئلدةردة دة بار».

جوعارئدا ايتئلعانداردئ قورئتئندئلاي كةلئپ، قئرئق سانئنئث حالئق تذسئنئگئندةگئ ساكرالدئك ءمانئن بئلايشا باعامداؤعا بولاتئن سةكئلدئ: قئرئق - ةكئ دذنية شةگئ، ةكئ الةم ارالئعئ جانة جةتئلؤ، كةمةلدةنؤ كةزةثئ دةگةندئ بئلدئرةتئن ميفتئك، ماگيالئق تذسئنئككة ية قاسيةتتئ سان. ةل اؤزئنداعئ قئرئققا قاتئستئ ءسوز ورامدارئ حالئق ساناسئنداعئ وسئنداي تذسئنئكتةر نةگئزئندة تؤعان.

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى