ورازا جانناتقا جةتةلةيدئ
استانا. 12 - شئلدة. قازاقپارات - ةندئ بئرنةشة كذننةن كةيئن مذسئلمان قاؤئم ساعئنا كذتةتئن، اللا تاعالانئث قذلدارئنا مةيئرئم-شاپاعاتئ تذسةتئن ون ةكئ ايدئث سذلتانئ بولعان قاسيةتتئ رامازان ايئ باستالادئ.
بذل ايدئث وزگة ايلاردان ةرةكشةلئگئ نةدة؟ ةث الدئمةن وسئ ايدا ادامزاتقا ةكئ الةمنئث راحئم نذرئ، اللانئث سذيئكتئ قذلئ، ءاز پايعامبارئمئز مذحاممةد مذستافا (س.ع.س.) ارقئلئ قاسيةتتئ قذراننئث العاشقئ سذرةلةرئ تذسة باستاعان. اللا تاعالا قاسيةتتئ قذراندا: «ةي، يمان ةتكةندةر! سةندةرگة بذرئنعئلارعا پارئز ةتئلگةندةي ورازا پارئز ةتئلدئ» («باقارا» سذرةسئ، 185-ايات)، - دةپ بذيئرعان. اتالعان پارئز ورازا قاسيةتتئ رامازان ايئندا وتةلةدئ. ورازا ادام جانئن تازارتئپ، جامان قئلئقتاردان ساقتايدئ. ورازا ذستاؤ ارقئلئ ادامنئث ءتانئ عانا ةمةس، جانئ دا تازالانادئ. ادام ءوز ءناپسئسئن تاربيةلةؤدئ ذيرةنةدئ. سةبةبئ ورازا تذتؤ - تاث اتقاننان باستاپ، كذن باتقانعا دةيئن ءئشئپ-جةؤدةن تئيئلؤ عانا ةمةس، جاعئمسئز قئلئقتاردان، كذنا جاساؤدان ارئلؤ، سابئرلئق ساقتاپ، تاقؤالئققا جةتؤ. ةگةر ادام بالاسئ ناپسئسئنة ية بولا الماسا، ءناپسئ ادامنئث ةركئن قالاعان جاعئنا باعئتتاپ، يلاهي ولشةمدئ بئلگةن اقئلدئ تذتقئنداپ تاستاپ، ةرئكسئز وزئنة مويئنسذندئرئپ، تئيئم سالعان نارسةگة قول سذقتئرادئ. سوندئقتان اقئل جذرةكپةن بئرئگئپ، اللا تاعالانئث بذيرئعئن ورئنداپ، اؤئز بةكئتةدئ. ءناپسئنئث بارلئق كذش-قؤاتئ وسئ اؤئز ارقئلئ وتةدئ. ءناپسئ قانشاما اقئل مةن ةرئكتئ اؤئز اشؤعا قيناسا دا، ول ةكةؤئ ذلئ جاراتؤشئنئث بذيرئعئنان اسا المايدئ. اشئققان ناپسئنئث قذمارلئق سةزئمئ السئرةپ، دةثگةيئ تومةندةپ كةتةدئ. مئنة، ورازانئث وسئنداي حيكمةتتةرئ بار. الايدا، ورازا تةك اللا تاعالا ءذشئن ذستالؤئ قاجةت. وزگة نيةتتةرمةن تذتئلعان ورازانئث ةش پايداسئ بولمايدئ، ونداي جاعدايدا ادام تةك اشئعادئ. اللا تاعالا: «اؤئزئ بةرئك ادام ءئشئپ-جةؤئن مةن ءذشئن دوعاردئ. ورازا - مةنئ مةن قذلئمنئث اراسئنداعئ عيبادات. وعان بةرئلةتئن سئيدئ مةن عانا ولشةپ، مةن بةرةمئن. اؤئزئ بةرئك قذلئمنئث اشتئق پةن سؤساعاندئقتان شئققان اؤئز ءيسئ مةن ءذشئن ميسك اتئرئنةن دة تاماشا»، - دةيدئ.
قذراننئث «اسر» سذرةسئندة: «زامانعا انت ةتةيئن. شئنئندا ادام بالاسئ ءسوزسئز قاسئرةتتة. ءبئراق يمان ةتئپ، ئزگئ ءئس ئستةگةندةر، ءبئر-بئرئنة اقيقاتتئ ايقئنداپ، سابئرلئقتئ ناسيحاتتاعاندار ونداي كذيگة دؤشار بولمايدئ»، - دةلئنگةن. وسئنداي جانناتقا جةتةلةيتئن سابئرلئققا جةتؤ جولدارئنئث ءبئرئ - اللا تاعالا رازئلئعئ ءذشئن ورازا ذستاؤ.
ذلئ مذسئلمان ويشئلئ يمام عازالي ورازانئث ءذش ءتذرئ بار ةكةندئگئن ايتادئ: 1) جالپئعا تان ورازا، ياعني ءئشئپ-جةؤدةن، جئنئستئق قاتئناستان اؤلاق تذرؤ؛ 2) اللا تاعالانئث ةلدةن ةرةك قذلدارئنا ءتان ورازا، بذل - كوز بةن قذلاعئن، اياق-قولئ مةن وزگة دة مذشةلةرئن كذنادان ساقتاؤئ؛ 3) اللا تاعالاعا جاقئن ادامداردئث ورازاسئ، ياعني جذرةگئ مةن وي-سانا الةمئ اللا تاعالادان وزگة نارسةدةن پاك بولؤئ. وسئلاي ورازا ذستاعانعا اللا مةن اقئرةتتةن وزگة وي كةلسة، ورازاسئ بذزئلادئ. بذل - تولئق ادامنئث بةينةسئ.
قذراندا اللا تاعالا: «كئمدة-كئم ورازا ايئندا بولسا، ورازا ذستاسئن»، - دةلئنگةن. پايعام-بارئمئز (س.ع.س.): «جاثا تؤعان ايدئ كورگةن كةزدة ورازا ذستاثدار، ةكئنشئ جاثا تؤعان ايدئ كورگةن كةزدة ورازالارئثدئ توقتاتئثدار. ةگةر اسپان بذلتتئ بولسا، شاعبان ايئن وتئزعا تولئقتئرئثدار»، - دةگةن. باسقا ءبئر حاديسئندة: «اي جيئرما توعئز كذن. جاثا تؤعان ايدئ كورمةيئنشة، ورازا ذستاماثدار. ةگةر اسپان بذلتتئ بولسا، شاعبان ايئن وتئزعا تولئقتئرئثدار»، - دةيدئ.
ورازا تذتؤ قانداي ادامدارعا پارئز؟ ةندئ وسئ ماسةلةگة توقتالا كةتسةك:
بئرئنشئدةن، «مةن - مذسئلمانمئن» دةگةن ادامنئث بارئنة رامازان ايئندا اؤئز بةكئتؤ پارئز بولئپ تابئلادئ.
ةكئنشئدةن، باليعات جاسئنا جةتكةن جانة اقئل-ةسئ ءتذزؤ ادام بولؤ.
باليعات جاسئنا تولماعان جاس بالالار مةن اقئل-ةسئ كةم ادامدارعا ورازا تذتؤ ءامئرئ جذكتةلمةيدئ. پايعامبارئمئز (س.ع.س.) بئلاي دةيدئ: «ءذش ادامعا قالام جازئلمايدئ: باليعات جاسئنا جةتپةيئنشة بالاعا، اقئل-ةسئ ءتذزؤ بولعانعا دةيئن اقئلئ كةمئسكة، ويانعانعا دةيئن ذيقئدا جاتقان ادامعا» (بذحاري، تالاق، 11. ءابؤ دااؤد، حؤدؤد، 17). بذل جةردةن ذعئناتئنئمئز - اللانئث بذيرئعئ سانالئ جاندارعا ارنالعان. دةگةنمةن، جةتئ جاسقا تولعان كةزدةن ورازاعا كذشئ جةتةتئن بالالارعا اتا-اناسئ ورازا ذستاتئپ ذيرةتؤئ كةرةك.
ذشئنشئدةن، اؤئز بةكئتؤگة مذمكئندئگئ بولؤ جانة جولاؤشئ بولماؤ.
ناؤقاس ادامدار نةمةسة جولاؤشئلارعا ورازا پارئز ةمةس. ءبئراق ورازا ذستاسا، ورازاسئ دذرئس. ال ورازا ذستاماسا، باسقا كذندةرئ قازاسئن وتةيدئ. قذراندا ولار جونئندة بئلاي دةيدئ: «ورازا ساناؤلئ كذندةردة. كئمدة-كئم ناؤقاستانسا ياكي جولاؤشئ بولسا، باسقا كذندةرئ وتةسئن» («باقارا» سذرةسئ، 184-ايات). سونئمةن قاتار، حايئز، نيفاس كةزئندةگئ ايةلدةر جانة ءوزئ نةمةسة بالاسئنا زيان تيؤئ ئقتيمال ةكئ قابات جانة بالا ةمئزةتئن ايةلدةرگة دة پارئز ةمةس. ولار كةيئن قازاسئن وتةيدئ. كارئ ادامدار ورازا ورنئنا پيديا بةرةدئ. ولار ورازانئث قازاسئن دا وتةمةيدئ. جولاؤشئعا كةلسةك، ول 90 شاقئرئمنان استام جةرگة جولاؤشئلاپ شئقسا، جولاؤشئ سانالئپ، ورازا ذستاماؤئنا رذقسات. ءبئراق كةيئن ذستاماعان كذندةرئنئث قازاسئن وتةيدئ.
ورازا كةزئندة مذمكئندئگئنشة ةرتة تذرئپ، سارةسئن قالدئرماي ءئشؤ جانة اؤئز اشؤعا اسئققان ماثئزدئ. پايعامبارئمئز (س.ع.س.) بذل جايئندا: «سارةسئگة تذرئثدار. ويتكةنئ، سارةنئث تاماعئندا بةرةكةت بار» (بذحاري، ساؤم، 20.)، «سارةسئ تاماعئ بةرةكةت. ءبئر جذتئم سؤ دا بولسا، ونئ تاستاماثدار. ويتكةنئ، اللا سارةسئدة تاماقتانعاندارعا راقئمدئلئق ةتئپ، پةرئشتةلةرئ دة ولار ءذشئن كةشئرئم تئلةيدئ» (احمةد ب. حانبال، ІІІ، 44.)، «ذمبةتئم اؤئز اشاردا اسئعئپ، سارةسئنئ كةشئكتئرگةن ؤاقئتتا ارقاشان جاقسئلئقتا» (بذحاري، ساؤم. 45.)، - دةگةن.
ورازا ذستاؤدئث ءساؤابئ شةكسئز، ورازا جانناتقا جةتةلةيدئ. پايعامبارئمئز (س.ع.س.): «كئمدة-كئمدئ ورازا ءئشئپ-جةؤدةن تئيسا، اللا تاعالا وعان جذماق جةمئستةرئنةن جةگئزئپ، جذماق بذلاقتارئنان ئشكئزةدئ»، «جذماقتا «رايان» دةپ اتالاتئن ةسئك بار، ول ةسئكتةن تةك ورازا ذستاعاندار عانا كئرة الادئ»، (يبني ماجا، سيام، 1) - دةؤ ارقئلئ ورازا ذستاؤشئلاردئث جانناتتا ارنايئ قذرمةتكة بولةنةتئنئن سذيئنشئلةپ جةتكئزگةن. ارداقتئ ةلشئ (س.ع.س.) باسقا دا حاديستةرئندة: «ورازا ذستاعان جاننئث جةگةنئ ادال بولسا، اقئرةتتة ةسةپكة تارتئلمايدئ» (ال-حؤندي، كانزؤل-ذممال، 3/328)، «ورازا ذستاعاننئث ذيقئسئ - عيبادات، ذندةمةگةنئ - (اللاعا ايتئلعان) ماداق! جاقسئلئقتارئ مةن عيباداتتارئنا ةسةلةپ ساؤاپ جازئلادئ. ونئث دذعاسئ قابئل ةتئلئپ، كذنالارئ كةشئرئلةدئ»، «رامازان ايئنا جةتة تذرئپ، اللا تاعالانئث راقئمئ مةن كةشئرئمئنةن ماقذرئم قالعان ادامنئث جاعدايئ قانداي وكئنئشتئ» (تيرميزي، دااؤات، 100)، - دةپ، مذسئلمانداردئ راقئم نذرئ توگئلگةن بذل ايدئث بةرةكةتئنةن قذرقالماؤعا شاقئرعان.
سذيئكتئ پايعامبارئمئزدئث (س.ع.س.) مئنا حاديسئندة اقئرةتتة اؤئز بةكئتكةن ادامعا ذستاعان ورازاسئنئث كةشئرئم تئلةپ، شا-پاعات ةتةتئنئ ايتئلعان: «ورازا - اؤئز بةكئتكةن جانعا قيامةت كذنئ شاپاعات ةتةدئ. سول كذنئ ورازا حاق تاعالاعا: «ؤا، راببئم! مةن ونئ كذندئزگئ بارشا ءئشئپ-جةؤ، ءلاززات اتاؤلئدان تئيدئم. سول سةبةپتئ، وعان دةگةن شاپاعاتئمدئ قابئل الا گور!»، - دةپ تئلةك تئلةيدئ. اللا تاعالا ورازانئث بذل تئلةگئن قابئل الئپ، ونئث شاپاعات ةتؤئنة رذقسات ةتةدئ» (ال-مذنزيري، ءات-تارعيب، 2284).
ةندةشة، وسئناؤ قاسيةتتئ ايدا تةك اللا تاعالانئث راقئمئن تئلةپ، اؤئز بةكئتئپ، قذلشئلئعئمئزدئ ارتتئرايئق، قذرمةتتئ جاماعات!
م.كوكةبايةأ،
«اقتان» مةشئتئنئث باس يمامئ،
زئريان قالاسئ،
شئعئس قازاقستان وبلئسئ