ةلباسئ سالدئرعان مةشئتتةر - استانادا «ازئرةت سذلتان» مةشئتئ اشئلادئ
استانا. 5- شئلدة. قازاقپارات - ةرتةث، 6- شئلدةدة، قاسيةتتئ جذما كذنئ استانادا ورتا ازياداعئ ذلكةن عيباداتحانالاردئث ءبئرئ «ازئرةت سذلتان» مةشئتئ ةلباسئمئزدئث قاتئسؤئمةن ةسئگئن ايقارا اشپاق.
ول ساؤلةتئ ةرةكشة عيباداتحانا. ئرگةتاسئن الةمدئك جانة ءداستذرلئ دئندةر كوشباسشئلارئنئث ІІІ سيةزئ اشئلؤدان ءبئر كذن بذرئن 2009- جئلدئث 31- ماؤسئمئندا ةلباسئ ن.ا.نازاربايةأتئث ءوزئ كةلئپ قالاپ ةدئ. مئنة، سول اللا ءذيئ اتالمئش قذرئلتايدئث ІV سيةزئ وتة سالئسئمةن، استانا كذنئ حالئقتئ قابئلداماق. حالقئمئز مةشئتتئث اشئلؤئن ذلكةن وقيعا دةپ ةسةپتةيدئ. سول سةبةپتئ ونئ اسئعا كذتئپ وتئرعاندار از ةمةس، دةپ جازادئ «ةگةمةن قازاقستان» گازةتئ ةلباسئنئث ذيئتقئ بولؤئمةن حالئق يگئلئگئنة بةرئلگةن مةشئتتةر جايلئ اؤقئمدئ ماقالادا.
«ازئرةت سذلتان» مةشئتئ ةلوردامئزدئث تاؤةلسئزدئك الاثئنئث سولتذستئك جاعئندا اسقاقتاپ تذر. وثتذستئك جاعئ تاؤةلسئزدئك سارايئ. دذنياؤي ءئس-شارالار اتالمئش سارايدا وتسة، ءدئني عيباداتتار «ازئرةت سذلتان» مةشئتئندة اتقارئلئپ، ةلگة، وتانعا، حالقئمئزعا تئلةكتةستئك بئلدئرئلةدئ، ياعني سارايعا كةلگةن جذرت مةشئتكة دة كئرئپ ناماز وقئپ، دذعا جاساپ، جاراتؤشئ يةمئزدةن تئلةك تئلةيدئ. وسئ ةكئ رؤحاني وردانئث قاراما-قارسئسئندا «بةيبئتشئلئك پةن كةلئسئم» سارايئ ورنالاسقانئ دا قانداي عانيبةت!
مةشئت جوباسئن پرةزيدةنت ن.نازاربايةأتئث ءوزئ رةسپؤبليكالئق ساؤلةت كونكؤرسئنا ذسئنئلعان 26 جذمئس ئشئنةن تاثداپ العان بولاتئن. اللا تاعالا ءذيئنئث ساؤلةتتئك كةلبةتئ مةن بةزةندئرئلؤئ شئعئستئق تا، ورتا ازيالئق تا ستيلدة ةمةس، نةگئزگئ كلاسسيكالئق قالئپتئ ساقتاي وتئرئپ قازاقستاندئق ةرةكشة جاثا ستيلدة جاسالعان دةؤگة بولادئ. مةشئتكة قازاقتئث كوپ سالالئ، باي ويؤ-ورنةكتةرئ كوپتةپ قولدانئلعان. باسقا ةلدةردة جوق ةرةكشةلئگئ - ويؤدئث فونئ مةن ورنةكتئث ءوزئ ذيلةسئمدئ وقئلادئ. كوپ قئرلئ ذلتتئق ويؤ-ورنةكتةر قازئرگئ زامان تالابئنا ساي عيماراتتئث ئشكئ كورئنئسئنة، قولدانئلعان رةلةف تاسئلئنة، التئنمةن اشةكةيلةؤگة باعئندئرا وتئرئپ جذزةگة اسئرئلعان. بذل ةرةكشة عيماراتتئث سوثعئ قورئتئندئ اككوردتارئن ورتاسئنان ةسةپتةگةندة تةث قاشئقتئقتا ورنالاسقان ءتورت مذنارا تولئقتئرئپ تذر. ولاردئث ءارقايسئسئنئث بيئكتئگئ - 77 مةتر.
مةشئت دةسة، شةتةلدئك پسيحولوگ جازعان ءبئر وقيعا جادئمدا قايتا-قايتا جاثعئرادئ دا تذرادئ: «بئردة قالا ءئشئن ارالاپ كةلة جاتقانمئن، - دةپ جازادئ الگئ پسيحولوگ، - ءزاؤلئم مةشئتتةردئث ءبئرئنئث قاسئنان ءوتئپ بارا جاتئپ ءسال عانا ايالداؤدئ ويلاپ توقتاعانئمدا قاسئما ءذش-ءتورت جاسار بالاسئن ةرتكةن ءبئر ايةل كةلدئ. جانئنداعئ بالاقاي قولئن مةشئتكة قاراي سوزئثقئراپ: «مئناؤ نة؟»، - دةپ سذرادئ. اناسئ: «بذل - مةشئت قوي» دةپ جاؤاپ قاتتئ. بالاسئ: «بذل نة؟» - دةپ سذراعئن قايتا قويدئ. «بذل - مةشئت» دةگةن جاؤاپ تاعئ دا ايتئلدئ. دئتتةگةن جاؤابئن الا الماي تذرعان بالا تاعئ دا: «بذل نة؟» - دةپ كئشكةنة سذق ساؤساعئن شوشايتتئ. قايتا-قايتا ءبئر سذراقتئ قويا بةرگةن پةرزةنتئنة اشؤلانعان ايةل: «بالام، بذل - مةشئت دةپ ايتتئم عوي ساعان»،- دةپ زةكئپ تاستادئ. پسيحولوگ بولعان سوث، مئنا وقيعانئ كورئپ تذرئپ ذندةمةي قالؤعا ءداتئم شئداماي، الگئ ايةلگة: «كةشئرئثئز، حانئم، بالاثئز سئزدةن مةشئتتئث اتئن عانا سذراپ تذرعان جوق. ءوزئ كذندة كورئپ جذرگةن جاي ذيلةرگة ذقساماعان سوث، ونئث ادامدارعا نة ءذشئن قاجةت ةكةندئگئن سذراعان جوق پا؟» - دةؤگة ءماجبذر بولدئم.
ءيا، ويلاپ وتئرسام، ءبذلدئرشئن ةكةش ءبذلدئرشئندئ دة سونشا قئزئقتئرعان سذراق مةشئت ماثئنان وتكةن كةز كةلگةن ةرةسةكتةردئ دة تولعاندئرسا كةرةك. ويتكةنئ، مةشئتتئث اتئن بئلگةنئمةن زاتئن، قوعامداعئ بارشا قادئر-قاسيةتئن كذنئ بذگئنگة دةيئن تولئق ذعئنا قويماعان جاندار بذل ومئردة از با؟! وسئ تذرعئدان قاراعاندا، بئزدئثشة، مةشئتكة «ناماز وقيتئن جةر» دةپ جالاث انئقتاما بةرة سالؤ از. سةبةبئ، اللا تاعالا ذيئنة شئنايئ ئقئلاسپةن كئرگةن جاننئث ئشكئ دذنيةسئندةگئ الابذرتقان الاساپئران سةزئمدةردئ ءبئر-اق سوزبةن تذيئندةؤگة بولماس. سوندئقتان الدئمةن مةشئت ذعئمئ جايلئ ءسوز قوزعايئق.
مةشئتتئث ءمان ماعئناسئ «ساجدة، قذلشئلئق جاسايتئن ورئن» دةگةندئ بئلدئرةدئ. ال شاريعاتئمئزداعئ مانئنة كةلةر بولساق، اللاعا يمان كةلتئرگةن مذسئلماندار جينالئپ ناماز وقيتئن، وزگة دة قذلشئلئقتارئن جاسايتئن قاسيةتتئ مةكةن دةگةن ذعئمدئ بئلدئرةدئ. سونداي-اق مةشئتتئ كوثئلئ جابئرقاؤ جاندار پانا تاؤئپ، ومئردةن تاؤقئمةت كورئپ قينالئپ جذرگةن ادامدار دةمةؤ كورةتئن جةر دةپ تة تذسئنؤگة بولادئ. سوندئقتان مةشئت دةگةندة، ةث اؤةلئ ونئث تةك سئرتقئ ءزاؤلئم كورئنئسئ عانا ةمةس، ادام جذرةگئن راحاتقا كةنةلتئپ جان دذنيةسئن قاناتتاندئرئپ جئبةرةر رؤحاني جاعئ ةرةكشة اتالؤعا ءتيئس.
ويتكةنئ، مةشئت - بارشا مذسئلمانداردئث كذندةلئكتئ كذيبةثئ، ياعني دذنياؤي تئرشئلئكتةرئن ذمئتئپ، اسا ماقتاؤلئ جانة بارلئق كةمشئلئك اتاؤلئدان پاك ذلئ ءتاثئرئ الدئندا باس ءيئپ ءمئناجات جاسايتئن ورئن. سونداي-اق ول مذسئلمانداردئث ةث قاستةرلئ دذعا-تئلةكتةرئن اللا تاعالاعا پةندةلئك كذنا-جازئقتارئنا كةشئرئم سذراپ، تاؤبة ةتةتئن جةرئ. تورتكذل دذنيةنئث ءتورت بذرئشئندا وسئلاي جالبارئنا جايئلعان الاقانداردئث تئلةؤئنة جاراتؤشئ يةمئزدئث مةيئرئم نازارئ، راقئمئ تذسكةن كةزدة، بذكئل جةر جاهان ايرئقشا نذرلانئپ سالا بةرةدئ.
مةشئتتة ادام رؤحئ قذداي تاعالاعا مةيلئنشة جاقئنداي تذسةدئ. ال ادام جانئ ءذشئن تاثئرئمةن ئشتةي تئلدةسئپ، جان دذنيةسئن اقتارئپ سالعاننان اسقان باقئتتئ ءسات جوق. ويتكةنئ، پةندةنئث اللا تاعالاعا ةث جاقئن ءساتئ ساجدةگة ماثداي تيگئزگةن كةزئ. قئسقاسئ، يسلام ءدئنئنئث ةث اسئل قذندئلئقتارئنئث ءبئرئ - مةشئت. سول ءذشئن مذسئلماندار مذمكئندئگئنشة مةشئت سالؤعا ةرةكشة ئقئلاستئ بولعان. ولار ءبئر مةكةننةن ةكئنشئ ءبئر جةرگة كوشئپ بارعان كةزدة، الدئمةن قذلشئلئق جاسايتئن مةشئت سالدئرؤدئ ءجون ساناعان.
مذسئلمانداردئث عيبادات جاساپ، ناماز وقؤلارئ ءذشئن مةشئت تذرعئزؤدئث ساؤابئ دا مول. وسئ تذستان ءسوزئمئزدئ ءبئر تذيةر بولساق، قاي ةلدئث مةشئتئ كوپ ءهام جاماعاتئ ذيئمشئل، ئنتئماعئ مةن بئرلئگئ كذشتئ، يمانئ بةكةم بولسا، سول ةلگة باقئت قذسئنئث ساياسئ ذزاعئراق ءتذسئپ تذرادئ دةر ةدئم.
مةشئت سالؤ - ءبئر كةزدةردة اللانئث سذيگةن قذلدارئ پايعامبارلار شذعئلدانعان قاسيةتتئ ءئس بولعان. تئم سوناؤ ادام (ا.س.) اتامئزدئث زامانئندا دا اللا تاعالاعا قذلشئلئق جاسايتئن ورئن بولعاندئعئ جايلئ تاريحي دةرةكتةر بار. مئسالئ، قاسيةتتئ قاعبانئث تاريحئنا قاتئستئ يبن زيا اتتئ زيالئنئث ةثبةگئنةن تومةندةگئدةي جولداردئ وقئدئم: «ادام (ا.س.) ءجانناتتان جةرگة تذسئرئلگةندة اللا تاعالاعا: «ؤا، راببئم، ماعان نة بولدئ، مةن نةگة پةرئشتةلةردئث داؤئستارئن دا، سئبئرلارئن دا ةستي الماي قالعانمئن؟» - دةپ سذراعاندا جاراتؤشئ يةمئز: «قاتةلئگئثنةن، ةي، ادام! الايدا جةر بةتئندة مةنئث رازئلئعئم ءذشئن ءبئر ءذي تذرعئزئپ، پةرئشتةلةردئث ارشتئ اينالئپ جاتقانئن كورگةنئثدةي سول ءذيدئ ءتاؤاپ ةت، مةنئ ةسئثة ال»، - دةدئ». (يبن زيا. قاسيةتتئ مةككة تاريحئ مةن ءال-حارام مةشئتئنئث تاريحئ. بةيرؤت 1997، 55 بةت). مئنة، بذل مالئمةت اللاعا قذلشئلئق جاسايتئن ورئن تذرعئزؤدئث ءاؤ باستا جاراتؤشئ يةمئزدئث تئكةلةي پارمةنئمةن باستالعانئن كورسةتةدئ.
مةشئت سالؤدئث تاريحئنا كوز جئبةرسةك، جةر بةتئندةگئ ةث العاشقئ مةشئت مةككة قالاسئنداعئ قاسيةتتئ قاعبا ةكةنئن بئلةمئز. قذران كارئمدة بذل اقيقات انئق ايتئلعان: «ادام بالاسئ ءذشئن (قذلشئلئق جاساؤ ءذشئن جةر بةتئندة) العاش قذرئلعان ءذي مةككةدةگئ (قاعبا). ول وتة بةرةكةلئ جانة بذكئل الةم (ادامزات) ءذشئن تؤرا جولدئث باستاؤئ» («ءالي يمران» سذرةسئ، 96-ايات).
كةيئنئرةك قاسيةتتئ قاعبانئث ئرگةتاسئن اللا تاعالانئث بذيرئعئمةن اكةلئ-بالالئ پايعامبارلار يبراهيم (ا.س.) مةن يسمايئل (ا.س.) قايتا قالادئ.
مئنة، سول پايعامبارلاردان (ا.س.) باستاؤ العان وسئ يگئلئكتئ ءئس حازرةتئ مذحاممةد (س.ع.س.) پايعامبارئمئزدئث داؤئرئندة بذكئل دذنيةجذزئنة يسلام ءدئنئنئث تارالؤئمةن قاتار اللانئث ذيلةرئ دة سالئنا باستادئ. وسئ رةتتة پايعامبارئمئزدئث (س.ع.س.) داؤئرئندة مةشئت سالؤ ماسةلةسئ قالاي وربئگةنئ جايلئ دا ءبئر-ةكئ اؤئز ايتا كةتةيئن.
مذسئلماندار هيجرادان بذرئن نامازدئ كوبئنةسة ذيلةرئندة نةمةسة وزگة دة ئثعايلئ جةرلةردة وقيتئن. ماسةلةن، ايگئلئ ساحابا اركامنئث ءذيئ يسلامدئ ذيرةتؤ ورتالئعئ، ءارئ مةشئت رةتئندة پايدالانئلعان. حازرةت ومار (ر.ا.) يسلام ءدئنئن قابئلداعان سوث، مذسئلماندار قاعبادا ناماز وقي باستادئ. ءال-حارام مةشئتئندة جاسالعان عيباداتتئث ساؤابئ دا باسقا مةشئتتةردة وقئلعان نامازداردان الدةقايدا مول بولؤئنئث ءوزئ بذل مةشئتتئث اللانئث نازارئندا قانشالئقتئ جوعارئ ةكةندئگئن كورسةتسة كةرةك. اللا ةلشئسئنئث (س.ع.س.) ءبئر حاديسئندة: «بذل مةشئتتة وقئعان نامازدئث ساؤابئ، باسقا مةشئتتةردة وقئلعان نامازدار ساؤابئنان مئث ةسة ارتئق، ال ءال-حارام مةشئتئندة (مةككةدةگئ) وقئلعان نامازدئث ساؤابئ مةنئث ءماديناداعئ مةشئتئمدة («ماسجيد ءان-ناباؤي») وقئعان ناماز ساؤابئنان ءجذز مئث ةسة ارتئق» دةلئنگةن. ةندةشة، ءال-حارام مةشئتئندة وقئلعان ءبئر ناماز باسقا مةشئتتةردة وقئلعان نامازدان 100 مئث ةسة ارتئق.
ارداقتئ پايعامبارئمئز (س.ع.س.) مةككةدةن ءماديناعا قونئس اؤدارعان كةزدة ءوزئن قذشاق جايا قارسئ العان ءمادينالئق مذسئلماندارمةن بئرگة قالانئث وثتذستئك جاعئنداعئ قذبادا مةشئت سالدئردئ. قذران كارئمدة ول: «باستاپقئ كذننةن بةرئ تاقؤالئق نةگئزئندة سالئنعان مةشئت» دةپ ماداقتالعان («تاؤبة» سذرةسئ، 108-ايات).
احماد يبن حانبال جانة تيرميزي ريؤايات ةتكةن اللا ةلشئسئنئث حاديسئندة: «قذبا مةشئتئندة وقئلعان ءبئر ناماز ذمرا قاجئلئعئنئث ساؤابئنا تةث»، - دةلئنگةن. سونداي-اق بذحاري مةن مؤسليمنئث ريؤاياتئندا اللا ةلشئسئنئث قذبا مةشئتئنة ءار سةنبئ كذنئ كةيدة جاياؤ، كةيدة كولئكپةن كةلئپ قذلشئلئق جاسايتئندئعئ ايتئلعان. پايعامبارئمئزدئث (س.ع.س.) ساحابالارئ دا: «ةگةر ادامدار قذبا مةشئتئندة وقئلعان نامازدئث ساؤابئن بئلگةندة، وعان تذيةنئ قارا تةرگة سالئپ بارسا دا جةتةر ةدئ»، - دةپ وسئ ءبئر مذباراك مةشئتتة ناماز وقؤدئث ابزالدئعئن تئلگة تيةك ةتكةن. ءسويتئپ، ءمادينا قالاسئنا كةلة سالا، اللا ةلشئسئ (س.ع.س.) مةشئت سالؤدئ قولعا الدئ.
وسئلايشا، مةشئت ءارئ اللاعا قذلشئلئق جاسايتئن ورئن، ءارئ ءدئني، قوعامدئق ورتالئققا اينالدئ. شةتةلدةردةن كةلگةن ةلشئلةر، ءتذرلئ ذلت پةن ذلئس وكئلدةرئ دة وسئ مةشئتكة اتباسئن تئرةيتئن. كةيدة بذل مةشئت ةكئ ادام اراسئندا تؤعان داؤعا تورةلئك جاسايتئن بيلئك ورنئنا دا، جوق-جئتئك، مئسكئندةرگة جاردةم بةرئلةتئن كومةك ذيئنة دة اينالئپ كةتةتئن. حالئققا ناسيحات ؤاعئز ايتاتئن رؤحاني ورتالئق تا وسئ عيباداتحانا بولاتئن.
يسلام تاريحئنا ذثئلةر بولساق، مةشئتتةردة قذران ءئلئمئ، تاپسئر، حاديس، شاريعات ئلئمدةرئمةن قاتار، مةديسينا، ماتةماتيكا، استرونوميا سةكئلدئ جاراتئلئستانؤ پاندةرئ دة وقئتئلعانئن كورةمئز. كةيئنئرةك مةشئتتةر جانئنان مةدرةسة، قايئرئمدئلئق ءذيئ سةكئلدئ قوسئمشا عيماراتتار سالئنئپ، مةشئتتةردئث اللا تاعالا ذيلةرئنئث عئلئمي ينستيتؤتقا اينالعانئنا كؤا بولامئز.
مةشئت - بئرلئك پةن ئنتئماقتئث، يماندئلئق پةن باؤئرماشئلدئقتئث رؤحاني قاينار كوزئ. مةشئت - كةز كةلگةن ءمذمئن، مذسئلماندئ تئلئنة، ناسئلئنة، ذلتئنا قاراپ بولة-جارماي باستارئن ءبئر جةرگة توعئستئراتئن قذتتئ مةكةن. ةندةشة، مةشئت سالئنسا، وسئ ماقساتپةن سالئنؤعا ءتيئس. ال تةك ءبئر عانا توپقا، رؤعا، جذزگة، ذلتقا ارناپ مةشئت سالؤعا شاريعاتئمئزدا رذقسات ةتئلمةيدئ.
وسئ تذستا ءبئر ماسةلةنئ قوزعاي كةتؤ ءجون سياقتئ. پايعامبارئمئزدئث (س.ع.س.) كةزئندة قذبا مةشئتئنة جاقئنداؤ جةرگة ةكئ ءجذزدئ ءمذناپئقتار ةرةكشة مةشئت سالدئردئ. ماقساتتارئ مذسئلمانداردئث اراسئندا بذلئك شئعارئپ، بئرلئك-ئنتئماقتارئنا سئزات ءتذسئرؤ ةدئ. مةشئت بئتكةننةن كةيئن، ولار پايعامبارئمئزدئ (س.ع.س.) شاقئرئپ، ناماز وقيتئندارعا يمام بولؤدئ، مةشئتتئ بةرةكةگة اينالدئرؤدئ سذرايدئ. اللا ةلشئسئ (س.ع.س.) تابؤك شايقاسئنا دايئندالئپ جاتقاندئقتان، وتئنئشتةرئن قابئلدامادئ. تابؤكتةن قايتا ورالعاندا ولار تاعئ دا كةلئپ، تئلةكتةرئن قايتا ءبئلدئردئ. وسئ كةزدة اللا تاعالا ولاردئث بةت پةردةلةرئن اشئپ، ةكئجذزدئ ةكةندئكتةرئن، مذسئلماندارعا زيان كةلتئرؤگة تئرئسئپ جاتقاندئعئن بئلدئرةتئن ارنايئ ايات ءتذسئرئپ، ولاردئث ناعئز بةينةلةرئن كورسةتئپ بةردئ. ول «تاؤبة» سذرةسئنئث تومةندةگئ اياتئ ةدئ:
«كةيبئرةؤلةر زيان كةلتئرؤ، كذپئرلئكتئ كذشةيتؤ، مذسئلماندار اراسئنا جئك سالؤ ءذشئن، بذرئننان اللاعا جانة ونئث ةلشئسئنة قارسئ تذرعان ادامنئث كةلؤئنة دايئندئق ءذشئن مةشئت سالئپ، «تئلةگئمئز تةك قانا يگئلئك» دةپ انت سؤ ئشةدئ. اقيقاتئندا ولاردئث اسقان سؤايت ةكةندئگئنة اللا ايعاق بولادئ. ول مةشئتتة، استة، ناماز وقؤشئ بولما» («تاؤبة» سذرةسئ، 107-108-اياتتار).
وسئ ةسكةرتؤدةن كةيئن پايعامبارئمئز (س.ع.س.) بئرنةشة ادام جئبةرئپ، الگئ ءذيدئ قذلاتقئزئپ تاستادئ. ةندةشة، مةشئتتئ بذلئك شئعارؤ، ةل اراسئنا ئرئتكئ سالؤ، ئنتئماقتئ ئدئراتؤ ءذشئن سالدئرؤ دذرئس ةمةس.
بذل ايتئلعاندار سذيئكتئ پايعامبارئمئز (س.ع.س.) كةزئندةگئ جاعدايلار ةدئ. وسئ ونةگةنئ تؤ ةتكةن ساحابالار مةن ولاردان كةيئنگئ داؤئرلةردةگئ مذسئلمان جاماعاتئ مةشئت سالئپ، ونئ ماتةريالدئق جانة رؤحاني تذرعئدان كوركةيتؤ ئسئنة كوپ كوثئل ءبولئپ، كذش-جئگةر جذمسادئ. قاسيةتتئ قذران كارئمدة: «اللانئث مةشئتتةرئن شئنايئ تذردة اللاعا جانة اقئرةت كذنئنة سةنگةن، نامازدئ تولئق ورئنداعان، زةكةت بةرگةن، اللادان عانا قورئققان كئسئلةر كوركةيتةدئ. مئنة سولاردئث تؤرا جول تابؤشئلاردان بولؤئ ءذمئت ةتئلةدئ» دةلئنگةن ايات بار («تاؤبة» سذرةسئ، 18-ايات).
كةيبئر عذلامالار بذل اياتتا مةككةدةگئ «ءال-حارام مةشئتئ» ءسوز بولادئ دةيدئ، دةگةنمةن، الةمدةگئ كةز كةلگةن مةشئتتئث باعئتئ، قذبئلاسئ سول نةگئزگئ مةشئتكة قارايدئ. سوندئقتان بذل ايات كةز كةلگةن مةشئتكة قاتئستئ.
مةشئت سالؤ - جذرةگئ اللا دةپ سوعاتئن، اللا دةگةندة، وزگة ءئستئ ءبئر شةتكة ئسئرئپ قوياتئن، اللا بذيئرعان ناماز، زةكةت سةكئلدئ قذلشئلئقتاردئ ةرةكشة تةبئرةنئسپةن (جاؤاپكةرشئلئكپةن) ئسكة اسئراتئن، ولگةننةن كةيئنگئ ماثگئ ءومئردئث تابئستئ، جةمئستئ جانة جةثئستئ بولؤئ مئنا ومئردة جاساعان ئزگئ امالدارمةن بايلانئستئ ةكةندئگئنة تولئق سةنةتئن جاننئث شئن كوثئلئنةن شئعاتئن راحئمدئ ءئس.
كةث بايتاق قازاقستاننئث تذكپئر-تذكپئرئندة ئلگةرئرةكتة سالئنعان كونة مةشئتتةر، نةمةسة سوثعئ جئلداردا بوي تذزةپ جاتقان جاثا عيباداتحانالار بارئ دة وسئنداي نيةتپةن سالئنؤدا دةپ سةنةمئز.
ةلباسئ نذرسذلتان ءابئش ذلئ نازاربايةأتئث تئكةلةي باستاماسئمةن، قولداؤئمةن بوي كوتةرگةن مةشئتتةردئ مئثداعان جذرتتئث قاتئسؤئمةن ذلكةن سالتاناتپةن اشئپ جذرگةنئمئز ةسكة تذسةدئ. سونداي-اق ةلباسئنئث ءوزئنئث دة وسئناؤ يگئلئكتئ ءئستئث باسئ-قاسئندا بولئپ قانا قويماي، ؤاقئتئنئث تئعئز ةكةنئنة قاراماستان، اللا ذيلةرئنئث اشئلؤلارئنا قاتئسئپ جذرگةنئن دة ماقتانئشپةن ايتقان لازئم. ونئ ةلئمئزدئث، قوعامئمئزدئث يماندئلئعئ مةن رؤحاني دامؤئنا كورسةتئلگةن ذلكةن قولداؤ دةپ بئلةم. ءيا، سوثعئ ون شاقتئ جئل ئشئندة رةسپؤبليكامئزدا ارحيتةكتؤراسئ بئرةگةي ءبئرقاتار ساؤلةتتئ مةشئتتةر بوي كوتةردئ. بذل تذستا ءبئزدئ قؤاندئرعان ءبئر جايت- مةشئت سالئپ، اللا تاعالا رازئلئعئنا بولةنؤدئث ايقئن ذلگئسئن نذرسذلتان ءابئش ذلئنئث ءوزئ كورسةتئپ جذرگةندئگئندة. ول وتانئمئزدئث ءتذرلئ ايماقتارئنان ةلئمئز تاؤةلسئزدئك العالئ 10 عا جؤئق مةشئت سالدئرئپ، حالقئنئث مةرةيئن ذستةم ةتئپ كةلةدئ. رةتئ كةلئپ تذرعان سوث ن.ا.نازاربايةأ سالدئرعان وزگة دة عيباداتحانالار جايلئ دا ايتا كةتؤدئ ءجون كورئپ وتئرمئن.
«الماتئ ورتالئق مةشئتئ»
وتكةن عاسئردئث 90- جئلدارئنئث اياعئندا بوي كوتةرئپ، حالئقتئ ذلكةن قؤانئشقا بولةدئ. قانشا قيئنشئلئق بولئپ جاتسا دا ةلباسئنئث مةشئتتئث بئتؤئنة ذلكةن كذش سالعانئن ايتؤ لازئم. قازاقستاننئث وثتذستئك استاناسئنئث كوركئنة اينالعان ءزاؤلئم بذل عيمارات بذرئنعئ ةسكئ قذلشئلئق ءذيئنئث ورنئندا بوي كوتةردئ. ول اؤماعئ جاعئنان رةسپؤبليكامئزداعئ ذلكةن مةشئتتةردئث ءبئرئ. عيمارات بةس مئث ادامعا ارنالعان.
ءتورت مذناراسئ بار. باس مذنارانئث بيئكتئگئ 40 مةتر. بذل حازرةتئ مذحاممةدكة (س.ع.س.) پايعامبارلئقتئث قئرئق جاستا قونعاندئعئن، ال ءتورت مذنارا - ءتورت حاليفانئ بئلدئرةدئ.
«قاراساي باتئر» مةشئتئ
الماتئ وبلئسئ، قاراساي اؤدانئ، «ءذشقوثئر» (بذرئنعئ شامالعان) اؤئلئندا سالئنئپ، 2000- جئلئ 6 - شئلدةدة ةلباسئ 60 قا تولعان كذنئ ءوزئنئث قاتئسؤئمةن سالتاناتتئ تذردة اشئلدئ. عيمارات تذثعئش پرةزيدةنتئمئز دذنيةگة كةلگةن جةرئ ءذشقوثئر كةنتئنئث باتئس بولئگئندة، قاسكةلةث-ذزئناعاش تاس جولئنئث سول جاعئنداعئ ءذشقوثئر تاؤئنئث ةتةگئندة.
اللا ءذيئنئث بيئكتئگئ 18،5، كذمبةزئنئث بيئكتئگئ 22،6، شةثبةرئ 9 مةتر. التئنمةن اپتالعان ايشئعئنئث بيئكتئگئ 3 مةتر. 4 بذرئشئندا عيماراتقا كورئك بةرئپ تذرعان 15 مةترلئك 4 مذنارا بار. مةشئت 1500 ادام قذلشئلئق ةتؤگة ارنالعان.
«اقوردا مةشئتئ»
اقوردانئث قذرئلئسئ ءبئتئپ، اشئلؤ سالتاناتئ بةلگئلةنگةن 2004- جئلدئث 22- جةلتوقسانئندا اشئلؤئ راسئمئنة شاقئرئلدئم. ذلكةن ذيگة كئرمةس بذرئن حالقئمئزدئث سالت-ءداستذرئ مةن ءدئنئمئزدئث قاعيدالارئ ورئندالدئ. ةلگة، وتانعا، حالقئمئزعا اماندئق، بةرةكة بئرلئك، ئنتئماق، تاتؤلئق، باقئت پةن بايلئق تئلةپ، قذرباندئق شالئنئپ، قذداي تاعالادان تئلةك تئلةگةن سوث نذراعاث باستاپ اقورداعا كئردئك. ةلباسئنئث ءوزئ باستاپ ءجذرئپ قاباتتاردئ، بولمةلةردئ ارالاپ شئقتئق. سوسئن اقورداداعئ مةشئتكة كئردئك. ءيا، مةملةكةت باسشئسئ ورداسئندا مةشئتتئث دة بولؤئن ةسكةرگةن ةكةن. عيباداتحانادا بولؤئ ءتيئس نارسةلةردئث ءبارئ دة قاپةردة بولئپتئ. ميحراب تا تذر. ساؤلةتتئك جاعئ دا ءمئنسئز. ءسويتئپ، اقوردا مةشئتئندة نذراعاث جانة بئرنةشة كئسئلةر بولئپ سالةم نامازئن وقئدئق. ةلگة، وتانعا، ةلباسئنا جاراتؤشئ يةمئزدةن تئلةك تئلةپ، دذعا جاسادئق.
مةملةكةت باسشئسئنا ءتذرلئ دةثگةيدةگئ پاتشالار، پرةزيدةنتتةر، پرةمةر-مينيسترلةر مةن مينيسترلةر، قوعام جانة عئلئم، ءدئن قايراتكةرلةرئ دة رةسمي ساپارمةن كةلئپ جاتاتئنئ بةلگئلئ. ولاي بولسا، ولاردئث اراسئنداعئ مذسئلمانداردئث دا اقوردا مةشئتئنة كئرئپ ناماز وقؤلارئن دا ةسكةرگةنئ ءذشئن ةلباسئنا ءارئ ريزا بولدئق، ءارئ سذيسئندئك، قذداي تئلةگئثئزدئ بةرگةي دةدئك.
«قئزئلجار» وبلئستئق ورتالئق مةشئتئ
ونئث ئرگةتاسئ 2001- جئلئ قالاندئ. ةلباسئ 2004- جئلئ ساؤد ارابياسئ كورولدئگئنة جاساعان رةسمي ساپارئ كةزئندة رةسةيمةن شةكاراداعئ قئزئلجاردا مةشئت سالئپ بةرؤ تؤرالئ تاق مذراگةرئ حانزادا سذلتان بين ابدةل ازيزگة ءوتئنئش بئلدئرگةن ةدئ. سول جولئ ول قايئرئمدئلئق كومةك جاساپ، 2 ميلليون ا ق ش دوللارئ مولشةرئندة قارجئ ءبولدئ.
2005- جئلدئث 27 - قاراشاسئندا سول كةزدةگئ وبلئس اكئمئ ت.ا.مانسذروأپةن مةشئتتئ سالتاناتتئ تذردة اشتئق.
«نذر استانا» ورتالئق مةشئتئ
«نذر استانا» ورتالئق مةشئتئنئث قذرئلئسئ 2002 - جئلئ باستالئپ، 2005 - جئلئ ناؤرئزدا پايدالانؤعا بةرئلدئ. ول استانانئث قابانباي باتئر داثعئلئندا ورنالاسقان. اللا ءذيئن قاتار مةملةكةتئنئث ءامئرئ شةيح حاماد بين حاليفا ءال سانيدئث قايتارئمسئز سئي رةتئندة بولگةن قارجئسئنا تذرعئزئلدئ.
ونئث قذرئلئسئ اياقتالعانعا دةيئن ةلباسئ ن.ا.نازاربايةأتئث تئكةلةي نازارئندا بولدئ. ءدئنباسئ رةتئندة مةن عيماراتتئث ئشكئ-سئرتقئ جذمئستارئ مةن بةزةندئرئلؤئن قاداعالاپ، ارلةپ، تذرلةندئرؤگة قولدانئلعان بوياؤدئث تذستةرئ مةن جازؤلارعا كوثئل ءبولئپ، باقئلاپ وتئردئم.
نذرسذلتان ءابئش ذلئ نازاربايةأ 2005 - جئلئ 22 - ناؤرئز مةرةكةسئ كذنئ مةشئتتئث اشئلؤ سالتاناتئندا بارشا مذسئلمان حالقئن ةلورداداعئ ذلكةن يماندئلئق ءذيئنئث پايدالانؤعا بةرئلؤئمةن قذتتئقتاي كةلة، 1994- جئلئ ساؤد ارابياعا ارنايئ جاساعان ساپارئندا وسئ ةلدئث كورولئ فاهد بين ءابدةل ازيز سئيعا تارتقان قاسيةتتئ قاعبانئث جابؤئ - كيسؤانئث ءبئر بولئگئن جانة قاسيةتتئ قذران كارئمدئ مةشئتكة سئي ةتتئ.
«هيباتؤللا تارازي» مةشئتئ
تاراز قالاسئندا 2007- جئلئ ءساؤئر ايئندا پايدالانؤعا بةرئلدئ. ةلباسئ ن.ا.نازاربايةأ 1996- جئلئ وسئندا كةلگةن كةزةكتئ ساپارئندا تاراز قالاسئنئث يسلام ءدئنئن تاراتؤداعئ تاريحي ماثئزئنا توقتالا كةلئپ، شاهارعا ءزاؤلئم ءبئر مةشئت تذرعئزؤ جايلئ ايتقان. 2000 - جئلئ قالانئث تولة بي جانة ذلبيكة كوشةلةرئنئث قيئلئسقان تذسئنداعئ بذرئنعئ جازعئ سيرك الاثئ رةتئندة پايدالانئپ كةلگةن اؤماعئ 2،5 گ ا جةر ةلباسئ تاپسئرماسئمةن مةشئت قذرئلئسئنا ءبولئنئپ بةرئلدئ.
ءدئن ورداسئ قالانئث قاي تذسئنان قاراسا دا كوزگة الئستان شالئناتئن، 1500 ادام ناماز وقي الاتئن، بيئك تة، ءزاؤلئم عيمارات، ءارئ ول قالانئث باس كوشةسئنئث باسئندا. مذناراسئنئث بيئكتئگئ 35 مةتر.
مةشئت 2007- جئلئ 27 -ساؤئردة، جذما كذنئ ةلباسئنئث قاتئسؤئمةن سالتاناتتئ تذردة اشئلدئ. 50 مئثعا جؤئق كئسئ جينالدئ. اللا ذيئنة تارازدان شئققان عذلاما، زامانئندا كايردةگئ سذلتان بةيبارئس مةدرةسةسئندة ذستازدئق ةتكةن، ءبئرقاتار اسا باعالئ ةثبةكتةردئث اأتورئ هيباتؤللا تارازيدئث (1271-1330) ةسئمئ بةرئلدئ. 2012 - جئلئ ونئث ا ق ش-تئث پرينستون ؤنيأةرسيتةتئنئث قولجازبا قورئنان تابئلعان ةثبةگئن اؤدارئپ، جةكة كئتاپ ةتئپ شئعاردئم.
«نذر عاسئر» مةشئتئ
اقتوبةدةگئ بذل عاجايئپ مةشئتتئ ةلباسئ تئكةلةي سالدئرماسا دا وعان قاتئسئ بار.
مةشئت قذرئلئسئ 2006 - جئلئ باستالدئ، وعان وبلئس جانة قالا تذرعئندارئ، ونئث ئشئندة ذلتئنا، ناسئلئنة، ءتئپتئ ءدئني ذستانئمئنا قاراماستان بارلئق تذرعئندار بةلسةنة اتسالئستئ. 2005 - جئل باسئنان 2009 - جئلدئث 1- قاثتارئنا دةيئنگئ مةرزئم ئشئندة قذرلئسقا 1901452769 تةثگة قاراجات جينالدئ. حالئقتئث وسئنداي ئقئلاسئ ارقاسئندا «نذر عاسئر» مةشئتئنئث قذرئلئسئ ةكئ جارئم جئل ئشئندة اياقتالئپ، 2008 - جئلئ 22-قئركذيةكتة قاسيةتتئ رامازان ايئندا سالتاناتتئ تذردة اشئلؤ ءراسئمئ ءوتتئ.
مةشئتتئث ءتورت مذناراسئ بار. ءارقايسئسئنئث بيئكتئگئ 63 مةتر.
مةشئتتئث اشئلؤ سالتاناتئنا دوستاس ةكئ ةل - قازاقستان مةن رةسةيدئث پرةزيدةنتتةرئ ن.ا.نازاربايةأ پةن د.ا.مةدأةديةأ كةلئپ، حالئقتئ قؤانئشتارئمةن قذتتئقتادئ. رةسةي سةكئلدئ الئپ ةلدئث پرةزيدةنتئ د.ا.مةدأةديةأتئث قازاقستاننئث ءبئر وبلئسئنداعئ مةشئتتئث اشئلؤئنا كةلؤئ، ونئث ةث اؤةلئ ن.ا.نازاربايةأقا، حالقئمئزعا جانة ونئث دئنئنة كورسةتئلگةن سئي-قذرمةتئ دةپ ءبئلؤ كةرةك.
ءسويتئپ، «نذر-عاسئر» مةشئتئنئث اشئلؤ سالتاناتئ وبلئس ومئرئندةگئ، ءتئپتئ وتانئمئزداعئ ذلكةن وقيعا بولدئ.
تذركئستانداعئ قوجا احمةت ياساؤي مةشئتئ
2000 - جئلدئث كذزئ. بذكئل تذرئك حالقئنئث رؤحاني ورداسئ، تاريحئمئزدئث تالاي وقيعالارئنئث كؤاسئ بولئپ كةلة جاتقان قارت قالانئث 1500 جئلدئق تويئنا يؤنةسكو دةلةگاسياسئ، تذرئك حالئقتارئنئث پرةزيدةنتتةرئ مةن پرةمةر-مينيسترلةرئ، ءتذرلئ دةثگةيدةگئ مةملةكةت، عئلئم مةن قوعام قايراتكةرلةرئ، جالپئ حالئق جينالئپ ذلكةن مةرةكة وتكئزئلدئ. وسئ جيئنعا ارنالئپ حالئقارالئق عئلئمي-تةوريالئق كونفةرةنسيا ذيئمداستئرئلدئ.
وسئ كذندةرئ دذيئم جذرت الدئندا ةكئ پرةزيدةنت ويشئل، اقئن، دانا بابا كةسةنةسئنئث وثتذستئك شئعئسئنداعئ ءبئر شاقئرئمداي تذسقا: «بذل جةرگة بولاشاقتا قوجا احمةت ياساؤي اتئنداعئ مةشئت سالئنادئ» دةپ جازئلعان ذلكةن بةلگئتاس قويدئ. مةشئتتئ تذركيا سالاتئن بولدئ.
سودان تذرئك ساؤلةتشئلةرئ ئسكة كئرئسئپ، مةشئتتئث ةكئ جوباسئن جاسادئ. ولارمةن ن.ا.نازاربايةأ تانئسقان سوث ورتا ازيالئق ذلگئدة جاسالعان جوباسئن تاثداپ، وعان كةلئسةتئنئ جايلئ قول قويئپ، راسئمدةپ بةكئتئپ بةردئ.
تذركئستان مةشئتئنئث قذرئلئسئ كةلةر جئلئ ءبئتئپ، حالئقتئث قؤانئشئنا ورتاقتاساتئن شئعارمئز دةگةن ذمئتتةمئز.
وثتذستئك قازاقستاننئث باس مةشئتئ
نذراعاث بئرئككةن اراب امئرلئگئنئث مةملةكةت باسشئسئنئث شئمكةنتكة كةلگةن ساپارئندا وبلئس ورتالئعئنا ذلكةن مةشئت سالئپ بةرؤ تؤرالئ ءوتئنئش جاسادئ. ول قذپ الئنئپ، ساؤلةتشئلةر ئسكة كئرئسئپ كةتتئ.
2007 - جئلئ قذرئلئسئ باستالعان وبلئستئق ورتالئق سول مةشئت شئمكةنت قالاسئنداعئ توعئز جولدئث تورابئ، الماتئ - تاشكةنت پةن تةمئرلان تاس جولئ قيئلئسئندا بوي كوتةرگةن. وعان 3 گةكتاردان استام جةر بولئنگةن. اللا تاعالا ءذيئ ساؤلةتئ قازاقتئث كيئز ءذي سيپاتئ بةينةسئندة سالئنؤدا. 4 مذناراسئ بار. بيئكتئگئ 37 مةتر.
3 مئث ورئندئق عيباداتحانا بئتؤگة تاقاؤ.
مةشئت اللانئث ءذيئ بولعاندئقتان، ونئ كورگةن جان دا ةث الدئمةن اللا تاعالانئ ةسكة الادئ، ءدئنئن ويلايدئ، قذلشئلئق، ناماز جايلئ پئكئر قورئتادئ. اسقاقتاي بوي كوتةرگةن مةشئتتةردئ كورگةن جاننئث نامازعا، دئنگة دةگةن ئقئلاسئ مةن قذرمةتئ ارتا تذسةدئ دةپ ويلايمئز. ويتكةنئ، مةشئت ماثئزئنئث ءوزئ وندا جاسالاتئن قذلشئلئقتا جاتئر. اللانئث سذيئكتئ قذلئ، ادام بالاسئنا جئبةرئلگةن سوثعئ ةلشئ حازرةتئ مذحاممةد (س.ع.س.) پايعامبارئمئزدئث ءبئر حاديسئندة: «ةگةر ادامدار اللانئث ذيلةرئنئث بئرئندة جينالئپ، قذران وقئپ، ونئ ءوزارا تالقئلايتئن بولسا، ولارعا مئندةتتئ تذردة جان تئنئشتئعئ تذسةدئ جانة ولاردئ راحئمشئلئق بذركةپ پةرئشتةلةر قورشاؤئنا الادئ. اللا ولاردئ ءوزئنئث قذزئرئنداعئلار جانئندا ةسكة الادئ» - دةلئنگةن. ةندةشة، اللادان تئلةرئمئز مةشئتتةرئمئز ئشكئ رؤحئ تازا، مئنةزئ كوركةم، ءئيمانئ تةرةث، ءبئلئمئ مول، قذلشئلئعئ كوپ جاندارعا تولسا ةكةن.
2012- جئلعئ ساناق بويئنشا قازاقستاندا قازئر 2300 دةن استام مةشئت بار. ولار نةگئزئنةن حالئقتئث، جةكةلةگةن كاسئپكةر ازاماتتاردئث دةمةؤشئلئگئمةن بوي كوتةرگةن.
ءوزئم دة وثتذستئك قازاقستان وبلئسئ، تذلكئباس اؤدانئ، شاقپاق بابا كةنتئندة بئرئككةن اراب امئرلئگئنئث دةمةؤشئلئگئمةن 150 ورئندئق اللا ءذيئن سالدئرئپ بةردئم.
قازاقستانداعئ بارلئق مةشئتتةردئث 99،9 پايئزئ ق م د ب-عا تئركةلگةن. سول ارقئلئ ءدئني ئستةر قازئر ءبئر ورتالئقتان باسقارئلادئ. بذل يسلام ءدئنئنئث دذرئس ناسيحاتتالؤئن، كوپ ذلتتئ قازاقستان مذسئلماندارئنئث بئرلئگئ مةن ئنتئماعئن قامتاماسئز ةتةدئ.
ءبئز ءاردايئم مةشئتتةرئمئزدئث عيبادات ورنئ عانا ةمةس، سونداي-اق ءدئني-رؤحاني ورتالئققا دا اينالؤئن مذرات ةتةمئز. قذدايعا قذلشئلئق ةتؤ ءذيئنئث شاثئراق كوتةرؤئنة دةمةؤشئلئك جاساعان ذلكةن جذرةكتئ، يگئ تئلةكتئ ابزال ازاماتتار مةن ولاردئث وتباسئلارئنا العئس ءبئلدئرئپ، ولارعا جاراتقاننئث نذرئ جاؤعاي، وزدةرئنة زور دةنساؤلئق، جاساپ جاتقان ءئس-امالدارئنا اللا تاعالانئث بةرةكة-بئرلئگئ بولسئن دةپ دذعا جاساپ وتئرامئز. پايعامبارئمئز (س.ع.س): «كئمدة كئم اللانئث رازئلئعئن قالاپ مةشئت تذرعئزسا، اللا تاعالا وعان جانناتتا سونداي ءذي تذرعئزادئ» دةگةن. ةلئمئزدة مةشئت سالؤعا ات سالئسقان ءاربئر ازامات ءذشئن ءجانناتتا ءبئز ةلةستةتة المايتئن سونداي ءزاؤلئم سارايلار سالئنؤئن اللادان تئلةيمئز.