ءال-فارابيدئث زيراتئن تاپقان - اقجان ماشاني

استانا. 4- شئلدة. قازاقپارات - 1962- جئلئ قازاقستاننئث رؤحاني ومئرئندة ةشکئم کذتپةگةن ةرةکشة وقيعا بولدئ. عئلئم مةن ءبئلئم جولئنداعئ جاثا جةتئستئکتةردئ پاش ةتئپ وتئراتئن «ءبئلئم جانة ةثبةک» جؤرنالئنئث №1- سانئندا تذثعئش رةت ءال-فارابي دةگةن بةيمالئم ءبئر کئسئ جايئندا ماتةريال باسئلعان.

ءال-فارابيدئث زيراتئن تاپقان - اقجان ماشاني

قازاق جذرتئ تذثعئش رةت ونئث جارقئن بةينةسئ تذسکةن سؤرةتئن کوردئ. وندا تورتکذل دذنية تذگةل مويئنداعان ءال-فارابي جايئندا تذسئنئکتةمة بةرئلئپ، ونئث قازاق توپئراعئنان شئققان ءبئزدئث بابامئز ةکةندئگئ ءبئرئنشئ رةت ايتئلدئ. بذل بذکئل الةم زيالئلارئنئث کوزقاراسئندا وزگةرئس تؤدئرعان توسئن جاثالئق بولاتئن، دةپ جازادئ «الماتئ اقشامئ» باسئلئمئندا جؤرناليست انؤاربةک اؤةلبةک.

جؤرنال بةتئندة ءال-فارابي بابامئز تؤرالئ ايتئپ، ونئث توعئز تراکتاتئنئث اؤدارماسئن بةرگةن عذلاما عالئم اقجان ماشاني ةدئ. ول ءبئر کةزدةرئ دذنيةدة ءال-فارابي دةگةن تذرئک دانئشپانئ بولعاندئعئن الةم عالئمدارئنئث ءبئر فورؤمئندا کةزدةيسوق ةستئپ قالادئ. ول سوعئس جئلدارئ بولاتئن. سوثئنا ءتذسئپ زةرتتةؤدئث مذمکئندئگئ بولا قويماعان ةدئ.

- سول 50-جئلعا قاراي بذل کئسئ ءال-فارابيدئ ءتذرلئ ادةبيةتتةردةن ئزدةي باستايدئ. ةشقانداي ادةبيةتتةردة، ةنسيکلوپةديالاردا جوق، سودان 1958- جئلدارئ تاشکةنگة تارتادئ. اقجان ماشاني ول جولئ تاشکةننةن دة ةشتةثة تابا الماعان. ونداعئ اکادةميادا شئعئس ينستيتؤتئ بار بولاتئن، ءبئراق ءال-فارابي تؤرالئ ةشبئر دةرةک کةزدةسة قويمايدئ. سول کةزدة بذکئل ورتا ازيا مةن قازاقستاننئث ءمؤفتيئ باباحان: «ءسئز ونئ تابؤ ءذشئن قازانعا، ؤفاعا قاراي بارئثئز» دةگةن اقئل ايتادئ. سول ؤفاعا بارئپ، بذل کئسئ ءال-فارابيدئث ءذش کئتابئن تابادئ. اقجان ماشاني سوسئن لوندون، پاريج، ليسسابون، بةرلين، کاير سياقتئ ذلکةن قالالارعا حات جازئپ، ولارعا سيرةک کئتاپتار جئبةرئپ، ءال-فارابيدئث 160 ةثبةگئنئث بيبليوگرافياسئن الادئ، - دةدئ ءوزئنئث ذستازئ جايئندا ذلکةن ئقئلاسپةن بةلگئلئ عالئم، فانتاست-جازؤشئ، شئعئس عذلامالارئ جانة ماشاني ورتالئعئنئث ديرةکتورئ بولئپ کوپ قئزمةت اتقارعان شامشيدةن ابدئرامان.

توسئن جاثالئق سول کةزدةگئ ساياساتتئث تاماعئنا تئرةلگةن ةلامان سذيةکتةي بولدئ. سةبةبئ، ذلانعايئر ذلئ دالانئ مةکةن ةتکةن قازاق کوشپةلئ ةل اتانئپ، وعان وتئرئقشئلدئق پةن مادةنيةتتئ اکةلگةن کةثةس ذکئمةتئ دةپ کةلگةن. ال، عئلئم-ءبئلئم، مادةنيةتئ دامئماعان کوشپةلئ ةلدئث ئشئنةن ءال-فارابي سياقتئ عذلامانئث شئعؤئ مذمکئن ةمةس ةدئ. سول سةبةپتئ ونئ زةرتتةپ جذرگةن عالئم اقجان ماشانيگة ماسکةؤدةگئ جوعارئ جاقتئث قئرئن قاراؤئ باستالادئ. ول سول ساتتةن باستاپ «ءذش ارئپتئث» دة قارا تئزئمئنة ةندئ. بذلايشا قالئپتاسقان جاعداي ءوز ارامئزدان شئققان زيالئلارئمئزدئث دا ماشانيگة دةگةن تةرئس کوزقاراسئن قالئپتاستئرعان.

«سذراي-سذراي مةککةگة دة باراسئث» دةگةن. ماشاني تئنباي ئزدةنئپ، ءبئر زاماندا ءئلئم-ءبئلئم سوثئنان قؤئپ جئراقتاپ کةتکةن ءال-فارابيدئث قابئرئن تاپتئ. ول 1968- جئل بولاتئن. سوناؤ سيريا ةلئندةگئ داماسک، بذرئنعئ شام قالاسئنان 60 شاقئرئمداي جةردة ةکةن. باسئنا بارئپ، ذلئ بابانئث ارؤاعئنا باعئشتاپ قذران وقئدئ.

-«ءال-فارابيدئث باسئنا بارعاندا مةن جةتئمسئرةدئم» دةپ ةدئ اقجان ماشاني. ويتکةنئ، ءال-فارابي جةرمةن-جةکسةن بولئپ، تةگئس جةردة جاتئر ةکةن. باسئنا اپارئپ کورسةتکةندة، ئشتةگئ کذمانئن جاسئرا الماي: «مذنئث ءال-فارابي ةکةنئن قايدان بئلةمئن؟» دةپ سةنئمسئزدئک تة کورسةتکةن عوي ةرتئپ جذرگةندةرگة. سوندا باسئنداعئ شئراقشئ ول کةزدةرئ ةلدةن وزعان عذلامالاردئ پاتشا مةن اکئمدةردئ کومةتئن بولةک زيراتقا جةرلةيتئن بولعاندئعئن ايتادئ. سوسئن مذنداعئ جاتقان کئسئنئث تذرئک جذرتئنان، تذرکئستاننان ةکةندئگئن دالةلدةپ بةرةدئ، - دةيدئ ماشانيدئث شاکئرتئ، قابئر باسئنا بارئپ قذران وقئپ قايتقان ةکئنشئ قازاق امئربةک قاجئ ةسةنباي ذلئ.

 کونة داؤئردة قازئر ذمئت بولا باستاعان «ابجاد» دةگةن ءئلئم بولعان. ونئ بئلةتئن ادام ساؤساقپةن سانارلئقتاي عانا. «ابجاد» ءئلئمئن قازاقتا جةتئک مةثگةرگةن اقجان ماشاني ةدئ. وعان کةشتةؤ کةزدةسئپ، شاکئرتئ بولعان امئربةک ةسةنباي ذلئ عذلاما عالئمنئث وسئ باعئتئن ذستادئ. 1997- جئلئ سيرياعا بارعان ساپارئندا ول اقجان ماشانيدئث اماناتئن ورئنداپ، ءال-فارابيدئث زيراتئنا بارئپ تاعزئم ةتکةن.

قازاق مادةنيةتئنئث تاريحئنا تةرةثدةگةن عذلاما عالئم اقجان ماشانيگة ءال-فارابيدئث جاتقان جةرئن تابؤ وثايعا تذسپةگةن. بذل ورايدا ول ذزاق تا قيئن جولداردان ءوتتئ. قولداؤدان گورئ کةدةرگئ کوپ ةدئ. ءتئپتئ، ول ءوزئ قذرئسقان عئلئم اکادةمياسئنئث تولئق مذشةسئ دة بولا المادئ. سودئر ساياسات جاردان يتةرئپ قذلاتؤعا بةيئم ةدئ. سونشاما سئرةسکةن توثنئث جئبؤئنة ءبئر عانا ماقالا اسةر ةتتئ.

-1963- جئلئ «يؤنوست» دةگةن جؤرنالدا ءال-فارابي تؤرالئ «اريستوتةل أوستوکا» دةگةن کئشکةنتاي عانا ماقالا شئقتئ. مئنة، وسئدان کةيئن عانا جذرتتئث ءبارئ وث کوزبةن قاراپ، «ءذش ءارئپ» تة جذمسارا تذسةدئ. وسئ ساتتةن کةيئن عانا لةکسيکونئمئزعا دا ءال-فارابي ءبئزدئث بابامئز ةکةندئگئ ةنة باستادئ. شئندئعئن ايتقاندا، ءال-فارابيدئ تانؤ، کةيئنگئ اقجان ماشانيدئ تانؤ - بذل قازاقتئث دذنيةتانئمئن تانؤ دةگةنمةن بئردةي. ويتکةنئ، اقجان ماشانيدئث ةثبةکتةرئنة زةر سالساق، ءال-فارابيدئ زةرتتةي وتئرئپ، ونئ ابايمةن، قازاقتئث دذنيةتانئمئمةن سالئستئرئپ وتئرادئ. ونئث ءبارئن سوسئن بذگئنگئ عئلئممةن سالئستئرئپ وتئرعان. وسئ جاعئنان اقاث ءالئ ءبئزدئث اشئلماعان ذلکةن قذپيامئز دةپ ويلايمئن، - دةيدئ اقجان ماشانيدئث شاکئرتئ بولعان شامشيدةن ابدئرامان.

قازاقتئث ذلئ اقئنئ ابايدئ کئشکةنتايئنان جاقسئ بئلةتئن اقجان ماشاني ونئث ئشکئ دذنيةسئنئث ءال-فارابيمةن ذندةسئپ جاتقانئن اثعارادئ. ءار زاماندا ءومئر سذرگةن ةکئ دانئشپاننئث اراسئندا بةيمالئم ءبئر بايلانئس بارئن بئلگةن. ةلةپ-ةکشةپ، زةرتتةي کةلة، قئزئقتئ قذپياسئ مةن سانقئرلئ سئرلارئ مول «اباي جانة ءال-فارابي» اتتئ ةثبةک جازادئ. جالپئ، ءال-فارابيدئ تولئق ءبئلؤ ءذشئن ءدئن جولئنا تذبةگةيلئ مويئن بذرؤ قاجةت دةپ ساناعان. ال، ءال-فارابيدئث باسئنا بارؤعا وزبةکتةن شئققان ابزال ازامات مذحيتدينوأتئث کوپ کومةگئ تيةدئ.

-وعان وزبةکستاننان شئققان، بذرئن وزدةرئندة ورتالئق کوميتةتتئث حاتشئسئ، ودان کةيئن ماقتا ءمينيسترئ بولعان مذحيتدينوأ کوپ جاردةم بةرگةن. مئنا جاقتان شئعاردا، وعان ارنايئ حات جازئپ بةرگةن. سيرياعا بارئپ حاتتئ کورسةتکةندة، ول قاسئنا ادام قوسئپ بةرئپ، ءال-فارابيدئ تابؤعا ذلکةن سةپتئگئن تيگئزگةن ةکةن. بذنئ ماعان اقجان ماشانيدئث ءوزئ ايتتئ.

نةگئزئ، اقجان ماشانوأتئث اؤزئنان شئققان ءبئر ءسوزئن جةرگة تذسئرمةؤ کةرةک ةدئ. ول کئسئ ذزاق ؤاقئت ذيئندة جالعئز قالئپ، کئتاپ جازئپ قانا جاتتئ. وعان ةشکئم نازار اؤدارا قويمادئ. ونئث سوثعئ جازعان «اباي جانة ءال-فارابي» اتتئ کئتابئنداعئ سيفرلار مةن حيميالئق ةسةپتةردئ ءتذسئنئپ وقئپ، تالداؤ ءذشئن عالئمدارئمئزعا کوپ ؤاقئت کةرةک-اؤ، کوپ تةر توگؤ قاجةت-اؤ دةپ ويلايمئن. اقجان ماشانوأ بذگئنگئ عئلئم مةن يسلامنئث اراسئن جالعاستئراتئن، قذلامايتئن کوپئر سالعان ادام دةگةن ويدامئن، - دةيدئ «ابجاد» ءئلئمئن زةرتتةؤشئ امئربةک قاجئ.

ول زاماندا کةثةستئک ذستةمدئکتئث قئلئشئ جالاثداپ تذرعان شاق. کةزئندة ماشانيگة «عالئم با ءوزئ، مولدا ما؟» دةپ کذلگةندةر دة بولدئ. ال، ول قالئپتاسقان وسئنداي قيئن جاعدايعا قاراماي، يسلامنئث عئلئمنان بولئنبةيتئندئگئن دالةلدةگةن.

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى