ورالمان قازاقتاردئث ارقاسئندا قازاق بولدئم

   استانا. 26 - ماؤسئم. قازاقپارات - 1989- جئلئ الاش كوسةمدةرئ اقتالئپ ولاردئث ةثبةكتةرئمةن تانئستئق. سول جئلئ ماؤسئم ايئندا ك س ر و-نئث سيةزدةر سارايئندا اقيئق اقئن مذحتار شاحانوأتئث 1986 - جئلدئث «جةلتوقسان شئندئعئن» اشقان  داؤئسئ، ذلتئ ءذشئن وتقا تذسكةن جانكةشتئلئگئ ءبئزدئث دة قازاق ذلتئنئث وكئلئ ةكةنئمئزدئ ءبئلدئرئپ، ةس جيعئزدئ. تذثعئشئم دا دذنيةگة كةلگةن، رةسةيدةگئ وقؤئمدئ، جذمئسئمدئ تارك ةتئپ، «قازاق بولامئن» دةپ، سول كةزدةگئ سةلينوگراد وبلئسئنا كوشئپ كةلدئم.

ورالمان قازاقتاردئث ارقاسئندا قازاق بولدئم

 ون شاقتئ عانا قازاق وتباسئ بار ونئث بةسةؤئ ورئستانئپ كةتكةن، قالئث ورئستئث ورتاسئنا كذمپ ةتة قالدئم. قازاقستان دةپ اتالعانمةن رةسةيدةن ةش ايئرماشئلئعئ جوق ةكةنئنة كوزئم جةتتئ. «بالالارئم قازاقشا بالاباقشاعا، مةكتةپكة بارادئ، قازاق بولامئن» دةگةن بار ارمانئمنئث كذلئ كوككة ذشتئ. ءوز ةلئمدة ءجذرئپ جويئلئپ كةتةمئن بة دةگةن قورقئنئش بويئمدئ بيلةدئ. سودان قازاق بولعئسئ كةلةتئن پئكئرلةس تاؤئپ، اندا شاؤئپ، مئندا شاؤئپ ورئس بالا باقشاسئنان جاس مولشةرئ ءار جاستاعئ قازاق بالالارئنئث باسئن قوسقاندا ون شاقتئ بولدئ. ءبارئن ءبئر توپقا جيناپ قازاق توبئن اؤپئرئمدةپ ارةث اشتئردئق. قازاقشا وقئعان تاربيةشئ جوق. ءارئ ئزدةپ، بةرئ ئزدةپ تاپپاعان سوث قازاقشا بئلةتئن ءبئر اپايدان وتئندئك. وكئنئشكة قاراي اتئ قازاقشا توپ، زاتئ ورئس بولدئ ونئمئز. قازاقئ ورتاسئز بالالارئم قازاق بولمايتئنئنا كوزئم جةتتئ. ذمئتتةن كذدئك باسئم جئلدار وتة بةردئ.

 1991 - جئلئ تاؤةلسئزدئكپةن بئرگة شةت ةلدةگئ قازاقتار وتانئنا ورالا باستادئ. سول جئلدارئ سةلينوگراد وبلئستئق پارتيا كوميتةتئنئث يمميگراسيا ءبولئمئن باسقاراتئن (اتئ-ءجونئن ذمئتتئم) ايمئشةأ دةگةن ذلتشئل، نامئستئ قازاق ذندةمةي ءجذرئپ-اق، قازاق مذددةسئ ءذشئن كوپ ءئس تئندئردئ. ءبئر كذنئ سةلينوگراد كوشةسئندة موثعوليادان كةلگةن ءذش قازاققا كةزدةستئم. كأوتاسئز كوشئپ كةلئپتئ، قايدا بارارئن بئلمةي ءجذر ةكةن. ايدان ئزدةگةنئم جةردةن تابئلدئ. ذشةؤئن ايمئشةأكة الئپ باردئم دا: «اعا موثعوليادان ون ءذي كوشئپ كةلئپتئ، كأوتاسئز، وتباسئ بالا-شاعاسئ، دذنية-مذلكئ تةمئر جول بةكةتئندة، قايدا بارارئن بئلمةي كذتئپ وتئر ةكةن. ءبئزدئث اؤئلعا قونئستانؤئنا قول ءذشئن بةرئثئز. بالالارئم ورئس بولئپ بارادئ قذتقارئثئز»، - دةپ مذثئمدئ شاقتئم. سوأحوز ديرةكتورئ پلاكسين دةگةن ورئسقا قوثئراؤ شالدئ. ول: «بئزدة ءذي جوق، جاعدايئن جاسا المايمئن»، - دةپ قارسئ بولدئ.

- اعا مةن سول اؤئلدا تذرامئن، ول وتئرئك ايتادئ، ون ءذي بوس تذر، - دةپ وتئرئكتئ مةن  ايتتئم. ايمئشةأ ماعان قارادئ دا، قايتادان پلاكسينگة قوثئراؤ شالئپ: «سةن كئمدئ الداپ وتئرسئث، اؤئلئثنان مئنا ءبئر جئگئت كةلئپ وتئر. سةندة ون ءذي بوس تذر ةكةن. قازئر أوكزالدان ون ءذيدئ كوشئرئپ اكةت، ايتپةسة ةرتةث ورنئثنان ايئرئلاسئث»، - دةپ تذتقانئ تاستاي سالدئ. «ذيئثة كةتة بةر وسئدان ايتقانئمدئ ئستةمةسئن مةن ونئ كورئپ الايئن»، - دةدئ. 

ءيا، ءذش ساعات وتپةستةن بةس جذك ماشيناسئ ولاردئ اؤئلعا كوشئرئپ اكةلدئ. مةنئث قؤانئشئمدا شةك جوق. كةلةسئ كذنئ «بالاباقشاسئ قذرئسئن» دةپ بالامدئ الدئم دا سولاردئث بالالارئنا قوسئپ جئبةردئم. بالامدئ ورئس پةن ورئستانعان قازاقتاردئث بالالارئنا جاقئنداتپادئم. العاشقئدا بالام قازاقتاردئ تذسئنبةي ولار مةنئث ورئسئمدئ تذسئنبةي ءجذردئ، ءبئراق تةز ذيرةندئ.  اؤئلدا تذثعئش قازاق سئنئبئ اشئلئپ، بالام قازاقشا مةكتةپ  ءبئتئردئ. ءوزئم قازاق بولئپ بالالارئم ورئس بولسا، «مةن قازاقپئن» دةپ قاي بةتئممةن ايتامئن؟ بالالارئم قازاق بولئپ قالعاندا عانا «قازاقپئن» دةپ ايتؤعا قذقئم بار. قانشاما «وقئمئستئلاردئث» ذرپاقتارئ ورئس بولئپ كةتكةن جوق پا؟ قازاق بولعان اتا-انادان نة قالدئ؟ تذكتة ةمةس. موثعوليادان كوشئپ كةلگةن قازاقتاردئث ارقاسئندا قازاق بولدئم. جالعئز مةن ةمةس سولتذستئك ءوثئردئث توقسان پايئز قازاعئ، ورالمانداردئث  ارقاسئندا قازاق ذلتئنا قايتا ورالعاندار. 

موثعوليادان كوشتئ باستاپ كةلگةن ذستاز، قازاقتئث ءان-كذيئنئث جامپوزئ بذركئتباي قئرئقباي ذلئ سوفيةأكا ورتا مةكتةبئندة قازاق ءتئلئ پانئنةن ساباق بةردئ. ءبئر كذنئ مةكتةپتة 3-4 مذعالئمنئث باسئ قوسئلئپ، اثگئمةلةسئپ وتئرعانئمئزدا بذركئتباي اعامئز: «مةن ارمانداعان ارمانئما جةتتئم»، -  دةپ قالدئ. ءبئز: « ارينة، ارينة»، - دةپ، «اتامةكةنئنة جةتكةنئن ايتئپ وتئر» دةپ ويلاپ، باس شذلعئپ جاتئرمئز.

- مونعوليانئث ئشكئ ايماعئندا، قالئث مونعولدئث ئشئندة 20 جئلداي ءومئر ءسذردئم. ولار مةنئث اتئمدئ اتاماي «حوسوح» (قازاق دةگةنئ)  دةپ ذنةمئ شةتتةتئپ، كةكةتةتئن. ابدةن ارئما ءتيئپ، كةلةكة ةتئپ ءبئتتئ. كذندةردئث كذنئندة مةندة موثعولشا سويلةپ، وقئپ، جازئپ، ذلتتئق كيئمئن كيئپ، سالت-ءداستذرئن ذستانئپ، ءان-جئرئن تئثداپ، ذلتتئق تاعامدارئن دايئندادئم. (ارينة، كذندة ةمةس، ذيگة موثعولدار قوناققا كةلگةندة). نة كةرةك، يتئمئزگة دةيئن موثعولشا ذرگئزدئك. ءبارئبئر «حوسوح» دةپ قاقساپ، شةتتةتة بةردئ. «موثعول بولامئن» دةگةن ارمانئما جةتة المادئم. قازاق بولعانئم ءذشئن سئيمادئم. ةندئ، مئنة، اتامةكةنئمة، قازاق ةلئمة جةتئپ، قازاق باؤئرلارئمنئث ارقاسئندا، ارمانئما جةتئپ، «موثعول» اتاندئم، - دةپ بئزگة قاراپ جئميدئ. ماقتامةن باؤئزدادئ دةگةن وسئ.

ذيات-اي... بةتئمئزدةن وتئمئز شئعئپ، جةرگة قارادئق. اتئ -ورالمان، زاتئ - قازاق باؤئرلارئمئزدئث ئقپالئمةن قانشاما قازاقشا مةكتةپ، كوللةدج، كاسئبي ليسةي، جوعارعئ وقؤ ورئندارئ اشئلئپ، ءئس-قاعازدارئ قازاقشا جازئلا باستادئ. سولاردئث ارقاسئندا اشئلعان سوفيةأكا ورتا مةكتةبئنئث قازاقشا وقئپ، ءبئتئرئپ جاتقان قازاق بالالارئ قاتارئنان سوثعئ ءتورت جئل بويئ سةلينوگراد اؤدانئنئث الدئ بولئپ، «التئن بةلگئ» الئپ كةلةدئ. مةكتةپ ديرةكتورئ جذرقادام جةكسةن مةن ذجئمنئث ماثداي تةرئ، تالماي ئزدةنئسئ زور جةتئستئككة جةتكئزئپ وتئر...

وسئ كذنگة دةيئن تاؤةلسئزدئك العانئمئزعا 20 جئل بولسا دا، اتامةكةن، اتاجذرتئمئزدا تذرئپ، شالاقازاقتانئپ، ورئسشا سويلةپ ءجذرمئز. وزگة ةلدة جذرسة دة، انا ءتئلئن، سالت-ءداستذرئن ذمئتپاي تؤعان جةرگة ورالعاندارئنا ات قويئپ، ايدار تاعئپ كذلگةن اؤمةسةر تئرلئگئمئز-اي. 

 توعايباي نذرمذرات ذلئ 

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى