ءبئر تئلدة سويلةيتئن «ةؤرازيالئق وداق» قذرئلاما؟
استانا. 25 - ماؤسئم. قازاقپارات - «ك س ر و-نئ سول قالپئندا قايتا كةلتئرؤ مذمكئن ةمةس. ءبئز ودان گورئ ةؤرازيالئق وداق جونئندة كوبئرةك باس قاتئرؤدامئز. بذل وداق ءبئر تئلدة سويلةيتئن، تاريحئ ورتاق، ءبئر-بئرئنة ذقساس ادامداردئث بئرلةستئگئ بولماق.
ولاردئث بولاشاعئ دا بئرگة. ارينة، ؤاقئت وتكةن سايئن ساياسي بايلانئستار جاندانئپ، مةملةكةتتةر ءبئر-بئرئنة جاقئنداي تذسةرئ حاق. 2015-2016- جئلدارئ ةؤرووداقتاعئداي ةؤرازيالئق پارلامةنت جذمئس ئستةيدئ دةگةن ذمئتئمئز بار». بذل مةملةكةتتئك دؤمانئث ت م د ئستةرئ جانة وتانداستارمةن بايلانئس جونئندةگئ كوميتةتئ ءتوراعاسئنئث ورئنباسارئ دميتريي سابليننئث ايتقانئ. بذعان دةيئن رةسةي پرةمةر-ءمينيسترئ ةؤرازيالئق وداقتا ورتاق أاليؤتا بولعانئ ءجون دةگةندئ تئلگة تيةك ةتكةن. ةندئ رةسةيلئكتةر تاراپئنان ءبئر تئلدة سويلةيتئن، ورتاق مذددة-ماقساتئ ءبئر، تاريحئ ءبئر وداق جونئندة اثگئمة كورئگئن قئزدئرا باستادئ. بذعان قازاقستاندئقتاردا ءذن قاتؤدا.
ماسةلةن، ءماجئلئس دةپؤتاتئ، قازاقستان حالئقتئق كوممؤنيستئك پارتياسئ فراكسياسئنئث مذشةسئ جامبئل احمةتبةكوأ ورتاق أاليؤتانئ قولدايتئنئن، ورتاق ءتئل ورئس ءتئلئ بولعانئن قالايتئنئن بئلدئرگةن. «تاؤةلسئزدئگئمئزدئ ساقتاي وتئرئپ، باسقا ةلدةرمةن كةلئسئمشارت جاساسئپ، ءوز مذددةمئزدئ قورعاپ، باسقالاردئث مذددةسئنة تيئسپةي، ورتاق شةشئمگة كةلؤگة ءتيئسپئز. بذل - ةؤرازيالئق وداق قذرؤ. ال وداق قذرعاننان كةيئن شةكارالارئمئز اشئق، أيزاسئز كئرئپ شئعئپ جذرسةك، وندا نةگة ورتاق أاليؤتا قولدانباسقا؟! سوندا ءبئر ةلدةن ةكئنشئسئنة كئرةر كةزدة، أاليؤتا ايئرباستاپ اؤرةگة تذسپةيمئز. بئزدة ورتاق ءتئل، رةسمي ءتئل - ورئس ءتئلئ. باسقا مةملةكةتتةر دة ورئس ءتئلئن رةسمي ءتئل رةتئندة قابئلداسا، بذل يمپةريانئث كورئنئسئ بولئپ سانالمايدئ. بذل قايتا ورتاق ماسةلةلةرئمئزدئ شةشؤگة، قارئم-قاتئناسئمئزدئ نئعايتؤعا كوپ اسةر ةتةدئ» دةيدئ دةپؤتات. ال بذعان وزگةلةر نة دةيدئ؟
ءئلياس يسايةأ، قارجئگةر:
- ورتاق أاليؤتا تؤرالئ ايتپاس بذرئن، الدئمةن وعان قاجةتتئ العئ شارتتاردئ جاساپ العان ءجون. ارينة، مةملةكةتتةر ينتةگرسياعا تذسكةن جةردة ورتاق ساؤدا-ساتتئق قذرالئ قاجةت ةكةنئ بةلگئلئ. بذگئنگئ تاثدا جاهاندانؤ پروسةسئ وتة جةدةل جذرؤدة. ونئ توقتاتؤ مذمكئن ةمةس. ءبئراق بار-جوعئ كةدةندئك وداق قذرعانئمئزعا ةكئ-اق جئل بولعان ءبئز ءذشئن ورتاق أاليؤتا كةرةك پة؟ ءسال تاريحقا شةگئنئس جاسايئق، ماسةلةن، 1975- جئلئ گةرمانيا باستاعان ءبئرقاتار ةؤروپا ةلدةرئ ةكيؤ دةگةن ورتاق أاليؤتا ةنگئزدئ. مذنداعئ ماقسات - ا ق ش-تئث ةكونوميكالئق ذستةمدئگئنة، دوللارعا قارسئ تذرؤ ةدئ. ءبئراق ماقسات ورئندالمادئ. اراعا جيئرما بةس جئل سالئپ، ياعني 2000 - جئلئ تاعئ سول گةرمانيا، فرانسيا باستاپ ورتاق أاليؤتا ةؤرو ةنگئزدئ. ماقسات -باياعئ. دذرئس. قذپتارلئق جايت. ءبئراق مذنئث ءوزئ اسئعئستئق ةدئ.
ءالئ دة سول ةؤرو ايماققا كئرةتئن ةلدةردئث مذمكئندئكتةرئن، ةكونوميكالئق قاؤقارئن ابدةن تارازئلاپ الؤ قاجةت-تذعئن. سولاي جاساعاندا بذگئنگئ ةؤروپاداعئ قارجئلئق داعدارئس ورئن الماعان بولار ةدئ. مئنة، ةكيؤ-دان كةيئن 25 جئل ويلانئپ-تولعانئپ بارئپ، ورتاق اقشا ةؤرونئ ةنگئزگةن گةرمانيا، فرانسيا، يتاليا باستاعان وزگة مةملةكةتتةر داعدارئسقا ذشاراپ جاتقاندا، «ورتاق أاليؤتا كةرةك» دةپ شؤ شئعارؤ بئزگة قاجةت پة؟ اناؤ وركةنيةتكة قول جةتكئزگةن، كةرةمةت دامئعان ةلدةر ءسويتئپ جاتقاندا، ةكونوميكالئق قؤاتئ كةم بئزدةرگة ورتاق قارجئ نة ءذشئن قاجةت؟ اقشا قاجةت دةگةننةن بذرئن بئزگة ونئث العئشارتتارئن اسئقپاي جاساپ العان ءجون. ايتپةگةندة ءبئز ذلكةن قارجئ داعدارئسئنا ذشئرارئمئز كادئك. ءسوزدئث قئسقاسئ، «ورتاق أاليؤتا ةنگئزةمئز» دةپ ايتؤدئث ءوزئ قازئر، ساؤاتسئزدئق بولئپ تابئلادئ. اسئقپاؤ كةرةك.
ءازئمباي عالي، ساياساتتانؤشئ:
- الدئمةن مئنا ماسةلةگة نازار اؤدارالئق، پؤتين «ةؤرازيالئق وداق» دةيدئ، ال ةلباسئمئز «ةؤرازيالئق ةكونوميكالئق وداق» دةگةندئ ايتادئ. راس، پرةزيدةنتئمئز ايتقانداي، بئزگة ةكونوميكالئق قارئم-قاتئناسقا تذسةتئن وداق قاجةت-اق. ودان قاشئپ قذتئلؤ بذگئنگئ تاثدا مذمكئن ةمةس. ءبئراق ول پؤتين ايتئپ وتئرعان يمپةريالئق پيعئلداعئ، باياعئ بارئنة «اعا» بولعئسئ كةلةتئن «ةؤرازيالئق وداق» ةمةس.
پؤتيننئث كوكةيئندة نة جاتئر؟ بالكئم، باياعئ ك س ر و-نئ قايتا قالپئنا كةلتئرسةم دةگةن پيعئل جاتؤئ مذمكئن. ءتئپتئ، ءبئزدئث وزئمئزدة كوبئنة رةسةيدئث الةؤةتئن اسئرا باعالاپ جئبةرةمئز. شئندئعئندا رةسةي دة، بةلارؤس تا ةؤروپامةن، ا ق ش-پةن سالئستئرعاندا ةكونوميكالئق قؤاتئ، ةثبةك ونئمدئلئگئ ، جاثا تةحنولوگيا ةنگئزؤ جاعئنان 25-30 ةسة تومةندة تذر. سونداي-اق قازئر ماسكةؤ الةمدة بولئپ جاتقان كةيبئر ماسةلةلةر بويئنشا الگئ ةلدةرمةن قئرعي-قاباق جاعدايدا. وسئنداي ةلمةن ينتةگراسياعا كةلؤدئث ءوزئ ءبئزدئث ةلئمئزگة جاثا پروبلةمالار الئپ كةلؤئ ابدةن مذمكئن.
ال ورتاق ءتئل ماسةلةسئنة كةلةر بولساق، ونسئز دا ءبئز ورئس ءتئلئن جاقسئ بئلةتئن ةلمئز. سوندئقتان ونئ قاؤزاي بةرؤدئث قاجةتئ شامالئ. بئزگة الةمدئك كوممؤنيكاسيا ءتئلئ بولئپ وتئرعان اعئلشئن ءتئلئ قاجةت-اق. سونئمةن قاتار ورئس رؤبلئ ورتاق أاليؤتا بولؤعا قاؤقارسئز. ونسئز دا ةكئ رةت قذلاعان ول، تاعئ دا سونئث الدئندا تذر. دةمةك، تاؤةلسئزدئگئمئزدئ باياندئ ةتكئمئز كةلسة، ءاربئر العا باسار قادامدئ تةرةث ويلانئپ بارئپ، جاساعان دذرئس.
سةيسةن امئربةك ذلئ
دةرةككوز: «ايقئن» گازةتئ