ادامنئث باسئ نةگة ذلكةيئپ بارادئ؟
استانا. 24- ماؤسئم. قازاقپارات- انتروپولوگيا ؤنيأةرسيتةتئ زاث فاكؤلتةتئنئث زةرتتةؤشئلةر توبئ سوثعئ كةزدةرئ دذنيةگة كةلگةن بالالاردئث باسئ بذرئنعئعا قاراعاندا ذلكةيئپ بارا جاتقانئنا نازار اؤدارئپ وتئر. ءارئ بذل امةريكالئق اق ناسئلدئلةرگة عانا ءتان كورئنةدئ.
ولاردئث باس سذيةگئ ذلكةن عانا ةمةس، سوپاقتاؤ بولئپ بارادئ. 1800 جانة 1980- جئلدار ارالئعئندا جةرگئلئكتئ 1500 تذرعئننئث باس سذيةگئن زةرتتةؤ بارئسئندا، ولاردئث قاثقاسئنئث 8 ميلليمةترگة ذزارئپ، ال كولةمئ 200 كؤب سانتيمةترگة كةثةيگةنئ انئقتالعان. ال ايةلدةردئث باسئ 7 ميلليمةتر جانة 180 كؤب سانتيمةترگة ذلعايعان. وسئدان باس سذيةكتئث 6،8 پايئزعا ارتقانئ بايقالعان. ةسةسئنة، جامباس سذيةك 2 پايئزعا وسكةن. فانتاست جازؤشئلار بذعان دةيئن باسقا پلانةتادان كةلةتئن كذتپةگةن قوناقتار، ولاردئث باسئنئث ذلكةندئگئ تؤرالئ تالاي مارتة جازعان-دئ. ءتئپتئ، ولاردئث قولدارئنئث ذزئندئعئ دا اركئمدئ تاثعالدئراتئنئ انئق. وسئدان كةيئن «ولاردئث ادامدارمةن دة قاتئناسئ بولعان با؟» دةگةن ساؤال تؤئندايدئ.
زةرتتةؤشئلةردئث سوزئنة قاراعاندا، امةريكالئقتاردئث ومئرئندةگئ وسئنداي وزگةرئس ءومئر ءسذرؤ داعدئلارئنئث وزگةرؤئنة بايلانئستئ كورئنةدئ. سونداي-اق بالالار مةن انالار ءولئمئنئث كوبةيؤئ مةن اؤئر ةثبةك ءتذرئنئث ازايؤئ دا جاعئمسئز جاعدايعا الئپ كةلگةنئن عالئمدار مويئنداپ وتئر. ادامنئث ويلاؤ جذيةسئنئث جةدةل دامؤئ جالپئ دةنةنئث، ونئث ئشئندة باس كولةمئنئث ارتؤئنا بئردةن-ءبئر سةبةپشئ بولئپتئ. فيزيكالئق كورسةتكئشتةرگة مذلدة سايكةس كةلمةيتئن بالالاردئث جئلدان-جئلعا الةم بويئنشا كوبةيئپ بارا جاتقانئ، شئن مانئندة عالئمداردئ قاتتئ تولعاندئرئپ وتئر.
مامانداردئث پئكئرئنشة، ةكولوگياداعئ وزگةرئس، مةديسيناداعئ جةتئستئكتةر كوپتةگةن جاثالئقتاردئث پايدا بولؤئنا سةبةپشئ. ايتالئق، الةيسك قالاسئنداعئ پةرةزةنتحانادا (رةسةي، التاي ولكةسئ) ناديؤشا حارينا ةسئمدئ نارةستة دذنيةگة كةلگةندة، اق حالاتتئلار جاعالارئن ذستاپتئ. ونئث سالماعئ 7 كةلئ 750 گرام بولعان. وتباسئنداعئ 11-بالانئث ورنئ بولةك بولئپ شئقتئ. ءبئراق بذعان دةيئنگئ بالالاردئث دا سالماعئ جةثئل-جةلپئ ةمةس. مئسالئ، وتباسئنئث ذلكةن قئزئ ليؤدميلا دذنية ةسئگئن اشقاندا 4 كةلئ 100 گرامم بولعان. سودان ءار بالانئث سالماعئ بئرتئندةپ ءوسئپ وتئرعان. دارئگةرلةر مذنداي جاعداي ءار بالانئث ءومئرئ ءذشئن قاؤئپتئ ةكةندئگئن ايتادئ. ءتئپتئ، تذقئمنئث وزگةرؤئنة اكةلئپ سوعادئ ةكةن.
وسئ ورايدا الةمدئك تاجئريبةلةرگة نازار اؤدارساق، قازئرگئ مةديسينادا ومئرگة كةلگةن ةث ءئرئ نارةستة 1955 - جئلئ يتاليادا تئركةلگةن. ونئث سالماعئ 10 كةلئ 200 گرام. ةكئنشئ ورئندا «گيننةستئث رةكوردتار كئتابئنا» ةنگةن برازيليالئق نارةستة. سالماعئ - 7،5 كةلئ. ال 2007 - جئلئ يوردانيادا بوسانعان كةلئنشةكتئث قارادومالاق قئزئ 7 كةلئ بولعان. ءبئر قئزئعئ، ءئرئ دةنةلئ نارةستةلةردئث باسئم بولئگئنئث باسئ ذلكةن كةلةدئ. وسئ سةكئلدئ وزگةرئس ادامنئث باسقا دةنة مذشةلةرئندة دة كوبةيئپ كةتكةنئنة دارئگةرلةر الاثداؤلئ.
ماسةلةن، 2005 - جئلئ گرةك ازاماتئ ستةليوس اركاديؤ حيرؤرگتةرگة ةكئ قذلاعئن بئردةي ةتئپ بةرؤ ءذشئن وپةراسيا جاساؤدئ ذسئنئپتئ. تاعئ ءبئر ةلدة بوزبالا جاستاعئ جئگئتتئث ارقاسئنداعئ قالدئث قالئثدئعئ تاسباقانئث قابئعئنداي بولعان. وسئ سةكئلدئ قورقئنئشتئ وقيعالار كوپ. ولاردئث جانئندا باستئث ذلكةندئگئ ةشتةثة ةمةس سةكئلدئ. مةيلئ دةلئك، ايتسة دة باستئث ذلكةندئگئ كةز كةلگةن كئسئگة ذنامايدئ ةكةن. كةيدة عذلامالاردئث قازانداي باسئنا قاراپ، ءبئرءتذرلئ كذي كةشكةنئثمةن، ولاردئث عالئمدئعئ ذلكةن باستئ «جؤئپ-شايئپ» جئبةرةدئ ةكةن. ال اقئماقتاردئث باسئ ذلكةن بولسا شة؟ قالاي دةسةك تة، ماماندار ادام باسئنئث ذلكةندئگئ كوزگة قوراش كورئنةتئندئگئن مويئنداپ وتئر.
اسةل اقئلجان