قئمئزحانانئ سئراحاناعا ايئرباستايتئنداي قازاققا نة كذن تؤدئ؟
استانا. 18 - ماؤسئم. قازاقپارات - قئمئزدئ دةرتكة داؤا، جانعا شيپا دةسةك تة، بذگئنگئ قازاق وسئ ءبئر ةجةلدةن كةلة جاتقان ذلتتئق سؤسئنئمئزدئث ءمانئ مةن ماثئزئ، ءهام قاسيةتئن قاجةت ةتپةؤگة اينالعان با دةگةن وي مازالايدئ. سةبةبئ سوناؤ زامانداردا حالقئمئزدئث نةگئزگئ سؤسئنئ بولعان ذلئق ءدامنئث ةلئمئزدة قاسقالداقتئث قانئنداي قات بولعانئ كوثئلئمئزدئ قئنجئلتپاي قويمادئ...
قازئر قالا تذگئل، اؤئلداعئ داستارقان مازئرئندة قئمئز كوزدةن بذل-بذل ذشقالئ قاشان. باسقا شةتةلدةردئث ءوزئ قئمئزدئ مةديسينادا كةثئنةن قولدانئپ، وزئنشة اتاؤلار قويئپ جاتقاندا، الاشئمئز اؤزئن اشئپ وتئر. ءتئپتئ نةمئستةردئث ءوزئ قئمئزعا ات قويئپ ايدار تاعئپ، كذندةلئكتئ اس مازئرئنة قوسؤدئ شئعاردئ. ءتئپتئ پاتةنتئن دة يةلةنئپ جاتقانئن ةسئتئپ، ءبئلئپ جاتئرمئز. ءتذپتئث تذبئندة بئرةؤلةر «قئمئزدئث وتانئ - ءبئزدئث جةر، يةسئ ءبئزءبئز!» دةسة نة دةمةكپئز؟
جالپئ، تورتكئل دذنيةگة پاش ةتئلگةن ءتورت تذلئكتئث تورةسئ - جئلقئنئث تذقئمئ ءدال قازئر ازايئپ بارا جاتقانئ الپئس ةكئ تامئرئ ةل دةپ بذلكئلدةگةن قازاقتئث كوكئرةگئن اشئتپاعاندا قايتةدئ؟!. ءبئر كةزدةرئ ءذيئر-ءذيئر جئلقئ ايداپ، بية ساؤئپ، قذلئنئن جةلئگة بايلاعان قازاقتئث ذرپاقتان-ذرپاققا مذرا بولعان ءداستذرئ ذمئت بولا باستاعانداي. جازدئث قازئرگئدةي اپتاپ ئستئعئندا ءشولئثدئ قاندئراتئن ساپ-سارئ بال قئمئزدئ ئشؤگة اثسارئ اؤعان الةؤمةت جازدا بولماسا، قالعان مةزگئلدة ونئ تذسئندة عانا كورةتئندةي دةثگةيگة جةتكةلئ قاشان؟..
جومارت نذركةنوأا، اقمولا وبلئسئ اؤئل شارؤاشئلئعئ باسقارماسئنئث باستئعئ:
- بذگئندة وبلئسئمئزدا 155 110جئلقئ بار. ونئث جارتئسئنان استامئ، ياعني 72432 سئ جةكةمةنشئك يةلئگئندة. جئلدان-جئلعا مال باسئنئث ارتؤئ بايقالعانئمةن، مال تذقئمئن اسئلداندئرؤ، سونئمةن قاتار ونئث قئمئز ءوندئرؤ جاعئ كةنجةلةپ قالعانئ راس. مةملةكةت تاراپئنان اسئل تذقئمدئ جئلقئ باسئمةن قاتار، ونئث ةتئ مةن سذتئنة سؤبسيديالئق كومةكتةر بولئنگةنئمةن، ءئستئ جذزةگة اسئرؤدا ةلةؤلئ قيئندئقتار جةتئپ-ارتئلادئ.
قئل قذيرئقتئ قامباراتا تذلةگئن ارداقتاپ، جئلقئنئ ةر قاناتئ دةپ وسكةن قازاق ةلئ قئمئزدئ ساقتاؤ تةحنولوگياسئن سوناؤ زاماندا-اق ويلاپ تاپقان. زةرتتةؤشئلةردئث پئكئرئنشة، جةر بةتئندة العاش اساؤ جئلقئعا جذگةن سالئپ ذيرةتئپ مئنگةن دة بابالارئمئز كورئنةدئ. بذل كوكشةتاؤدئث ئرگةسئندةگئ ايگئلئ «بوتاي قونئسئنان» دا انئق بايقالادئ. ارحةولوگتةر مةن تاريحشئلاردئث ايتؤئنشا، ءدال وسئ جةردة جئلقئعا العاش رةت اؤئزدئق سالئنئپ، ذيرةتئلگةن. سونئمةن قاتار ئدئستاردا قئمئزدئث دا قالدئعئ قالعانئ بةلگئلئ بولدئ. «جئلقئ مالئ - مئنسةث كولئك، جةسةث ةت، ئشسةث قئمئز» دةگةن قازةكةثنئث «قئمئزدئ كئم ئشپةيدئ؟» دةيتئنئ تاعئ بار. ءتئپتئ بابالارئمئز العاش بية بايلاعان كةزدة تؤئس-تؤعان، كورشئ-قولاثئن شاقئرئپ، «قئمئزمذرئندئق» جاساعانئ كةلةشةك ذرپاققا ةرتةگئدةي ةستئلةتئنئ ءسوزسئز. «قئمئزمذرئندئق» جاساپ، كولدةي قئمئزدئ كذبئدة پئسكةنئ بئلاي تذرسئن، «كولا» شئنئسئنا قذيئلعان كةرةمةت قئمئزدئث ءوزئن تابؤ بذل كذنئ وثايعا سوقپايدئ.
ولاي دةيتئن سةبةبئمئز باسقا جةردة «قئمئزحانا» ونداپ سانالسا، بذگئندة قذلاگةردةي جذيرئكتئ باپتاعان كوكشة جةرئندة ءبئر قئمئزحانا جوق دةگةنگة ةشكئم سةنة قويماس. ءبئراق جاعداي وسئلاي. وسئدان جةتئ جئل بذرئن ذلكةن باستاما كوتةرئلئپ، قالا ورتالئعئنان اشئلعان «قئمئزحانا» ارادا ةكئ جئل وتپةي جاتئپ سئراحاناعا اينالئپ شئعا كةلگةنئ بار. كورشئلةس جاتقان ورئسئ كوپتةؤ قئزئلجار قالاسئنئث وزئندة قئمئز ءوندئرئسئ قولعا الئنئپ، از دا بولسا قئمئزحانالار بوي كورسةتئپ كةلةدئ. قازئر ذلئق ءدامدئ تةك توي-تومالاقتا عانا تاتاتئندار بارشئلئق. ونئث وزئندة ولشةپ اكةلگةن قئمئز جةتئپ جاتسا... سةبةبئ اراق-شاراپتئ تئيؤدئث ءبئر جولئ بولعان بذل ادةمئ داستذرگة بية ءسذتئ دة قئمباتتاپ، كولدةي كوثئلئثدئ قذرعاتئپ كةتةتئنئ تاعئ بار. قالاي دةسةك تة، بذل كذنئ قاي قازاق بولسئن سارئ قئمئز ساپئرعان، سارئقارئن بايبئشةنئث كذبئ تولئ قئمئزئن اثسايتئنئ حاق.
قئمئزحانا بولماعانئمةن، الا جازداي اقشا تاپقئسئ كةلگةندةر قئمئزدئث ارقاسئندا تابئس كئلتئن تاؤئپ جاتقاندار دا جوق ةمةس. سةبةبئ قئمئزعا اثسارئ اؤعاندار بذل سؤسئندئ ئشؤدةن اقشاسئن دا ايامايدئ. ونداي جولاؤشئلار جول جيةگئندة قئمئزدئث ليترئ 800-1000 تةثگةگة دةيئن كوتةرئلسة دة ساتئپ الادئ. سذرانئستئث ذسئنئستان الدةقايدا جوعارئ ةكةنئن ءبئلئپ العان ساؤداگةرلةر تةك قئمئز عانا ةمةس، سونئمةن قاتار قذرت-مايئن قوسا ساؤدالاپ، اجةپتاؤئر پايدا تابا باستاعان. ولاردئث ورتاشا تابئسئ ءبئر ماؤسئمدا 1 ميلليون تةثگةگة دةيئن بارادئ.
ايگذل وماروأا، قئمئز ساتؤشئ:
- اؤئلدا ةكئ قولعا ءبئر كذرةك تابؤ قيئن. ازئن-اؤلاق مةكتةپتةگئ مذعالئمدةر مةن زةينةتكةرلةر بولماسا، تذراقتئ جالاقئ الاتئندار ساؤساقپةن سانارلئق. باسئندا جول جيةگئندة قئمئز ساتؤعا نامئستانعان بولاتئنمئن، كةيئن بالا-شاعا قالاعا وقؤعا كةتكةن سوث، وسئ كاسئپتئ ةرئكسئز باستاؤعا ءماجبذر بولدئم. كذرة جولدئث بويئندا كذننئث ئستئعئندا، جةلدئث وتئندة وتئرعانئمئز اقتالئپ، بذگئندة جاعدايئمئز جاقسارئپ كةلةدئ.
ءيا، قالاؤئن تاپسا قار جانار. ءبئراق ةكئنئث ءبئرئ مذنداي باتئل قادامعا بارا الماسئ تاعئ انئق. كاسئپتئث شئنئمةن وركةندةؤئ ءذشئن قئمئز وندئرةتئن كاسئپورئندار اشئپ، مةملةكةت تاراپئنان ارنايئ باعدارلاما بولؤئ ءتيئس.
وسئنئ ةسكةرگةن ةلباسئ ءوزئنئث بيئلعئ جولداؤئندا اؤئل شارؤاشئلئعئ ونئمدةرئنئث باسةكةگة قابئلةتتئلئگئن ارتتئرؤ ماسةلةسئن كوتةرگةن بولاتئن. وسئ ماقساتتا «جذمئسپةن قامتؤ - 2020» باعدارلاماسئ بذگئندة ءدال وسئ سالا بويئنشا دا ارنايئ باعدارلاما ةنگئزگةنئن ايتا كةتكةن ءجون بولار. بذل وزگةرئستئث ءبئرشاما جذرةككة جئلئلئق نذرئن سئيلاعانئ ءسوزسئز. اتالمئش باعدارلامانئث ةكئنشئ باعئتئ بويئنشا ءوز كاسئبئن اشپاق بولعاندارعا پايئزئ تومةن مولشةردة نةسية بةرئلة باستادئ.
قايرات، «كوكشة-قذلاگةر» جاؤاپكةرشئلئگئ شةكتةؤلئ سةرئكتةستئگئنئث ديرةكتورئ، قئمئز ءوندئرؤشئ:
- قئمئزعا سذرانئس كوبةيگةندئكتةن، قئل قذيرئقتئث سانئن كوبةيتئپ، قامباراتا تذلةگئن ءوسئرؤدئ مئقتاپ قولعا الدئق. قازئر جذزگة تارتا جئلقئمئز بار. بيئلعئ جئلئ مال ونئمدةرئنة بولئنگةن سؤبسيديانئث كوبةيؤئ شارؤالاردئث ءذمئتئن اقتادئ. الداعئ ؤاقئتتا قئمئز ءوندئرؤدئ مولايتساق دةگةن جوسپار بار.
«جئلقئدان اسقان مال بار ما، قئمئزدان اسقان اس بار ما» دةگةندةي، بذگئنگئ تاثدا قازاقئ برةند، تاپتئرماس ةمدئك قاسيةتئ مول ذلئق تاعامنئث ءالئ دة بولسا ءوز ورنئن تاباتئنئنا سةنگئمئز كةلةدئ. ول ءذشئن تةك ئسكةرلةر جاعئنان نيةت، ءتيئستئ ورئندار تاراپئنان قولداؤ جان-جاقتئ كورسةتئلسة بولعانئ.
اأتور: ابزال الپئسباي ذلئ، كوكشةتاؤ
دةرةككوز:«الاش ايناسئ» گازةتئ