مذقاعالي ماقاتايةأ: نة دةگةن قيئن ؤاقئتتا ومئرگة کةلگةنبئز، باؤئرئم
استانا. 11- ماؤسئم. قازاقپارات- ءابئش کةکئلبايةأ «الاشتئث التئن قالامدئ ارداق اقئنئ» دةپ باعالاعان مذقاعالي ماقاتايةأ بيئل 81 جاسقا تولدئ. ءبئز اقئننئث کذندةلئگئندةگئ ةستةلئکتةرئن بةرؤدئ ءجون کورئپ وتئرمئز.
3-قاثتار 1974- جئل
ءوز تأورچةستأومدا قاي جةردة ءالسئز، قاي جةردة کذشتئ ةکةندئگئمدئ ءوزئم جاقسئ بئلةم. ءالسئز جةرئم مةنئث کئنام ةمةس، ال کذشتئ جةرئم - مةن ءومئر ءسذرئپ وتئرعان ورتانئث ةثبةگئ ةمةس. ذنةمئ ءوزئمدئ وزئمة قاداعالاتئپ، ماثگئ مةنئ قاؤئپتةندئرؤمةن کةلة جاتقان ؤاقئتتئث دا ةثبةگئ ةمةس.
قازئر اقئن بولؤ قيئن...
11-قاثتار 1974- جئل
ونئث تئنئشسئز ةلئنئث تاعدئرئنان گورئ، اقئننئث ءوز تاعدئرئ، ءومئرئنئث سوثعئ ساعاتتارئ مةنئ کوبئرةک تولقئتادئ. ولةر الدئندا نة تؤرالئ ويلادئ ةکةن شئرکئن؟ بالکئم ئشتةي «چيلي، شؤاعئم مةنئث!» دةگةن شئعار. نةمةسة سوعان جاقئن ءبئر ءسوز ايتقان بولار. ءيا، ءبارئ دة اقئننئث جذرةگئ ارقئلئ وتةدئ.
10-اقپان 1974- جئل
گازةتتةرگة ذسئنعانداردان ازئرگة حابار-وشار جوق. جارئققا شئعارا ما، جوق پا، بئلمةيمئن.
جانئم اؤئرئپ، کذيزةلؤ ذستئندةمئن. ذيات تا، باسقاسئ دا شئداتپاي بارادئ. نة ئستةؤئم کةرةک؟!
2-مامئر 1974- جئل
بئلگةندةرئن ئستةپ باعؤدا. نة جازا بار، ءبارئن قولدانؤدا. ميليسياعا دا بئرنةشة رةت تاپسئردئ. ةندئ قاماتپاق ويلارئ. کولةثکةمنةن قورقاتئن حالگة جةتتئم. ميليسيا قاشان کةلئپ، قاشان الئپ کةتةر دةگةن قاؤئپتةمئن. انةؤکذنئ ميليسيادا اسئلئپ ولمةک تة بولدئم، بالالارئمدئ قيمادئم. موينئما تذزاق سالئپ ءسال تذردئم دا، ويلاندئم... بذل حالگة دة جةتکئزدئ. سونشاما نة ئستةپ قويدئم بذلارعا؟ سةبةپسئز ادام ولمةيدئ... و، نة دةگةن قيئن ؤاقئتتا ومئرگة کةلگةنبئز، باؤئرئم...
25-مامئر 1974- جئل
کةلةسئ جئلدئث وسئ کذنئ قانداي کذيدة بولاتئنئم ماعان مذلدةم بةلگئسئز. جالپئ، مةنئث بذکئل سانالئ ءومئرئم، وسئ کذدئکتئ شئر اينالؤمةن کةلةدئ. مةن ءتئپتئ ءدال ةرتةث نة بولاتئنئن دا بئلمةيمئن. ءاردايئم بةلگئسئز ءبئر کذيدة قالام.
بيئل 19- مايدا ومئرئمدة ءبئرئنشئ رةت، بالکي سوثعئ رةت ذلکةن کئسئگة ءوتئنئش ءبئلدئردئم. ونئث اتئنا ورئسشا جازئپ، ذلکةن حات جئبةردئم. شئنئمدئ ايتسام، اشئنا ءبارئن مويئندادئم. ةشکئمگة شاعئم ايتپادئم. بذل ارةکةتئمنةن نة شئعاتئنئ، مةنئ الدئمدا نة کذتئپ تذرعانئ - بةلگئسئز. حاتئم قولئنا تية مة، بئلمةيمئن، ول ءوزئ وقئپ تانئسار ما ةکةن، الدة جوق پا؟ مةنئ تةک ءبئر نارسة ذمئتتةندئرةدئ، ةگةر ول ءوزئ تانئسسا، سونداي ذلکةن ادامدا قالايشا ذلکةن جذرةک بولمايدئ؟ وعان ءوتئنئش ءبئلدئرئپ وتئرعان کوپتئث ءبئرئ ةمةس، اقئن عوي، نازئک جاندئ اقئن... ازئرگة کذتؤدةمئن.
«چيلي، شؤاعئم مةنئث!» 27- اقپاندا (1974) «سوسياليستئک قازاقستاندا» تولئق باسئلدئ... جذرتتئث ءبارئ ءبئر ادامداي جاقسئ قابئلدادئ. کورگئسئ کةلمةگةندةر کورمةي-اق قويسئن.
ءبئر نارسةگة وزئمة ءوزئم ءدان ريزامئن. ول ءوزئمنئث - اقئندئق بولجامئم، اقئندئق ينتؤيسيام، پابلو تؤرالئ مةنئث پوةمامنان کةيئن وداقتئق باسپاسوزدة کوپ ماتةريالدار جاريالاندئ. ارينة، ولاردئث بئرئمةن دة مةن تانئس بولعان ةمةن. سولارمةن کةيئن تانئسا وتئرئپ، ءدال باسئپ، بذرئن بئلمةگةن جايتتارئمدئ الدئن الا ناق ايتقانئما ماقتانام. نةرؤدانئث سذيةگئن قابئرئنةن قازئپ، ذرلاپ اکةتئپتئ، کئتاپتارئن ورتةپتئ. مةن مذنئ بئلگةم...
***
سذيئکتئ بالالارئم مةنئث! اقئلسئز بولماثدار! ءومئر تولا قاؤئپ، اباي بولئثدار! ءومئردئث ءاربئر قذبئلئسئنا بايئپپةن، اقئلمةن قاراثدار! ءجونئ جوق مةيئربان، جذمساق بولماثدار. ءومئر بار دا جاؤئزدئق تا بار. مةيئرباندئقپةن، جذمساقتئقپةن جاؤئزدئقتئ جةثؤگة بولمايدئ... ءبئر سوزبةن ايتقاندا، سذية دة، جةک کورة دة بئلئثدةر، ءبئراق ءارقاشان دا ادام قالئپتارئثدا قالئثدار! ءاردايئم ساق بولئپ، ءاردايئم وزدةرئثدئ قورعاي بئلئثدةر!
بالالارئم مةنئث! بالالارئم مةنئث! ةگةر سةندةر تذسئنسةثدةر عوي مةنئ...
***
تاپ کةلة قالعان جاعدايعا دةرةؤ بةيئمدةلة کةتئپ، کةز کةلگةن ءلاجسئز جاعدايدان امال تاؤئپ، کةز کةلگةن قاؤئپتئ اينالئپ وتة الاتئن، قارسئلاسپايتئن، تةک ءبئراق جةل شايقاعان کوک شئبئقشا مايئسئپ قانا قوياتئن ادامدار عانا اقئلدئ ءارئ تابئستان تابئسقا جةتکئش، باقئتتئ بولئپ سانالماق پا؟ ال ةشکئمگة باس يمةيتئن، کةز کةلگةن جاؤئزدئق پةن زورلئققا ءاردايئم قارسئ تذرؤعا تئرئساتئن جانة جاؤئزدئقتئث قورلانعان قذلئ بولعانشا ءتذپ-تامئرئمةن قوپارئلئپ قالعاندئ ارتئق سانايتئن قارت ةمةنشة قارا داؤئلعا قاسقايئپ قارسئ تذراتئندار نةگة باقئتتئ دةپ ةسةپتةلئنبةيدئ؟ قالاي دةگةنمةن دة، بذل عاسئردا ءبئز الدئثعئلاردئ اقئلدئ سانايمئز. جانة ولارعا قئزئعامئز، ال سوثعئلاردئ نةگة اقئماق سانايمئز، نة جولئ بولماعاندار دةيمئز بة، بايعذستئ کةکةسئنمةن مةنسئنبةي شئعارئپ سالامئز، وندايعا جوعارئدان، جاقتئرماي قارايمئز. مئثداعان مئسال کةلتئرة الام، ول ءسئزدئث دة قولئثئزدان کةلةدئ...
سذيئکتئ مةنئث بالالارئم، بذل جونئندة ماعان سةندةرگة ةکئنئث ءبئرئن ذسئنؤ قيئن، وزدةرئث قالاپ الئثدار. سةندةردئث تاعدئرلارئثنئث قالاي بولاتئنئ ماعان بةلگئسئز...
29-مامئر 1974- جئل
مةنئث ذلکةن کئسئم ءذنسئز، قالامداستارئم دا ءذنسئز. مةنئث تاعدئرئم، اقئن تاعدئرئ قالايشا ةشکئمدئ سةلت ةتکئزبةدئ؟ بئلمةيمئن، مةن ءوزئمدئ ءوزئم ابدةن اياماي ايئپتاپ بئتکةندة، ولار مةنئ قالايشا تاعئ قايتا جازعئرماق؟ مةن بالکئم، ءوزئ دة وثدئ بئتکةلئ تذرعاندا، ءوتئنئش ايتپايتئن جاققا ءوتئنئش ايتئپ، شالئس قادام جاساپ قويدئم با؟ کةيدة شئن جذرةکتةن ايتقان سئرئثنئث بؤمةرانگقا اينالئپ، وزئثة قايتا ورالئپ سوعؤئ دا عاجاپ ةمةس. ةگةر تاعئ دا قايتادان باس-کوز جوق سوگؤ، داتتاؤ باستالئپ کةتسة قايتةم؟
اشئعئن ايتقاندا، ءوزئمنئث قانداي ادام ةکةنئمدئ دة بئلمةيمئن. کوثئلشةک ةکةنئم راس. الايدا، جانئم مةنئث تئم مةيئربان، جذرةگئم مةنئث وتة جذمساق. ءسئرا، سوندئقتان شئعار تولستويدئث «جاؤئزدئققا، زورلئققا قارسئلاسپاؤئن» مةنئث دة قولدايتئنئم؟ سولاي ما؟
ادامداردئ جاؤئز دةپ ايتا المايمئن، ويتکةنئ ولاردئ از بئلةم. مةن زةرتتةؤشئ ةمةسپئن، اقئنمئن. ادامزاتتئث قايعئسئ مةن قؤانئشئ مةنئ جةکة ادامنئث وزئنةن ارتئق قئزئقتئرادئ. ادامداردئث جامان ةکةنئن، جاقسئ ةکةنئن اجئراتؤشئ مةن ةمةسپئن، ويتکةنئ ءوزئم دة سولاردئث ءبئرئمئن. مةنئ جذرتتئث تاعدئرئ، ولاردئ قورشاعان ورتانئث شئندئعئ، ولار ءومئر ءسذرئپ وتئرعان ؤاقئت، ولاردئ باسقارئپ وتئرعان قوعام قئزئقتئرادئ...
1-ماؤسئم 1974- جئل
کةشة ذلکةن ءذيدئث ءبئر ادامئن جازؤشئلار وداعئندا جولئقتئردئم. ول چ-ک (چينوأنيک) مةنئث حاتئم جايئندا بئلةتئن بولئپ شئقتئ. انا کئسئگة دةگةن ءوتئنئشئم مئناؤ سةکئلدئ بئرةؤلةردئث قولئنا ءتيدئ مة دةگةن مةنئ کذدئک بيلةدئ. ةگةر ولاي بولسا، وندا ءذمئت از، ويتکةنئ مةن کئمنئث کئمدئکئ ةکةنئن، کئمنئث کئمگة قئزمةت جاسايتئنئن بئلةم... شئنئمةن-اق ادامداردئث جذرةگئ بئتةؤ ةتکة اينالئپ کةتکةنئ مة؟ مةملةکةتتئک قئزمةتکةرلةردئث شئنئمةن-اق حالئقتئث، ونئث ءبئر بولشةگئ بولئپ سانالاتئن مةن سياقتئلاردئث مذث-مذقتاجئنا قذلاق اسؤدئ قويعانئ ما؟
ادامداردئ ةندئ تذسئنة باستاعاندايمئن. مةنئث ئشئمدة الدةنة ءولدئ. ادامدارعا دةگةن سةنئمئمدئ جوعالتا باستادئم. سوندئقتان قولئندا بيلئگئ بارلارعا تيتتةي دة ئقئلاسئم جوق! ارالارئندا ءبئر-بئرئنة دةگةن ساتؤسئز، ةکئ جاققا بئردةي تازا سةنئمئ، سانالئ، کئسئلئکتئ سئيلاسئمدئ بولعاندئقتان دا ادامداردئث مالدان ايئرماسئ بار، ءبئز ونسئز ءبئر-بئرئمئزدةن ايئرئلامئز، ءوزئمئزدئ دة، وزگةنئ دة ءبئرجولا قذرتامئز. شابئت دةيتئن بايلئقتان ايئرئلامئز. ونسئز ةشتةثة جاسالئنبايدئ. ول کةتکةن سوث، ءوزئثدئ ولئک دةپ ةسةپتة! دةمةک، ونئ ساقتاؤ ءذشئن کذرةسؤگة بولادئ.
***
...ءبئر کةششة وتئرئپ الئپ ماعان «التئن ادام» کذماندئ قازاق تؤرالئ پوةما جاز دةپ اقئل ايتادئ. ونئث مذمکئن ةمةستئگئن ايتئپ، جؤئردا جازعان «التئن ادام» اتتئ ولةثئمدئ وقئپ بةردئم. «التئننان قئمبات ادام قايدا؟» دةدئم الگئگة. ءبئر نارسةگة عانا انئق کوزئم جةتةدئ، ةگةر ول ادام شئنئندا دا ءبئزدئث ارعئ تةگئمئز بولسا، ول ءوزئنئث دة، التئننئث دا باعاسئن بئلگةن ةکةن. «التئن ادامنئث» کئم ةکةنئن انئقتا، ماعان ءتذسئندئرئپ بةر، ءوزئنئث بذکئل التئنئ التئن تابئتقا اينالاتئنئن، ال کةيئنگئ ذرپاققا تةک التئننئث ءوزئ عانا جةتةتئنئن تئرلئگئندة بذل التئنعا ورانعان ولئک ويلادئ ما ةکةن؟
ماعان ونئث کئم ةکةنئن، قانداي ادام بولعانئن، انا التئن کيئمدئ کيؤگة تاتي ما، سونئ ءبئلؤ قاجةت. سونشا التئندئ ونئث قايدان تاپقانئ ماعان بةلگئسئز، ال التئننئث وثايلئقپةن تابئلمايتئنئ جانة ارکئمنئث تابا المايتئنئ بارئمئزگة ايان. سوندئقتان مةنئ دذرئس ءتذسئن، قئمباتتئم، پوةزيا جؤرناليستيکا ةمةس، ال اقئن دابئرا تؤعئزاتئن جاعدايلارعا جذگئرة بةرةتئن جؤرناليست ةمةس. التئنمةن کيئندئرئپ قويعان قاثقاسذيةک تابئلعانئ ءذشئن عانا پوةزيا جازؤعا بولا ما؟ التئنعا مالئنعان ادام تؤرالئ جازعانشا، ةلسئز دالادا کومؤسئز قالعان ادامنئث باس سذيةگئ جايئندا مةن قؤانا-قؤانا پوةما جازار ةدئم.
10-ماؤسئم 1974- جئل
بذگئن تذسکة دةيئن ءبئر ميليسيانئث کئشئ سةرجانتئندا سذراقتا بولدئم، ال تذستةن کةيئن ءبئر بةلگئلئ اقئن ماعان ءوز ولةثدةرئن وقئپ، ءوزئنئث جاثا ولةثدةر جيناعئن سئيلادئ، ارينة، ول مةنئث پئکئرئمدئ ذلکةن ذمئتپةن کذتةدئ. مةنئث ءومئرئم - وسئ.
و، مةن ءذشئن قانداي ءبئر جةکسذرئن کذندةر تؤئپ تذر دةسةثشئ!
قالاسا دا، قالاماسا دا جذرت مةنئ اقئن رةتئندة تذسئنةدئ، ال ادام رةتئندة کئم تذسئنة قويار دةيسئث. ءتئپتئ ةث جاقئندارئم دا. تذسئنسةثدةرشئ، مةن تؤعاننان اداممئن، ادام قالپئندا قالام، ال مةن کةيئن اقئن بولدئم، ذقساثدارشئ، بولدئم.
21-قئرکذيةک 1974- جئل
ءبارئ ماعان جات، جةکسذرئن، جيئرکةنئشتئ! کئمنئث دوس، کئمنئث قاس ةکةنئن ذعؤدان مةن باياعئدا-اق قالعانمئن. جوق! مةنئث دوستارئم جوق. مةن تةک اينالامنان وزئمة قاراي جئلجئپ کةلة جاتقان سةگئز اياقتئ سذمدئقتاردئ عانا کورةم. قورعانا الامئن با، بئلمةيمئن. مةنئ بذدان تةک قانا ءبئر کةرةمةت قذتقارا الادئ. ال مةن کةرةمةتکة سةنةمئن. کةرةمةتتةر بولؤعا ءتيئس! قازئرشة مةنئ قارؤسئز قالدئرعئلارئ کةلةدئ. دذشپاندارئم توقتاؤسئز شابؤئلداؤدا. ولار مةنئ قذرتئپ جئبةرؤگة دة دايئن. ةگةر بئرةؤ قولئنا مئلتئق بةرئپ، ات دةسة قايسئسئ بولسا دا قولئ قالتئراماستان بذکئل ادامزاتتئ سذيگةن، ةشکئمگة زيانئ تيمةگةن مةنئ سول زاماتتا-اق اتئپ جئبةرؤگة ءازئر.
مةنئث بةلگئسئز دوسئم! سةن ماعان، ءوز سةمياث، ءوز ءذيئث، ءوز وشاعئث بار، تاعئ ساعان نة جةتپةيدئ دةرسئث؟ جوق، ولاي ةمةس.
مةندة سةميا، اتا-انا، تؤئس جوق... وندا نةمةنةگة ءومئر ءسذرئپ، سةمياثنئث قامئن جةپ، ءپئرئ بولؤعا تئرئسئپ ولةث جازئپ، کئتاپ شئعارماق بولئپ ءجذرسئث دةرسئث. جاؤاپ بةرةيئن، بالالارئم ءذشئن، ءوز تامشئ قانئم ءذشئن. قالاي بولعاندا دا ولار مةنئث ءومئرئمنئث جالعاسئ عوي. کةيدة ولار دا، مةنئث سول کئشکةنة جئرتقئشتارئم دا، ماعان ءوز تئرناقتارئن کورسةتئپ قويادئ، کةز کةلگةن ؤاقئتتا مةنئث جانئمدئ اؤئرتؤعا، قاتتئ جاراقاتتاؤعا ولار دا دايار...
ولار مةنئ سولاي قابئلدايدئ، سولاي تانيدئ. مةنئث ئشئمدة الدةنة ولگةن، ونئ ةندئ قايتا ءتئرئلتؤ مذمکئن ةمةس... ءبارئبئر سوثعئ ءسوزدئ مةن ايتام. قالاي بولعاندا دا اقئرعئ ءانئمدئ ايتئپ بئتؤگة ءتيئسپئن عوي.
...ويلاثدار، دوستار!
ونةردة «جارئس» بولمايدئ!
ورةسئ جةتپةي،
کذندةستئک قئلعان وثبايدئ.
ونةرئث جةتئپ،
وسة الماي قالساث، سول قايعئ...
کذندة تالاسقان،
ونةرئث ونةر بولمايدئ!!!
16 - جةلتوقسان 1974 - جئل...
دةرةككوز: «مذقاعالي» جورنالئ، № 8 (56)، تامئز، 2010 ج.