ساعئنئشتان سارعايدئ الئستاعئ اعايئن
الماتئ. 31 - مامئر. قازاقپارات - تاعدئردئث نةبئر تةپةرئشئن باسئنان وتكئزگةن قازاق تاريحئ - ةث شةرلئ تاريح. قولدان جاسالعان سول قياناتتاردئث زاردابئن حالقئمئز ءالئ دة تارتؤداي-اق تارتئپ كةلةدئ.
اتاجذرتتاعئ قازاق ءوز جةرئندة ازدئث كذيئن كةشئپ، ءتئلئن، تانئمئن، ءداستذرئن تورگة وزدئرا الماي جاؤتاثداسا، كةزئندة تورتكئل دذنيةگة تارئداي شاشئلعان قانداستارئمئز ةلگة دةگةن سارئتاپ ساعئنئشقا شومئپ، ةرتةثگئ كذنئنئث قالاي بولارئنا ءدذدامال كذيدة كذن كةشؤدة.
رةسمي دةرةكتةرگة جذگئنسةك، 1921-1954 - جئلدار ارالئعئندا قازاقستاندا 103 مئث ادام ساياسي قؤعئن-سذرگئنگة ذشئراعان، 25 مئث ادام اتؤ جازاسئنا كةسئلگةن. 1930-1933 - جئلعئ اشارشئلئقتا 2 ميلليون 200 مئث ادام قئرئلئپ، 1 ميلليوننان استام ادام قئتاي، موثعوليا، يراك، اؤعانستان سياقتئ باسقا ةلدةرگة بوسئپ كةتكةن.
قئزئل تةرروردئث تةپكئسئمةن ةلئنةن، جةرئنةن اؤا كوشكةن قازاقتئث شةتتة دة شةكةسئ شئلقئماعان. ذركئپ بارعان جذرتقا ساؤساعئن بةزةپ، كةمسئتؤگة، تومةندةتؤگة تئرئسقان جةرگئلئكتئ حالئق زورلئق-زومبئلئق كورسةتؤدةن تايئنباعان. كوزكورگةندةردئث ايتؤئنشا، مئسالئ، قئتاي جةرئنة الماتئ وبلئسئنئث قورعاس، قالجات وثئرلةرئنةن وتكةن قانداستارئمئزدئ سئبةلةر مةن دذنگةندةر، نارئنقول ايماعئنان بارعانداردئ قالماقتار اياؤسئز توناپ، مال-مذلئكتةرئ مةن كيئم-كةشةكتةرئنة دةيئن تارتئپ الئپ وتئرعان.
اشارشئلئق ناؤبةتئ بةلگئلئ جازؤشئ سماعذل ةلؤبايدئث تاعدئرئنا دا تئكةلةي قاتئستئ. ول كئسئ ءوز اتا-اناسئنئث دذربةلةث كةزئندة اقتوبةنئث بايعانين اؤدانئنان ءذستئرت ارقئلئ قاراقالپاقستانعا، ودان ءارئ تذرئكمةنستانعا ئققانئن ايتادئ. 1928-1933 - جئلدارئ سول ءبئر عانا ايماقتان 40 مئث ءذي ذدةرة كوشكةن ةكةن. جانة سول دالا كذنئ بذگئنگة دةيئن قاثئراپ بوس جاتقان كورئنةدئ. اكة-شةشةسئنئث كورگةن قيئندئقتارئن بالا كةزئنةن ةستئپ وسكةن سماعذل اعا 1936-1940 - جئلدار اراسئندا تذرئكمةنستاندا قازاقتاردئث كوتةرئلئسئ بولعانئن ايتادئ. اشارشئلئق جئلدارئندا قازاقستاننان اؤئپ بارعان قازاقتاردئث اراسئندا ادامنئث ةتئن جةگةندةرئ بولسا كةرةك. سونئ تذرئكمةندةر ءبئلئپ الئپ، «ادامنئث ةتئن جةگةن قازاق» دةپ بةتئنة باسقان، سوعان قورلانعان قازاقتار ذكئمةتكة مالئمدةمة جاساعان. سوسئن بارئپ پارتيا نذسقاؤ بةرئپ، الگئندةي كةمسئتؤ توقتاتئلئپتئ.
قئزئل يمپةريانئث قئسپاعئمةن شئعئس تذركئستانعا جةر اؤعان جذرتتئث بةل بالاسئ، جازؤشئ ؤاقاپ قئدئرحان ذلئ دا سول ءبئر زوبالاث جئلداردئ: «تؤعان جةردئث تال بةسئگئ بذيئرماي، جورگةگئمدة جةر اؤئپ، انامنئث قذشاعئندا ارعئ بةتكة اسئپ كةتئپپئن. بةسئگئم بةبةؤ كذيمةن تةربةتئلدئ. وتانسئزدئقتئث وتئنا ةرتة كذيدئك»، - دةپ ةسكة الادئ. بالالئعئ مةن جاستئعئن ارعئ بةتتةگئ الاساپئراندار اراسئندا قالدئرئپ، 1955 - جئلئ ءومئرئن تؤعان جةرئندة قايتا باستاعان تانئمال تذلعا اراعا تالاي جئلدار سالئپ، اتا-اناسئنئث بةيئتئنة زيارات ةتؤگة بارعان ةكةن. جازؤشئنئث سول ءساتتئ سيپاتتاي وتئرئپ: «قارا ةرتئستئث جاعاسئندا، قارا جاردئث ذستئندة بالا كةزدة ئشئنة ءتذسئپ، قؤئس-بذرئشتارئنا جاسئرئنباق ويناپ جذرةتئن ذرا-جئرالار بولؤشئ ةدئ. سول ذزئن-ذزئن ورلاردئث ةداؤئر تةرةث سوراپتارئ ءالئ جاتئر. ول ءبئزدئث اكةلةرئمئز بةن اعالارئمئزدئث العاش بارعاندا قازئپ، پانالاعان جةركةپةلةرئ ةدئ. سول ئندةرگة سؤئرشا سذثگئپ كئرئپ، سذيرةتئلئپ شئعئپ ءجذرئپ، ةل قاتارئنا قوسئلئپ كةتئپتئ. تاثعالدئم. قارا جةردئث وسئ قئرتئسئنان بالالئعئمدئ قايتا كورگةندةي سةزئمدة بولدئم»، - دةگةن سوزدةرئ دة ارعئ بةتكة بوسقان جذرتتئث قيئن دا قاتةرلئ تاعدئرئنان سئر اثداتئپ تذرعانداي.
مذنئث ءبارئ - تاريحقا اينالعان شةجئرةلةر. بذگئنگئ ماسةلة، ارينة، وتكةننئث ةلةسئن قؤؤ ةمةس. ءبئزدئث ةث ذلكةن مئندةتئمئز - «قايدا بارسا دا، قورقئتتئث كورئنة» كةزئككةن جانة ومئردةن وتةر-وتكةنشة اتاجذرتقا ورالؤدان ءذمئتئن ذزبةگةن قانداستارئمئزدئث رؤحئ الدئنداعئ پارئزئمئزدئ وتةؤ، سولاردان قالعان كوزدةردئث وتانئنا بةت تذزةگةن ذلئ كوشئنئث جوعئن جوقتاؤ، تئلةؤئن تئلةؤ...
ةستة جذرةر ةستئ ءسوز
سماعذل ةلؤباي، جازؤشئ:
- 1920-1930 - جئلدارئ حالقئمئز الاپات اشارشئلئققا، بولشةأيكتةر تاراپئنان ذلكةن وزبئرلئققا ذشئرادئ. سوندئقتان دا اتاجذرتئن تاستاپ، قاشؤعا، كوشؤگة ءماجبذر بولدئ. شئنئن ايتقاندا، ول «بالاپان باسئمةن، تذرئمتاي تذسئمةن» كةتكةن زامان بولدئ. قازاق ءبئر جاعئ - رةسةيگة، ءبئر جاعئ - قئتايعا، كةلةسئلةرئ - تذرئكمةنستان، وزبةكستان، سودان ارئ قاراي شذبئرئپ، بذكئل الةمگة شاشئلئپ كةتتئ. قازئر دذنيةجذزئنئث 40 تان استام ةلئندة سول بوسقئنداردئث ذرپاقتارئ تذرئپ جاتئر. ةگةر دة سولاردئ قايتارئپ الؤعا مةملةكةت كذش سالمايتئن بولسا، وندا سئرتتاعئ 5 ميلليونعا جؤئق قازاقتئث جاس ذرپاعئ ءبئر جاعئ قئتايلانئپ، ءبئر جاعئ ورئستانئپ، وزبةكتةنئپ، تذرئكتةنئپ، سول بويئ جةرگئلئكتئ حالئققا ءسئثئپ كةتةدئ. ولاردئ الداعئ 10-15 جئلدئث ئشئندة قايتارمايتئن بولساق، ودان كةيئن «قايت» دةسةث دة، قايتپايتئن بولادئ. ويتكةنئ ساناسئ، ءتئلئ، ذلتتئق دذنيةتانئمئ - ءبارئ وزگةرئپ كةتةدئ.
مةن دة سول ةلدةن قاشا كوشكةن، گولوششةكين ورناتقان زوبالاثنان ازةر قذتئلعان اؤئلدئث بالاسئمئن. ءبئزدئث اؤئل اؤعانستان مةن تذرئكمةنستاننئث شةكاراسئندا وتئردئ. سول جةردة جذرگةندة اكة-شةشةمئزدةن «قازاقستان قايدا؟» دةپ سذراؤشئ ةدئك. سوندا ولار: «اناؤ قاراؤئتئپ تذرعان تاؤدئ كورةسئث بة؟ قازاقستان سول پاميردئث ار جاعئندا» دةيتئن. سوندا ءبئز ءوزئمئز ةشقاشان كورمةگةن اتاجذرت - قازاقستاندئ ساعئنعاندا كوز جاسئمئز مولتئلدةپ كةتةتئن ةدئ. مئنةكي، ورالماندار وتانشئلدئعئ وسئنداي، اعايئن. بوسقئن قازاقتار تؤرالئ وسئ پئكئرلةرئمدئ قازاقستان حالقئ اسسامبلةياسئنئث 27 ساؤئردة وتكةن سةسسياسئندا ةلباسئنئث الدئندا ايتتئم.
قازئر قازاقستاندا جذمئسسئزدئققا، باسقا دا ماسةلةلةرگة ورالمانداردئ كئنالايتئن ءبئر ادةت پايدا بولدئ. بذل - ذلكةن ادئلةتسئزدئك. ولاردئ ءتئپتئ «ورالمان» دةپ ايتؤعا دا بولمايدئ. ولار - ازاماتتئعئن العان ادامدار. دةمةك، ولار دا قازاقستاننئث ازاماتتارئ. جةرئمئزدئ حالئقپةن تولتئرماساق، ول بئزگة ماثگئلئك بذيئرماؤئ دا مذمكئن. جاي جاتقان جةر جاؤ شاقئرادئ. تاؤةلسئزدئكتئث دة، قازاقستان بولاشاعئنئث دا تاعدئرئ قازاقتئث سانئمةن بايلانئستئ. سوندئقتان ورالمان قازاقستان ذكئمةتئنئث ةث وزةكتئ، ذلكةن باسئمدئققا ية ماسةلةسئ بولؤئ كةرةك. بذل ماسةلةمةن اينالئسپاؤ - قازاقستاننئث بولاشاعئنا نةمقذرايدئ قاراؤ دةگةن ءسوز.
اأتور: روزا راقئم قئزئ
دةرةككوز:«الاش ايناسئ» گازةتئ