حانافي ءمازهابئنئث نةگئزگئ ءبئر ةرةكشةلئگئ - شاريعات دالةلدةرئنئث قاتارئنا ادةت-عذرئپتئ دا قوسؤئ

استانا. 29- مامئر. قازاقپارات - الاؤ ادئلبايةأ، نذر-مذباراك ةگيپةت يسلام مادةنيةتئ ؤنيأةرسيتةتئ، ءدئن تانؤ كافةدراسئنئث مةثگةرؤشئسئ، تةولوگيا عئلئمدارئنئث دوكتورئ.

حانافي ءمازهابئنئث نةگئزگئ ءبئر ةرةكشةلئگئ - شاريعات دالةلدةرئنئث قاتارئنا ادةت-عذرئپتئ دا قوسؤئ

- استانادا جاقئن كذندةرئ الةمدئك جانة ءداستذرلئ دئندةر ليدةرلةرئنئث كةزةكتئ سيةزئ وتكةلئ وتئر. مذنداي باسقوسؤ ءبئز ءذشئن نةسئمةن ماثئزدئ؟

- «يسلام» دةگةن ءسوز «بةيبئتشئلئك»، «تئنئشتئق» دةگةندئ بئلدئرةدئ. سوندئقتان پرةزيدةنتئمئز نذرسذلتان نازاربايةأتئث جذرگئزئپ وتئرعان ساياساتئ، سونئث ارقاسئندا ةلئمئزدة قول جةتكئزئلئپ وتئرعان ذلت ارالئق تاتؤلئق پةن ءدئن ارالئق كةلئسئم يسلامنئث ذستانئمدارئمةن ذندةس...

- ءسوزئثئز اؤزئثئزدا، ةلئمئزدئث دةموگرافيالئق جاعدايئن ةسةپكة العاندا وسئنشاما كوپ كونفةسسيا ذلتتئق تذتاستئعئمئزعا، ةلئمئزدئث بذتئندئگئنة، ذلتئمئزدئث بولاشاعئنا قاؤئپتئ مة دةگةن زاثدئ سذراق مازالايدئ.

- دئندةر تاريحئن زةرتتةگةن ماماندار ءدئني سةنئمدةردئث ادامداردئ بئرئكتئرؤدة جةرلةستئك، رؤلاستئق، ناسئلدةستئك فاكتورلاردئث بارئنةن دة كذشتئ ةكةنئن دالةلدةگةن. دةمةك، قوعامنئث الؤان دئنگة ءبولئنؤئ ذلتتئ ذيئمداستئراتئن بايلانئستاردئ السئزدةندئرةتئن قاؤئپتئ قذبئلئس. رةسپؤبليكا ايماعئندا قوعامداعئ قالئپتاسقان ذلت ارالئق، كونفةسسيا ارالئق رؤحاني كةلئسئمدئ السئرةتئپ، قاقتئعئستار تؤدئرؤدئ كوزدةيتئن ءدئني ذيئمداردئث كةزدةسةتئنئ جاسئرئن ةمةس. جالپئ، ادامزات تاريحئ دئنگة بولئنؤشئلئك جانة ءدئني وشپةندئلئك سالدارئنان تؤئنداعان قاقتئعئستار مةن داعدارئستارعا تولئ. ءدئنئمئزدئث تذتاستئعئ مةن ذلتئمئزدئث ذيئمشئلدئعئن، مةملةكةتئمئزدئث دامؤئن نئعايتؤ ءاربئر يماندئ ازاماتتئث مئندةتئ بولؤئ كةرةك. رؤحاني بايلئعئمئز كوركةيئپ كةلة جاتقاندا بولئنؤشئلئكتةن اؤلاق بولئپ، اداسؤدان امان بولعانئمئز الدةقايدا قئمبات.

- سئرتقئ ئقپالداردئث اسةرئنةن بة، ءبئر ذلتتئث ئشئندة سةنئمگة قاتئستئ ماسةلةلةردة ءتذرلئ كوزقاراس پةن توپتاردئث بارئ جاسئرئن ةمةس. بذعان نة دةيسئز؟

- بذل ورايدا ةلئمئزدةگئ مذسئلمان ذمبةتئنئث بئرلئگئ مةن تذتاستئعئن قامتاماسئز ةتؤ ءذشئن قذران مةن حاديستةردئ دذرئس تالداپ، ءتذسئندئرؤدئث ماثئزئ زور. وسئ ورايدا، اسئرةسة، ادام سةنئمئندةگئ ءمازهابتئث ورنئن ايقئنداپ الؤ، اسا ماثئزدئ.

- ةندةشة ءمازهابتئ تذسئندئرة كةتسةثئز...

- اراب تئلئنةن الئنعان ءمازهاب ءسوزئنئث تئلدئك ماعئناسئ - جول، باعئت، كوزقاراس دةگةن ماعئنانئ بئلدئرةدئ. ال تةرميندئك ماعئناسئ ارنايئ تاسئلدةر، ةرةجةلةر ارقئلئ قذران مةن سذننةت نةگئزئندة شئعارئلعان ذكئمدةر مةن كوزقاراستار جيئنتئعئ، ءدئندئ دذرئس ءتذسئنؤ جولئ. ءوز كةزةگئندة ءدئن وتة اؤقئمدئ، كةث تذسئنئك. ول شةكسئز ءئلئم يةسئ - ذلئ جاراتقاننئث ساناسئ شةكتةؤلئ ادام بالاسئن تؤرا جولعا باستاؤ ءذشئن جئبةرگةن ءومئر ءسذرؤ زاثدئلئعئ دةسةك تة بولادئ. سوندئقتان اللا تاعالا پةندةلةرئ ءدئندئ دذرئس ءتذسئنؤ ءذشئن ادامدار اراسئنان تاثدالعان ةلشئلةردئ ارنايئ جئبةرئپ، ولارعا كئتاپتار ءتذسئرئپ وتئرعان. سونئث نةگئزئندة پايعامبارلار كوزئ تئرئسئندة تؤئنداعان كةز كةلگةن ماسةلةلةردئث ءتذيئنئن شةشئپ بةرئپ وتئرعان. جول سئلتةؤشئ پايعامبارلار مئندةتتةرئن اياقتاپ، باقيعا اتتانعان كةزدة ادامدار ءدئندئ ءوز تذسئنئكتةرئنة قاراي بذرمالاپ، وزگةرتئپ جئبةرئپ وتئرعان. وسئنداي جاعداي يسلام تاريحئندا دا ورئن العان-دئ.

632 - جئلئ پايعامبارئمئز (س.ع.س.) قايتئس بولعاننان كةيئن، يسلام ءدئنئ اكةلگةن وي ةركئندئگئنئث ناتيجةسئندة مذسئلماندار قذران مةن حاديسكة ءتذرلئ تذسئنئك بةرئپ، اعئمدارعا بولئنة باستادئ. بذعان قوسا، سئرتتان ءتذرلئ ءتئل، ءدئن، ذلت پةن مادةنيةت وكئلدةرئ يسلامدئ قابئلداپ، سان الؤان ساياسي-يدةولوگيالئق ارةكةتتةردئث ورشؤئنة دة ذيئتقئ بولدئ.

 ماسةلةن، پايعامبارئمئز (س.ع.س.) دذنيةدةن وتكةن سوث، حاليفالئق ماسةلة توثئرةگئندةگئ جانجالدار شييتتةردئث شئعؤئنا تذرتكئ بولدئ. كةيئننةن، 656 - جئلئ ءذشئنشئ حاليفا حازئرةت وسمان (ر.ا.) شةيئت بولعاننان كةيئن، مذسئلماندار ءوزارا قاقتئعئسئپ، جامال وقيعاسئ، ارتئنشا 657- جئلئ سئففين قارؤلئ قاقتئعئسئ ورئن الدئ. وسئ سوعئستاردا ادام ءولتئرؤ، اسئرةسة، مذسئلماندئ مذسئلمان قولئمةن ءولتئرؤ ارةكةتئنئث اقئرئ ذلكةن كذنالارمةن اياقتالدئ. بذل ماسةلةلةر توثئرةگئندة ءتذرلئ كوزقاراستار ايتئلئپ، اقئرئندا مذسئلماندار اراسئندا ءمذرجيا، حاريجيتتةر، قاداريا، مؤعتازيلا جانة جاحميا سةكئلدئ ءمازهابتاردئث شئعؤئنا اكةلئپ سوقتئردئ.

 مئنة، وسئنداي ولقئلئقتاردئث ورنئن تولتئرئپ، مذسئلمان ذمبةتئنئث بئرلئگئ مةن تذتاستئعئن قامتاماسئز ةتؤ ءذشئن ءدئننئث رؤحئن تةرةث تذسئنگةن عالئمدار قذران مةن حاديستةردئ دذرئس تالداپ، ءتذسئنؤدئث جولدارئن ذيرةتتئ. وسئنئث نةگئزئندة ءدئني تذسئنئك جذيةلةنئپ، رةتكة كةلة باستادئ. سوندئقتان ءدئننئث رؤحئنا

ساي دذرئس تذسئنئككة، عئلئمي تاسئلدةرگة نةگئزدةلگةن سةنئمدئك-قذقئقتئق ءمازهابتار (مةكتةپتةر) كةلئپ شئقتئ. سوندئقتان دا ءمازهابتاردئث شئعؤئ باز بئرةؤلةردئث ايتئپ جذرگةنئندةي «بيدعات» (ءدئن بذزارلئق جاثالئق) ةمةس، تاريحي قاجةتتئلئك ةدئ.

- يمام اعزام ءمازهابئنئث وزگة ءمازهابتاردان ةرةكشةلئگئ قانداي؟

- جالپئ، يسلام دئنئندةگئ فيقه (يسلام قذقئعئ) ءئلئمئنئث قالئپتاسؤئ، ءبئر جذيةگة كةلتئرئلؤئ مةن كةث جايئلؤئ ذلئق يمام ءابؤ حانيفانئث اتئمةن تئكةلةي بايلانئستئ. يسلام ءدئنئنئث دامئپ، وركةندةؤئنة قوسقان وراسان ذلةسئنة وراي ول «يمام اعزام» (ذلئق يمام) دةگةن اتپةن تاريحتا قالدئ. بارلئق مذسئلمان ذمبةتئ ونئث ذلكةن عالئم ةكةندئگئن ءبئراؤئزدان مويئنداعان. ول فيقه نةگئزئن قالاپ، يسلام الةمئنة ذلكةن ةثبةك سئثئرگةن ءارئ ذلئ تانئمال عالئمداردئ تاربيةلةگةن. ونئث قاجئر-قايراتئ مةن جةتئلدئرگةن تذلةكتةرئنئث ارقاسئندا مةكتةبئ «حانافي ءمازهابئ» دةپ اتالئپ كةتتئ.

- ةندئ حانافي ءمازهابئنئث ةرةكشةلئكتةرئنة توقتالا كةتسةثئز...

- حانافي ءمازهابئنئث ةث نةگئزگئ ةرةكشةلئگئنئث ءبئرئ - ءدئني ماسةلةلةردئث تةك قانا ءبئر ادامنئث كوزقاراسئمةن شةكتةلمةي، «شؤرا»، ياعني كةثةس القاسئنئث پئكئرئ نةگئزئندة شةشئمئن تابؤئندا. ياعني ءابؤ حانيفا ءمازهابئنئث نةگئزگئ قاعيدالارئ قاراماعئنداعئ شاكئرتتةرئ ءارئ تانئمال عالئمداردئث كوزقاراستارئمةن ساناسؤ ارقئلئ قالئپتاسقان. جالپئ، اقئلداسؤ - يسلامنئث بةكئتكةن نةگئزگئ ةرةجةسئ. ءابؤ حانيفانئث كةثةسؤگة باستئ ءمان بةرؤئ - شاريعاتتئث ولشةمدةرئنةن قيا باسپاؤدان تؤئنداعان تةرةث جاؤاپكةرشئلئگئنئث ايقئن كورسةتكئشئ.

باسقا ءمازهاب يمامدارئمةن سالئستئرعاندا ادام فاكتورئنا ةرةكشة ءمان بةرگةن، ادامي قذندئلئقتاردئ مذمكئندئگئنشة بارئنشا قورعاؤعا تئرئسقان يمام اعزام ءابؤ حانيفا ةدئ. بذنئ مذسئلمان ءارئ مذسئلمان ةمةس كوپتةگةن زةرتتةؤشئلةر مويئنداعان.

حانافي ءمازهابئنئث وزگة مازهابتاردان ةث نةگئزگئ ايئرماشئلئقتارئنئث ءبئرئ - شاريعات دالةلدةرئنئث قاتارئنا ادةت-عذرئپتئ دا قوسؤئ. ادةت-عذرئپ ءدئني ذكئم شئعارؤ، ياكي، ءپاتؤا بةرؤ تذرعئسئنان مذسئلمان قذقئعئنئث قاينار كوزدةرئنئث ءبئرئ بولئپ تابئلادئ. ادةت-عذرئپقا ءمان بةرئپ، ونئ نةگئزگة الؤ - يسلام قذقئعئنئث ديناميزمئن، بارلئق ؤاقئتتا جةرگئلئكتئ حالئقتئث دذنيةتانئمئنا ساي كةلةتئن كةثدئگئن كورسةتةتئن بئردةن-ءبئر ةرةكشةلئگئ.

«ءال-اليم ءؤال-مؤتاالليم» اتتئ كئتابئندا ءابؤ حانيفا «بذيرةكتةن سيراق شئعارئپ، بيدعاتقا باستاما، ويتكةنئ، ساحابالار ولاي ئستةمةگةن. ولار نةمةن شةكتةلدئ، سول سةن ءذشئن دة جةتكئلئكتئ» دةؤشئلةردئث بار ةكةنئن ايتئپ شاعئمدانئپ كةلگةن شاكئرتئنة: «ولار ساعان الگئ ءسوزئن قايتالاسا، مةن ولاردئث جاعدايئندا بولسام، ولارعا جةتكئلئكتئ سانالعان نارسة ماعان دا جةتكئلئكتئ بولار ةدئ» دةپ جاؤاپ بةر. ولاردئث كةزئندةگئ جاعداي مةن ءبئزدئث كةزئمئزدةگئ جاعداي ةكئ باسقا» دةپ، ءداؤئر تئنئسئنا قاراي ذكئمدةردئث دة وزگةرةتئندئگئن باياندايدئ. (بذل قذران مةن سذننةتتئث رؤحئنان تؤئنداعان ءذردئس. ويتكةنئ اللا تاعالانئث ءوزئ شاريعاتقا قايشئ كةلمةگةن ارابتاردئث بذرئنعئ ادةتتةرئن سول كذيئ قالدئرعان. بذل ءوز كةزةگئندة ءارتذرلئ ذلت پةن ءدئن وكئلدةرئنئث يسلام ءدئنئن جاتسئنباي قابئلداؤئنا جاعداي جاسادئ.

حانافي فيقهئ - ايات-حاديستةر نةگئزئندة جذيةلئ ويلاؤدئث ذلگئسئ، ادام بالاسئنئث سةنئم، عيبادات، احلاق، جان دذنيةسئ مةن سئرتقئ كورئنئسئ اراسئندا تةپة-تةثدئكتئ نةگئزگة العان، ؤاقئت وتة كةلة، ءبئر جذيةگة ءتذسئپ، ذلكةن مةكتةپكة اينالعان، الةمنئث تذكپئر-تذكپئرئنة تاراعان، توزئمدئلئكتئ ناسيحاتتايتئن داثعئل جول.

- حانافي مازهابئنئث كةث تارالؤ سةبةبئ نةدة؟ ورتا ازياداعئ ءداستذرلئ يسلامداعئ يمام اعزامنئث ءمازهابئنئث رولئ، ءبئزدئث بابالارئمئز وزگة قانداي ءمازهابتاردئ ذستاندئ؟

- حانافي مازهابئنئث قذرئلئپ، كةث تارالؤئنئث باستئ سةبةپتةرئنئث ءبئرئ - ءابؤ حانيفا مةن شاكئرتتةرئنئث جيناقتاعان فيقه-تئق تاجئريبةلةرئنئث سول كةزةثدةردئث وزئندة حاتقا ءتذسئپ، ودان كةيئن دة جالعاسئن تابؤئندا جانة شاكئرتتةرئنئث قاجئرلئ ةثبةكتةرئ مةن اتقارعان قئزمةتتةرئندة. ءابؤ حانيفا ءوزئنئث كوزئ ءتئرئسئنئث وزئندة قئرئققا جؤئق مذجتاحيد عالئم ءارئ ءتورت مئثعا جؤئق شاكئرت تاربيةلةگةندئگئ تاريحي كئتاپتاردا كةلتئرئلگةن.

نةگئزئندة، مةملةكةتتةردئث رةسمي ءمازهاب ذستانئمدارئ قذقئقتئق بئرلئك پةن ءتارتئپتئ قامتاماسئز ةتؤگة باعئتتالعان شارا ةدئ ءارئ وزئندئك پايداسئن دا تيگئزدئ. ماسةلةن، قوعامدا قالئپتاسقان ادةت-عذرئپتاردئث بةلگئلئ ءبئر ءمازهابتئ قابئلداؤدا جاعئمدئ نةمةسة جاعئمسئز رول ويناعاندئعئ بةلگئلئ. ماؤةرةنناحر، حوراسان، ءذندئستان، باتئس تذركئستان جانة يسلام مةملةكةتئنئث قول استئنا وتكةن اراب ةمةس وزگة ذلتتاردئث حانافي ءمازهابئن وزدةرئنئث ادةت-عذرئپتارئ مةن قوعامدئق ومئرلةرئنة ساي كةلگةندئكتةن قابئلداعاندئقتارئ دا ابدةن مذمكئن.

حانافي ءمازهابئنئث اراب ةمةس ذلتتاردئث اراسئندا كةث تارالؤئنئث نةگئزگئ سةبةپتةرئنئث ءبئرئ - ءار ايماقتاعئ حالئقتئث ذلتتئق ةرةكشةلئكتةرئن ساقتاي وتئرئپ، مذسئلماندئقتئ ذستانؤعا ةرئك بةرؤئندة.

- قوجا احمةت ياسساؤي يمام اعزام ءمازهابئن ذستانعان با؟

- احمةت ياسساؤي بابامئزدئث قاي ءمازهابتئ ذستانعانئنا قاتئستئ ءارتذرلئ پئكئرلةر ايتئلعانئمةن، مةن ءوز باسئم يمام اعزام ءمازهابئن ذستانعان دةگةن پئكئردئ قولدايمئن. ويتكةنئ مذنئ قؤاتتايتئن ايعاقتار از ةمةس. ماسةلةن، حيكمةتتةرئنئث قازان باسپاسئندا حانافيلئكتئ ذستانعاندئعئنا قاتئستئ ولةث جولدارئ بار. سونئمةن قاتار ونئث ذستازئ ءجذسئپ حامادانيدئث دة حانافي ءمازهابئن ذستانعاندئعئنا قاتئستئ مالئمةتتةر بار. ءارئ جوعارئدا ايتئپ كةتكةنئمئزدةي، ساتذق بذعرا حان بيلئگئ كةزةثئنة باستاپ حانايفيلئك تذركئلةر اراسئندا كةث تارالا باستادئ. تذركئ حالئقتارئنئث يسلام ءدئنئن قابئلداپ، ومئرلئك سالتئنا اينالؤئ جولئندا زور ذلةس قوسقان، «پير-ي تذركئستان» اتانعان ياسساؤي بابامئزدئث يمام اعزام ءمازهابئن ذستانعاندئعئن ياسساؤي تانؤشئ عالئمدارئمئز دا ايتئپ ءجذر.

قورئتئندئلاي ايتار بولساق، قازئرگئ قالئپتاسقان ءدئني جاعدايدئث كذردةلئلئگئن ةل يگئلئگئنئث پايداسئ جولئندا شةشؤ ماقساتئندا يمام اعزام مةن حانافي ءمازهابئنئث ومئرشةث ذستانئمدارئن بارئنشا ؤاعئزداپ، ونئث عئلئمي ءارئ يدةولوگيالئق نةگئزدةرئن قالئپتاستئرؤئمئز قاجةت. وسئنئث ماثئزدئلئعئن ةسكةرگةن ذكئمةتئمئزدئث جاثا قابئلدانعان «ءدئني قئزمةت جانة ءدئني بئرلةستئكتةر تؤرالئ» زاثنئث كئرئسپةسئنة «حالئقتئث مادةنيةتئنئث دامؤئ مةن رؤحاني ومئرئندة حانافي باعئتئنداعئ يسلامنئث جانة پراأوسلاأتئق حريستياندئقتئث تاريحي رولئن تانيتئنئن» دةپ كورسةتؤئ وتة ورئندئ ءارئ تاريحي مانگة ية. ال بذنئث جذزةگة اسئرئلؤئ كوپتةگةن عئلئمي جوبالاردئ قاجةت ةتةدئ.

- اثگئمةثئزگة راقمةت!

سذحباتتاسقان

تورةعالي تاشةنوأ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى