اشارشئلئقتئ اشكةرةلةگةن تذثعئش تؤئندئ- سذراپئل
استانا. 28- مامئر. قازاقپارات - كةشةگئ ءوز باسئنان كةشكةن وقيعادان زارةسئ ابدةن كةتئپ تذر. قذداي مئقتاپ ساقتادئ، ايتةؤئر. سولاي بولئپ جذرمةسة. اؤدان ورتالئعئنان ةرتةلةتئپ شئققان. ذيگة جةتؤگة اسئق. (http://inform.kz/arb/article/2464011 باسئ )
جولدئث ةكئ جاعئنداعئ قالئث شي جاز شئققاننان بةرئ ءارقايسئسئ ءوز تذبئنة ءبئر-ءبئر قاراقشئ تئعئپ قويعانداي كورئنئپ جذرةتئن-دئ. سول سةبةپتئ مة، مئلتئعئن تاستامايدئ، جولعا شئعاردا شابدار اتتئث ايئلئن مئقتاپ تارتئپ الادئ. ونئث ذستئنة، كةيئنگئ كةزدة كئسئ ةتئن جةيتئندةر شئعئپتئ، «انة جةردة ولاي بوپتئ، مئنا جةردة بئلاي بوپتئ» دةگةن سؤئق ءسوز كوبةيئپ كةتتئ. كوميسسيا قذرامئندا ءجذرئپ، كورگةندةرئنة بذل ذرةي قوسئلعان سوث، نة سورئم. قايشانئث قازانعا سالئنعان جاس ءسابي جونئندة ايتقانئ تاعئ بار.
اؤئلعا بةتتةسئمةن-اق وسئ ويلار قامالاپ العان. سةنةتئنئ - مئلتئعئ مةن شابدار اتتئث الدئلئگئ عانا. اشتاردئ مذنئث ءوزئ ةمةس، استئنداعئ كذيلئ اتئ دا قئزئقتئرؤئ مذمكئن. جان-جاعئنا قاراپ، سئلاث اياثعا باسئپ كةلةدئ. ءشيدئث اراسئنان اثدا-ساندا بئرةؤلةر قاراث ةتة تذسكةندةي بولادئ. ونئسئ - قورئققانعا قوس كورئنةدئنئث كةرئ. دةگةنمةن سول ةلةستةردئث ءوزئ-اق مئلتئعئنا سان جارماستئردئ. بذعان دا ةتئ ذيرةنة باستادئ. ءذش-ءتورت جةردةن جول بويئ ءولئپ جاتقان ادامداردئ كةزدةستئردئ. العاشقئ ةكةؤئن اينالئپ ءوتئپ، قالعان ةكةؤئنئث قاسئنان جاناي وتة شئقتئ.
ورتا جولدا ةسكئ زيرات بار-دئ. «جولاؤشئنئ توناؤشئلار سول زيراتتئ پانالايدئ ةكةن» دةگةن ءسوزدئ دة ةستيتئن. زيرات جاققا ات ذستئنةن مذقيات قارادئ. ءتئرئ پةندة بايقالمايدئ. ارئرةكتة، الاثقالاؤ جةردةگئ جول شةتئندة عانا بئردةثة قاراثداعانداي بولدئ. ءبئراق جةرئنة جةتة الماي، بذرالئپ قذلاعان تاعئ ءبئر سورلئ شئعار دةپ جوبالادئ. شالقاسئنان جاتئر. شابدار اتتئث دا ولگةن ادامداردئث قاسئنان وتؤگة ةتئ ذيرةنئپ قالئپتئ. العاشقئداي اسا ذركئنشةكتةمةدئ. دةسة-داعئ، ولئكتئث اتئ ولئك قوي، اقئلجاننئث جذرةگئ سؤ ةتة قالدئ. ماناعئ قالعان تورتةؤ، ايتةؤئر، ءوزئ باسقارعان اؤئلدان ةمةس، بةيتانئس ادامدار، تةگئ بوسقئنداردان، اتكوشةكتةردةن بولؤ كةرةك. مئنا ادام دا سولاي بولعاي. بةت-اؤزئن ساقال-مذرت باسئپ كةتكةن. دةنةسئ ءئرئ ةكةن. ةگةر ءتئرئ بولسا، قولئنا تذسة كورمة، وندا بذل دذنيةمةن قوشتاسا بةرگةنئث. سذلق جاتئر، تةگئ ءولئپ قالسا كةرةك. اناداي جةرگة كونة تئماعئ كةتئپتئ. قذلاعان كةزدة باس كيئمنئث سولاي بولاتئنئ زاثدئ عوي. شابدار ات پئسقئرئنئپ، اينالئپ وتكئسئ كةلئپ ةدئ، اقئلجان وعان جئبةرمةدئ. سذلاپ جاتقان ادامنئث قاسئنان ةندئ وتة بةرگةندة، شابدار اتا كةپ جونةلسئن. اقئلجان توپ ةتئپ قذلاپ قالا جازدادئ. جةرگة ءتذسئرئپ العان شئلبئرئنا الگئ «ءولدئ» دةگةن ادامنئث تذرا كةپ ذمتئلعانئ. شابداردئث ؤاقئتئندا ذرئككةنئ مذنداي جاقسئ بولا ما. ذزاثقئراپ بارئپ ارتئنا قاراسا، سولبئرايعان كذيئ الگئ وزئنةن ءالئ كوز الماي قاراپ تذر ةكةن. اقئلجانعا تانئس ادام سياقتانئپ كةتتئ. بذلدئراعان كوزئن ءسذرتئپ قايتا قارادئ. اناربايعا ذقسايدئ. سذمدئق-اؤ، ول قايدان ءجذر بذل جاقتا؟ ءبئراق اشتئق قايدا ايدامايدئ. اشتئقتان با، الدة مئناؤ قيئن كةزةثدة ءوش العئسئ كةلئپ كذتكةن بة؟
ةسةبئنئث زالئمئن قاراشئ. ولگةن بولئپ جاتئپ، ابايسئزدا ءشاؤجايدان الماق بولعان عوي. شئلبئر قولئنا تيسة ءبئتتئ، مئلتئعئن موينئنان الئپ تا ذلگةرة المايدئ. قذداي ءبئر ساقتادئ، شابداردئث ذرئككةنئ قذتقاردئ بئلةم. تاقئمئ بوس ادام بولعاندا، توپ ةتة تذسةتئن ةدئ، جاستايئنان اتقا شاپقانئنئث پايداسئ.
اقئلجان مئلتئعئمةن الگئ سذمئرايدئ اتئپ كةتكئسئ كةلدئ، ءبئراق ونئث ارتئ قانداي بولادئ؟ تاعئ كوز سالدئ، انارباي ءيتتئث ءدال ءوزئ. سةندةي اپةرباقانداردئث الةگئنةن باستالعان زوبالاث، مئنة، نةگة اكةپ سوقتئ. اقئرئ «بايدئث بالاسئ اشتان ءولئپتئ دةمةكشئ، ءوزئث دة سازايئثدئ تارتئپ ءجذر ةكةنسئث عوي»، وزگة اؤداننان اش بولماساث، مذندا نةعئپ ءجذرسئث؟ قولئثا تذسكةنئمدة سةن مةنئ ايامايتئن ةدئث. ارام قانئثدئ موينئما الئپ قايتةم. ةگةر قاسئمدا نارعازئ كوكةم بولعاندا، مئنا قئلئعئث ءذشئن سةنئ ءتئرئ جئبةرتپةيتئن ةدئ. ونئث باتئلدئعئن ماعان بةرمةي، قور بولئپ ءجذرمئن عوي. كورئنگةندئ اياعان بئردةثةمئن. ءارئ مئناؤ بيلئك باسئندا جذرگةنئم دة قولبايلاؤ. اشتان ولگةن ادام مةن وق ءتيئپ ولگةن ادامدئ اجئراتؤ قيئن با؟ ةكئ ورتادا پالة بولئپ جذرةرسئث. دةگةنمةن «زارةسئن ءبئر الايئنشئ» دةپ، اقئلجان موينئنداعئ مئلتئعئن الئپ كةزةنگةن كذيئ شابداردئث باسئن كةيئن بذرئپ ةدئ، الگئ بيئك شيلةردئث اراسئنا زئپ بةرئپ جوق بولدئ. سول تايعانئثمةن كةت!
اكةسئن دة ءوستئپ ورتا جولدا بئرةؤ اثدئپ جذرمةسة نةعئلسئن. قازئر مئنگةن اتتئث ءوزئ جاؤئقتئراتئن بولئپ تذر عوي. اناربايدئث زالئمدئعئنداي زالئمدئق وزگةنئث ويئنا ول جولدا كةلمةس دةيسئث بة؟ ءبئر كذنگئ تئرلئك ءذشئن ارپالئس نة جاساتپاي ءجذر.
مذنئث ءبارئن ءذي ئشئنة ايتؤعا جانة قورئقتئ. ذرةيگة ذرةي قوسئلئپ، مذلدة بةرةكةلةرئ قاشئپ جذرةر. قايشاسئن دا، اناسئن دا قورقئتقاندا، جذرةگئن جارالاعاندا نة تذسةدئ. قالجئراعانئنئث سةبةبئ جالپئ اؤئرتپالئقتان دةپ ذققان شئعار ولار. سولاي-اق بولسئن. ونئث ذستئنة، سذلئنئث ءسذيئر قاؤئزئ شاشالدئرئپ، تاماعئنا تذرماسئ بار ما! ذشكئر نةمة ارئ قارئنعا كةتكةندة، ئشةكتئ ءبذلدئرئپ جذرمةسة جارادئ.
قذدايتورئنئث مةرت بولعانئن اناسئ ادام ولگةندةي ةتئپ ةستئرتتئ. اقئلجان كوزئنة جاس الدئ. ناعاشئسئنئث باعئ قايتپاسا جارار ةدئ. ال بالئق اؤلاپ جذرگةنئ - اقئلدئلئق. «زامانئث تذلكئ بولسا، تازئ بولئپ شال» دةگةن. بايگة جاراتئپ، باس قوساتئن، دؤمانداتئپ توي جاسايتئن زامان با قازئر. ةث باستئسئ - ءبئر قارئننئث قامئ عوي. جذتپةن جالعاسا كةلگةن مئناؤ 1932- جئلدئث اشتئعئ قانداي جامان بولئپ ءجذر. مالعا - جذت، ادامعا - اشتئق. بذدان اسقان زوبالاث بولا ما؟ انشةيئندة ةشكئسئ لاقتاسا، ءبئر-بئرئنة تذرا جذگئرةتئن اعايئن ةندئ ءبئر-بئرئنةن قاشئقتاپ بارادئ، قاتئگةز بولئپ بارادئ. قذلقئن قذرعئر بارئنةن ءامئرلئ ةكةن، ةث ذلكةن بيلئك ةندئ سونئث قولئندا.
- ءارئ ايداؤدا، ءارئ بوتةن ةلدة، مةنئث تذقئمئمنان تذك قالمادئ-اؤ، - دةپ زار يلةدئ قايشا. اقئلجاننئث دا قولقاسئ ءذزئلئپ كةتة جازدادئ. مئنا كذيدة تذقئمئ جونئندة ويلاؤعا شاماسئ كةلگةن پاراساتئنا باس ءيدئ. ال ءوزئ بولسا، قوسپانبةت اعاسئنئث قوس قئزئعئنئث كوز جذمؤئنا جول بةردئ. اؤدانئ وزگة دةگةندةي، ةكئ ورتادا وتة المايتئن مذحيت بار ما ةدئ؟ ئرگةلةرئن سونشاما اؤلاق سالئپ العانئ نةسئ؟ اكةسئنئث شئدامسئزدئق جاساؤئندا قيسئن بار. كةتكةنئ دذرئس بولعان.
قولئنان كةلسة، ءذش جارئلؤعا دايئن. «نارعازئ» دةپ - اناسئ، «تذقئمئم» دةپ - قايشاسئ، تؤعان اؤئلئم دةپ ءوز جذرةگئ جذلمالايدئ. اؤئلنايلئق شاعئنداعئ قئزمةت وزگةگة پايعامباردئث بيئگئندةي كورئنةر. مذنئ تذقئم-تذياعئمةن اق ماي قذسئپ وتئر دةپ ويلايتئن شئعار. سذلئنئث قاؤئزئنا شاشالئپ، جول اثدئعان قاراقشئنئث قارماعئنا تذسة جازداعانئن كئم ءبئلسئن. اؤئلنايدان ارتئق بذل كذننئث اؤئرتپالئعئنا ارقاسئن توسقاندار بار دةيسئث بة؟ جيئرما جاسئندا قاتپاعان توپشئسئ مذنداي ءزئلدئ ءذزئلئپ كةتپةي، قالاي كوتةرئپ ءجذر ةكةن. اؤئلدئث سالماعئنئث ءوزئ مذنداي، اؤداننئث سالماعئ، وبلئستئث سالماعئ قانداي دةسةثشئ! كوز الدئنا شودئر مةن ءجذسئپ كةلدئ. شودئردئ ءجيئ كورةدئ، جةزدةسئنةن بئلتئرعئ قئستان بةرئ حابار جوق. اجئراسقاندارئنا ءبئر جئل تولماسا دا، مئناؤ سذراپئل ؤاقئت اتام زامانداي بولئپ، ءوزئ سونشا قالاي الئس كورئنةدئ؟ قئزئققا تولئ كةزدة ؤاقئتتئث دا اياعئنا جةل ءبئتئپ، تةز ءوتؤشئ ةدئ، اؤئرلئق اياققا ءزئل قارا باتپان بايلاعانداي جئلجئتپاي تذر عوي. ةگئننئث پئسؤئنة از-اق قالعان مةزگئلدئث ءوزئ قانداي قاشئق كورئنةدئ. ونئث ءالئ قانشا ءومئردئ جالمارئ بةلگئسئز.
شودئردئث بذگئنگئ كةيپئ اؤداننئث ايناسئنداي. شاشئ كادئمگئ سةكسةندةگئ قارتتئث شاشئنداي اق سةلةؤ بولئپ كةتكةن. ونئث بةتئندةگئ اجئمنةن مئناؤ الاتاؤدئث ساي-سالاسئنئث سانئ از شئعار. وزگة اؤداننان گورئ، بذل اؤداندا اشتئققا ذرئنعاندار سالئستئرمالئ تذردة عانا از. ايتپةسة توتةنشة كوميسسيا قذرعئزئپ، جاعالاي جاردةم كورسةتكئزة مة؟ كةلئمسةكتةر، بوسقئندار ءولئمدئ كوبةيتئپ جئبةرگةن. ولار دا ادام عوي. قايئرئم كورگةن ءبئر قايئرشئنئث ءسوزئ مئث قايئرشئنئ شاقئرادئ. ءار-ءار اؤئلدان، اؤداننئث ورتالئعئنان اشتئرعان ذلةسپة قارا كوجةنئث ءوزئ اشتاردئ قارا شئبئنداي قاپتاتئپ جئبةردئ ةمةس پة. ةندئ ءتئپتئ جاثا نذسقاؤ بولدئ. ةلگة، جةرگة، اؤدانعا بولمةي، اش اتاؤلئعا قول ذشئن بةرؤ كةرةك. شودئر ونسئز دا نارتاؤةكةلگة باسئپ، ةكئ كامبان3-نئ تاراتتئرئپ جئبةرگةن. سول ءذشئن ة ز ن ك أ د-سئ ذستئنةن ارئز بةرگةن. الدئمةن اشتئقپةن كذرةسةم، ارئزعا جاؤاپ سوسئن دةپ جذرگةندة قذداي وثداپ، كةثشئلئك كةلدئ. اش اتاؤلئعا كومةكتةسؤ جةنئندة نذسقاؤ ءتذستئ. ن ز-نئث ورنئ ةندئ تابئلادئ.
اقگأاردياشئلارمةن كذرةس، تاپ جاؤلارئمةن كذرةس، ءئرئ بايلارمةن كذرةس، وتئرئقشئلئق ءذشئن كذرةس، ساؤاتسئزدئقپةن كذرةس، كولحوزداستئرؤ ءذشئن كذرةس، ةندئ اشتئققا قارسئ كذرةس، كذرةستةن كذرةس، ءتئپتئ كوز اشا الماي قويدئ عوي تةگئ. شودئردئث شاشئ اعارماعاندا، كئمنئث شاشئ اعارادئ؟ بارئنةن دة ءوتئپ كةتكةنئ - وسئ اشتئق. ةرتةثئمئز ءذشئن كذرةسةمئز دةپ، سول ةرتةثئمئزدئ جاسايتئن ادامداردان ايئرئلئپ قالساق، ول كذرةستة نة ءمان بار؟ كذرةسؤ ءذشئن عانا كذرةسة بةرمةي، رةأوليؤسيا كذندةرئندة توككةن قاننئث وتةؤئ بولماؤشئ ما ةدئ. بولاتئن ؤاقئت تا جةتكةن جوق پا! سول ءذشئن كذرةسؤ كةرةك قوي. مئناؤ اشتئق دةگةن پالة كذرةسئمئزدئث ناتيجةسئ مة، جوق الدة كذرةسةمئز دةپ ءجذرئپ، الدئ-ارتئمئزدئ ويلاي الماي جئعئلعان جارئمئز با؟ كذرةس مذراتئ - جئعؤ، جئعئلؤ ةمةس. ال اشارشئلئققا ذشئراؤدان ارتئق وماقاسا جئعئلؤ بولا ما؟ قئرقا شالئپ، گذرس ةتكئزئپ قذلاتايئن دةپ تذرعان وسئناؤ قيئن ساتتةن قالاي شئعؤ كةرةك. ونئ قارتايتقان وسئ اق شاشتئث ءاربئر تالئندا اؤئرتپالئقتئث ءئزئ جاتئر.
قامباداعئ استئقتئ تاراتئپ جئبةرؤئندة دة ذلكةن سئر بار. جةيتئن، سةبةتئن ادام قالماسا، ول استئق كئمگة كةرةك. ةرتةث ونئ كئم ةگئپ، كئم قايتا استئق ةتئپ وسئرةدئ؟ اندا-ساندا «نارعازئلاردان حابار بار ما؟» دةپ سذراؤشئ ةدئ شودئر، قازئر ودان دا قالدئ. مذرنئنا سؤ جةتپةي ءجذر.
- قايشانئ قارايتئپ الامئز-اؤ، - دةدئ ءبئر كذنئ. - مةنئث بايقاؤئمدا، ول - پةداگوگ بوپ تؤعان ادام. اؤئلداعئ مةكتةپتةردئث ءبارئ بيئلشا جابئلدئ. دةتدومعا كةلسة، قانداي جاقسئ بولار ةدئ.
- بارسئن، وندا الئثئز. - بذل ادامعا قارسئ پئكئر ايتؤدئ كذنا سانايتئن اقئلجان شئن ئقئلاسئن ءبئلدئردئ.
- جاثا قوسئلعان ةكةؤئثدئ اجئراتئپ...
- ءئس مذددةسئ تالاپ ةتسة، شئدايمئز دا.
- دةتدومداردا بالالار ورئسشا بئلمةيدئ، تاربيةشئلةر قازاقشا بئلمةيدئ. مئنة، قيئندئق قايدا! - دةدئ شودئر. - «ءار دةتدومدا قازاق تاربيةشئلةرئ بولسئن» دةگةن نذسقاؤ بةردئ. قايدان تابادئ؟ ولاردئ تابؤدان گورئ، رايكومنئث سةكرةتارئن تابؤ وثاي بولار قازئر.
- مةن شئنئمدئ ايتئپ تذرمئن، شودئر اعا.
- جانئمدئ جةپ جذرگةن تاعئ ءبئر جاي - قازاق بالالارئنئث كوبئ أانيا، ماكسيم، پةتيا، ساشا، أةرا، تانيا، تامارا بوپ كةتكةن. نة وت حوروشةي جيزني، كونةچنو. ةرتةث جاقسئ كذن دة كةلةر. سوندا بئرةؤ بولماسا، بئرةؤ اؤداننئث حاتشئسئ ورئس بولعان سوث، ءبارئن ورئس قئپ جئبةرگةن عوي دةمةي مة؟ بذل قازاق حالقئنئث الدئندا مةن ءذشئن وتةلمةس قئلمئس بولادئ. ءار ادامنئث بذگئنگئ تئرلئگئ ءذشئن كذرةسؤمةن بئرگة ءار جاعئن دا ويلاؤئمئز كةرةك؟
بةلوزةروأتئث بذل پئكئرلةرئن ةستئگةندة، قايشا قاتتئ تةبئرةندئ. «ءوزئث قالاي قارايسئث؟» - دةپ اقئلجانعا قارادئ.
- مةنئث ايتقانئم - ايتقان. ءوزئثنئث ورنئثدئ اؤئستئراتئن بئرةؤ تابئلعانشا بارساث - بار، ءتئپتئ شودئردئث كوثئلئ ءذشئن.
فةودور افاناسةأيچ ءتذننئث ءبئر ؤاعئنا دةيئن كةثسةدةن كةتة المادئ. كةروسين شامنئث جارئعئمةن ذزاق وتئردئ. بذل شام جالعئز وسئ رايكومدا عانا بار. سارقاندتئث سارقئراعان سؤئ ءبئر جاعئنان قذلاق تذندئرعانمةن، ءبئر جاعئنان، ءبئرتذرلئ كوثئل جذمسارتاتئن سةكئلدئ. اندا-اندا الئستان قئرعاؤئلدئث تذنگئ شاقئرعانئ ةستئلةدئ. نة دة بولسا تاؤ جاقتا، قالئث اعاش اراسئندا ءجذر-اؤ، سورلئ. اشتاردئث اثدؤئنان امان قالعاندئعئن ءبئلدئرئپ، «ءتئرئمئن، ءتئرئمئن» دةپ تذرعانئ شئعار. بذگئن ءتئرئسئث، ةرتةث بئرةؤ تذزاق قذرسا قايتةسئث؟ ونئث جالعئز-جارئم شئققان ءذنئن سؤدئث ارقئراعان گذرئلئ كومئپ-كومئپ جئبةرگةندةي بولادئ. مذلگئگةن قاراثعئلئقتئ تذرئپ تاستاپ تذرعان - وسئ ةكئ ءذن. بئرئندة ادةمئلئك، جذمساقتئق، بةيكذنالئك بولسا، بئرئندة ورلئك، وكتةمدئك، دذلةي كذش بار سةكئلدئ. سول دذلةيلئگئمةن سازدئ، سئلقئم ءذندئ تذنشئقتئرئپ-تذنشئقتئرئپ جئبةرةدئ.
ءوز ءذنئ دة وسئ قئرعاؤئل ذنئندةي ايقئن شئققانمةن، اناؤ سؤ سارئلئنداي دذلةي ءبئر گذرئل باسئپ جئبةرسة قايتةدئ، ةستئرتپةي جذرسة، نة ئستةيسئث؟ الدئنداعئ مالئمةتكة كوزئ تذسكةندة، جذرةگئ تاعئ زؤ ةتة قالدئ. جوق، بذدان ءارئ ءذنسئز قالؤعا بولمايدئ، جازؤئ كةرةك. ةث بولماسا ءوزئنئث ارئ الدئندا اقتالاتئنداي، كوثئلگة مةدةؤ تذتارلئق بئردةثة بولؤئ كةرةك. اؤئلدئق سوأةتتةردئث جئبةرگةن دةرةكتةرئ بويئنشا، مالئنئث وننان ءبئرئ، ادامداردئث جارتئسئ عانا قالعان. مئناؤ سذمدئق! استئق پئسكةنگة دةيئن ءالئ تالايدئ كور كذتئپ تذرعان شئعار. كةنةؤئ كةتكةن حالئقتئ كورسةتكةن جاردةمنئث دة قذتقارار ءتذرئ جوق. كةشئگئپ قالدئق، كةشئرگئسئز قاتة جئبةردئك. اپات وتكةننةن كةيئن ايعايلاعاننان نة پايدا، الدئن الؤ كةرةك ةدئ. تولقئپ كةلگةن ويلار قاعازعا تذسةردة بئتئراپ قاشا بةردئ. ءئرئثئ ابدةن كةرنةپ، جارئلعالئ جذرگةن كوثئلدئث قاندئ سورپاسئنئث اؤزئن اشقان بذگئنگئ كوشةدةگئ كورئنئس ةدئ. كادئمگئ بورةنةدةي قاتار-قاتار ءتئزئپ تاستاعان ولئكتةر. ونئ جيناؤشئلار بةلوزةروأتئ كةس-كةستةپ جئبةرمةي:
- مئنانئ ءوز كوزئثئزبةن كورئثئز، بذل پالةدةن ةندئ قذتقارئثئز. بذدان ءارئ جذمئس ئستةؤگة ءداتئمئز شئدامايدئ. ارالارئنان سذزةكتةن ولگةندةر شئقتئ، - دةدئ. - ةندئ اشتئققا قوسا ئندةت قاپتايدئ.
فةودور افاناسةأيچتئث كوزئ الاقانداي بولعان. دةرةؤ اؤداندئق دةنساؤلئق ساقتاؤ بولئمئنة حابار سالعاندا، ول دةرةك راستالدئ. ساسؤلئ ةكةندئكتةرئن ايتتئ. ءبئر-بئرئمةن ذشتاسا كةلگةن ناؤبةت. الدئمةن - جذت، سوسئن - اشتئق، ةندئ مئنة - ئندةت. شئنجئردئث شئرشئعئنداي ءبئر-بئرئمةن جالعاسئپ جاتئر. ءبارئنئث توركئنئ ءبئر، كئنالئ...
ءذش-ءتورت بةت قاعازدئ جئرتئپ تاستادئ. «قازاقستان ولكةلئك پارتيا كوميتةتئنة. ونئث ءبئرئنشئ سةكرةتارئ ف.ي.گولوششةكين جولداسقا...» دةپ باستايدئ دا، جئرتادئ. قالاي باستاسا ةكةن؟ بئرةؤ قولئنان شاپ بةرئپ ذستاعانداي قايتا-قايتا تذتئعئپ وتئر. الدئنداعئ مالئمةتتةر «جاز، جاز» دةيدئ. ماناعئ كوشةدة كورگةن كورئنئس «ةندئ قاشان» دةپ ةكئ وكپةسئن قئسادئ. ءتئپتئ ولئكتةر «ءوزئمئز قول قويامئز» دةپ اتئپ-اتئپ تذرعانداي. شوشئنعاننان باسئن كوتةرئپ الئپ ةدئ، بولمةدة جالعئز ءوزئ ةكةن. قئرعاؤئل ءذنئ الئستان قوثئراؤلاپ ةستئلدئ. ونئث داؤسئ انئق. مذنئث داؤسئ نةگة شئقپايدئ. وزةننئث سارئلئ كةلدئ قذلاققا. بذل دا انئق. كذندئز بايقاماي ما، الدة تذندة سؤ سارئلئ، شئنئمةن، كذشةية مة؟ ولگةندةر وسيةتئن ايتقئزباي قوياتئن ةمةس. ول كةثسة تئلئمةن جازؤعا ءتئپتئ كةلمةيدئ، ول جاعئنا شودئردئث توسةلگةنئ بار ةدئ. اششئ كذيئندة جازؤ كئبئرتئكتةتئپ، ءوزئنئث زارةسئن الئپ وتئر. مئنا كذيئندة حاتقا قول قويعان ادامنئث اقئلئ دذرئس پا دةپ كذمان كةلتئرؤئ مذمكئن. ءارئ ءوزئ رايكومنئث ءبئرئنشئ حاتشئسئ بولسا.
فةودور افاناسةأيچ ئزا بوپ كةتتئ. بئلاي تارتساث - وگئز ولةدئ، بئلاي تارتساث - اربا سئنادئ. ءبارئ - ءبئر شئعئن. ءبارئ - ءبئر قذلايتئن قذز. سياعا مالئنعان قالامئن لاقتئرئپ كةپ جئبةردئ. ستولدئث ذستئنة نايزاداي قادالئپ، ءدئر-ءدئر ةتئپ تذرا قالدئ. مذنئ كذتپةگةن شودئر مئرس ةتئپ كذلدئ. ادةيئ قادايئن دةپ لاقتئرسا عوي، مذنداي شانشئلماس ةدئ. شاشئراعان سيا ستولدئث ءذستئن بئلعادئ. الئستاؤ جاتقان، جازايئن دةپ وتئرعان قاعازئنا دا ءتيدئ. ءبئر بةت تاعئ كورزيناعا لاقتئرئلدئ. دئرئلدةپ تذرعان قالامدئ سؤئرئپ الدئ. سيئردئث باشايئنداي ايئرئلا كئرگةن قالامذش تارتئپ العاندا قايتا بئرئكتئ. ياعني جازؤعا جارايدئ. كةرنةگةن ئزا كةمةرئنة تذسكةندةي. ال تالايدان جانئن قيناعان ويلار قاعازعا تئزئلگةندة، مذمكئن، اؤزئ جارئلعان قاندئ شيقانداي سولقئلداتقانئ باسئلار.
فةودور افاناسةأيچ تازا بةت قاعازدئ الدئنا قايتا الئپ، جاثا لاقتئرعان قالامدئ سياعا قايتا مالدئ. قئرعاؤئلدئث تذنئق ءذنئ تاعئ ةستئلدئ.
«قازاقستان ولكةلئك
پارتيا كوميتةتئنئث
ءبئرئنشئ سةكرةتارئ
گولوششةكين جولداسقا!
قادئرلئ فيليپپ يسايةأيچ!
اششئ دا بولسا كوز كورگةن شئندئقتئ بايان ةتؤدئ بولشةأيكتئك پارئزئم دةپ سانايمئن. مةن سوناؤ ازامات سوعئسئنان باستاپ، وسئ جةتئسؤ وثئرئندة سوأةت وكئمةتئنئث ورناؤئنا، سوسياليزم جةثئسئنئث ءورئس الؤئنا تئكةلةي كؤا بولئپ كةلة جاتقان اداممئن.
پارتيا قايدا جئبةرسة، سوندا ايانباي قئزمةت ئستةپ ءجذرمئن. ءوزئمدئ لةنين يدةيالارئنئث جذزةگة اسؤئ جولئنداعئ كذرةسكةرمئن دةپ سانايمئن. كذرةس قيئندئقسئز بولمايدئ، ارينة. ونئث بذرالاثئ دا كوپ. ءبئراق قاتةگة ذرئندئراتئن بذرالاثعا تذسپةؤ كةرةك ةدئ. سول بذرالاث - مئنا اشتئق. اشتئقتئ قولدان جاساعانئمئزدئ اشئق ايتقئم كةلةدئ. بذل قاسئرةتكة ذشئراعان - قازاقتار. مةن جاستايئمنان قازاق اراسئندا ءوسئپ، ولارمةن ةتةنة ارالاسقان، ولاردئث مئنةز-قذلقئن، ءومئر سالتئن، ءداستذرئن ابدةن ءبئلئپ وسكةن اداممئن. بذلاردئث تئرشئلئك كوزئ - مال. ال سول مالدئ كوللةكتيأتةندئرؤدئ تةز اياقتايمئز دةپ، سئپئرئپ العانئمئز قاتةنئث ةث سوراقئسئ بولدئ. ياعني وكئمةت اتئنان ولاردئ تئرشئلئك كوزئنةن ايئردئق. ةل جاعدايئن بئلةتئن بئزدةردئث پئكئرئمئزگة ةشكئم قذلاق اسقان جوق. ءيا كوللةكتيأتةندئرؤ، ءيا پارتبيلةت! ماسةلة، مئنة، وسئلاي قويئلدئ. ءوزئثئزدئث اتئثئزدان دةپ ايتئلعان ءزئلدئ نذسقاؤلاردئ ءذستئ-ذستئنة الئپ جاتتئق. «اسئرا سئلتةؤ بولماسئن، ايئر تذياق قالماسئن». جةرگئلئكتئ جةرلةردة وسئنداي كةلةمةجگة ذشئرادئق. مةنئث وسئ ناؤقاننئث باسئندا ءوز پئكئرئمدئ بئلدئرگةن حاتئم سئزگة جةتتئ مة، جةتپةدئ مة، ول جاعئ ءالئ بةيمالئم. سونداعئ كذدئكتةرئمنئث ءبارئ قازئر تذپ-تؤرا كةلئپ وتئر. ول ايتقاندارئم ساؤةگةيلئك ةمةس ةدئ، ءومئر شئندئعئنان تذيگةندةرئم بولاتئن.
اسئعئستئقتئث اقئرئ اپاتقا اكةپ سوقتئ. مالسئز ةل اشارشئلئقتئث تئرناعئنا بئردةن ءئلئندئ. سئزدةردةن جاسئرا المايمئن، وتئرئك مالئمةت بةرؤ - ولئممةن تةث. شئندئقتئ ايتايئن، پارتيانئث الدئندا ءجذزئم قارا بولماسئن. ورتاققا تذسكةن مالدئ باعؤ جذيةسئ ءالئ جوق ةدئ، حالئق وعان ءازئر ةمةس-تئ. وزئمنةن كةتتئث، «كذل بولماساث، بذل بول» دةپ قارادئ. مذنئث ءوزئ شارؤانئث عاسئرلار بويئ قالئپتاسقان پسيحولوگياسئ ةدئ. ذلكةن قاتة سونئ ةسكةرمةؤدة بولدئ.
شاما كةلمةيتئن ءجونسئز سالئقتارعا نةگة باردئق؟ ول شارؤالاردئ مذلدة تذرالاتتئ. اؤةلئ وبلئستان كةلگةن ءبئر وكئل وسئدان ءبئر جئل بذرئن «ءجذننئث جوسپارئن ورئنداماعانسئثدار» دةپ قئستا قوي قئرئقتئردئ. كوپة-كورئنةؤ مالدئ قئرئپ سالدئ. ونئ كةش ءبئلئپ قالعانئما وكئنةم، مةن ول وكئلدئ ايداپ شئقتئم. مذلدة استئق ةكپةيتئن اؤئلعا استئق سالئعئ نةگة سالئنادئ؟ ازئن-اؤلاق قالعان مالئن سول سالئقتئ وتةؤ ءذشئن ايئرباستاپ جئبةرگةندةر دة از بولعان جوق. كذن كورةتئن تذكتةرئ قالمادئ. ال ورتاققا تذسكةن مال ةكئ ورتادا يةسئز قالدئ. وعان جذت كةلئپ كيلئكتئ، جذتتان - اشارشئلئق. قانداي قاسئرةتتئث كؤاسئ بولئپ وتئرمئز.
مذمكئن، سةنبةسسئزدةر، بذكئل ءبئر اؤئلدان ءبئر ءتئرئ جان قالماعان جاعدايلارعا ءجيئ كةزدةستئك. كةيبئر اؤلةتتةردةن اؤةلئ تذقئم قالمادئ. قوعامدئ دامئتاتئن ةث باستئ رةزةرأ - ادامداردان ايئرئلدئق. قولعا العان شارامئز وتة كةش، ونئث كومةگئ شامالئ بولدئ. اتام زاماننان كةلة جاتقان «اؤرؤدئث الدئن ال» دةگةن قاعيدانئ ساقتاؤعا مذمكئندئك بةرمةدئثئزدةر.
مةن ءوزئم ئستةيتئن ءبئر اؤدانداعئ جاعدايدئ عانا ايتئپ وتئرمئن. مذمكئن، باسقا جةرلةردة ولاي بولماعان شئعار. ءبئراق اش بوسقئنداردئث گةوگرافياسئ ماعان وتة كةث كورئندئ. سوعان قاراعاندا، مةن بذل اپاتتئ جاثا قذرئلئستئث، سوسياليزمنئث بةدةلئن تذسئرگةن قايعئلئ وقيعا دةپ بئلةمئن.
دةرةؤ، دةرةؤ شذعئل شارا كةرةك. بئرئنشئدةن، استئق پئسكةنگة دةيئن ةلدئ تويئندئرماسا بولمايدئ. ول ءذشئن جةرگئلئكتئ جةردئث قولئن بايلاماثئزدار. ءبئر قويمانئ اشؤ ءذشئن، ءبئر توننا استئق بوساتؤ ءذشئن قانشاما كةلئسئم، نذسقاؤ كةرةك. ادامدار قئرئلئپ بئتكةننةن كةيئنگئ رذقساتتئث قذنئ ءبئر تيئن.
ةكئنشئدةن، ةل ةسئن جيناسئمةن شارؤالاردئث قولئنا مال تيگئزؤ قاجةت دةپ ةسةپتةيمئن. وسئرة العانئنشا ءوسئرسئن. بذل تذستا دا جةرگئلئكتئ جةرگة ينيسياتيأا بةرگةن ءجون. ءبئراق اشئپ ايتار جاي - سئرتتان اكةلمةسة، وزئمئزدة ذلةستئرةتئن مال قالعان جوق. وزگةنئ بئلمةيمئن، ءبئزدئث اؤدانعا بذل جونئندة ذلكةن كومةك كةرةك.
ذشئنشئدةن، ئندةتكة قارسئ رةسپؤبليكا بويئنشا ذلكةن كذرةس جاريالاؤ دذرئس بولار ةدئ. بذل ءبئزدئث ءوز قولئمئزدان كةلمةيدئ. دارئگةر دةگةنئث قاسقالداقتئث قانئنداي قئمبات. اسا ءبئر شذعئل شارا قولدانباساق، قالعان ادامداردئث ءوزئن ئندةتتئث اؤزئنا توسؤئمئز مذمكئن. مذنئ ءتئپتئ كةزةكتةن تئس ماسةلة دةپ قاراعان ءجون. توتةنشة وقيعا.
تورتئنشئدةن، قازاق اؤئلدارئنا، تازا قازاق كولحوزدارئنا ةگئن ةگؤدئ، ءشوپ شابؤدئ، جيناؤدئ ذيرةتةتئن ماماندئ كئم دايارلايدئ؟ ولاردئ ورتالئقتا وقئتئپ، دةرةؤ دايارلاعان ءجون بولار ةدئ. ومئردةن كورگةنئمدئ ايتايئن. ءبئزدئث اؤدان - قازاق، ورئسئ ارالاس اؤدان. جةر ةمگةن ورئستارعا اشارشئلئقتئث ءتئسئ اسا باتا قويعان جوق، استئعئ بار، كارتوبئ بار، ولار ءئلدالداعا جارادئ. ةرتةرةك ءشوپ جيناپ الئپ، مالدارئن دا نةگئزئنةن امان ساقتاپ قالدئ. ياعني قالئپتاسقان ءومئر سالتئ ذلكةن رول اتقاردئ. اشارشئلئق اپاتئ كةلگةنشة ءبئز قازاقتاردئ ونداي ماشئققا ذيرةتة العان جوقپئز. ءتئپتئ كةزئندة ورئس شونجارلارئندا جالدا بولعان قازاقتاردئث قئر قازاعئنان جاعدايئ الدةقايدا دذرئس بولدئ. ءبئراق جالپئ كةلگةن اپات ولاردئ دا السئرةتئپ كةتتئ.
بةسئنشئدةن، بوسئپ كةتكةندةردئ تؤعان جةرئنة قايئرؤدئث امالئن ويلاسا. ولاردئث ءبارئ بئردةي قئرئلا قويعان جوق شئعار. وسئعان ئنتالاندئراتئن شارالار كومپلةكسئ جاسالسا، نذر ذستئنة نذر. ايتالئق، كةلة سالئسئمةن، مال بةرؤ، كولحوزعا كئر دةپ زورلاماؤ، الئم-سالئقتان بوساتؤ، تةگئنة قاراپ قؤعئنعا سالماؤ. جاسئراتئنئ جوق، كوپ قازاقتار اشارشئلئقتان بذرئن ءئرئ بايلاردئ تاركئلةؤ كةزئندة، كولحوزعا بئرئگؤگة زورلاؤ كةزئندة وزگة جةرلةرگة اؤئپ كةتتئ. سولاردئث قايتؤئنا دا قازئر جاعداي جاساؤ اسا ءبئر ادئلدئك بولار ةدئ. قازاقتاردئث اتامةكةندئ قيماؤ سةزئمئ ةرةكشة. ونئ پايدالانؤ كةرةك. اشارشئلئق جذرتتئث ءبارئن الةؤمةتتئك جاعئنان «تةثةستئرةدئ». ةندئ باي تذقئمئ دةپ قؤدالاؤدئ دا قويعان ءجون سةكئلدئ. ءبئرئن-ءبئرئ كورسةتؤ جاعئنان قازاقتار وتة بةلسةندئ بولدئ. ءتئپتئ ورتاشالاردئث ءوزئ سول كورسةتؤدةن باي قاتارئنا جاتقئزئلدئ. ءسويتئپ، حالئقتئث ةداؤئر بولئگئن سوسياليزمنةن ذركئتئپ الدئق.
اشارشئلئقتئث اششئ ساباعئ وسئنداي ويلاردئ دا تئقپالايدئ. «سةن قايدا بولعانسئث، كوكتةن تذستئث بة» دةرمئز. مةن كوكتةن تذسكةن جوقپئن، ءار قئزمةتتة ءجذرئپ، وسئ وقيعالاردئث تئكةلةي كؤاسئ بولدئم، ونئ جذزةگة اسئرئستئم، اسئرا سئلتةؤگة دة اتسالئستئم، ءبئراق ءوز ةركئممةن ةمةس، پارتيا اتئنان ايتئلئپ جاتقان سوث، امالسئزدان سوعان باردئق. سول ءذشئن ءوزئمدئ ايئپكةر سانايمئن. ارينة، ءوز باسئما قاتةر تونسة دة، بذلقئنئپ شئعؤئم كةرةك ةدئ، قورئقتئم. مئناؤ اشتئق اسئرةسة قازاق حالقئن قاتتئ قاؤساتتئ. تاعئ قايتالايمئن، مةن ءوزئمدئ دة كئنالئ سانايمئن. سئرتتان كةلگةن سئزدةر تذرعاي (بذل ايتقانئم ءذشئن عافؤ ةتئثئز، پارتيا تاپسئرماسئمةن كةلدئثئز عوي)، ولكةنئث جاعدايئنا قانئق مئنا ءبئز سةكئلدئلةر دة ناؤقاننئث شئلاؤئندا كةتة بةردئ. مةن ءوز ايئبئمدئ ةشبئر كةمئتپةيمئن. ول بولشةأيكتئك ادالدئقپةن سئيئسپايدئ. وسئ حاتتئ جازؤئمنئث ءوزئ دة سول ايئبئمدئ مويئنداؤدئث كؤاسئ بولسا كةرةك. ار الدئندا ارئلعئم كةلگةنئ شئعار.
بذگئنگئنئث زارئ ةرتةثگئنئث زاثئنا اينالئپ كةتپةسئن دةپ جازئپ وتئرمئن. اشارشئلئقتئث اپاتئ سذمدئق بولدئ. مذمكئن، جوعارئدا وتئرعاندارعا كوپ جاي كومةسكئ شئعار. مئنا بئزدةردئث كورگةنئمئزدئ ةشكئمنئث باسئنا بةرمةسئن. سوندئقتان دا وسئنداي اششئ سوزدةر شئعئپ وتئر. جوعارئدا كوتةرگةن ماسةلةلةرگة نازار اؤدارساثئزدار، مئث دا ءبئر راقمةت ايتار ةدئم.
بةلوزةروأ فةودور افاناسةأيچ، الئپ-قوسارئ جوق اششئ شئندئقتئ جازؤشئ ءيؤن، 1932- جئل.
(جالعاسئ بار)
اأتور: كاكئمجان قازئبايةأ