نذراتادا قازاق رؤحئ اسقاقتاعان كذن

 استانا. 23 - مامئر. قازاقپارات -  وزبةكستاندا «سةيئتقذل اؤلية-ايتةكة بي» كةسةنة-كةشةنئنئث اشئلؤ سالتاناتئ ءوتتئ.

نذراتادا قازاق رؤحئ اسقاقتاعان كذن

قازاق دةگةن تةكتئ جذرتتئث تذلپارئنئث تذياعئ تيمةگةن جةر كةمدة-كةم-اؤ، ءسئرا. ومبئ مةن ورئنبوردئ، بايان-ولگةي مةن ءذرئمجئنئ بئلاي قويعاندا ةؤروپانئث ءبئراز ةلدةرئندة قانداستارئمئز بار. وثتذستئگئمئزدةگئ كورشئلةس وزبةك جةرئندة دة 1 ميلليوننان استام قازاق ءومئر سذرةدئ. وسئ ةلدة كةزئندة ءذش ءجذزدئث باسئن قوسؤعا ذيئتقئ بولئپ، قازاق حالقئنئث بولاشاعئ ءذشئن باسئن بايگةگة تئككةن كةمةثگةر ذلدارئ تولة بي الئبةك ذلئ مةن ايتةكة بي بايبةك ذلئ  سونداي-اق سامارقاندئ تذلةتكةن جاؤجذرةك قازاق  ذلئ جالاثتوس باھادذر بابالارئمئز ماثگئ قونئس تاپقان.

جؤئردا قازاقتئث ءذش ءبيئنئث ءبئرئ، تاريحتا اتئن ماثگئ جازئپ قالدئرعان ايتةكة بي جةرلةنگةن نذراتا قالاسئندا «سةيئتقذل اؤلية-ايتةكة بي» كةسةنة-كةشةنئنئث اشئلؤ سالتاناتئ ءوتتئ. بئزگة دة ةل رؤحئن اسقاقتاتقان وسئ جيئنعا قاتئسؤدئث ءساتئ ءتذستئ.  زةرتتةؤشئلةردئث ايتؤئنشا، 1644-1700 - جئلدار ارالئعئندا ءومئر سذرگةن بي تؤرالئ ةل اؤزئندا نةشةتذرلئ اثئزدار مةن دةرةكتةر جةتةرلئك. ةندةشة، كةزئندة ةلدئث جارقئن بولاشاعئ ءذشئن ايانباي ةثبةك ةتكةن تذلعالاردئ ذرپاعئنئث ئزدةؤئ، قذرمةت تذتؤئ-زاثدئلئق.

مامئراجاي مامئردئث ءذشئنشئ اپتاسئندا ماثعئستاؤ، اقتوبة، اتئراؤ، قئزئلوردا جانة وثتذستئك قازاقستان وبلئستارئنئث زيالئ قاؤئم وكئلدةرئ مةن ايتةكة ءبيدئث ذرپاقتارئنان قذرالعان دةلةگاتسيا شئمكةنت شاھارئندا باس قوسئپ، بابالارئمئز ءومئر سذرگةن وزبةكستان مةملةكةتئنة جول تارتتئ. سارئ اعاش اؤدانئندا ورنالاسقان كةدةن بةكةتئنةن ءوتئپ، ارنايئ دايئندالعان كولئكتةرگة مئنگةن ولار الدئمةن وزبةكستاننئث ةث كورئكتئ، تاريحي ةسكةركئشتةرگة باي شاھارلارئنئث ءبئرئ سامارقانعا كةلدئ. ساؤلةتتئ قالانئ ارالاپ، ذلئقبةك مةدرةسةسئ مةن ءامئر-تةمئر مذراجايئن تاماشالاعان توپ قازاقتئث داثقتئ قولباسشئسئ، سامارقان بيلةؤشئسئ جالاثتوس باھادذر سةيئتقذل ذلئنئث زيراتئنا بارئپ، باتئر بابانئث رؤحئنا قذران باعئشتادئ. ونئث قازاق تاريحئنداعئ وشپةس ةرلئگئ مةن ورنئ تؤرالئ اثگئمةلةر، تاريحي ةستةلئكتةر ايتئلدئ. جالاثتوستةي الئپ تذلعا تذرعئزعان قالادا ءبئر كذن ايالداعان سوث، تاث قئلاث بةرة ناؤاي وبلئسئن بةتكة الدئق. باعئتئمئز-ايتةكة بي بابا ماثگئ قونئس تاپقان نذراتا قالاسئ.

نذراتاداعئ سالتاناتتئ شاراعا جيئلعان جذرتشئلئقتئث قاراسئ كوپ بولدئ. قازاقستاننئث وزبةكستانداعئ ةلشئلئگئ مةن وسئ ةلدةگئ قازاق مادةني ورتالئعئنئث باستاماسئنا قازاقتئث قالتالئ ازاماتتارئ قولداؤ كورسةتئپ، ناتيجةسئندة ءسان-سالتاناتئ كةلئسكةن تاماشا كةسةنة-كةشةن ةل يگئلئگئنة بةرئلدئ. «سةيئتقذل اؤلية-ايتةكة بي» كةشةنئ تاريحي ماثئزئ بار بئرنةشة نئساننان تذرادئ. كةمةثگةر ءبيئمئز بةن ونئث باباسئ جاتقان كةسةنةنئث قذرئلئسئنا بذقارا مةن حورةزمنئث ساپالئ كئرپئشتةرئ قولدانئلعان. ساؤلةتئ كوزدئ اربار مذراجايدا ايتةكة ءبيدئث ةسكةرتكئشئ جانة كةمةثگةر تذلعا تؤرالئ تاريحي دةرةكتةر مةن وسئ كةسةنةنئث سالئنؤئنا ذلةس قوسقان ازاماتتار جايلئ مالئمةتتةر بار.

مةشئت تة جةرگئلئكتئ حالئقتئث يگئلئگئنة بةرئلدئ. كةسةنة مةن مةشئت اؤماعئ جاسئل جةلةكپةن، گذلدةستةلةرمةن كومكةرئلگةن. كةشةننئث اشئلؤ سالتاناتئندا ناؤاي وبلئسئنئث يمامئ سايد قاجئ ناسرةددين يشان وسئ كةسةنة ماثئندا جاتقان ارؤاقتاردئث رؤحئنا قذران باعئشتادئ. قازاقستاننئث وزبةكستانداعئ توتةنشة جانة وكئلةتتئ ةلشئسئ ءبورئباي جةكسةنبين ءسوز سويلةپ، جذرتشئلئقتئ يگئ ئستئث اياقتالؤئمةن قذتتئقتادئ.

-قازاقستان مةن وزبةكستان رةسپؤبليكالارئ اراسئندا ساياسي-ةكونوميكالئق، ديپلوماتيالئق قارئم-قاتئناستار وتة جوعارئ دةثگةيگة كوتةرئلگةن. ةكئ ةل اراسئنداعئ تاؤار اينالئمئ دا جئلدان-جئلعا كوبةيئپ كةلةدئ. بذل جةتئستئكتةرگة ةكئ مةملةكةتتئث پرةزيدةنتتةرئ نذرسذلتان نازاربايةأ پةن يسلام كاريموأتئث جذرگئزئپ وتئرعان ءساليقالئ ساياساتئنئث ارقاسئندا قول جةتكئزدئك. قازاق حالقئنئث ازاتتئعئ ءذشئن كذرةسئپ، ةلدئ بئرلئككة، ئنتئماققا شاقئرعان ايتةكة بي بايبةك ذلئنئث تاريحئمئزداعئ رولئ جوعارئ. بذگئنگئ ءئس-شارا ارقئلئ ذلتئمئزدئث  ذلئ پةرزةنتئن قذرمةتتةپ قانا قويماي، ةكئ ةل اراسئنداعئ دوستئق قارئم-قاتئناستئ ودان ءارئ نئعايتا تذسةتئنئمئزگة سةنئمدئمئن، - دةدئ ول. 

ةلشئنئث ءسوزئن جالعاعان نذراتا قالاسئنئث اكئمئ قابئل تذرسئنوأ: «وزبةكستان رةسپؤبليكاسئندا ةل پرةزيدةنتئ يسلام كاريموأتئث تئكةلةي تاپسئرماسئمةن ذلتتار اراسئنداعئ دوستئقتئ، بئرلئكتئ ساقتاؤ باعئتئندا كوپتةگةن ئستةر اتقارئلؤدا. سونئث ءبئر كورئنئسئ رةتئندة وسئ  كةشةننئث اشئلؤئن ايتؤعا بولادئ. نذراتادا وزبةكتةرمةن قاتار قازاق دياسپوراسئ دا ءومئر سذرةدئ. بذل مادةني كةشةن يسئ مذسئلمان قاؤئمئ زيارات ةتةتئن ورئنداردئث بئرئنة اينالادئ دةپ سةنةمئن»، - دةدئ.

جيئندا ءماجئلئس دةپؤتاتئ روزاقذل حالمذرادوأ ق ر پارلامةنتئ ءماجئلئسئنئث ءتوراعاسئ نذرلان نئعماتؤلليننئث قذتتئقتاؤ حاتئن وقئپ بةردئ. 

حاتتا «ايتةكة بي-ءذش جذزگة وزئق ءبئلئمئ مةن اقئلئمةن، ءدئلمار شةشةندئگئمةن جانة ءادئل بيلئگئمةن بةلگئلئ بولعان قوعام قايراتكةرئ. ايتةكة بي ءوز حالقئنئث قايعئسئنا قايعئرئپ، قؤانئشئنا قؤانئپ، سوعئستا قولئنا قارؤ الئپ، العئ شةپتة جذرگةن جاؤئنگةر-ذيئمداستئرؤشئ. ونئث ةسئمئ قازاق حالقئنئث كوگئندة جةلبئرةپ تذرعان اسپان تذستةس تؤئمئزداي ءار قازاققا قئمبات. كةمةثگةر تذلعانئث ةسئمئن ماثگئ ساقتاؤ ماقساتئندا سالئنعان كةسةنة كةشةن ذرپاق يگئلئگئ ءذشئن قئزمةت ةتةدئ»، - دةلئنگةن.

بذل كةشةن وزبةك ةلئندةگئ قانداستارئمئزدئث رؤحئن وياتئپ، جئگةرلةرئن جانئعانئ ءسوزسئز. وسئ ةلدةگئ قازاق مادةني ورتالئعئنئث ءتوراعاسئ مارات ذكئبايةأ: «وسئدان ون بةس جئل بذرئن ايتةكة بي بابامئز تؤرالئ زةرتتةؤ جذمئستارئ باستالئپ، ونئث زيراتئ ةكئ مئث جئلدئق تاريحئ بار نذراتا قالاسئندا ةكةنئ دالةلدةندئ. قازاقستاننئث وزبةكستان رةسپؤبليكاسئنداعئ سول كةزدةگئ ةلشئسئ زاؤئتبةك تذرئسبةكوأتئث باستاماسئمةن قولعا الئنعان بذل ئسكة شاھاربةك ؤسمانوأ سئندئ ازامات باستاعان اتئمتاي-جومارت اعالارئمئز ذلةس قوسئپ، كةشةندئ سالئپ بةردئ. وعان وسئ ةلدةگئ 1، 5 ميلليون قازاقتئث اتئنان ذلكةن العئسئمئزدئ بئلدئرةمئز. قازاق مادةني ورتالئعئنئث ءتوراعاسئ رةتئندة مادةني-رؤحاني كةشةندئ كوزئمئزدئث قاراشئعئنداي ساقتايتئنئمئزدئ ايتقئم كةلةدئ»، - دةدئ ول. 

  سونداي-اق جيئندا گةنةرال-پولكوأنيك ءسات توقپاقبايةأ، ق ر پارلامةنتئ ءماجئلئسئنئث دةپؤتاتئ شالاتاي مئرزاحمةتوأ، ق ر مةملةكةتتئك سئيلئعئنئث يةگةرئ ءابدئراحمان ومبايةأ جانة اقتوبة، قئزئلوردا، ماثعئستاؤ وبلئستارئنان كةلگةن ةل اعالارئ دا ءسوز سويلةپ، الاشتئث ارداقتئ  ذلئنئث ذلئقتالئپ جاتقانئنا قؤانئشتئ ةكةندئكتةرئن جةتكئزدئ. قئزئلوردا وبلئسئ اكئمئنئث ورئنباسارئ ءؤايئس ةرجان: «جالاثتوس ءباھادذر مةن ايتةكة بي بابالارئمئزدئث اتامةكةنئ- قاسيةتتئ سئر ءوثئرئ. قئزئلوردا وبلئسئنئث بئرنةشة اؤدانئندا وسئ تاريحي تذلعالاردئ ماثگئ ةل ةسئندة ساقتاؤ ماقساتئندا كوپتةگةن يگئ ئستةر اتقارئلدئ. ءزاؤلئم ةسكةرتكئشتةرئ بوي كوتةرئپ، تاريحي كئتاپتار جارئق كوردئ. بذگئن قازاقتئث ةجةلگئ اتاقونئسئنا كةلئپ، سةيئتقذل اؤلية مةن ونئث ذرپاعئ ايتةكة بي بابامئزدئث رؤحاني كةشةنئنئث اشئلعانئنا قؤانئپ تذرمئز. بذل ذلتئمئزدئث ذلئقتالئپ، رؤحئمئزدئث ءدذر سئلكئنگةنئن بئلدئرةدئ»، - دةي كةلة ايتةكة بي مذراجايئنا بئرنةشة زةرتتةؤ كئتاپتارئ مةن تاريحي جادئگةرلةردئ سئيعا تارتتئ. وسئ ئستئث باسئ-قاسئندا ءجذرئپ، ءوز قارجئسئن اياماي، ةل يگئلئگئ ءذشئن، تاريح ءذشئن وسئ كةشةندئ سالؤعا سذبةلئ ذلةس قوسقان شئمكةنتتئك كاسئپكةر ازامات، ةل اعاسئ شاھاربةك ؤسمانوأ اقساقالدئث ئسئ ةرلئككة پارا-پار. التئ الاشقا ساؤئن ايتئپ، ناؤاي جةرئندة ءذش ءجذزدئث باسئن قوسئپ، قازاق حالقئنئث تاريحئنان سئر شةرتةتئن ةثسةلئ ةسكةرتكئشتةردئ سالتاناتتئ تذردة اشئپ بةرگةن ول باؤئرلاس ةكئ ةلدئث پرةزيدةنتتةرئنة دةگةن ريزاشئلئعئن ءبئلدئردئ.

- بذگئنگئ ئس-شاراعا قاتئسئپ، قؤانئشئمئزعا ورتاقتاسقاندارئثئزعا شةكسئز العئسئمدئ بئلدئرةمئن. بذل كةشةننئث بوي كوتةرؤئنة قازاقستاننئث وزبةكستانداعئ بذرئنعئ ةلشئسئ زاؤئتبةك تذرئسبةكوأ، بابا ءارؤاعئن قذرمةتتةيتئن بئرنةشة قالتالئ ازاماتتار ذلةس قوستئ. ءوز تاراپئمئزدان قولدان كةلگةنشة ارةكةت ةتئپ، وسئ مادةني-رؤحاني كةشةندئ تذرعئزؤعا اتسالئسقانئما قؤانئشتئمئن. قازاقتئث ءذش ابئزئ تولة، قازئبةك، ايتةكة بيلةردئث ةرلئكتةرئ مةن ةل ءذشئن اتقارئلعان ةثبةكتةرئ ةشقاشاندا ذمئتئلمايدئ، - دةگةن شاھاربةك اقساقال وزبةكستان مةن قازاقستاننان كةلگةن قوناقتارعا داستارحان جايئپ، ذلكةن اس بةردئ.

  سالتاناتتئ شارادا قازاق پةن وزبةك حالئقتارئنئث اراسئنداعئ دوستئق ماثگئلئك بولعاي دةگةن تئلةكتةر ايتئلدئ. تاريحئمئزدئ، شةجئرةمئزدئ تذگةندةپ، تئث دةرةكتةردئ قامتؤ دا كةزةك كذتتئرمةس ماسةلة ةكةندئگئ ءسوز بولدئ. ايتةكة بيدةي تذلعانئث قذرمةتئنة ارنالعان ذلكةن اس پةن عئلئمي كونفةرةنتسيا كةلةسئ جئلئ قئزئلوردا وبئلئسئندا وتةتئن بولدئ. قازئنالئ قاريالار بئتكةن ئسكة قذتتئ بولسئن ايتئستئ. اسئرةسة، وزبةكستانداعئ قازاق مةكتةبئندة وقيتئن ةلميرا ةسئمدئ مةكتةپ وقؤشئسئنئث ايتةكة بي باباسئنا ارناپ وقئعان ولةثئ وتة اسةرلئ شئقتئ. . وقؤشئنئث «ةلئم، جةرئم، قازاعئم» دةگةن لةبئزئنةن ءوز ذلتئنا، تاريحئنا دةگةن سذيئسپةنشئلئكتئ اثعاردئق. وت اؤئزدئ، وراق تئلدئ ايتةكة (ايتئق) بايبةكذلئنداي كةمةثگةر تذلعا جاتقان وثئردة قازاق رؤحئ مةن قازاق تئلئنئث جويئلمايتئنئنا كوزئمئز جةتتئ.

 عابيت ساپاربةكوأ، شئمكةنت-نذراتا-شئمكةنت.                             

دةرةككوز: «وثتذستئك قازاقستان» گازةتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى