ابئلاي حاننئث تذلپارئ

 استانا. 21- مامئر. قازاقپارات - قازاق مادةنيةتئندة، قازاق ونةرئندة جئلقئ بةينةسئ ةرةكشة ورئن الاتئنئ بةلگئلئ. ةر قاناتئ قازانات قازاقتئث ةپوسئندا باتئرمةن قاتار اتالادئ. بايئرعئ جانة جاثا زامان ادةبيةتئندة، ءداستذرلئ مؤزئكا مادةنيةتئندة اتتئث سئنئ مةن قاسيةتئنة ارنالعان قانشاما شئعارمالار بولعان. مئنة، وسئنداي شئعارمالاردئث ءبئرئ-بايجئگئتتئث كذيئ «كوكبالاق».

ابئلاي حاننئث تذلپارئ

 ابئلايدئث جيئرمادان جاثا اسقان كةزئ. ذلكةن ءبئر سوعئستا شارئش باتئردئ ءولتئرئپ، قالماقتئث ساعئن سئندئرعان بذلعاقتاعان جاس سذلتاننئث اسكةردةگئ بةدةلئ ذلكةن ةكةن. كارئ-جاسئ بار، قول باستاعان باتئرئ مةن قاتارداعئ الامانئ، بارلئعئ-«ةندئگئ حانئمئز ابئلاي بولسا ةكةن» دةپ ارمانداپتئ...

...قوثئر كذزدئث باسئندا، ابئلاي جانئندا ةكئ ءجذز نوكةرئ بار اثعا شئعادئ. نةشة كذن اث اتئپ، ويئن-ساؤئقپةن كةلة جاتقان جاسوسپئرئم توپ قالماقتئث جةر قايئسقان اسكةرئنة جولئعئپتئ. اياؤسئز ذرئستا نوكةرئنئث ءبارئ قئرئلئپ، ابئلاي، جانئندا مادداقيا دةگةن باتئر، ةكةؤدةن-ةكةؤ عانا قالئپتئ. قالدان-سةرةننئث  ذلئ لاما دورجئ دةگةن باتئر «ءا، جولئم بولدئ، باسقا ةمةس، قاقپانعا ابئلايدئث ءوزئ ءتذستئ» دةپ سئرنايلاتئپ-كةرنةيلةتئپ ةلئنة قايتادئ...

...شارئشتئ ولتئرگةن ابئلايدئ كورةمئز دةپ بذكئل قالماق جينالئپتئ. سوندا تامام جذرتتئث الدئنا شارئشتئث شةشةسئ كذنسايئن حانئمشا شئعئپ، ابئلايعا ايتتئ دةيدئ:-ةي، يتتةن جاراتئلعان ابئلاي، مةنئث شارئشئمدئ قاي جةردة ءولتئردئث؟ اسئلئمنئث، ارداعئمنئث قانئن قالاي توكتئث، كانئ، ايتشئ، -دةپ.

سوندا ابئلاي تذرئپ:-مئنا قولئممةن شةثگةلدةپ تذرئپ تالاي قالماقتئث قانئن ذرتتاپ ةدئم. سةنئث بالاث سياقتئ قاثعئعان قالماقتئث باسئ قاي شيدئث تذبئندة جاتقانئن مةن قايدان بئلةيئن، -دةپتئ.

كذنسايئن سوندا قالدان-سةرةنگة ايتتئ دةيدئ:-قالدان، وسئ ادام ءتئرئ كةتسة، مةن ةشقاشان كةشپةيمئن سةنئ. بذكئل مالئمدئ، بار داؤلةتئمدئ ال، تةك مئنا ابئلايدئ قولئما بةر. وسئنئث قانئن ئشكةندة عانا كةگئم قايتادئ، -دةپ.

-نة ايتاسئث؟-دةپتئ قالدان-سةرةن ابئلايعا قاراپ.

ابئلاي ايتئپتئ:-مةن شارئشتئ تؤ سئرتئنان اتقام جوق. ذيئقتاپ جاتقان جةرئندة ولتئرگةم جوق. مةن ونئ جةكپة-جةكتة جةثئپ، باسئن كةستئم. و زاماندا-بذ زامان، مايداندا جاؤدئ ءولتئرؤ قاشاننان بةرئ قئلمئس سانالاتئن بولعان. زاثدارئث قئزئق ةكةن، قالماق، -دةپ.

-ةرتةث تاثةرتةثگة دةيئن مذرسات بةرةم. ةرتةث كذن شئعئپ كةلة جاتقاندا باسئث شابئلادئ، -دةپتئ قالدان-سةرةن. -نة ارمانئث بار، سذلتان؟-ةشقانداي ارمانئم جوق، -دةپتئ ابئلاي. -شاپ. قولئثدا تذرمئن عوي. ءبئراق ةسئثدة بولسئن، قالدان باتئر. سةن مةنئث باسئمدئ الاسئث. ال مةنئث باتئرلارئم قالاثنئث الدئن شاث قئلادئ، بذكئل قالماقتئ قئرادئ. ذرعاشئثنئث بارلئعئ قازاققا قاتئن بولادئ. ةركةك كئندئكتئنئث بارلئعئ قازاققا قذل بولادئ. باسقا ايتارئم جوق.

سودان سوث، ابئلاي مةن مادداقيانئ قاماپ تاستاپ، قالماقتئث نوياندارئ مةن تايشئلارئ كةثةس قئلادئ. بارلئعئ ءبئراؤئزدان «بذنداي كوكجالدئ قويا بةرسةك، ةرتةث وپئق جةيمئز، بذل-قالماقتئث سورئنا جاراتئلعان قانئشةر، سوندئقتان ءولتئرؤ كةرةك، -دةيدئ. -تورةلئگئن ءوزئث ايت»، -دةيدئ قالدان-سةرةنگة. ءبئراق، قالماق تا سوعئسا ءجذرئپ، قازاقتئث ةرلئگئنة باس يگةن حالئق. قالدان-سةرةن ابئلايدئ ولئمگة قيماپتئ. وتئرعاندارعا ايتئپتئ: «قاپتاعان قالئث جاؤدئث ورتاسئندا تذرئپ يمةنبةدئ، بذنداي ةردئ ولتئرگةن كذنا بولادئ. قالماق كةشةگئ جةكپة-جةكتة ولگةن شارئشتئ ذمئتا الماي وتئر، ال ابئلمامبةت حان ءوز بالاسئنان ارتئق سانايتئن ابئلايدئ قازاق قالاي ذمئتادئ. ءارقايسئث ءوز بالاثدئ ابئلايدئث ورنئنا قويئپ كور، قازاققا تذتقئن بولئپ، باسئنئث شابئلعانئن قالار ما ةدئث»، -دةپتئ. نوياندار امالسئز حاننئث ايتقانئنا كونةدئ. تةك حاننئث قازاقتان تذتقئن بولئپ كةلگةن كذثئنةن تؤعان  ذلئ لاما دورجئ اكةسئنة كةك ساقتاپ كةتئپتئ. شارئشتئث شةشةسئ كذنسايئنعا كةلئپ، «اكةم الجئعان ةكةن، كذنسايئن. ابئلايدئ قورعاپ، ولتئرمةدئ. وسئ ابئلايدئ ءوزئمئز-اق ولتئرة سالمايمئز با»، -دةيدئ. سودان كذندةردئث كذنئندة قالئث قالماق جايلاؤعا كوشئپ بارا جاتقاندا ءبئر مةرگةن ابئلايدئ اتئپتئ. ءبئراق، وعئ ءمذلت كةتئپ، ابئلايدئث سول جاق بةتئن جالاپ ءوتئپتئ. بولعان جاي دةرةؤ قالدان-سةرةنگة جةتكئزئلةدئ. حان اقئلدئ ادام، جةلدئث قاي جاقتان سوققانئن دةرةؤ اثداپ، لاما دورجئنئ ورداسئنا الدئرادئ. سوندا تةرگةؤ كةزئندة لاما دورجئ: «اكة، مةن ابئلايدئ سةنئث قولئثا اكةلئپ تابئستادئم. بذكئل قالماقتئث الدئنا الئپ شئعئپ باسئن شابادئ دةپ ةدئم. ال سةن ونئ ولتئرتپةي ذستاپ وتئرسئث. الدة قازاقپةن دوس بولعئث كةلة مة. دوس بولساث، كذشتئمةن دوس بول. شئلدئث بوعئنداي بولةك-بولةك جذرگةن قازاقتان نة بارقادار تابام دةپ ويلايسئث. سةنئث بذلاي ئستةيتئنئثدئ بئلگةندة، مةن سول ذستاعان جةرئمدة، سول ذلئتاؤدئث ةتةگئندة باسئن ءوزئم-اق الار ةدئم»، -دةپتئ.

قالدان-سةرةن ايتئپتئ: «حان ايتپايدئ، ايتقانئنان قايتپايدئ. سةن دة، كذنسايئن دا، ةگةردة ابئلايدئ ولتئرسةثدةر، وندا ماعان جاؤ بولعاندارئث»، -دةپتئ.

ابئلايدئث ارتئندا قالعان ةلئ بولعان جايعا قانعاننان كةيئن، ولگةندةردئ ارؤلاپ جةرلةيدئ. اراسئندا ابئلاي مةن مادداقيانئث جوق ةكةنئن ءبئلئپ، ولاردئث تذتقئندا ةكةنئنة، ءتئرئ ةكةنئنة كوز جةتكئزگةننةن كةيئن، ارادا ءبئر جئل دةگةندة قالماققا ةلشئلئك جئبةرةدئ.

ةلشئلةردئ اقشورا دةگةن بي باستاپ بارادئ. سوندا ةلشئلةر «سذلتانئمئز ءتئرئ بولسا، كورسةتئثئز» دةپتئ. قالدان-سةرةن الاقانئن شارت ةتكئزئپ، ابئلايدئ ورداعا الدئرادئ. قالماقشا كيئندئرئپ قويعان ابئلايدئ كورئپ، اقشورا بي كوزئنة جاس الئپتئ. «سذلتان يةم، ءسئزدئ دة كورةتئن كذن بولادئ ةكةن عوي» دةپتئ. ابئلاي ايتتئ دةيدئ: «جئلاماثئز بي، ءبارئ دة اللانئث قولئندا. اللا قالاسا، قئرئق قذلاش زئنداننان دا امان شئعاسئث»، -دةپ. قالدان-سةرةن ايتتئ دةيدئ: «بذدان بئلاي قالماقتئ شاپقاندئ قوياسئث. ابئلايدئث امان بولؤئ قازاقتئث تئنئش بولؤئنا بايلانئستئ. سذلتاندارئثدئ امان كورةمئن دةسةث، جاؤلئعئثدئ قوي، قازاق»، -دةپ. تاعئ دا ايتتئ دةيدئ: «ءبئر جئل بةدةلئندة ابئلمامبةت حاننئث  ذلئ ابئلپةيئز سذلتاندئ وسئندا اماناتقا الئپ كةلئپ قانا، ابئلايدئ الا الاسئثدار»، -دةپ. ةلشئلةر قوش ايتئسئپ قايتئپ كةتةدئ. سودان ءبئر كذنئ قالدان-سةرةن ورداعا ابئلايدئ الدئرئپ، ةكةؤئ ءشاي ءئشئپ وتئرعاندا: «سةن ءباهادذر عانا ةمةس، قازاققا قادئرلئ ادام ةكةنسئث، ةلئثنئث اتاؤسئز حانئ ةكةنسئث. وسئدان ءجذز جئل بذرئن تؤساث، جارتئ دذنيةنئ بيلةگةن پاديشاح بولار ةدئث»، -دةپتئ. سوندا ابئلاي ايتئپتئ: «سةن كئشئ ةلدئث باسئندا وتئرسئث، ءبئراق ايدئنئثا قاراپ ايتايئن، ذلكةن جذرتتئث باسئندا وتئرؤعا لايئق حانسئث. قازاق پةن قالماقتئث جذلدئزئ قارسئ بولدئ، ايتپةسة ءبئر سةن، ءبئر مةن بولئپ تئزة قوسئپ شاپساق، الماعان جاؤ قويماس ةدئك»، -دةپتئ. «ونئث راس»، -دةپتئ قالدان-سةرةن...

...بئردة ابئلاي سةرؤةندةپ كةلة جاتئپ، قالئث ورماننئث ئشئندة ءبئر قالاشئققا كةزدةسةدئ. الدةبئر ادامدار اربادان زةثبئرةك پةن مئلتئق ءتذسئرئپ، قالماققا تابئستاپ جاتئر ةكةن. ذزاق قاراپ تذرئپ، اقئرئ بذنئث قالماققا قارؤ تاسئپ اكةلئپ جذرگةن سارتتئث كةرؤةنئ ةكةنئنة كوز جةتكئزةدئ.

(كةيئننةن ةلگة امان-ةسةن قايتئپ، باتئرلارمةن، بيلةرمةن ءبئر كةثةس ذستئندة وتئرعاندا وسئ جايئندا ايتئپتئ.

-كئم بئلةدئ، اللا-تاعالا، ءورئسئمدئ كةثةيتةيئن دةپ تذتقئنعا ادةيئ تذسئرگةن شئعار. بذرئندارئ قالماق بذكئل دالانئ ورتةپ ءوتئپ، سارتتئث ئرگةسئنة لئقئپ كةلئپ، ءارئ قاراي بارماي، كةرئ قايتقانئن تالاي كوردئم. سوندا، بذل نة جذمباق، بازارلئ كةنتكة ةندئ جةتكةندة اتتئث باسئن كةرئ بذرعانئ نةسئ دةپ عاجاپ قالئپ، تذسئنبةي ءجذردئم. وسئ جذمباقتئ مةن تذتقئندا وتئرئپ شةشتئم. قالماق پةنةن سارت ءبئر تؤدئث استئندا ةكةن. قالماقتئ قارؤلاندئرئپ وتئرعان سارت ةكةن. ءدئن-قارئنداس دةگةن سارت وسئلاي ئستةگةندة، باسقا نة ئستةمةيدئ. مئنا كةث دذنيةدة قازاقتئث ارقا سذيةيتئن دوسئ دا، ةشكئمئ دة جوق ةكةن. ةشكئمنةن كومةك بولمايدئ ةكةن. قازاقتئث ءبئر عانا دوسئ بار ةكةن. ول-ءوز قازاعئ ةكةن، -دةپ).

سونئمةن جئلجئپ جئل وتةدئ. ايتئلعان مةرزئمدة ابئلپةيئز سذلتاندئ الئپ، قانشاما تارتؤ-تارالعئ كوتةرئپ، قازاقتئث ةلشئلةرئ كةلةدئ.

قالدان سةرةن ءوزئنئث قوشا مةرگةن دةگةن ءبئر ءبيئنئث قئزئن ابئلايعا ايةلدئككة بةرئپتئ. بذل-قاسئم سذلتاننئث شةشةسئ، سارجان مةن ةسةنگةلدئ، كةنةسارئ مةن ناؤرئزبايدئث اجةسئ توپئش ةدئ. سونئمةن ةلشئلةر ابئلپةيئز سذلتانمةن قوش ايتئسئپ، ابئلايدئ الئپ ةلگة قايتادئ.

جولدا كةلة جاتئپ ابئلاي بئرنةشة مازار كةزدةسكةندة سول جةردئ كوكبالاق تذلپارئمةن اينالا شاؤئپ، ايقايلاپ، سودان سوث جةرگة ةتبةتئنةن جاتئپ، ةثئرةپ جئلاپتئ. ةشكئم ةشتةثة دةمةپتئ، سةبةبئ، بذل ابئلايدئث ةكئ ءجذز نوكةرئنئث ولگةن جةرئ ةكةن. كةيئننةن ابئلاي ايتتئ دةيدئ: «كةزئندة قالماققا كوز جاسئمدئ كورسةتپةيئن دةپ جئلاماي كةتئپ ةدئم. مةن ءذشئن، مةنئ قورعاپ ولگةن قايران دوستارئم ءيت-قذسقا جةم بولئپ قالا بةردئ. مئنة، سول جةرگة كةلگةندة سولاردئ جوقتاپ جئلاپ ةدئم»، -دةپ.

كذندةردئث كذنئندة قالدان سةرةن جاسئ جةتئپ ولةدئ. اكةسئنئث ورنئنا حان بولعان سئبان دورجئ سول كذنئ-اق ابئلپةيئز سذلتاندئ جانئنداعئ نوكةرلةرئمةن ةلئنة قايتارئپ جئبةرئپتئ. قالماق اماناتقا العان ادامدئ نةعئپ قايتارا قويدئ دةپ جذرت قايران قالعاندا، ابئلاي ايتتئ دةيدئ: «ونئث قايران قالاتئن ةشتةثةسئ جوق، ةندئ قالماق بذلئنةدئ، سوندئقتان سئبان دورجئ، اكةسئ سياقتئ اقئلدئ ادام، اماناتتا وتئرعان قازاقتئث تورةسئ بوستان-بوسقا ولمةسئن دةپ قايتارعان»، -دةپ.

سونئمةن قالماق نةشة جئل ءبذلئنئپ، اقئرئندا ءامئرسانا مةن داباشئ دةگةن ةكئ حانزادا ابئلايعا قاشئپ كةلئپتئ. كةزئندة قالدان سةرةن «مةن ولگةننةن كةيئن جيةنئم ءامئرسانا باسئنا قيئن-قئستاؤ كذن تؤئپ، الدئثا كةلسة، كومةكتةس. مةن بولماسام، مئنا نوياندار سةنئ ولتئرةتئن ةدئ. مةن سةنئ ولئمنةن قذتقاردئم. ةندئ سةن دة ءامئرساناعا جاقسئلئق قئل» دةپ ابئلايدان سةرت العان ةكةن. ابئلاي ةكئ حانزادانئ جاقسئلاپ قارسئ الادئ. كوپ ذزاماي قالماقتان ةلشئلةر كةلئپ، «حونتايشئ لاما دورجئ ساعان سالةم ايتتئ، قالماقپةن بذدان بئلاي دا بئتئمدة بولام دةسة، ءامئرسانا مةن داباشئنئ كئسةندةپ قايتارسئن دةپ جاتئر»، -دةيدئ. ابئلاي ةلشئلةردئ كذتتئرئپ قويئپ، قذرئلتاي شاقئرادئ. بذكئل بيلةر مةن باتئرلار «ءامئرسانا مةن داباشئنئ قالماققا بةرمةؤ كةرةك» دةپ شةشئم قابئلدايدئ. سول كذنئ ابئلاي ةلشئلةرگة قذرئلتايدئث شةشئمئن ايتادئ.

قالماقتئث باس ةلشئسئ: «باياعئدا قازاقتار كةلئپ سذراعاندا، ءبئز سةنئ قايتارئپ ةدئك. سوندا قالماقپةن ةندئ جاؤلاسپايمئن دةپ انت-سؤ ءئشئپ اتتانئپ ةدئث. ةندئ حونتايشئنئث ءبئر تئلةگئن ورئنداي المادئث. بذنئث نة؟ قؤلئعئثا قذرئق بويلامايتئن قؤ ةكةنسئث ابئلاي»، -دةپتئ. ابئلاي: «مةنئث ةلئم قالماققا ةلشئ جئبةرگةندة، مةنئ التئن تاققا وتئرعئزئپ حان قئلؤ ءذشئن سذراپ الدئ. ال سةندةر قازاقتئ پانالاپ كةلگةن داباشئ مةن ءامئرسانا حانزادانئث باسئن الؤ ءذشئن سذراپ وتئرسئثدار. قازاق پانا سذراپ كةلگةن ادامدئ جاؤعا بةرمةيدئ»، -دةپتئ. ةلشئ: «سونئمةن ءبئتئم اياقتالدئ. ةندئ سوعئسامئز. مئنا دالاثدئ قانعا باتئرامئز»، -دةيدئ. ابئلاي: «مةنئث الدئمدا تذرئپ وسئلاي اسقئنئپ سويلةگةنئث ءذشئن باسئثدئ الئپ، حونتايشئثا سالةمدةمة قئلئپ جئبةرؤگة بولار ةدئ، ءيت قالماق. ءبئراق ءبئز مذسئلمانبئز، سيئنعانئمئز ءبئر اللا. ءبئزدئث زاثئمئز ةلشئنئ ولتئرؤگة تئيئم سالادئ. سوندئقتان جانئث-ولجا، بار. حونتايشئثا سالةم ايت، تذرئساتئن جةرئن ايتسئن»، -دةيدئ.

ةلشئلةر قايتئپ كةتةدئ. اپتا وتپةي-اق قالماقتئث جةر قايئسقان اسكةرئ ةل شةتئنة كةلةدئ. سوعئس اياگوزدئث سول جاق جاعالاؤئنداعئ نارئن، اقشاؤلئ، قوثئرشاؤلئ دةگةن جةردة بولئپتئ.

تامئزدا باستالعان سوعئس قاراشا مةن جةلتوقسانعا سوزئلئپتئ. قازاق پةن قالماق ءبئرئن-ءبئرئ الا الماي، ابدةن قالجئراپتئ. وسئ الماعايئپ كذندةردئث بئرئندة ابئلاي ءوزئنئث ورداسئنا داباشئ مةن ءامئرسانانئ شاقئرتادئ.

-ايتئثدارشئ، -دةپتئ ابئلاي، -لاما دورجئنئث ورداسئندا قانشا تولةثگئتئ بار؟-قالدان-سةرةن اكةمئزدةن قالعان ادةت بويئنشا وردادا ذنةمئ ةلؤ ادام كذزةتشئ بولادئ، -دةپتئ ءامئرسانا. -ال قالعان اسكةردئث بارلئعئ ءوزئث كورئپ تذرعانداي قازاقپةن سوعئسئپ جاتئر.

-ةندئ ءسوز تئثداثدار، -دةپتئ ابئلاي. -سةندةر، ذمئتپاسام، ةكئ ءجذز نوكةر ةرتئپ كةلدئثدةر. مةن سونئ وزئمنةن كئسئ قوسئپ، مئث اسكةر قئلئپ بةرةيئن. اسكةردئ بايان باتئر باستاپ بارادئ. جولدئ جاقسئ بئلةتئن مادداقيانئ قوسئپ بةرةمئن. سةندةر قاسقئرجئم سوقپاقپةن، ةل كوزئنة تذسپةي ءجذرئپ، جوثعارعا باراسئثدار. ةگةر ايتقاندارئثداي، لاما دورجئنئث ورداسئندا ادام از بولسا، جولدارئثنئث بولعانئ. ءتئپتئ، كوپ بولسا دا، قورئقپاثدار. مةنئث ساربازدارئم ناعئز سايئپقئران، سايلاؤئت اسكةر. لاما دورجئنئث ورداسئن الاسئثدار. ءارئ قاراي نة ئستةؤ كةرةك ةكةنئن بئلةسئثدةر.

ةكئ حانزادا ءبئر-بئرئنة قاراپ ءذنسئز وتئرئپ قالئپتئ.

-سةندةر، نة وسئ ايتقاندئ ورئندايسئثدار، ال بولماسا، وندا ءومئر بويئ وسئلاي قؤعئندا وتةسئثدةر، -دةيدئ ابئلاي. -ءبئز قالماقپةن بئتئمدة وتئرمئز. لاما دورجئمةن سوعئساتئن ةشقانداي ءجونئمئز جوق ةدئ. ءبئز سةندةر ءذشئن قئناپتان قئلئش سؤئردئق.

-جارايدئ، ابئلاي، كةلئستئك، -دةيدئ ءامئرسانا مةن داباشئ.

-ال، ولاي بولسا، مةن سةن ةكةؤئثدئ بيلئككة جةتكئزةيئن دةپ وتئرمئن، -دةيدئ ابئلاي. -ةندئ سةندةر دة مةنئث ءبئر تئلةگئمدئ ورئنداثدار.

-ايتئثئز، حان، -دةپتئ ةكئ حانزادا.

-داباشئ، سةنئث جاسئث ذلكةن، جول سةنئكئ، سوندئقتان سةن قالماققا حان بولاسئث، -دةيدئ ابئلاي. -ال، ءامئرسانا، سةن حاننئث مذراگةرئ-قالعا بولاسئث. ةندئگئ اثگئمة بئلاي، داباشئ. تاققا وتئرئپ، بذكئل ذلئسقا بيلئگئثدئ ورناتقاننان كةيئن بذكئل قالماقتئث اسكةرئن كةرئ قايتارئپ ال، قازاقتئث دالاسئنان الئپ كةت.

-قذپ، -دةيدئ داباشئ.

سودان سوث ابئلاي ورداعا بايان باتئر مةن مادداقيانئ شاقئرتادئ.

-بايان، مادداقيا، -دةپتئ ابئلاي ةكئ باتئرئنا قاراپ وتئرئپ. -مةن ةكةؤئثدئ ءبئر قيئن جولعا جذمسايئن دةپ وتئرمئن. ةكةؤئث ءبئر مئث قارالئ اسكةردئ باستاپ جوثعارعا اتتاناسئث. ةستةرئثدة بولسئن، سةندةردئ ةشكئم كورمةؤئ كةرةك. ءامئرسانا مةن داباشئ سةندةرمةن بئرگة اتتانادئ. سةندةر لاما دورجئنئث ورداسئن شاؤئپ، دةرةؤ باسئن الاسئثدار دا، قالماقتئث تاعئنا حانزادا داباشئنئ وتئرعئزاسئثدار. ارينة، قيئن شارؤا. ةكةؤئث قايتپاي قالؤلارئث دا مذمكئن. سوعئستا نة بولمايدئ دةيسئث. ءبئراق، مةن ةكةؤئثة كامئل سةنةمئن. وزئمة سةنگةندةي سةنةم. سوندئقتان باسقا ةمةس، ةكةؤئثدئ جذمساپ وتئرمئن.

-قذپ، حان يةم، -دةيدئ ةكئ باتئر.

- ةستةرئثدة بولسئن، سةندةر ءامئرسانا مةن داباشئنئ كوزدئث قاراشئعئنداي ساقتاثدار، -دةيدئ ابئلاي. - بذكئل قالماق داباشئنئ حان دةپ مويئنداعاندا عانا ةكةؤئث ةلگة قايتاسئثدار.

سونئمةن ةكئ حانزادانئ ورتاعا العان مئث اسكةر ءتذن ئشئندة اتتانئپ كةتةدئ. سول كةتكةننةن سةلدئرةگةن قازاقتئث جاساعئ اقپاننئث اياعئ، ناؤرئزدئث باسئندا ةلگة جةتئپتئ. سول ةكئ ارادا نارئن مةن اياگوزدئث بويئندا تاعئ قانشاما قان توگئلةدئ، الاشتئث تالاي بوزداعئ شةيئت بولادئ.

ذسئك شالئپ، بةت-اؤئزدارئ قارايئپ كةتكةن بايان مةن مادداقيا كئرئپ كةلئپ، تةرئ قاپتئث اؤزئن شةشئپ، لاما دورجئنئث باسئن ابئلايدئث الدئنا دومالاتئپ تاستاي سالعان دةسةدئ. ابئلاي، كةسئر باستئ تذلئمئنان كوتةرئپ، جذمؤلئ كوزگة قاراپ تذرئپ، - ة، لاما دورجئ، مةنئث قانئمدئ ذرتتاؤ-ارمانئث ةدئ. اقئرئندا ءوز باسئثدئ جذتئپسئث، -دةپتئ.

باتئرلاردئ قذشاقتاپ، العئسئن ايتئپتئ. ازدان سوث جاثا حان داباشئدان كةلگةن قاتقئل بذيرئق بويئنشا بذكئل قالماقتئث اسكةرئ اتئس-شابئستئ توقتاتئپ، تؤلارئ جةلبئرةپ ةلئنة قايتئپتئ. بذدان كةيئن قالماقتئث باسئنا دا نةبئر زوبالاث كةلئپتئ. ودان كةيئن اتا جاؤ جةر بةتئنةن جويئلعانشا سوعئستئث بارلئعئ سول قالماقتئث توپئراعئندا ءوتئپتئ. ابئلاي ءباهادذر «اقتابان شذبئرئندئ، القاكول سذلامانئث» قارئمتاسئن وسئلاي قايتارعان دةسةدئ.

كةيئن حاننئث اتئن باعاتئن جئلقئشئ كةلئپ:- حان يةم، ءسئزدئث كوكبالاق تذلپارئثئز ولةيئن دةپ جاتئر، - دةگةندة، ابئلاي، جةكة تئگؤلئ ذيدة باسئن سوعئپ ومئرمةن قوشتاسئپ جاتقان كوكبالاقتئث جانئنا كةلئپ، باسئن سذيةپ، قامئعئپ:- ة، دذنية، قالماققا تذتقئن بولئپ كةتكةنئمدة جانئمدا مادداقيا مةن وسئ كوكبالاق تذلپارئم عانا بولئپ ةدئ. قيئن كذندةرئ، تاعدئرئم قئل ذستئندة تذرعاندا، كوكبالاعئم باسئن كةؤدةمة قويئپ، وقئرانئپ دةم بةرؤشئ ةدئ، -دةپ كوزئنة جاس العان دةيدئ.

ةرتةثئنة حاننئث تذلپارئن بورةنةدةن بيئك الاؤ جاعئپ ورتةپتئ. كةيئننةن ابئلاي ايتتئ دةيدئ: «سةندةر كوردئثدةر مة، وت ازايعاندا كوكبالاققا قانات ءبئتئپ ورنئنان تذردئ، سودان سوث اسپان قاق ايرئلئپ، باياعئ مةنئث ةكئ ءجذز نوكةرئم، كئل قاناتتئ ات ءمئنئپ، ذشئپ كةلئپ كوكبالاقتئ وزدةرئمةن بئرگة ةرتئپ الئپ كةتتئ» دةپ.

  يةسئ ابئلايمةن تذتقئندا بئرگة بولعان، كةيئن تذياعئنان وت شاشئپ، تالاي ذرئس-سوعئسقا كئرگةن كوكبالاق تذلپار-وسئنداي اثئزدئق تذلعا. كةيئننةن حاننئث كذيشئسئ بايجئگئت ايگئلئ تذلپارعا ارناپ كذي شئعارئپتئ. «كوكبالاق» دةپ اتالاتئن بذل كذي قازاقتئث ئشئندة ءالئ كذنگة دةيئن تارتئلادئ.

تالاسبةك اسةمقذلوأ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى