تذرار رئسقذلوأتئث ستالينگة جازعان حاتئ

  استانا. 21 - مامئر. قازاقپارات - قونئسئنان اؤعان قازاقتار جونئندة ستالين جولداسقا جازعان بايانداؤ حاتئمنئث كوشئرمةسئن حاباردار ةتؤ ءذشئن وسئ حاتپةن بئرگة سئزگة جولداپ وتئرمئن.

تذرار رئسقذلوأتئث ستالينگة جازعان حاتئ

قونئسئنان اؤعان قازاقتاردئ ورنالاستئرؤ جونئندةگئ ذسئنئستاردئث جوباسئن ازئرلةؤ ءذشئن ر س ف س ر حالئق كوميسسارلارئ سوأةتئنئث جانئنان قذرئلعان كوميسسيانئث ءتوراعاسئ رةتئندة مةن بذل ماسةلةمةن جةتة تانئسئپ، قونئسئنان اؤعان قازاقتاردئ أ ك پ (ب) ورتالئق كوميتةتئ تاراپئنان ةرةكشة نذسقاؤ بولمايئنشا، قازاقستان مةن كورشئلةس ولكةلةرگة تذگةل ورنالاستئرؤ ةكئتالاي ةكةنئن انئقتادئم. سونداي-اق قونئسئنان اؤعان قازاقتاردئ ورتالئقتئث كومةگئنسئز قازاقستاننئث ءوز ئشئندة تذپكئلئكتئ ورنالاستئرؤ قازاقستاننئث جالعئز ءوزئ ءذشئن، تةگئندة، قيئن بولماق. ءسئزدئث بذل ماسةلةلةردئ تاياؤ ارالئقتا أ ك پ (ب) ورتالئق كوميتةتئنئث الدئنا قوياتئنئثئز وزئنةن-ءوزئ بةلگئلئ. سوأةت تاراپئنان دا (اتاپ ايتقاندا، ر س ف س ر حالئق كوميسسارلارئ سوأةتئ تاراپئنان) قونئسئنان اؤعان قازاقتارعا كومةك كورسةتؤ جونئندة ءدال قازئر دةربةس شارالار بةلگئلةؤ ئسئمةن بةلگئلئ ءبئر دارةجةدة شذعئلدانؤعا تؤرا كةلةدئ.

وسئ ماقساتپةن مةن أ ك پ (ب) ورتالئق كوميتةتئنة وسئ بايانداؤ حاتتئ جازدئم. ونداعئ ماقسات - بذل ماسةلةگة باسشئ جولداستاردئث نازارئن جةتة اؤدارئپ، قازاقستانعا كومةكتةسؤ. ءسئز مةنئ قازاقستاننئث ئشكئ ئستةرئنة قول سذققئسئ كةلةدئ ةكةن دةپ ويلاپ قالماثئز، مةن قويئلئپ وتئرعان ماسةلة تةك قازاقستان تذرعئسئنان عانا ةمةس، سونئمةن بئرگة جالپئ مةملةكةتتئك تذرعئدان دا ايرئقشا ماثئزدئ بولعاندئقتان، بذل ماسةلة جونئندة أ ك پ (ب) ورتالئق كوميتةتئنة جازئپ وتئرمئن.

ءسئز وسئ بايانداؤ حاتپةن تانئسئپ، وندا ايتئلعان وي-پئكئرلةردئ ةسكةرةدئ دةپ ءذمئت ةتةمئن.

كوممؤنيستئك سالةممةن ت.رئسقذلوأ

(رةسةيدئث مةملةتتئك ساياسي-الةؤمةتتئك تاريحي مذراعاتئ (رگاسپي)، ي.أ.ستاليننئث قذپياسئزداندئرئلعان قذجاتتارئ، 558-قور، 1-تئزبة، 65-ئس، 42-پاراق)

  قازاقتار 1931 - جئلدئث اياق كةزئنةن باستاپ قونئسئنان اؤئپ، ءبئر اؤداننان ةكئنشئ اؤدانعا جانة قازاقستاننان تئس جةرلةرگة كوشئپ، كوكتةمگة قاراي بذل كوشؤ كذشةية تذسكةن ةدئ دة، 1932 - جئلدئث جازئندا قونئسئنان اؤعانداردئث ءبئر بولئگئ (قولدانئلعان شارالار ناتيجةسئندة) مةكةندةرئنة قايتئپ ورالعان بولاتئن، وسئ قونئسئنان اؤا كوشؤ قازئر قايتادان بةلةث الئپ بارادئ. اشتئق پةن ئندةتتئث سالدارئنان ءبئرقاتار قازاق اؤداندارئندا جانة قونئسئنان اؤعاندار اراسئندا ادامداردئث قئرئلئپ جاتقانئ سونشا، بذل ماسةلة ورتالئق ورگانداردئث شذعئل ارالاسؤئن قاجةت ةتئپ وتئر. قازاقستاندا قازاق حالقئنئث بةلگئلئ ءبئر بولئگئ دؤشار بولعان مذنداي مذشكئل جاعداي وزگة ولكةلةردئث نة وزگة رةسپؤبليكالاردئث ةشقايسئسئندا جوق. قونئسئنان اؤعاندار كورشئلةس ولكةلةرگة جانة تاشكةنت، ءسئبئر، زلوتوؤست تةمئرجولدارئ بويئنا وزدةرئمةن بئرگة ئندةت اپارئپ تاراتؤدا. سوأةت جولئمةن بةلگئلةنگةن (اتاپ ايتقاندا، ر س ف س ر حالئق كوميسسارلارئ سوأةتئ تاراپئنان) ئشئنارا شارالارمةن ماسةلة شةشئلةتئن ةمةس. ورتالئق كوميتةتتئث قاؤلئسئ بويئنشا دةر كةزئندة بولئنگةن ازئق-تذلئكتئث ةداؤئر بولئگئ ءتيئستئ جةرئنة جةتپةگةن. بذل ماسةلةنئث ماثئزئ زور بولعاندئقتان، ءسئزدئث وسئ حاتپةن تانئسئپ، اتالمئش جايعا ارالاسؤئثئزدئ، ءسويتئپ، اجالئنا اشتئق جةتكةلئ تذرعان كوپتةگةن ادامداردئث ءومئرئن ساقتاپ قالؤعا كومةكتةسؤئثئزدئ وتئنةمئن.

1.قونئسئنان اؤعان قازاقتاردئث سانئ جانة ولاردئث جاعدايئ تؤرالئ دةرةكتةر

 قونئسئن تاستاپ، قازاقستانمةن كورشئلةس ولكةلةرگة كوشكةن قازاقتاردئث مةكةنجايلارئنان كةلئپ تذسكةن، شامامةن الئنعان سوثعئ دةرةكتةرگة قاراعاندا، قازئر ورتا ةدئلدة - 40 مئث، قئرعئزستاندا - 100 مئث، باتئس سئبئردة - 50 مئث، قاراقالپاقستاندا - 20 مئث، ورتا ازيادا 30 مئث قازاق بار. قونئسئنان اؤعاندار قالماقستانعا، تاجئكستانعا، سولتذستئك ولكةگة جانة باسقا دا وسئ سياقتئ شالعاي جةرلةرگة كوشئپ كةتتئ. بايلار باستاعان ءبئر قاؤئم باتئس قئتايعا اؤدئ.

...قازاقتاردئث اراسئندا 1932 - جئلدان باستاپ بةلةث العان اشتئق پةن ئندةت - وسئ قونئستان اؤؤدئث جانة قازاق شارؤاشئلئقتارئنئث شاثئراعئ شايقالؤئنئث ةث كةساپاتتئ زارداپتارئ، جاز ايلارئندا ءبئراق سايابئرسئعان اشتئق پةن ئندةت قازئر قايتادان سذراپئل ءورشئپ تذر (وتئر). وتكةن كوكتةمدة قازاق اؤداندارئندا اشارشئلئق پةن ئندةت سالدارئنان ادام ءولئمئ وتة كوپ بولعان ةدئ.

جةرگئلئكتئ جةردئث اقپارئ بويئنشا، تورعاي، باتپاققارا وثئرئندة حالئقتئث 20-30 پايئزئ قئرئلئپ بولعان، قالعاندارئ كوشئپ كةتكةن. شالقار اؤدانئنداعئ الدةنةشة اؤئلداردا تذرعئلئقتئ حالئقتئث 30-35 پايئزئ قئرئلئپ قالعان. وسئنداي اؤداندار قذرامئنا كئرةتئن اقتوبة وبلئسئ بويئنشا 1930 - جئلعا دةيئن ءومئر ءسذرئپ كةلگةن.

1012500  ادامنان 1932 - جئلئ  725800-ئ عانا ءتئرئ قالعان، بذل - 71 پايئز عانا دةگةن ءسوز. قئزئلوردا اؤداندئق اتقارؤ كوميتةتئ ءتوراعاسئنئث دةرةكتةرئ ونداعئ اؤئل سوأةتتةرئندة 15-20 پايئز-اق ادام تئرشئلئكتة بار ةكةنئن ايعاقتاپ تذر. جةرگئلئكتئ و گ پ ؤ مالئمةتتةرئ بويئنشا، وندا بذرئن 60 مئث حالئق تذرعان، سونئث 36 مئثئ ءولئپ، 12 مئثئ كوشئپ، ةندئ نةبارئ 12 مئثدايئ عانا قالعان.

اش-ارئقتار توگئلگةن قوقئستاردئ اقتارئپ، تاماقتان وتةتئننئث بارئن تالعاجاؤ ةتئپ، جابايئ وسئمدئكتةردئث تامئرلارئن، ذساق جاندئكتةردئ جةپ كذنةلتؤدة. سول ماثداعئ ءيت پةن مئسئق اتاؤلئ تذگةل جةلئنگةن، قازاقتار تذراتئن قوستاردئث اينالاسئندا يتتةردئث، مئسئقتاردئث، ذساق جاندئكتةردئث اقكةمئك بولعانشا قايناتئلعان سذيةك-ساياقتارئنان كوز سذرئنةدئ. ولگةن كئسئلةردئث ةتئن جةگةن وقيعالار جايئندا حابار جةتة باستادئ.

...1932 - جئلعئ مامئر ايئندا قارقارالئ اؤدانئنداعئ حالئقتئث سانئ  50400 ادام بولسا، سودان قاراشا ايئنئث قارساثئندا ءتئرئ قالعانئ -  15900، ال اؤدان ورتالئعئندا كذن سايئن 15-20 ادام ولةدئ.

اسئرةسة بالالار اراسئندا ءولئم-ءجئتئم كوپ. قازاق ايةلدةرئ بالالارئن مةكةمةلةر مةن ذيلةردئث الدئنا تاستاپ كةتؤدة. قازاق ورگاندارئ 1932 - جئلدئث اياعئندا-اق پاناسئز قالعان.

50 مئث قازاق بالاسئنئث ةشقايدا ورنالاستئرئلماعانئ رةسمي تذردة حابارلاندئ. قئزئلوردادا پاناسئز بالالار سانئ قاثتار ايئندا 452 گة جةتكةن. اياگوز ستانسئسئندا ءبئر قازاق ايةلئ ءوزئنئث ةكئ بالاسئن بئردةي پويئزدئث استئنا تاستاعان، ال سةمةيدة قازاق ايةلئ ةكئ بالاسئن وسئلاي مذز ويئعئنا تاستاپ جئبةرگةن.

...اشئققان قازاقتارعا جةدةل كومةك كورسةتئپ، ئندةتكة قارسئ كذرةسئپ قانا قويماي، سونئمةن بئرگة وسئ قذبئلئستئث نةگئزگئ سةبةپتةرئنئث تامئرئنا بالتا شاباتئن شارالاردئ جذزةگة اسئرؤدئ دا بارئنشا جذمئلا قولعا الؤ كةرةك. ال مذنداي سةبةپتةردئث ءتذپ-تامئرئ نةدة؟

2.مال باسئنئث كةمئپ كةتؤئ

قازاقتاردئث قونئسئنان اؤؤئ مةن شارؤاشئلئعئنئث شايقالؤئنا نةگئزگئ سةبةپتةردئث ءبئرئ - مال باسئنئث كةمئپ كةتؤئ. مةن 1932 - جئلئ 29- قئركذيةكتة ءسئزدئث اتئثئزعا جازعان بايانداؤ حاتئمدا قازاقستاندا مال باسئنئث كةمئپ كةتؤ سالدارئن ةگجةي-تةگجةيلئ اشئپ كورسةتئپ، ونئ قالپئنا كةلتئرؤ شارالارئنا توقتالعان بولاتئنمئن. 1932 - جئلعئ اقپان ايئندا جذرگئزئلگةن (ةكئنشئ رةت قايتا تةكسةرئلگةن) بذكئل وداقتئق مال ساناعئنئث مالئمةتتةرئنة قاراعاندا، قازاقستاندا 1928-1929 - جئلدارداعئ 40 ميلليون باس مالدان ساناق كةزئندة  5397 مئث باس قانا مال قالعانئ، ياعني مال باسئنئث 85،5 پايئز كةمئپ كةتكةنئ انئقتالدئ.

...قازاقتاردئث كوپشئلئگئنئث - تورتتةن ءذش بولئگئنئث ءال-اؤقاتئ مال شارؤاشئلئعئنا نةگئزدةلگةن، ونئث ونئمدةرئ قازاقستاننئث اؤئل شارؤاشئلئعئنان الئناتئن ونئمدةرئنئث 60 پايئزئن قذرايدئ، تذرعئلئقتئ حالئقتئث 90 پايئزئ مال شارؤاشئلئعئمةن اينالئساتئندئقتان، بذل ماسةلة ةداؤئر دارةجةدة ذلتتئق ماسةلة بولئپ تابئلادئ.

...قازاقتاردئث جةرئن تارتئپ الؤدئ كاسئپكة اينالدئرعان پاتشالئق قذرئلئس تذسئندا بولعان جةرگة قونئستاندئرؤ باسقارماسئنئث ءوزئ دة كوشپةلئ شارؤاشئلئقتا ءبئر سةميانئث قالت-قذلت ةتئپ كذن كورؤئ ءذشئن عانا كةمئندة 30 باس مالئ بولؤئ كةرةك دةپ ةسةپتةگةن.

3. اسئرا سئلتةؤشئلئكتةر مةن كوز بوياؤشئلئقتار

... قازاق شارؤاشئلئقتارئنداعئ شئن جاعدايدئ انئقتاؤ بارئسئنداعئ كوزبوياؤشئلئق (اسئرا سئلتةؤشئلئكتةرگة جول اشقان سةبةپتةردئث ءبئرئ - وسئ) ةلةمةنتتةرئ نةدةن كورئندئ؟ مالدئث سانئن انئقتاؤ كةزئندة قازاق ورگاندارئنئث ةلدئث قذم ئشئندة جاسئرعان مالدارئ بار دةگةن ةسةپپةن ءارقاشان ناقتئ قولدا بار مالعا 50-100 پايئز قوسئپ جازاتئنئ («قازئر بئزدة جةر-جةردة مالدئ 50-100 پايئزعا دةيئن جاسئراتئنئ جونئندة دةرةكتةر بار». گولوششةكين جولداستئث ماقالاسئنان) جذرتقا ءمالئم. ءسويتئپ، 1931 - جئلدئث اياعئندا قازاقستاندا 20 ميلليون مال بار دةپ ةسةپتةلئپ كةلسة، 1932 - جئلدئث كوكتةمئنة قاراي قازاقستاندا مال سانئ 10 ميلليون باسقا جةتةدئ دةپ مالئمدةدئ، ال ءئس جذزئندة، 1932 - جئلئ اقپاندا جذرگئزئلگةن مال ساناعئ بويئنشا، ولكةدة 5397 مئث باس مال عانا بولئپ شئقتئ. وسئ ءتارئزدئ قذبئلمالئ سيفرلار وزگة سالالاردا قانشاما جانة جالپئ قازاق حالقئنا قئزمةت كورسةتؤدة تاعئ دا قانداي ءئرئ-ءئرئ كةمشئلئكتةر بار دةگةن سذراق تؤادئ. بذل جايتتاردئ انئقتاپ الؤدئث الداعئ جذمئس ءذشئن ماثئزئ زور.

4. قازاق شارؤاشئلئقتارئنداعئ ةگئس كولةمئ جونئندة

...1932 جئلئ ءبئرقاتار قازاق اؤداندارئندا ةگئس كولةمئن ةسةپتةؤ بارئسئندا ةلةؤلئ كوزبوياؤشئلئقتارعا جول بةرئلگةنئ قازئر انئقتالئپ وتئر. 1932 - جئلعئ كوكتةمگئ ةگئس ناؤقانئ بارئسئندا ءبئرقاتار كولحوزدار مةن كوپتةگةن اؤداندا تذقئم سةبؤ نورماسئ تؤرالئ جاؤئردئ جابا توقئعان اقپارلار جاسالئپ، ورةسكةل بذرمالاؤشئلئقتارعا جول بةرئلگةن. سونئمةن بئرگة بذل اؤدانداردان وسئ كةزةث قارساثئندا تذقئم قورئ از جينالعان جانة قارئزعا الئنعان تذقئم كوپ جةردة ةل-جذرتقا جةتكئزئلمةگةن. دةمةك، بذل - ةگئس جوسپارئن ورئنداؤ بارئسئندا اؤداندار تاراپئنان تاعئ دا كوزبوياؤشئلئققا جول بةرئلةدئ جانة تاعئ دا جذرتتئث قونئسئنان اؤئپ، اشارشئلئققا ذشئراؤئنا سةبةپ بولادئ دةگةن ءسوز.

5. قازاقتاردئ وتئرئقشئلاندئرؤ جونئندة

أ ك پ (ب) ورتالئق كوميتةتئنئث 1932 - جئلعئ قئركذيةكتةگئ قاؤلئسئندا «200 مئث قازاق شارؤاشئلئعئن وتئرئقشئلاندئرؤ جذمئستارئ جذرگئزئلگةن» دةگةن تذجئرئم بار. ال ءئس جذزئندة وتئرئقشئلاندئرئلعان شارؤاشئلئقتاردئث سانئ 100 مئثعا دا جةتپةگةن. ءبئرقاتار وتئرئقشئلاندئرؤ پؤنكتتةرئندة قازاقتار سالعان ذيلةرئن تاستاپ، قورةك ئزدةپ، بوسئپ كةتكةن. مئسالئ، الماتئ وبلئسئندا - 2100 ءذي، قاراعاندئ وبلئسئندا - 4100 ءذي، ماقتا وسئرةتئن ماقتاارال اؤدانئندا 250 ءذي قاثئراپ بوس قالعان.

...قازاقستاندا جوسپار بويئنشا، قازاق حالقئ (3 ميلليوننان استام ادام) 1933 - جئلئ تذگةل وتئرئقشئلاندئرئلؤعا ءتيئس ةدئ، مذنئث ءوزئ جاپپاي ذجئمداستئرؤ نةگئزئندة جذرتتئ 400-500 شارؤاشئلئقتان شوعئرلاندئرئپ، ءبئر جةرگة قونئستاندئرؤ، ولاردئث باسئم كوپشئلئگئن اتامةكةنئنةن اؤدارئپ، ورئس ذلگئسئمةن پوسةلكةلةر سالئپ، ءالئ بوس جةرلةرئ قايتا يگةرئلئپ جاتقان جاثا قونئسقا كوشئرؤ ارقئلئ جذزةگة اسئرئلماق (شئندئققا مذلدة جاناسپايتئن جانة قولدان كةلمةيتئن جوسپار!). 1930، 1931، 1932 - جئلدارئ جذمئستئ وسئلايشا جةدةلدةتة جذرگئزؤدئث سالدارئنان وتئرئقشئلاندئرئلاتئن اؤدانداردا اسئرا سئلتةؤشئلئكتةر شةكتةن استئ جانة مال باسئ كذرت كةمئپ كةتتئ.

6. قونئسئنان اؤعاندار مةن قازاق جذمئسشئلارئ جونئندةگئ ذلت ساياساتئنئث بذرمالانؤئ تؤرالئ

قونئسئنان اؤعانداردئث بةتالدئ كوشؤئن جانة وتئرئقشئ جذرتتان ارئپ-اشقان قازاقتاردئث مال، ازئق-تذلئك ذرلاؤئنئث ةتةك العانئن پايدالانئپ، دذشپان ةلةمةنتتةر ؤشئقتئرعان ذلتتئق شوأينيزم ءورشي ءتذستئ.

7. ورتالئق كوميتةتتئث 1932 - جئلعئ 17 - قئركذيةكتةگئ «قازاقستاننئث اؤئل شارؤاشئلئعئ جانة اتاپ ايتقاندا، مال شارؤاشئلئعئ تؤرالئ» شةشئمئن جذزةگة اسئرؤ

بذل اسا ماثئزدئ شةشئمدئ جذزةگة اسئرؤ بارئسئندا سئرعئتپاعا سالئنؤ بايقالئپ وتئر. ...تذرعئلئقتئ حالئقتئث جةكة شارؤاشئلئقتارئندا 8-10 باسقا دةيئن ءئرئ قارا جانة 100 تذياققا دةيئن قوي ذستاماق تذگئل (ورتالئق كوميتةتتئث 17 - قئركذيةكتةگئ شةشئمئندة وسئلاي دةپ كورسةتئلگةن)، كوشپةلئ جانة جارتئلاي كوشپةلئ شارؤاشئلئقتاردئث كوپشئلئگئندة ءتئپتئ ءبئر-بئردةن سيئر، ةكئ-ذشتةن ذساق مال ذستاؤعا دا مذمكئندئك بةرمةيدئ، ال بذل اؤدانداردا ةث بولماعاندا وسئنداي از عانا مال ذستامايئنشا، كذن كورؤدئث ءوزئ قيئن. قازاقتاردئث ةكئ جئلدان بةرئ قونئستارئنان اؤئپ، ولاردئث اراسئندا اشتئق پةن ئندةتتئث تئيئلماؤئنئث نةگئزگئ سةبةپتةرئ، مئنة، وسئنداي.

ذسئنئستار

1.قازاقتار قونئسئنان اؤئپ بارعان ولكةلةر مةن رةسپؤبليكالاردئث ولكةلئك كوميتةتتةرئ مةن وبلئستئق كوميتةتتةرئنة قازاقتاردئ قايتادان قازاقستانعا قايتارئپ جئبةرمةي، ونةركاسئپ ورئندارئ سالالارئ بويئنشا جانة سول ولكةلةر كولةمئندةگئ اؤئل شارؤاشئلئعئنا جذمئسقا ورنالاستئرؤ (سونداي-اق ءبئرئنشئ كةزةكتة بالالاردئ قامقورلئققا الؤ) جونئندة أ ك پ(ب) ورتالئق كوميتةتئ تاراپئنان شذعئل نذسقاؤ بةرگةن ءجون...

 2.قازاقستان ولكةلئك پارتيا كوميتةتئنة قازاقتاردئث قونئسئنان اؤئپ، قازاقستاننان تئس جةرلةرگة كوشؤئن توقتاتؤ شارالارئن قولعا الؤ ذسئنئلسئن، بذل ءذشئن مال دايئنداؤ جونئندةگئ كوميتةتكة قالعان 400 مئث پذت استئقتئ (رذقسات ةتئلگةن 1 ميلليون پذت استئقتئث ةسةبئنةن) ناؤرئز ايئندا بةرئپ ءبئتؤدئ مئندةتتةي وتئرئپ، جاردةمگة بولئنگةن ازئق-تذلئك قورئن حالئققا جةدةل جةتكئزئپ، قونئسئنان اؤعاندار مةن اشئققاندارعا جاردةم بةرؤدئ ذيئمداستئرؤدئ قولما-قول ورئستةتكةن دذرئس...

 3.ذستئمئزدةگئ جئلعا بولئنگةن قارجئنئ تةك قانا قونئسئنان اؤعانداردئ ورنالاستئرؤعا، سونداي-اق ولاردئ ونةركاسئپتئك جانة باسقا دا كاسئپورئنداردئث توثئرةگئنة قونئستاندئرؤ شارالارئنا جذمساؤعا مذمكئندئك بةرةتئندةي ةتئپ، قازاقتاردئ وتئرئقشئلاندئرؤ جوسپارئن قايتا قاراعان ءجون...

 4.قازاقستان ولكةلئك پارتيا كوميتةتئنة قونئسئنان اؤعان قازاقتاردئ ودان ءارئ ورنالاستئرؤ جونئندةگئ شارالاردئث بةلگئلةنگةن جوسپارئن ءبئر اي مةرزئم ئشئندة ورتالئق كوميتةتكة تاپسئرؤ مئندةتتةلسئن، سونداي-اق وسئ مةرزئم ئشئندة قازاقستاندا مال شارؤاشئلئعئن وركةندةتؤدئث جوسپارئن جاساپ، تابئس ةتؤ.

 5.س س ر و حالئق شارؤاشئلئعئ ةسةبئنئث ورتالئق باسقارماسئنا ذستئمئزدةگئ جئلئ نةگئزگئ قازاق اؤداندارئندا حالئق ساناعئن وتكئزؤ جانة ونداعئ شارؤاشئلئقتاردئث جاي-كذيئن ساراپتاؤ، سونئمةن بئرگة ةگئن شئعئمدئلئعئن انئقتاؤ جونئندةگئ كوميسسيامةن بئرلةسة وتئرئپ، كوكتةمگئ ةگئس اياقتالعاننان كةيئن وسئ اؤداندارداعئ ةگئس القابئنئث ةسةبئن الؤ ذسئنئلسئن.

ت.رئسقذلوأ

(رةسةيدئث مةملةكةتتئك ساياسي-الةؤمةتتئك تاريحي مذراعاتئ (رگاسپي)، ي.أ.ستاليننئث قذپياسئزداندئرئلعان قذجاتتارئ، 258-قور، 1-تئزبة، 65-ئس، 42-52 پاراقتار؛ «قازاقستان كوممؤنيسئ»، 1990، №7، 44-65 بةتتةر).

ءسويتئپ، ت.رئسقذلوأتئث بذل حاتئ ي.أ.ستالينگة 1933 - جئلدئث 19 - ناؤرئزئ كذنئ جولدانعان. وسئنئث الدئندا عانا قازاق ولكةلئك پارتييا ذيئمئنئث باسشئلئعئ اؤئسئپ، جاثاشا احؤال قالئپتاسا باستاعان. أكپ(ب) ورتالئق كوميتةتئنئث ساياسي بيؤروسئ 1933 - جئلدئث 21 - قاثتارئ كذنئ ف.گولوششةكيندئ ورنئنان الئپ، أ ك پ(ب) قازاق ولكةلئك كوميتةتئنئث І حاتشئلئعئنا ل.ي.ميرزوياندئ ذسئنعان بولاتئن. وسئدان تؤرا ءتورت كذن وتكةندة 25 - قاثتار كذنئ پارتيانئث قازاق ولكةلئك كوميتةتئ ل.ي.ميرزوياندئ ءبئرئنشئ حاتشئ ةتئپ سايلاپ، ءوز قذرامئن تولئقتئردئ.

تذرار رئسقذلوأ ر س ف س ر حالئق كوميسسارلارئ سوأةتئنة قئزمةت ةتكةن جةتئ جئل ئشئندة وكئمةت بيلئگئنئث ةث جوعارعئ ساتئسئندا وتئرعانداردئث ءبئر-بئرئمةن اراقاتئناسئن جاقسئ زةرتتةپ بئلگةن بولاتئن. ستالين ءوز باعئتئن نئق ذستانا وتئرئپ، وعان قئلاؤ تذسئرمةستةن، ادامداردئ ذنةمئ اؤئستئرؤمةن بولدئ. ول وسئ باعئتئنان ةندئ جازباسا، قازاقستانعا ناعئز اقئرزامان تونةتئنئن ت.رئسقذلوأ كذنئ بذرئن سةزئپ ءبئلدئ. وسئ حاتتئث نةگئزئندة سول ؤاقئتتا رةسپؤبليكادان باسقا جاقتارعا قانشاما ادامنئث كةتكةنئن از-كوپ دالئرةك بئلؤگة بولاتئن. بذل - شامامةن 1،7 ميلليون ادام. وسئنشاما كوپ حالئق تاريحتا ءبئرئنشئ رةت تؤعان جةرئن تاستاپ، باس ساؤعالاپ قاشؤعا ءماجبذر بولدئ. رئسقذلوأ ساياساتكةر ستاليننئث جانة ونئث توثئرةگئندةگئلةردئث نازارئن بارلئق ايتقانئ مةن ءوز بايقاؤلارئنان شئعاتئن قورئتئندئلارعا اؤدارؤعا مةيلئنشة كذش سالدئ. تذرار رئسقذلوأ ءوزئنئث وسئ نارتاؤةكةلئمةن ءوز حالقئن نارداي شوكتئرئپ كةتكةن «اقتابان شذبئرئندئنئث» بةتئن ةندئ جاسئرؤعا بولمايتئنئن ذعئندئردئ، قازاقستان پارتيا ذيئمئنئث جاثا باسشئسئنا كرةملدة وتئرعان «قذدايدئث» ءوزئ ذجئمداستئرؤدئ تةزدةتؤ جونئندة ةندئ بذيرئق بةرة المايتئنداي ةتئپ جولئن كةستئ. ول-ول ما، تذرار جان-جاققا تاراتقان حاتتئث كذشتئ جاثعئرئعئ ل.ي.ميرزوياننئث رةسپؤبليكاداعئ كوپ ماسةلةنئ دذرئس شةشؤئ ءذشئن ي.ستاليننئث ءوزئن الدةنةشة شارالار قولدانؤعا ءماجبذر ةتتئ.

الايدا قازاقستانداعئ جاعداي تةز ارادا تذزةلئپ كةتة المادئ. تذرار رئسقذلوأتئث ستالينگة حاتئ 1933 - جئلدئث ناؤرئزئندا جازئلعان. ءوزئنئث حاتئندا ول بئلاي دةپ اتاپ كورسةتتئ: «...ءولئ دةنةلةردئ جةگةن وقيعالاردئ دا حابارلايدئ...» ال مئنا ءبئر حات قوستانايدان ميرزويان مةن يسايةأتئث اتئنا جازئلئپتئ. حاتتئث جازئلعان مةرزئمئ «2 - مامئر، 1933 - جئل» دةپ بةلگئلةنگةن. نةگة ةكةنئ بةلگئسئز، قول قويعان ادامنئث قئزمةتئ كورسةتئلمةگةن. ءبئراق حاتتئث مازمذنئنا قاراعاندا، اأتورئ وبلئس كولةمئندةگئ شةنةؤنئك بولسا كةرةك (اأتور ستيلئ ساقتالعان).

 سئزگة مئنانئ حابارلاؤدئ ءوزئمنئث پارئزئم دةپ سانايمئن. ازئق-تذلئك تاپشئلئعئنا بايلانئستئ اؤئر جاعداي قالئپتاسئپ وتئرعان قوستاناي، فةدوروأ جانة قارابالئق اؤداندارئنداعئ ةؤروپالئق ذجئمشارلاردا ءبئرقاتار ادام اشتان ولگةن وقيعالار ورئن الدئ. مةن بذل ارادا قازاقتاردئث جاعدايئ تؤرالئ ايتئپ وتئرعان جوقپئن. ولاردئث جاعدايئنئث ءبئزدئث وبلئستا قانداي ةكةنئن ءوزئثئز جاقسئ بئلةسئز. بذل اؤداندارداعئ كوكتةمگئ ةگئس جذمئستارئنئث وتة قيئن جاعدايئ تؤرالئ مةن ءسئزدئ حاباردار ةتكةنمئن.

فةدوروأ اؤدانئندا ةگئس جذمئسئنا تئكةلةي قاتئسقان كالينين اتئنداعئ ذجئمشاردا - ءذش ادام، سأةردلوأ اتئنداعئ ذجئمشاردا - ءبئر ادام، «سةرپ-مولوت» ذجئمشارئندا ءتورت ادام اشتان ءولدئ. چاپايةأ اتئنداعئ ذجئمشاردا ادامدار دالادا ولگةن اتتئ قازئپ الئپ جةپ، جةرماي قذيئپ، ورتةپ جئبةرگةن. ءبئرقاتار ذجئمشارلاردا اشتئقتان ادامداردئث جاپپاي ءئسئنئپ كةتؤئ ورئن الؤدا.

يأانوأ. 2 - مامئر، 1933- جئل.

قوستاناي قالاسئ.

قازاقستان رةسپؤبليكاسئ پرةزيدةنتئنئث مذراعاتئ (141-قور، 1-تئزبة، 5814-ئس، 143-بةت).

 قازاق اؤئلئن قان قاقساتئپ، زار جئلاتقان ذلئ ناؤبةتتئ دة جانة زذلماتتئ دا ستالينيزم يدةياسئ ازئرلةگةن ةدئ. ءوزئنئث اؤقئمئ بويئنشا ول حالئقتئث باسئنان كةشئرگةن كوپ تاقسئرةتتئث ئشئندةگئ ةث اؤئرئ ةدئ. ماسكةؤدةن ادةيئ جئبةرئلگةن قئزئل ميسسيونةر فيليپپ گولوششةكيننئث قولئمةن سور ماثداي قازاق حالقئ العاشقئ بولئپ كازارمالئق سوسياليزمنئث قذرباندئعئنا اياؤسئز شالئندئ. بيئك لاؤازئمدئ كرةملدئث ئرگةسئندة «وتئرعان» قازاقتئث زيالئ ازاماتئ تذرار رئسقذلوأتئث قازاقستان تراگةدياسئ تؤرالئ ستالينگة حاتئ تئم كةش جةتتئ. ول كةزدة (1933 - جئلدئث اقپانئ) قازاق تذگةلئمةن قئرئلعاندارئ قئرئلئپ، قالعاندارئ بوسئپ، اماندارئ سول جةردة قالئپ، تذسئنئكسئز ناؤبةت ءبئرجولا اياقتالئپ بئتكةن كةز ةدئ.

گولوششةكيندئك گةنوسيد قاراپايئم تئلدة تةك قئزئل قئرعئن دةپ ءدال اتالعان قاسئرةتئمةن عانا ةمةس، زذلماتتان قذتئلؤ ارةكةتئمةن تؤئپ-وسكةن جةرئنةن اؤا كوشكةن «قئزئلتابان شذبئرئندئسئمةن» الةمدئك حالئق تراگةدياسئنئث ةث كذشتئسئ رةتئندة دة اتاعئ شئقتئ.

ت.رئسقذلوأتئث حالئق باسئنا كذن تؤعاندا جازعان وسئ حاتئنئث كوپتةن بةرئ ةستئگةن قذلاقتئ ةلةثدةتئپ، جذرةكتةردئ دذرسئلدةتئپ كةلة جاتقانئ انئق. ماسكةؤدة ءئرئ قئزمةت اتقارا تذرئپ، سول كةزدةگئ قازاق حالقئن اشارشئلئق اپاتئنا ذشئراتقان تئكةلةي گةنوسيد جاساپ وتئرعان ستالينگة جذرةك جذتقان قاهارماندئقپةن قايمئقپاي حات جازؤئ - تةثدةسسئز ةرلئك. ول كةزدة ستالينگة تئكة كةلئپ، قاتةسئن ايتؤ تذرماق، سئرتئنان سويلةؤ مذمكئن ةمةس بولاتئن. كورنةكتئ جازؤشئ، دراماتؤرگ ش.مذرتازانئث «ستالينگة حات» پةساسئ وسئنداي تاريحي فاكتئلةرگة دالمة-ءدال نةگئزدةلگةن.

 تئلةؤ كولبايةأ تاريح عئلئمئنئث دوكتورئ، پروفةسسور ق ر ت ع ا-نئث اكادةميگئ، ق ر جؤرناليستةر وداعئ سئيلئعئنئث لاؤرةاتئ

دةرةككوز:«الاش ايناسئ» گازةتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى