تارباعاتايداعئ شئثعئسحان جازبالارئ قايدا؟

 استانا. 15- مامئر. قازاقپارات - قازاق دالاسئ شةجئرةگة باي. قاي وثئرگة بارساث دا، وزئندئك سئرعا تولئ مةكةن جةتةرلئك.

تارباعاتايداعئ شئثعئسحان جازبالارئ قايدا؟

 سونئث ءبئرئ ةلئمئزدئث وثتذستئك شئعئسئندا جاتقان تارباعاتاي تاؤئ. تاؤ جوثعار تئلئمةن تارباعاتاي (سؤئرلئ تاؤ) اتالعانئمةن، قازاقتار بارقئتبةل دةيتئنئ بةلگئلئ. ةجةلگئ تاريحقا ذثئلسةك التاي-تارباعاتاي ةجةلگئ تذركئ جذرتئ شئققان ولكة. سودان بولار بذل ايماق جونئندة اثئز-اثگئمة كوپ، دةپ جازادئ «ايقئن» گازةتئ.

 ارينة، بذل جةكة اثگئمة. ءبئزدئث ايتپاعئمئز وسئ تارباعاتاي تاؤئنداعئ تاثبالئ تاستار تؤرالئ. ءالئ ةسئمئزدة، وسئ ءوثئردئث ازاماتئ بولعان سوث، تؤعان ولكةدةگئ ءار ءبئر تاريحي وقيعاعا كوثئل اؤدارئپ جذرةتئن ةدئك. سونئث ءبئرئ شئثعئسحان ورتا ازيا، حورةزمگة شابؤئل جاساعاندا وسئ تارباعاتايدئ باسئپ ءوتئپ بارا جاتئپ، ءبئر جاقپار تاسقا جورئقتئث ماقساتئن، ءوز قاعاناتئ جونئندة مالئمةتتةر جازئپ كةتئپتئ دةگةن داقپئرت ةدئ. شئنئ - وتئرئگئ بةلگئسئز. جذرت وسئ جايئندا اثئزعا بةرگئسئز اثگئمةنئ تذرلةندئرئپ ايتئپ جذرةتئن.

 دةگةنمةن وتكةن عاسئردئث 70-جئلدارئ تارباعاتايدا جايلاؤدا وتئرعان ءبئر قويشئ تاؤدئث قيا بةتكةيئندةگئ الئپ جارتاسقا جازئلعان بةلگئسئز كوپ جازبالاردئ، ءتذرلئ تاثبالاردئ تاؤئپ العانئ بار. ول كةزدة ءبئز بالامئز. وقيعا اؤدان كولةمئندة كوتةرئلئپ، وبلئس دةثگةيئنة دةيئن جةتكةنئ بةلگئلئ. الماتئدان ارنايئ كوميسسيا كةلئپ قويشئنئ ةرتئپ ءجذرئپ الگئ جارتاستئ سؤرةتكة تارتئپ اكةتئپتئ دةپ ةستئدئك. ودان كةيئنگئ جايئ بةلگئسئز. سودان بةرئ ارادا مئنة قئرئق جئلدان استام ؤاقئت ءوتتئ. تارباعاتاي تاؤئنداعئ شئثعئسحاننئث جازبالارئ جونئندة ةشكئم اؤزئن اشپايدئ. ذمئتئلئپ قالعان. قازئر بذرئنعئ ةسكئ كوزدةر جوق. تاؤداعئ سول جاقپار تاس قايدا ورنالاسقانئن ةشكئم بئلمةيدئ. تذسئرئلگةن سؤرةت قايدا؟ كئمدةر ءتذسئردئ؟ جاقپارتاستاعئ جازؤدئث سئرئ اشئلدئ ما؟ كئم جازعان؟ بةلگئسئز.

 نةگئزئ ءالئ دة تاؤدا جارتاستارعا سالئنعان تاثبالار، جازبالار كوپ. ءبئراق سونئ زةرتتةيتئن جان ازئرگة جوق. ارحةولوگ بولا ما، وتكةن تاريحتئ زةرتتةيتئن عالئم بولا ما، وكئنئشكة قاراي، ولاردئث ءبارئ كونة شاهارلار ساپ تذزةگةن ةلئمئزدئث وثتذستئك وثئرلةرئن قازئپ-زةرتتةگةننةن اسا الماي جاتئر. ال قازاقتئث، ءيئسئ تذركئ جذرتئنئث كونة تاريحئنان سئر تارتاتئن تارباعاتايعا ءالئ جةتة العان جوق. ايپةگةندة 45 رؤدان قذرالعان ذلتئمئزدئث ءبئراز تاريحئ وسئ تارباعاتايدا بذعئپ جاتپاسئنا كئم كةپئل؟

ارينة، قازاقتئث سايئن دالاسئ تاثبالئ تاستارعا، جارتاستارعا شةكئپ جازئلعان جازبالارعا كةندة ةمةس. وسئ ورايدا، جالپئ تذركئ جذرتئنان حابار بةرةتئن ءبئر-ةكةؤئنة توقتالا كةتكةن ءجون بولار. ساق دالاسئنا بايلانئستئ العاشقئ تاسقا قاشاپ جازئلعان دةرةك ول - بةحيستؤن جازباسئ. «پاتشالاردئث پاتشاسئ» اتانعان، جارتئ الةمدئ بيلةگةن ساق حانشايئمئ ءهام قولباسشئسئ تذمار (ةؤروپا اتاؤئندا توميريس) حانئم باسئن كةسئپ كذبئگة سالعان كير پاتشانئث دوسئ، كةثةسشئسئ گيستاپستئث ذلئ داري (ءبئزدئث زامانئمئزعا دةيئنگئ 522-486- جئلدار) پاتشا ساق دالاسئنا اتتانئپ بارا جاتقاندا بةحيستؤن جارتاسئنا توقتاپ، كةيئننةن الةمگة «بةحيستؤن جازباسئ» دةگةن اتپةن تانئلاتئن جازباسئن جازدئرعان.

 سول تذستا پارسئ پاتشاسئ كيردئث باسئن كةسئپ، اسكةرئن ماسقارا ةتئپ جةثگةن ساقتاردان داري كةك الؤ ءذشئن 700 مئث اسكةر جيئپ ذلئ دالاعا اتتاندئ. جولاي بةحيستؤن قذزئنئث ماثئنا ات شالدئرئپ، جارتاسقا احمانيدتةر اؤلةتئنئث جاي-كذيئ، جاؤلاپ العان جةرلةرئ، جةثئستةرئ جونئندة ذستالارعا تاسقا قاشاتئپ جازدئردئ. تذتقئنعا تذسكةن پاتشالاردئث دا سؤرةتتةرئن تاسقا بادئزدةتتئ. ءبئر ايتا كةتةر جايت، بةحيستؤن جارتاسئ قازئرگئ يران جةرئندة، حامادان شاهارئنا جاقئن جةردة ورنالاسقان. جارتاس جةردةن 152 مةتر بيئكتئكتة تذر. جازؤ ءذش تئلدة كونة پارسئ، ةلام جانة أاأيلون تئلدةرئندة شةكئتئلگةن. جازؤ بةس تئزبةدةن، 414 سويلةمنةن تذرادئ. بذل جازبالار شامامةن ءبئزدئث داؤئرئمئزگة دةيئنگئ 522-519- جئلدارئ تاسقا قاشالعان.

 جالپئ بةحيستؤن جازباسئن 19- عاسئردا اعئلشئن عالئمئ گ.ك.روؤلينسونو وقئپ، الةمگة تانئتقان. بةحيستؤن جازبالارئ ازيا تاريحئنان كةث ماعلذمات بةرةتئن كونة دةرةك كوزئ بولئپ تابئلاتئنئمةن قذندئ. ال وسئ بةحيستؤن جازبالارئنان الدةقايدا ارتئق، ءارئ كوركةم تئلمةن جازئلعان تاعئ ءبئر جازبا ةسكةرتكئش ول ورحون-ةنيسةي جازؤلارئ. كوك تذرئكتئث تاريحئ تاسقا ويئلئپ جازئلدئ.

 ءبئرئنشئسئ، ةنيسةي ةسكةرتكئشتةرئنة ةنيسةي بويئنان جانة تؤأا، حاكاس، التاي رةسپؤبليكالارئنئث (ءبارئ دة رةسةي قذرامئنداعئ تذركئ رةسپؤبليكالارئ) ايماعئنان جانة رةسةيدئث باتئس سئبئردة ورنالاسقان جاثاءسئبئر (نوأوسيبيرسك) وبلئسئ مةن ةرتئس بويئنان تابئلعان جازؤلار جاتادئ. ونئث قولدانئلعان، جازئلعان جئلدارئ 5-7- عاسئرلاردئث ارالئعئ. بذل ايماقتان تابئلئپ وتئرعان كونة تذركئ جازبا ةسكةرتكئشتةردئث جالپئ سانئ قازئرگئ كةزدة شامامةن 150 دةي.

ةكئنشئسئ، تالاس ةسكةرتكئشتةرئ. بذل ايماقتاعئ جازؤلار وثتذستئك قازاقستان، جةتئسؤ، سئر بويئ مةن قئرعئزستان ايماقتارئنا تارالعان، سونئث ئشئندة كوپ شوعئرلانعان جةرئ قازئرگئ جامبئل وبلئسئندا. ةسكةرتكئشتةردئث جالپئ سانئ شامامةن 20 شاقتئ. ءذشئنشئسئ، ورحون ةسكةرتكئشتةرئ. مونعولياداعئ ورحون، سةلةنگ، تولا وزةندةرئنئث بويئنان جانة رةسةيدةگئ مينؤسينسك ويپاتئنان تابئلعان ةسكةرتكئشتةر جاتادئ. ةسكةرتكئشتةردئث جالپئ سانئ 30 شاقتئ. الايدا ةث كولةمدئ، ذزاق ءماتئندئ جازبالار وسئ توپقا جاتادئ. مذنئث ئشئندة تاريحي قذندئلئعئ جاعئنان «قذتلئع قاعان»، «بئلگة قاعان»، «كذلتةگئن»، «تونئكوك»، «كذلئ چور» جانة «مويئن چور» ةسكةرتكئشتةرئنئث ورنئ ةرةكشة. بذل جازؤلاردئث جالپئ كولةمئ ذزاق. قازئرگئ ولشةممةن العاندا ورتا كولةمدةگئ كئتاپتئ قذرايدئ. كوپتةگةن تاريحي، مادةني، جاعراپيالئق، ساياسي دةرةكتةر بار، سول كةزدةگئ حالئقتئث ومئرئنةن، تانئم-تذسئنئگئنةن، دذنيةتانئمئ مةن سالت-داستذرئنةن حابار بةرةدئ. تاريحي وقيعالار تئزبةگئ ذلئ قاعانداردئث جورئقتارئ جئراؤلئق-جورئقتئق ذلگئدةگئ ادةمئ، كوركةم تئلمةن باياندالعان.

  قازاق دالاسئندا تاسقا قاشالعان تاعئ ءبئر جادئگةر جازبا ذلئ جيهانگةر، اتاقتئ اقساق تةمئردئث اتئمةن بايلانئستئ. ول 1391- جئلئ التئن وردا حانئ توقتامئسپةن سوعئسؤعا بارا جاتئپ ذلئتاؤعا توقتاپ، اسكةرئن دةمالدئردئ. سول جةردة ءوزئنئث وسئ ماثدا بولعانئ جونئندة شاعاتاي تئلئندة تاسقا قاشاپ جازبا قالدئردئ. جالپئ، ءامئر تةمئردئث ذلئتاؤ بويئنا كةلگةندئگئ تؤرالئ جازبا دةرةك تة، تاريحي ةسكةرتكئش تة ساقتالعان. وسئ ورايدا ايتارئمئز، ةل اؤزئنداعئ اثگئمةلةردئ نازارعا الا وتئرئپ، تارباعاتايداعئ «شئثعئسحان جازئپ قالدئرئپتئ» دةگةن جارتاستئ ئزدةستئرؤگة دة بولار. بالكئم ذلئ قاعان جونئندةگئ تئث دةرةك سوندا جاتؤئ دا مذمكئن-اؤ... 

 سةيسةن امئربةك ذلئ    

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى