قازاقئ «قارا جورعانئ» قارالاپ جذرگةن كئمدةر؟

استانا. 5- مامئر. قازاقپارات - جاقئندا تةلةديدار قاراپ وتئرئپ «سولاي دةيئكتئث» توبةسئنةن ءتذسئپپئن. تالقئداعئ تاقئرئپ - «قارا جورعا». قالئث قازاق جينالئپ «قانئن ءئشئپ» جاتئر ةكةن.

قازاقئ «قارا جورعانئ» قارالاپ جذرگةن كئمدةر؟

اششئ ئشةكتةي سوزباي، داؤ-دامايدئث شئرقاؤ شئثئن عانا ايتايئن، الپئستان اسقان ءبئر اعامئز: (الپئستان اسقاندئ اتا دةسةث شامداناتئن دةرت بار قازئر) «بذل ءبئزدئث بي ةمةس، بذل بي بئزگة جات، وسئ جاسقا كةلگةنشة تالاي ءبيدئ بيلةدئم، ءدال مئناداي قازاقتئث ءبيئن بئلمةيدئ ةكةم»، دةپ ئثئراندئ ما، كذثئرةندئ مة... وسئ سوزدةردئ ةستئگةندة مذيئزئنة تاس تيگةن تاناداي شئر اينالدئم. كوكساندئقتئث ئشئنة ةنئپ كةتة جازدادئم. نةگة؟

«قارا جورعا» كةلگةلئ قازاقستاننئث قايبئر مةرةكة-مةيرام، جيئن-توي، كوثئلاشار كةشتةرئنة قازاقئ قان جذگئرئپ ةدئ. ءوز باسئم قارا حالئقتئث ئشئندة «قارا جورعانئ» جات ساناعان جان كورگةن جوقپئن. قايتا اتئراؤ - ارقا، وثتذستئك - سولتذستئك... دذركئرةي بيلةپ الا جونةلگةنئ تاث قالدئرعان. قانشا دارئپتةلئپ، ةل اراسئنا كةث تارادئ دةگةن «قاماجايدئث» قايدا قالعانئن بئلمةي قالدئق. ال، «قارا جورعانئ» مةكتةپ وقؤشئلارئ تذسكئ ذزئلئستةگئ گيميناستيكاعا اينالدئرئپ ذلگةرئپتئ. بذل ءبيدئث از ؤاقئت ئشئندة حالئق اراسئنان وسئنشا ويئپ تذرئپ ورئن الؤئنئث سةبةبئن تاپپاي جذرگةندة قازاقتئث ارداقتئ ازاماتئ بةكبولات تئلةؤحاننئث «ادامنئث بويئندا اللادان بةرئلئپ، اتادان جالعاسقان گةنةتيكالئق جادئ دةگةن بولادئ. كةزئندة ونئ ةتنو مؤزئكا تانؤ عئلئمئنئث نةگئزگئ زةرتتةؤ وبةكتئسئ رةتئندة عئلئمعا ةنگئزگةنبئز. قازاق وسئ جادئعا ءدوپ كةلةتئن مؤزئكالئق يئرئمدةردئ ةش جارناماسئز، دارئپتةپ، اسپةتتةؤسئز-اق قابئلدايدئ، جانئ جاتئرقامايدئ» دةگةن پئكئرئن وقئدئم. «قارا جورعانئث» قذپياسئن سوندا اثعاردئم. «قارا جورعا» كذيئندةگئ جئلقئ ءجذرئسئنئث ئرعاعئ، سالتاناتتئ تةربةلئس، ةستة قالار قاراپايئمدئلئعئ... ءبارئ-ءبارئ قازاقتئث بولمئسئمةن قاپئسئز قابئسئپ جاتقانئن ةندئ قالاي سةزئنبةيسئز؟!

«قارا جورعا» قئتايدان كةلگةن قانداستارمةن بئرگة ورالعانئ راس. ءبئراق بذل تةك سولارعا عانا تاؤةلدئ ةمةس، بارشا قازاققا ورتاق ةكةندئگئن انئق بئلسةك ةدئ. قازاق ونةرئنئث جاناشئرئ وزبةكالئ جانئبةكوأ ارمانداپ كةتكةن بؤئن ءبيئ وسئ. ال، سئردئث بويئندا «الشةكةيدئث قارا جورعاسئ» دةگةن كذي بار. ايگئلئ كذيشئ تولةگةن مومبةكوأ «ةگئز كذي» دةپ تارتقان «ئثعاي توكپة»، «قارا جورعا» دةگةن ةكئ كذي بار. ونئ تولةگةن كذيشئ: «ةسكئدةن كةلة جاتقان بذل كذيدئ قالماقتئث قولئنان قاشقان ةكةؤدئث شئعارعان كذيئ دةسةدئ قاريالار» -دةپ اثئزئن ايتا وتئرئپ شةرتةدئ ةكةن.

بذل ورتاقتئق كذي مةن بيدة عانا ةمةس، قازاقتئث بذكئل جةرئندة دة جاتئر. مذنئث ءبارئ قازاقتئث كةشةگئ تذتاستئعئن بئلدئرةتئن - التئن تامئرلار. مئسالئ ءبئزدئث ادايدا «جةمةنةي» دةيتئن رؤ بار. قئتاي تةرريتورياسئنداعئ التاي ايماعئندا «جةمةنةي» دةگةن اؤدان بار ةكةن. ادايدا رؤدئث، كةرةيدة جةر اتئنئث «جةمةنةي» بولعانئندا تاريحي تامئرلاستئق جاتقانئن وزةگئث سةزةدئ. موثعوليا قازاقتارئ وزدةرئ تذرعان ولكةنئ «قوبدا بةتئ» دةيدئ ةكةن جانة «قوبدا» اتتئ وزةن بار. ال مئنا جاقتا اقتوبةدة «قوبدا» دةيتئن اؤدان بار. باتئر قئز ءاليانئث تؤعان جةرئ. وسئنئث ءبارئ جايدان-جاي، تةگئننةن-تةگئن بة؟..

مذندايدئ سةزئنبةك تذگئلئ مذرنئنا ءيئسئ بارمايتئن بئرةؤلةر «قارا جورعاداي» عاجاپ بيگة مذرنئن شذيئرة قارايدئ. ةندئ ءبئر زئمياندار «قارا جورعا» شئققاندا ءاربئر قازاق اتقا قونعانداي رؤحتانئپ كةتةتئنئن كورئپ، ءهام قارعا تامئرلئ قازاقتئ بئرئكتئرئپ بارا جاتقان جويقئن رؤحاني كذش ةكةنئن ءبئلئپ، ذرةيلةنةدئ بالكئم. اتتان تذسكةن قازاق تاقتان تذسكةن حانداي قاؤقارسئز ةكةنئن جاؤلار بذرئننان بئلةتئن. ولارعا ءبئزدئث شورماننئث مذستافاسئ اتئن العان جاياؤ مذساداي «قارا جورعاسئز» قارا جاياؤ قالباثداپ جذرة بةرگةنئمئز كةرةك. سوثعئ كةزدةردة رةسمي ورتالاردا «قارا جورعانئث» ةپتةپ شةتتةتئلئپ جذرگةنئ دة بايقالادئ.

پيعئلئ جامان ةندئ ءبئر توپتئث «قارا جورعاعا» قئرئن قاراعانئ - قانداسئنا قئرئن قاراعانئ. «قارا جورعا» بيلةنگةن جةردة «ارعئ بةتتةن كةلگةن قازاق مادةنيةتتئث مايةگئن الا كةلدئ» دةگةندةي ءسوز ايتئلماي قالمايتئنئ بةلگئلئ. ولار سول ءسوزدئ ةستئگئسئ كةلمةيدئ. قوثئر كورةدئ، كةم كورةدئ. ءيا كورة المايدئ. قايداعئ-جايداعئنئ ايتئپ «قارا جورعانئ» قازاقتئكئ ةمةس دةپ شئعارعئسئ كةلةدئ. قذداي-اؤ، جةتپئس جةتئ اتاثنان بةرئ سان ءتذرلئسئن ساپئرئپ ئشكةن قئمئزئثدئ نةمئس، شذباتئثدئ قئرعئز پاتةنتتةپ الئپ جاتقاندا قئتايداعئ ءبئر ؤئس قازاق «قارا جورعانئ» گيننةس رةكوردتار كئتابئنا ةنگئزئپ ةدئ عوي! سوعان قؤانؤعا قذلقئ سوقپاعاندار ذلتئ جايلئ ءسوز ايتئپ، بارئ مةن جوعئن ةكشةمةك پة؟! وركةنيةتسئگةن «لامباداعا» ءلام دةمةگةن، «فالانيةزگة» بئپ دةمةگةن، «كانكاعا» قئثق دةمةگةن، «فوكستراتقا» پؤ دةمةگةن، «تانگوعا» ءتايت دةمةگةن سابازدار-اي «قارا جورعاعا» كةلگةندة قاباقتارئث نةگة قارس تذيئلة قالدئ؟

«قئزبةن جئگئت ءبئر-بئرئنة جاقئنداپ بيلةيتئن جةرئ ادةپكة جاتپايدئ» دةپ كوسئلدئ بئرةؤئ. دذرئس-اق، ادةپتةن اتتاؤ دذرئس ةمةس. وندا نةگة ادةبئن انة جةرئنة دةيئن جالاثاشتاپ بيلةيتئندةردئ ايتپايسئث؟ اؤزئنان انا ءسذتئ كةپپةگةن جاس بالانئ بالةت بيئنة بةرئپ، ذلدئث اؤئن، قئزدئث ءتوسئن جاساندئ تومپايتئپ، ءبئرئنئث بذتئنان ءبئرئن وتكئزئپ بيلةيتئندةرگة نةگة شامئرقانبايسئث؟ الدة ول ادةپتةن وزؤدئث وركةنيةتتئ ءتذرئ مة؟ بولماسا بالةت ءبئزدئث اتا-بابامئزدان جالعاسئپ كةلة جاتقان جادئگةر مذرا ما ةدئ؟ باتئستان كةلئپ جاتقان جذزدةگةن ازعئن بي مةن اؤةننئث بئرةؤئن «ادةپسئز ةكةن، بئزدئكئ ةمةس» دةپ شةتكة قاعئپ، شئر-پئر بولعانئثدئ كورمةپپئن ءجذزئث كذيگئر-اؤ!

وتكةندة، شاشئ ذزئن، اقئلئ قئسقا ءانشئ جةرلةسئم ذلئقپان جولداسوأ «قارا جورعانئ اتام دا، بوتام دا بيلةمةگةن» دةپ سوققانئن كورئپ ءئشئم ؤداي اشئپ ةدئ. بذكئل جالاثاشتئق جابئلئپ، ارسئزدئقتار تيئلئپ، ةندئ جالعئز «قارا جورعاداعئ» قئزبةن جئگئت قوسئلئپ بيلةيتئن كورئنئس عانا قوعامنئث سيقئن بذزئپ تذرعانداي كورگةن ءبئر ءدئندار باؤئرئمئزدئث شولاق ويلاپ، شورت كةسكةنئن تاعئ ةستئپ ةدئم. قازاققا كةرةكتئ دذنيةنئث كةؤدةسئنةن كةرئ يتةرئپ، يت جةگةن تةرئدةي تالاعان مئنا تئرلئكتةرئث ةرئكسئز قولعا قالام ذستاتتئ.

««قارا جورعا» قازاقتئكئ ةمةس، موثعولدئكئ» دةپ سان-ساققا جذگئرتئپ ات-تونئن الا قاشئپ، وسئ ماسةلةنئ قايتا-قايتا قوزعاي بةرؤدئث ار جاعئندا ارام پيعئل، سايقال ساياسات جاتپاسا ةكةن دةپ تئلةيمئن. تةك «قارا جورعا» ءبيئنئث ءوزئ مةملةكةتكة ذلتتئ ذيئستئرؤ مةن رؤحئن وياتؤدا ميلليونداپ قارجئ ءبولئپ ئستةپ بئتئرة المايتئن شارؤا اتقارئپ بةرئپ جاتقانئن ءبئلؤئمئز كةرةك! سةن بئلمةسةث ءبئز بئلةمئز، سةن بئلمةسةث «قارا جورعا» شئققاندا جون ارقاسئ شئمئرلايتئن، جذرةگئ بئرلئكتئ قالايتئن، قانداسئمةن قانئ ءبئر قاراپايئم قازاق بئلةدئ. تةك قاشاندا قازاقتئ الابذيرةكتةپ، ارام پيعئل، بئقسئق ويئنئث بئلتةسئن تذتاندئرئپ جذرةتئن «بئلةرمةندةر» اؤزئن باعئپ سويلةسئن!

وثعاربةك نذرعالي

  دةرةككوز: «نامئس» سايتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى