ذلتشئل تذلعا - حاسان ورالتاي
استانا. 2- مامئر. قازاقپارات. ول كئسئنئ مةن 1995- جئلئ تذركئستان قالاسئندا قازاق قاؤئمداستئعئنئث ذيئمداستئرؤئمةن وتكةن «قازاق دياسپوراسئنئث بذگئنئ مةن ةرتةثئ» اتتئ حالئقارالئق كونفةرةنسيادا كوردئم. ةسئمدة، تاريحشئ قئز ءوز بايانداماسئن ورئسشا باستاعاندا «مذنداي باياندامانئ تئثداي دا المايمئن، وتئرا دا المايمئن» دةپ زالدان شئعئپ كةتئپ، جينالئس باسئندا وتئرعاندار نة ئستةرلةرئن بئلمةي، ابدئراپ قالعان بولاتئن.
شئعئپ كةتؤ سةبةبئ ذلتتئق ءتئلئمئزدئث قور بولئپ، ونئ قذرمةتتةمةؤئ اعامئزدئث اشؤئن كةلتئرگةنئن، ذلتتئق بولمئسئنئث جوعارئ ةكةنئن بايقاؤعا بولادئ. بذل - تذرئك الةمئنة تانئمال تاريحشئ-عالئم، جازؤشئ-جؤرناليست حاسان ورالتاي ةدئ.
بويئنداعئ تالانت-دارئنئن، قاجئر-قايراتئن ذلت مذددةسئنة، ذرپاق كةلةشةگئنة جذمساعان ايتؤلئ الاش ازاماتئ حاسان ورالتاي كةرةعارلئقتئث شئنايئ سيقئن اشئپ كورسةتؤدة، ادامداردئث وشكةن رؤحئن، نامئسئن، ساناسئن وياتؤدا زامانداستارئنان وق بويئ وزئق تذردئ. سونداي تالانتئمةن تانئلعان سئرتتاعئنئث سئرئن، ئشتةگئنئث شةرئن ءبئلئپ، حالقئن قؤانئشقا بولةگةن، ءوزئ ءمارت، جانئ جومارت، ئسئنة مئعئم، اقئلشئ ةدئ. حالقئمئزدئث «عالئمنئث حاتئ ولمةيدئ» دةگةنئ راس-اؤ! ءار تذلعانئث ارتئندا قالدئرعان ءئسئ جاس ذرپاققا ونةگة. «ةلدئكتئث قامئن ةل بولئپ ويلايئق» اتتئ ماقالاسئندا /2/ «تذركئشئلدئك دةگةنئم - قازاقشئلدئق» دةپ تذركئشئلدئك ذعئمئ تةرةثدة جاتقاندئعئن ءسوز ةتةدئ.
«تذركئشئل بولؤ ءذشئن - قازاقشئل بولؤ كةرةك. قازاقشئل بولؤ ءذشئن دة قازاقتئث ذلتتئق تاريحئ مةن ادةبيةتئن، انا ءتئلئ مةن ذلتتئق سالت-سانا داستذرلةرئن تولئق ءبئلئپ، ونئ جانئنداي ارداقتاؤئ ءتيئس. سونئمةن بئرگة، بذكئل تذركئ تةكتةستةردئث باسئم كوپشئلئگئنئث، سونداي-اق، قازاق حالقئنئث ذلتتئق، ءدئن-يسلام دئنئنةن ايرئلماؤ كةرةك. باسقا دئندةرگة ةرئپ، كةيئن قازاق اراسئندا دئندةر ايئرماشئلئعئ بولؤئنا جول اشاتئن شةتةلدئك زئميانداردئث تذزاعئنا تذسپةگةن ءجون. تذركئ بئرلئگئ مةن تذركئشئلدئك دةگةن يدةيانئث ةشكئمگة، ياعني، تذركئ تةكتةس ةمةس حالئقتارعا توندئرةتئن قاؤئپ-قاتةرئ جوق. بذل شابؤئلداؤشئ شوأينيستئك يدةيا، مذرات-ماقسات ةمةس، قورعانؤشئ مذرات-ماقسات. قازاقستاندا تذركئشئلدئك، ياعني، قازاقشئلدئق يدةيا دةگةن مذرات-ماقساتئمةن ةشكئمگة قاؤئپ تونبةيتئنئن ادال نيةتتئ اركئمنئث مويئندارئ ءسوزسئز».
بايقاپ قاراساق، حاسان ورالتايعا تذركئ بئرلئگئ، تذرئكشئلدئك دةگةن ماقسات-مذرات توسئننان ايتئلعان جاثا قذبئلئس ةمةس. جالپئ ايتقاندا «تذركئشئلدئك»، ياعني، ذلتتئق گيمنئن «ارعئ اتام ةر تذرئك، ءبئز قازاق ةلئمئز» - دةپ باستايتئن الاششئلدئق. بذل جولدا بذكئل سانالئ عذمئرئن وتكئزگةن، اكة جذرةگئنئث كذرةسكةرلئگئن كورگةن، ذلكةن تذركئشئل، الاششئل تذلعالاردئث ذستانئمئن بةرئك قالئپتاستئرعانئن كورؤگة بولادئ. ازات رؤحتا قارؤلانعان حاسان ورالتاي الاش يدةياسئنان سؤسئنداماس بذرئن تابيعي تذردة اكة تاربيةسئنةن ذلگئ الدئ. اكة سالعان سارا جولمةن ءجذردئ. اكةسئ تانئمال، ازاتتئق ءذشئن جان اياماي كذرةسكةن، حالقئن ةركئندئككة جةتكئزگةن قاليبةك رايئمبةك ذلئ - شئنجاث قازاقتارئنئث ازاتتئق كذرةس سةركةلةرئنئث ءبئرئ.
تاريح قاتپارئنئث تةرةث قويناؤئندا قاليبةك حاكئمنئث بةينةسئن بةرةر مول مالئمةتتةر بار. ذلت رؤحئن جوعالتپاؤ ءذشئن «مالئم جانئمنئث، جانئم ارئمنئث ساداعاسئ» دةپ، جانئن اؤزئنا تئستةپ، وت پةن سؤدئ كةشئپ ءوتئپ، ذرپاققا ذلاعاتتئلئقتئ اماناتتاعان قاليبةك حاكئم قازاق تاريحئنداعئ ازاتتئق كوشتئث بةل ورتاسئنداعئ ذلت قاهارمانئ. ونئث سول كةزدةگئ باستئ ماقساتئ - ةلئنئث ةل قاتارلئ ءومئر ءسذرؤئ ءذشئن ذلتتئق تةثدئك پةن ةركئندئككة قول جةتكئزؤ ءذشئن كذرةسؤ ةدئ. قاليبةك حاكئم رايئمبةك ذلئ تذركياعا «ناعئز تذرئك - قازاق، ناعئز قازاق تا - تذرئك» دةگةن تانئممةن، قازاقئ بولمئسپةن بارعان قايسار تذلعا. ول ءوز ذلتئن شةكسئز سذيگةن، ازاتتئعئ مةن تةثدئگئن ارمانداعان، عذمئر بويئ سول ءذشئن كذرةسكةن تذلعا. كورةگةندئگئ سول ءوز پةرزةنتئنة ذلتتئق نامئس، رؤح، ادال تاربية بةرة العاندئعئندا، الئستئ كوزدةگةن بولجامپازدئعئندا.
كوشئپ بارا جاتقان جولدا ءذندئستان شةكاراسئنا ءئلئنئپ، كاشيمير جةرئنة جةتة سالا ذلئ حاساندئ ءبئر جئلدئق اعئلشئن ءتئلدئ مةكتةپكة بةرةدئ. ونئث ماثئزدئلئعئ سوندا، قاراعانعا از ؤاقئت بولئپ كورئنةتئن بذل وقؤ كةيئن قازاقتئث ازاتتئق قوزعالئسئنئث قايناعان ورتاسئندا ءجذرئپ ةرجةتكةن، اكةسئنةن ونةگة كورئپ، تانئم-تذسئنئك جاعئنان ابدةن پئسئپ جةتئلگةن ةكئنشئ ءبئر كذرةسكةردئث بولاشاعئنا كةث جول اشقان ةدئ. اعئلشئن تئلئنةن ساؤاتتئلئعئ جات جةردة، بوتةن ةلدة ازاتتئق جولئنداعئ قاجئرلئ جذمئسئنا جاردةمشئ، ءومئر جولئنئث قالئپتاسؤئنا اسا ئقپال جاساعاندئعئ انئق ةدئ. وعان كةيئنگئ ءومئر جولئ دالةل.
ناقتئراق ايتساق، ةرةنقابئرعانئث قاراپايئم قازاعئن جةر شارئنئث جارئمئن اينالدئرئپ تذرئك جةرئنة اپارعان ذلتتئق رؤح - الاش توپئراعئندا ةشقاشان سونبةگةن، عاسئردان-عاسئرعا ذلاسئپ لاؤلاعان ازاتتئق كذرةس الؤئ حاسان ورالتايدئث جانكةشتئ قئزمةتئ ارقئلئ مذستافا شوقاي سالعان ذلكةن ارنامةن توعئستئ. مذستافا شوقاي - تذركئستان حالئقتارئنئث بئرلئگئ مةن تاؤةلسئزدئگئ يدةياسئن تؤ ةتئپ ذستانعان اسا كورنةكتئ ساياسي قايراتكةر، جالئندئ پؤبليسيست، اؤدارماشئ، جازؤشئ، 20- عاسئر باسئنداعئ قازاق ينتةلليگةنسياسئنئث ةث جارقئن وكئلدةرئنئث ءبئرئ. مذستافا شوقاي - قازاق حالقئ ءذشئن عانا ةمةس، بذكئل تذركئ جذرتئ ءذشئن ةرةكشة تذلعا. قازاقتئث مةملةكةتتئگئن، تذركئ حالقئنئث قامئن ويلاعان، تذركئ جذرتئنئث باسئن قوسؤدئ ارمانداعان ذلكةن مةملةكةت قايراتكةرئ.
جالپئ، مذستافا شوقاي الاش كوسةمدةرئمةن بئرگة بولعان، بئرلةسئپ شةشكةن شةشئمدةرئنة سايكةس ونئث شةتةلگة شئعؤئ(ا ق ش-قا) 1918- جئلئ جوسپارلانعان. قالاي دا امان قالئپ، ذلتئنا شةت ةلدة ءجذرئپ قئزمةت جاساؤدئ ماقسات تذتادئ. حالقئم دةپ سوققان جذرةك سونئ مذمكئندئگئنشة جذزةگة اسئرادئ. حاسان ورالتايدئث دا تاعدئرئ ءدال سولاي بولماسا دا قانشاما قيئندئقتئ جةثئپ، جات ةلدةردة حالقئنئث ازاتتئعئ ءذشئن كذرةستئ، ايانباي، ادال قئزمةت ةتتئ. ةكةؤئنئث ورتاق توعئسار، يدةيالاس تذسئ دا وسئ شئعار. مذستافا شوقايدئث دا، الاش كوسةمدةرئنئث دة يدةيالارئ ءبئر-بئرئمةن ذندةس، استارلاس، ءبئرتذتاس. ونئ تةرةث ءتذسئنئپ، قازاقتئ ءبئرتذتاس ةل دةپ تانئساق، الاش يدةياسئن ءبئرتذتاس قازاق يدةياسئ دةپ قاراساق جانة سول مويئنداؤئمئز شئن بولسا، وندا الةمنئث ءار تذكپئرئندةگئ قازاق ءذشئن، ذرپاعئنئث كةلةشةگئ ءذشئن كذرةسكةن قازاقتئث ءبئرتذتاس ذلت كذرةسكةرلةرئن تانؤئمئز كةرةك، ولارمةن ماقتانؤئمئز كةرةك. سولاردئث بئرةگةيئ - حاسان ورالتاي.
حاسان ورالتاي 1973- جئلئ تذركيادا «الاش - تذرئك تةكتةس حالئقتاردئث ذرانئ» اتتئ كئتاپ شئعاردئ. سونئمةن بئرگة «ةلئم ايلاپ وتكةن ءومئر» اتتئ عذمئرنامالئق كئتابئ شةت جةردة جذرسة دة، جان ايقايئ ةستئلئپ، تاؤةلسئزدئكتئ اثساپ، ذلت مذددةسئن قايتا-قايتا ةسكة سالؤئمةن قذندئ. اتالعان كئتاپتئث كوركةم ءارئ كورنةكتئ قئرئ - دةرةكتئث دالدئگئندة، بوياماسئز شئندئعئندا، اأتورلئق كوزقاراستئث بذكپةسئز اشئقتئعئندا. قازاق ةلئنة قاتئستئ كوپتةگةن تاريحتئ، اأتوردئث ذلتئ ءذشئن جاساعان ةثبةكتةرئن وسئ كئتاپتان وقئپ بئلؤگة بولادئ.
اقئن ماعجان جذماباي شئعارماشئلئعئ جونئندة دة تةرةث پئكئر ايتئپ، تذثعئش تولئمدئ ةثبةك جازعان - حاسان ورالتاي ةدئ. حاسان ورالتاي ةشكئمگة ذقسامايتئن تذلعا. حالقئنا، ذلتئنا وشپةس ئزگئ ماحابباتئمةن ذقسامايدئ. ذلتتئق نامئسئ بذزئلماعان قازاق. بئردة: «ذلتشئل» دةگةن سوزدةن شوشئماعان لازئم. سذيسةث، ذلتئثدئ - شئن ءسذي! سوندا وزگة ذلتتارعا دا كوزقاراسئث ارتادئ. قذرمةتپةن قاراي تذسةسئث!» دةسة، ةندئ بئردة: «مةن - ذلتشئلمئن! قازاق ذلتشئلئمئز... قازاق ذلتشئلدئعئ دةگةن شوأينيستئك ذلتشئلدئق ةمةس. ماسةلةن، ورئس ذلتشئلدئعئ دةگةنئمئز - باسقا ةلدةرگة ذستةمدئك جذرگئزئسئ كةلةتئن شوأينيستئك ذلتشئلدئق. قازاق ذلتشئلدئعئ دةگةنئمئز - قورعانؤ ذلتشئلدئعئ. مةن ذلتشئل رةتئندة ءتئلئمنئث تازالئعئن، تاريحئمنئث بذرمالانباؤئن، ءدئنئمنئث بذلئنبةؤئن تالاپ ةتة الامئن» - دةپ ذلتئنا دةگةن پةرزةنتتئك قذرمةتئن كورسةتةدئ.
«حاسان ورالتاي ءوزئن مذراتشئلدار قاتارئنا جاتقئزادئ. مذراتشئلدئقتئث تذرئكشةسئ - ذلكذجذلذك. ذلكذجذ ادام ةش ؤاقئتتا العان بةتئنةن قايتپايدئ، بيئك ادامزاتتئق مذرات جولئندا كذرةسةدئ، قالاپ العان يدةياسئنا قالتقئسئز قئزمةت جاسايدئ» - دةيدئ بةلگئلئ ساياساتكةر، پئكئرلةس ءئنئسئ، مارقذم باتئرحان دارئمبةت «حاسان ورالتايمةن بئرگة بولعان ون كذن» اتتئ تئزبةكتئ ماقالاسئندا.
ءار ماقالادا اأتور حاسان ورالتايدئث مذراتشئل، الاششئل، قازاقشئل ةكةندئگئن ايتئپ وتئرادئ. ول كئسئ قازاق ذلتئنا قاتئستئ قانداي دا ءبئر جاعداي بولماسئن بةيجاي قاراي المايتئندئعئن ريزاشئل سذيئسپةنشئلئكپةن بايانداپ وتئرادئ. حاسان ورالتاي شةتةلدة جذرسة دة قازاقستاننئث ئشكئ تئنئسئن بذقارالئق اقپارات قذرالدارئ ارقئلئ باقئلاپ وتئردئ. قازاعئنئث جةتئستئگئنة ءسذيئنئپ، «اتتةگةن-ايئنا» قئنجئلاتئن: «كةز-كةلگةن مةملةكةت ذلتتئق قوعام ارقئلئ داميدئ. ذلتتئق ماسةلةلةردئ شةشؤ جاعئنا كةلگةندة، ءبئز تذركيادان ذلگئ الؤئمئز كةرةك. تذركيانئث نةگئزئن قالاعان مارقذم كةمال اتاتذرئكتئث «تذرئكپئن دةؤ قانداي باقئت» دةگةن جاقسئ ءسوزئ بار ةدئ. ةگةر كئمدة-كئم «مةن قازاقپئن»، «قازاقستاندئقپئن» دةسة، ونئث ارعئ-تةگئن تةكتةؤ كةرةك ةمةس. سونداي-اق، ةشكئمدئ «قازاق بول» دةپ زورلاماؤئمئز كةرةك. ءبئراق، بذل ةلدئث قازاقستان ةكةنئن ءاركئم ءبئلؤئ كةرةك. ول ءذشئن انا ءتئلئ بولؤئ قاجةت» ، - دةيدئ.
قاراپ وتئرساق، «ازاتتئق» راديوسئنئث قازاق بولئمئندة قئزمةت ةتكةن 28 جئلئندا قازاق ءتئلئنئث مارتةبةسئن قالاي دا كوتةرمةككة تةر توكتئ، سونئث ناتيجةسئنئث ارقاسئندا قازاق تئلئندةگئ حابارلار 5 مينؤتتان 6 ساعاتتئق حابارعا دةيئن كوتةرئلگةن. اعامئز قاي جةردة جذرسة دة انا تئلئنة دةگةن جاناشئرلئعئ، قازاق ءتئلئن قورعاؤعا دةگةن كذرةسئ ءبئر ءسات تة تولاستاعان ةمةس.
تاؤةلسئز قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث گةرمانيا فةدةراتيأتئك رةسپؤبليكاسئنداعئ 2005 - جئلعئ توتةنشة جانة وكئلةتتئ ةلشئسئ قايرات سارئبايعا جازعان حاتئندا ةلشئلئك ماثدايشاسئنداعئ جازؤدئث نةمئسشة-ورئسشا جازئلعانئن كورئپ: «...جارقئندارئم-اؤ، سئزدةردئث انا تئلدةرئثئز، قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث مةملةكةتتئك ءتئلئ جوق پا؟! قازاقشا قايدا؟» - دةپ، حات جولدايدئ. ةلشئلئك قاتةلةرئن مويئنداي وتئرا، ونئ تذزةتؤدئ جاؤاپكةرشئلئككة الاتئندئقتارئن ايتئپ، جاؤاپ حات كةلةدئ. ذلتشئل قالامگةر: «ءبئر ةل دةگةندة ةث الدئمةن ويعا ورالارئ، كوزگة تذسةرئ ونئث انا ءتئلئ ةكةنئ كوپ تذسئنئك تالاپ ةتپةيتئن شئندئق. «انا ءتئلئ - ارئمئز» ونئ ارداقتاؤ ذلتتئق پارئزئمئز. الةمنئث قاي تذكپئرئندة جذرسة دة، ءار قازاق انا ءتئلئنئث قامقورشئسئ بولؤئ ءتيئس. ولاي ةتؤ ذلتئن، تاؤةلسئز ةلئ - قازاقستانئن سذيگةندئكتئث باستئ بةلگئسئ سانالادئ. انا ءتئلسئز حالئق، حالئقسئز تاؤةلسئز ةل بولمايدئ»، - دةپ تولعانئسپةن عيبراتتئ حاتئن اياقتايدئ.
قازئرگئ كةزدة زيالئ قاؤئم جازئپ جذرگةن قاراپايئم قازاقئ حاتتاردئث ءمانئ، تانئمئ مةن تالعامئ مول ةكةنئن اثعارا باستادئق. ودان ذلتقا قاجةتتئ قذندئ دذنيةلةردئ ازات ويلئ ازاماتتاردئث ماقسات-مذددةلةرئن تذسئنة باستادئق. مذنداي حاتتار لةگئ حاسان ورالتايدئث دا مذراعاتئنان كوپتةپ تابؤعا، ونئ جيناستئرئپ جذيةلةؤگة كةلةر ؤاقئت ةنشئسئندة. اسئرةسة، تاعدئر تاؤقئمةتئمةن گةرمانيادا قالئپ قويعان اقئن ءماجيت دارا اياپبةك ذلئنئث حاسان ورالتايعا جازعان حاتتارئنان ةلگة دةگةن ساعئنئش، ذلتقا دةگةن سذيئسپةنشئلئك، شئنايئ شئندئقتار جازئلادئ. سونئمةن بئرگة قازاقستانداعئ زيالئ قاؤئم وكئلدةرئمةن، دوس-جاراندارئمةن، شئنجاثداعئ اقئن-جازؤشئلار، تؤعان-تؤئس، تانئمايتئن جاناشئر قازاق، قالئث وقئرماندارمةن جازئسقان حاتتار ذلتشئل تذلعانئث كةلبةتئن اشا تذسپةك. حاتتاردئ جيناپ، جذيةلةؤ، باستئرؤ كةلةشةك ذرپاق قولئندا.
حاسان ورالتاي قاي ؤاقئت بولماسئن، ءار كةز باسپاءسوز بةتتةرئندة قازاقستان تؤرالئ پئكئرلةرئن ءبئلدئرئپ وتئردئ. ونئث پرةزيدةنتئ نذرسذلتان ءابئش ذلئ نازاربايةأتئ قولداپ، قورعاپ سويلةدئ: «نازاربايةأتئ قولداپ قورعاؤشئ دذنيةدة ةكئ ادام بولسا، سونئث ءبئرئ مةن، ويتكةنئ ول مةنئث تاؤةلسئز مةملةكةتئمنئث پرةزيدةنتئ، ةلباسشئسئ». بذل جاعئنؤ ةمةس، تاؤةلسئزدئكتئ، ازاتتئقتئ ءتذسئنؤ ، ةلئنئث باقئتئن ويلاؤ، شئن مانئسئندةگئ ةلباسئنئث ةثبةگئن باعالاؤ دةپ ءتذسئنؤ كةرةك.
قازاقستانعا كةلگةن سوثعئ ساپارلارئندا قازاق ةلئنئث كئندئگئ - استانانئ كورئپ، بالاشا قؤانعانئنا كؤامئز. «قازاقستاننئث ازاتتئق الئپ، دةربةس، باعئمسئز مةملةكةت بولعانئ باعا جةتپةس باقئت قوي. قازاقستان ةلورداسئنئث استاناعا كوشئرئلؤئنئث ساياسي ءمان-ماعئناسئن مةن جاقسئ تذسئنةمئن. وسئنئ كورگةندة ذلتتئق ماقتانئش، ذلكةن سةزئم بولادئ»، - دةپ، استاناداعئ ءار نارسة سانالئ تذردة جذزةگة اسئرئلئپ جاتقاندئعئن ايتا كةلة: «كةيبئر وپپوزيسياداعئ ازاماتتار ءارتذرلئ نارسةنئ ايتئپ ءجذر عوي، قالاي دةسةك تة نذرةكةثنئث مئنا جاساپ جاتقانئ حالئق ءذشئن تةثدةسسئز نارسة. تاريح مذنئ ذمئتپايدئ، ءوزئنئث لايئقتئ باعاسئن بةرةدئ»، - دةپ كورةگةندئگئن تانئتقان ةدئ. ءلايئم سولاي بولعاي!
ءسوزئمنئث سوثئندا ءوزئمنئث «قاجئ اتانئ» (مةن سولاي اتايتئنمئن) قالاي تانيتئندئعئمدئ ايتا كةتكةندئ ءجون كوردئم. مةن ول كئسئگة كةلئنمئن. ءار ؤاقئت، قازاقستانعا كةلگةندة ءبئزدئث ذيگة (مةنئث جولداسئم - ءابئلباشار - حاسان ورالتايدئث اكةسئ - قاليبةك حاكئمنئث ءئنئسئ - ءئلياستئث ةث كةنجة ذلئ) تذسةتئن. ول كئسئنئث تةكتئلئگئ، دارالئعئ، دانالئعئ ةشكئمگة ذقسامايتئن. تؤئسقا دةگةن قامقورلئعئ، نةمةرةلةرئنة دةگةن مةيئرئمدئلئگئ ولشةؤسئز ةدئ. ءار كةلگةن كةلئسئ ذلتتئق تاربية، ذلتتئق رؤح سئيلايتئن. شئندئقتئث ورةسئ بيئك ةكةندئگئن، ار-نامئستئث ماثگئلئك ةكةنئن ءار ؤاقئت ةسكة سالاتئن. ءبئزدئث كئشكةنتاي ئسئمئزگة قؤانئپ، ساتتئلئك تئلةگةنئ بئزگة قانات بئتئرةتئن. وسئنئث ءبارئن ويلاساق، ول كئسئگة دةگةن ساعئنئش لةبئ ةسةدئ. تذلعاسئ ءاردايئم جادئمئزدا. تاريحتا «مةنئث اتئم -قازاق، ذرانئم - الاش، تذركئتةكتةس بولعاندئقتان ءدئلئم - تذرئك، ءدئنئم - يسلام، كئتابئم - قذران» دةپ وتكةن حاسان ورالتايدئث ذلتئ ءذشئن كذرةسكةن ةثبةگئ، ذلتشئل تذلعالئق بةينةسئ مئثداعان ماقالاعا، كوپتةگةن كئتاپقا ارقاؤ بولارئ ءسوزسئز.
ذلگئ ماعان بابالاردئث ةرلئگئ،
پانا بولعان بذلئنگةندة ةل كذنئ،
قادئرلةيدئ، قاستةرلةيدئ ذرپاعئث
سئزدةن قالعان ذلئ مذرا بةلگئنئ.
باعيلا تورةبةك قئزئ الماتئ، 2012 - جئل.
پايدالانئلعان ادةبيةتتةر:
1. ورالتاي. ح. «ةلئم-ايلاپ وتكةن ءومئر». - الماتئ: «ءبئلئم»، 2005.
2. «ةلدئكتئث قامئن ةل بولئپ ويلايئق». «انا ءتئلئ» // - 1998. №14.
3. ورالتاي. ح. «ةلئم-ايلاپ وتكةن ومئردةن» سوث. - ءئزمئر. 2006.
دةرةككوز: «اباي-اقپارات»