اراقسئز وتكةن تويدا اللا تاعالانئث رازئلئعئ مةن بةرةكةسئ بار
استانا. 11 - ناؤرئز. قازاقپارات - ذلئمئزدئ ذيلةندئرسةك، قئزئمئزدئ ذزاتساق، كةنجةتايئمئزدئ سذندةتكة وتئرعئزا قالساق، ايقئن دالةلئ رةتئندة توي جاساؤ داستذرئمئزدة بار.
وعان ءدئنئمئز بةن شاريعاتئمئز دا قارسئ ةمةس. ءبئراق تا، اتتةگةن-اي، دةيتئن تذسئمئز، سول تويئمئزدئ اتئ جامان اراقپةن وتكئزؤ. ءدال وسئنئ جاقسئ دةپ ةشكئم ايتپاسا كةرةك. اسئل ءدئنئمئز - يسلام، تويدئ اراقپةن وتكئزؤگة ءذزئلدئ-كةسئلدئ قارسئ. قذدالارئمئزدان ذيالامئز با، الدة تؤعان-تؤئستان ذيالامئز با، ايتةؤئر اراق قويماساق تويئمئزدئث بةرةكةسئ كئرمةيتئندةي قورقامئز. قازاق ءوزئ بذرئننان ءبئر يدةولوگيانئ بويئنا ءسئثئرئپ قويسا، كوپكة دةيئن ارئلا الماي جذرةتئن حالئق قوي. وسئ ءبئر يدةولوگيا اللا تاعالانئث سئناعئ رةتئندة جئبةرئلگةن «سوأةت» دةگةن، ءبئزدئث ةرتةثئمئزدئ ويلامايتئن، قايتا بولاشاعئمئزعا بالتا شاپقئسئ كةلةتئن تاجالدئث ارةكةتتةرئنئث ءبئرئ ةدئ. قازئر اللاعا شذكئر، مذنداي ولقئلئقتاردئث ورنئ تولئپ، ءدئنئمئز دامئپ، وركةندةپ كةلةدئ. بئزدة وسئندايدا ءدئنئمئز بذيئرماعان نارسةلةردئ تاستاپ، سونئث ئشئندة تويئمئزدئ اراقسئز وتكئزسةك، ءدئن ءذشئن قوسقان سذبةلئ ذلةسئمئز، وزئمئزگة پايدالئ ساؤاپتئ ءئس بولار ةدئ.
«ءبئر كذندئگئثدئ ويلساساث ةگئن ةك، مئث كذندئگئثدئ ويلاساث اعاش ةك» دةمةي مة حالئق دانالئعئ. قازئر ءبئز سونداي ارةكةتتةر ياعني، توي-تومالاقتئ اراقپةن وتكئزؤ ارقئلئ ذرپاعئمئزدئث دئثگةگئ مئقتئ اعاش بولؤئن قالاپ ةمةس، بذگئن شئقسا، ةرتةث تةز سولاتئن ةگئن سةكئلدئ تاربيةلةپ جاتقاندايمئز. ويلاپ قاراساثئز، ءار توي جاساعان سايئن اراق قويئپ، ودان ءوزئمئز دة ءئشئپ جذرسةك، ارتئمئزدا ءوسئپ كةلة جاتقان بالا-شاعا، نةمةرةلةرئمئزدة: «ة، تويدا اراق ئشؤگة بولادئ ةكةن عوي» - دةگةن وي قالئپتاسپاي ما!؟ وعان كئم كةپئل، كئم توسقاؤئل!؟ مئنا ولةث شؤماقتارئ دا ورئندئ ايتئلعان:
قئزئث قئزئل، ذلئث جذرسة اق ءئشئپ،
ءبئر-اق كذندة باستان كةتةر باق ذشئپ.
«اي»، - دةپ اقئل ايتار اتا-انا جوق،
قايتا بئرگة اراق ئشةر قاعئسئپ.
اللا بئزگة بذل دذنيةدة كوپتةگةن حالال، تازا تاماقتار بةرئپ جاتئر. ءبئراق ءبئز سولاردئث ئشئندة نةگة حارامئن، جامانئن داستارحانئمئزعا قويامئز،- دةپ كةيبئر يمام، مولدا كئسئلةردئث رةنجئپ جاتاتئنئن ةستيتئنبئز.
ايتا بةرسةث، اراق دةگةن اششئ سؤدئث جاماندئعئ مةن كةسئر-كةساپاتئ تولئپ جاتئر. ونئث زيانئن ايتپاعاندا. ال زيانئنا كةلسةك، اللا تاعالا بئزگة امانات ةتئپ قالدئرعان دةنساؤلئقتان جذرداي قئلادئ. ءارئ احئرةتكة دةگةن رؤحاني دايئندئقتان دا ماقذرئم قالدئراتئنئ ايتپاسا دا تذسئنئكتئ.
كوبئمئز ءدئنئمئزدئ جاقسئ تذسئنبةگةندئكتةن، اللا رازئلئعئ ءذشئن ئستةلةتئن مذنداي يگئ ئستةرگة، ياعني تويدئ اراقسئز وتكئزؤگة قارسئ شئعئپ جاتامئز. كةيبئرةؤلةر قارسئ شئققانئمةن قويماي، سوعان قاسارئسئپ ئستةپ تة جاتادئ. ايتاتئنئ: «تؤعان-تؤئستان ذيات بولادئ. تويئما ةشكئم كةلمةسة قايتةم». اللا ساقتاسئن، سونداي قذدايدان بةزگةن حالئق ةمةسپئز عوي. قايتا كوبئسئ قؤانا كةلةتئن بولادئ.
اراق ءذشئن ازاپقا دا شئدايمئز،
بذرئن سوثدئ جاساماپ ةك بذلاي ءبئز.
بئرةؤ تويدئ اراق قويماي وتكئزسة،
شئق بةرمةيتئن شئعايباي دةپ سئنايمئز،
- دةگةن ولةث جولدارئ اششئ دا بولسا شئندئققا ايتئلعان. ءبئراق پةندة اتاؤلئدان ذيالئپ، قذدئرةتتئ راببئمئز اللادان ذيالماي، قورئقپاي قويعانئمئز جاراماس.
ءبئز ةندئ ءالحامدؤليللا مذسئلمان بولعاننان كةيئن، مئندةتتئ تذردة اللا تاعالا بئزگة تؤرا جول كورسةتؤشئ رةتئندة تذسئرگةن قاسيةتتئ قذران كارئمگة، پايعامبارئمئز مذحاممةد (ساللاللاهؤ الايهي ؤا ساللام) ايتئپ كةتكةن حاديستةرگة سذيةنةمئز. قاسيةتتئ قذراندا نةمةسة حاديستة ايتئلماعان نارسةلةردئ ايتپايمئز دا. ال ءبئراق اراققا قاتئستئ قذراندا اشئق اياتتار بار.
سونداي اياتتاردئث بئرئندة بئلاي دةلئنةدئ: «ةي، يمان كةلتئرگةندةر (مذسئلماندار)! اراق، قذمار، تئگئلگةن تاستار (پذتتار) جانة بال اشاتئن وقتار-شايتاننئث ئستةرئنةن. ودان ساقتانئثدار. سوندا عانا باقئتقا جةتة الاسئثدار. نةگئزئنةن شايتان دا، اراق تا جانة قذمار دا ارالارئثدا دذشپاندئق ءارئ كةك سالئپ، اللاهتئ ةسكة الؤدان جانة نامازعا كةدةرگئ بولؤدئ قالايدئ. ال سوندا تئيئلمايسئثدار ما؟».
اياتتئث ماعئناسئ وقئعاننان-اق تذسئنئكتئ. اللا تاعالا اراققا تئكةلةي تئيئم سالئپ تذر. ال وسئ اياتتئ تاپسئرلةپ، اشئقتاپ تذسئندئرةتئن بولسا، بئرنةشة بةتتئ پاراق تولادئ.
بذل تذستا پايعامبارئمئزدئث (س.ا.ؤ.) دا حاديسئنةن كةلتئرسةك، راسؤلاللاه بئلاي دةگةن: «ءاربئر ماس قئلاتئن نارسة حارامعا جاتادئ». بذل حاديس تئكةلةي اراققا قاتئستئ ايتئلئپ وتئر.
اراقتئ قاي جاعئنان بولسئن حارام ةكةندئگئن دالةلدةيتئن مذنداي ايات، حاديستةر كوپ. جامان، زيان ةكةنئن دالةلدةيتئن دة ستاتيستيكالئق، مةديسينالئق دالةلدةر دة جةتةرلئك. ال، ةندئ وسئلاي بولا تذرا، ءتئپتئ، ءذيئمئزدئث قوقئس جاشئگئندة دة تذرؤعا تاتئمايتئن - اراق، وكئنئشكة وراي، قازئر كوپتةگةن ءذيدئث تورئندة تذر. وسئ ورايدا مئنا ءبئر ولةث جولدارئ ةرئكسئز ةسئثة تذسةدئ:
«اراق» دةگةن ناننان قئمبات اس بولئپ،
تورةگة ذقساپ توردة تذرار باس بولئپ.
بابالارئم سذراعانعا سؤ بةرگةن،
بالالارئ ؤ بةرئپ ءجذر قاس بولئپ.
پاك قازاقتئث اق نيةتئ جويئلئپ،
جوق بوپ كةتتئ كوككة ذشئپ بؤمةنةن.
از دا بولسئن قؤانئشقا كةنةلسةث،
اينالاثناث ءسوز ةستيسئث «جؤ» دةگةن.
سودان كةيئن دذيئم ةلدئ شاقئرئپ،
تويعانئثشا توي جاسايسئث گؤلةگةن.
وسئلايشا تؤئسئث مةن دوسئثدئ،
جيئپ الئپ قذرمةتتةيسئث ؤمةنةن.
ال ةندئ ءبئز قازاق مذسئلمان بولعاننان كةيئن «ئشئمدئك قويئلعان تويلارعا بارؤعا بولا ما؟» دةگةن سذراق تؤاتئنئ راس. ءبئراق، كةيبئر باؤئرلارئمئزدئث تذسئنئگئنشة: «تةك ناماز وقيتئندارعا بولمايدئ، قالعاندارئنا بولادئ» دةگةن قاتة وي-پئكئردئ ذستانئپ ءجذر.
شئمدئك قويئلعان تويلارعا بارؤعا بولا ما؟
داستارحانعا اراق-شاراپ قويئلعان تويلارعا بارؤعا بولمايدئ. ويتكةنئ پايعامبارئمئز (س.ا.ؤ.): «اللا تاعالاعا جانة اقئرةت كذنئنة يمان كةلتئرگةن ادام ئشئمدئك قويئلعان داستارحانعا استة وتئرؤشئ بولماسئن» دةپ قاتاث ايتقان.
قازاق حالقئنئث «توپئراقتئ ولئمنةن، تورقالئ تويدان قالما» دةيتئنئ بار. وسئنداي قاتئپ قالعان تذسئنئكتةگئ اعايئن-تؤئسئثئز تويئنا شاقئرئپ، ءسئز بارماي قالساثئز قاتتئ رةنجيتئنئ تاعئ بار. «ارالاسپاساث جات بولارسئث» دةگةن ماتةل تاعئ بار. سول سةبةپتئ «مةن تاقؤالئققا بةت بذردئم» ةكةنمئن دةپ اعايئننان ات قذيرئعئن ءذزئسئپ، تؤئس-باؤئردان جئراق جالعئز ءومئر سذرة المايسئز. ءسئز بئلگةنئثئزدئ ولارعا ايتپاساثئز ولار كئمنةن بئلة السئن!؟ ايتپاي كةتسةثئز كذن ةرتةث عاراسات مايدانئندا «بئزگة نةگة ةستئرتپةدئث؟» دةپ جاعاثئزدان الارئ تاعئ بار. يسلام دئنئندة اعايئننان اماندئق سذراسئپ، قارئم-قاتئناس جاساؤدئث پارئزدئعئ تاعئ بار.
سوندئقتان تويدان بذرئن سول اعايئنمةن اماندئق سذراسئپ، «اراق - اتادان قالعان اس ةمةستئگئن» ءبئلدئرئپ، اتا-باباسئنئث ذستانعان ءدئنئن ءناسيحاتتاعان ءجون. ءهام بذل كذندةرئ قازاق حالقئنئث باسئم كوپشئلئگئ تويدئ ئشئمدئكسئز وتكئزةتئن بولعان. ةگةر سول اعايئن ءسئزدئ تذسئنبةي سوأةتتئث «ميراسئنان» باس تارتپايمئن دةسة، ءسئز سابئر ساقتاپ، جئلئلئق قالپئثئزدئ بذزباي تويعا اتاعانئثئزدئ الدئن-الا بةرئپ، شاثئراعئثئزعا قايتقانئثئز ءجون. «تويعا قاتئسپاسام اعايئننان ذيات بولادئ» دةپ اللادان ذيالؤدئ، اللادان قورقؤدئ ذمئتؤعا بولماس!
تويدئ اراقسئز وتكئزؤ اناؤ ايتقان قيئن ءئس ةمةس
تويدئ اراقسئز وتكئزؤ اناؤ ايتقان قيئن ءئس ةمةس. ارامئزدان ءبئر-ةكئ اعايئن شئعار قارسئلئق ءبئلدئرئپ. ولارعا دا ءبئز بولئپ، ءسئز بولئپ تذسئندئرةرمئز. ال ةگةر اراق قويمادئث دةپ جاعا جئرتئسؤعا دةيئن بارعان اعايئن-تؤئستان قايئر جوق. تويدئ اراقسئز وتكئزؤدة اللا تاعالانئث رازئلئعئ مةن بةرةكةسئ جاتئر. ئشئمدئك قويئلعان تويعا اللا تاعالانئث قاهارئ مةن اشؤئ بولماسا، ةشقاشاندا راحئمئ مةن مةيئرئمئ بولمايدئ. مئنا ولةث جولدارئ اركئمگة دة وي سالادئ:
قولئمئزعا اراق الئپ: «ءيا، اللا!
ذل-قئزئمدئ باقئتتئ ةت دةپ سذرايمئز».
ذل-قئزئمئز باقئتسئز بوپ كةتسة ةگةر،
«ساعان قذداي نة جازدئم» دةپ جئلايمئز.
ةكئ جاستئ سئلتاؤ ةتئپ ةسئرئپ،
توست ايتاتئن توي جاسايمئز ءبئر اي ءبئز.
اراقپةنةن ساناث ءبئر كذن سارقئلئپ،
ءتذزؤ جةردة تئك جذرة الماي قذلايمئز.
داستارقانعا ةگةر اراق قويماسام،
قذدام ةرتةث نة دةيدئ دةپ شؤلايمئز.
اعئل-تةگئل اراق قذيئپ اقئرئ،
قذداي ةمةس، قذدامئزعا ذنايمئز.
تويدئ اراقسئز وتكئزؤ دئننةن حابارئ جوق كوپ ادامعا جاي نارسة بولئپ كورئنگةنمةن، ذلكةن جاؤاپكةرشئلئك. اراقسئز وتكةن تويدئث باسقا تويدان ارتئقشئلئعئ سول، اراق ءئشئپ كذناعا باتپاي ابئرويمةن وتكئزؤ. «اركئم ئشسة وزئنة، ةرتةث ءوزئ جاؤاپ بةرةدئ» دةگةن قاتة پئكئر. نةگة دةسةثئز، ءبئر جاقسئ نةمةسة جامان ئسكة سةبةپشئ بولئپ، ونئ بارلئعئ جاساسا، سةبةپشئ بولعان ادام جاقسئ بولسا ساؤابئن، جامان ءئس بولسا بارلئعئنئث كذناسئن دا موينئنا الادئ. سوندئقتان دذنيةدةگئ وسئنداي ئستةرگة جاي كوزبةن ةمةس، ويلئ كوزبةن قاراعان ابزال.
پالةنشةنئث تويئ اراقسئز ءوتئپتئ دةگةن سوزدةردئ دة ءجيئ ةستئپ جاتامئز. قذدالئق كذتكةندة دة اراقسئز كذتئپ، ابئرويمةن وتكئزگةن جاقئندارئمئزعا كؤا بولدئق. اراق قويماساث نةسئنة قذدا بولدئث دةيتذعئن ادام جوق شئعار. مئنة وسئدان-اق سانالئ ادام وي تذيةر.
ئشئمدئكسئز دذركئرةتئپ توي جاساپ جاتساثئز، اعايئنئثئزدئ اراق ذسئنئپ كذناعا باتئرمايسئز، ةث ماثئزدئسئ اللا تاعالانئث الدئندا ءجذزئثئز جارئق. بةرةكةنئث دة باسئ وسئدان باستالسا كةرةك.
نذرقانات نذرداؤلةت ذلئ
دةرةككوز: «نامئس» سايتئ