اتتئدان جاياؤ ءجذرئپ كةگئن العان

   استانا. 27 - اقپان. قازاقپارات - ذلئلارئن ذمئتپايتئن، ذلئقتايتئن ةل ةدئك. ايتكةنمةن ئزدةؤشئسئ، جوقتاؤشئسئ، پارمةندئ ذرپاعئ بارلاردئث عانا اتئ اتالئپ، ءناسيحاتتالؤدا.

اتتئدان جاياؤ ءجذرئپ كةگئن العان

 ال وزگة قازاقتئث قانشاما مارقاسقاسئن كوزدةن كةتكةن سوث، كوثئلدةن دة جوعالتئپ الئپ جاتقانئمئز - وكئنئشتئ جايت. بذگئندة ءناسيحاتتئق جذمئسئ كةمشئن ءتذسئپ، جالپاق جذرتقا جاؤهار تؤئندئلارئ دذرئس جةتپةي جذرگةن الئپ تذلعا - ادئلةت كذرةسكةرئ، اقئن، ءانشئ، كومپوزيتور جاياؤ مذسا بايجان ذلئ. وسئ ماقساتتا بةلگئلئ ونةر زةرتتةؤشئلةرئ مةن قالامگةرلةردئث وي-پئكئرلةرئن ذسئنئپ وتئرمئز.

عالئم جايلئباي، اقئن، قازاقستان جازؤشئلار وداعئ باسقارماسئ ءتوراعاسئنئث ءبئرئنشئ ورئنباسارئ، حالئقارالئق «الاش» سئيلئعئنئث يةگةرئ:

جاياؤ مذسا مذراسئ ءالئ دة زةرتتةؤدئ قاجةت ةتةدئ

- ولةث ةمئزئپ، ونةر ساؤعئزعان ولكة ءوز ورةنئن وزةككة تةپسة، وزةگئثدئ وكسئك شالماس پا؟ سول وكسئك سةرت بولئپ سةرپئلئپ، دةرت بولئپ شةرتئلئپ، نامئسئثنئث نايزاعايئن ويناتار. شئرماؤئ كوپ شئرعالاثنان شئراي ئزدةر شاق ةمةس ول. ةسةر وبئردئث ةسسئز ارةكةتئ ةستئنئ ةسةيتپةي قويسئن با؟ ءبئر مذشةلگة تولار-تولماستان ةلدةن بةزئپ، ومبئ مةن قئزئلجاردئ كةزئپ، تئنشؤ الماس دذنيةنئث تئلسئمدارئن سةزئپ قايتؤئ عذمئرئنئث كةلةسئ كةزةگئنئث بةتاشار ساپارئ ئسپةتتةس.

جاياؤ مذسانئث اباي، شوقان، سذلتانماحمذت، يسا، تاتتئمبةتتةرمةن كةزدةسؤئ جونئندةگئ ايتئلئپ كةلة جاتقان دةرةكتةر وتة جذتاث. «...جاياؤ مذسا اندةرئ اؤئزدان-اؤئزعا تارالئپ، اباي اؤئلئنا دا جةتكةن. اندةردئث وزگةشة قذرئلئمئنا، بولمئسئنا، سازدئلئعئنا ءتانتئ بولعان اقئن ماقاي دةگةن كئسئ ارقئلئ سالةم جولداپ، ونئ شئثعئستاؤعا شاقئرتئپ الادئ. اينالاسئنداعئ اقئن، جئرشئ ونةرپازدارمةن بئرگة جاياؤ مذسانئث اندةرئن، ولةثدةرئن اباي ئقئلاسپةن تئثداعان. مؤزئكالئق-ةستةتيكالئق تالعامئ قالئپتاسقان اقئننان ول باتئس ةلدةرئنئث ادةت-عذرپئ، ءونةرئ، حالئقتارئنئث تذرمئس-تئرشئلئگئ جايئندا سذراپ بئلةدئ. ابايدئث اقئل-پاراساتئنا ريزا بولعان جاياؤ مذسا:

 قذنانباي ذلئ ئبئراي،

ونةرئث ءجذر زئمئراي.

ءبئر اؤئز تاعئلئم

سذرايمئن،

بئلمةدئم جذمئس ءتذرئن-اي.

ءبئر جاقسئعا ءبئر جامان

تذرمايدئ ةكةن ذرئنباي، - دةپ ءوزئنئث اقئننان اقئل-كةثةس كذتةتئنئن بئلدئرةدئ». بذل دةرةك «اباي» ةنسيكلوپةدياسئندا ءا.تةلعوزيةأتئث اأتورلئعئمةن بةرئلگةن. قازاق انئنة وزئندئك بوياؤ-رةثك سئثئرگةن جاياؤ مذساداي دارا تالانت يةسئنئث مول مذراسئ ءالئ دة زةردةلئ زةرتتةؤدئ قاجةت ةتةدئ.

ةرلان تولةؤتاي، ءانشئ، ونةر زةرتتةؤشئسئ:

  ءان ونةرئنة جاثا ماقام اكةلگةن

- جاياؤ مذسانئث قازاق مؤزئكا مادةنيةتئنة سئثئرگةن ةثبةگئ وتة زور. ءبئرجان سال باستاعان قازاقتئث كلاسسيكالئق مؤزئكاسئن ذلكةن بيئككة كوتةرگةن تذلعالاردئث ءبئرئ. جاياؤ مذسا - دارا كومپوزيتور. ءانئ دة بولةك. ءان ونةرئنة جاثا ماقام اكةلگةن كئسئ. بذگئندة ونئث بئزگة 45 كة جؤئق ءانئ، بةس كذيئ جةتئپ وتئر. ءارتذرلئ نذسقالارئمةن قوسئپ ةسةپتةگةندة شئعارمالارئ 70 تئث ذستئنة شئعئپ قالادئ. كوبئ نوتا قالپئندا قاعازدا قالئپ قويدئ دا، رؤحاني اينالئمدا 20 عا جؤئق ءانئ ءجذر. ءبئراق تولئقتاي مذراسئ ساقتالعان. سةبةبئ ول بذكئل ءومئرئن كذندةلئككة تذسئرگةن. بالاسئ دا اندةرئن ورئنداي بئلگةن. ارتئندا ادال شاكئرتتةرئ قالعان. سونداي ءتول شاكئرتتةرئنئث ءبئرئ - جاباي توعانوأ قاراعاندئدا بةرتئنگة دةيئن ءومئر ءسذردئ. قالي بايجانوأ، بيسميللا بالابةكوأ، قانئش ساتبايةأ، الكةي مارعذلاندار كوزئن كورئپ، ءانئن ذيرةنئپ قالعان. زاتايةأيچتئث «قازاقتئث مئث انئنة» امئرة قاشاؤبايةأ - 13 ءان، قالي بايجانوأ - 10 ءان، مايرا ؤالي قئزئ 11 ءان بةرگةندة، قانئش ساتبايةأ 25 ءان جازدئرئپتئ. «ةگةر ءسئز ءانشئ بولساثئز، ذلئ ءانشئ اتانادئ ةكةنسئز»، - دةگةندة، قانئش: «قازاقتا ودان باسقا شارؤالار كوپ قوي»؟ - دةپ جاؤاپ بةرئپتئ. جاياؤ مذسانئ جارئلعاپبةردئ، ةستايلار ذستاز تذتتئ. ءبئرجان سال، اقان سةرئمةن ءداؤئرئ ءبئر. شوقان ؤاليحانوأپةن دوستئق قارئم-قاتئناستا بولعان. شةتةلدةردئ ارالاپ، سوعئسقا قاتئسئپ، ءومئر كوردئ. سول كةزدةگئ جةتئلگةن تةحنولوگيالارمةن تانئس بولدئ. كوزئ اشئق، كوكئرةگئ وياؤ بولعاندئقتان، وتارشئلدئق ساياساتتئ جةتئك تذسئنگةن.

جذرت جاياؤ مذسانئ شورماننئث مذستافاسئمةن الئسئپ وتكةندةي كورةدئ. بذل - كةثةس ذكئمةتئنئث تاپتئق كوزقاراسئ تذرعئسئنداعئ ذعئم. شئندئعئندا، ماسةلة ودان دا تةرةثدة جاتئر. جاياؤ مذسانئث باي ذيئندةگئ اق پاتشانئث سؤرةتئن جئرتؤئ سونئ اثعارتادئ. بيلئكتةگئلةر مةن بذقارا اراسئنداعئ شيةلةنئسكةن احؤال، جةر داؤئ سياقتئ ماسةلةلةردئث نةگئزگئ سةبةبئ وتارشئلدئق جذيةدة جاتقانئن ول جاقسئ سةزئنگةن. پاتشانئث سؤرةتئن جئرتئپ، توبئلعا 12 جئلعا جةر ايدالؤئنا سةبةپ - كوزئ اشئقتئعئ. شورماننئث مذستافاسئ ةلدةگئ پاتشانئث وكئلئ ةكةنئن دة ذعئنعان. ايتپةسة شورمان بالالارئمةن سونشالئق جاؤلاسئپ قايتةدئ؟ ونئث ذستئنة، ءبئر قاسارئسسا، وثايلئقپةن قايتپايتئن قياثقئلئعئ تاعئ بار.

قانجئعالئ بوگةنباي باتئردئث نةمةرةسئ ساققذلاق شةشةننئث سذران دةگةن سذلؤ قئزئن شورماننئث مذستافاسئ الادئ. مذستافا مةن سذراننان گاؤهار تؤادئ. مذسا مةن گاؤهار اراسئنداعئ بايلانئس مذستافانئث نامئسئنا تيسة كةرةك. جاياؤ مذسا - ويئن-ساؤئقتئث گذلئ، قئزدار قئزئعاتئن سول زاماننئث سةرئسئ. ةل بيلةگةن شورمان اؤلةتئ دة ةشكئمدئ مئسة تذتپايدئ. جاياؤ مذسانئ قئزئنا تةث كورمةيدئ. وسئنداي كئشكةنتاي كيكئلجئث كةيئن ذلكةن داؤعا ذلاسادئ. شورماننئث ذلكةن ذلئ مذسا ءئنئسئ سئرقات بولعاندئقتان، «قوي» دةپ ايتا الماپتئ. مذستافا 43 جاسئندا 1850 - جئلدارئ قايتئس بولسا، شورماننئث مذساسئ 1885 - جئلئ ومئردةن وزادئ. ودان كةيئن دة قانشا جاؤ تابئلادئ. بارلئعئ - پاتشانئث قويعان شةنةؤنئكتةرئ. جةر ءذشئن تارتئسادئ. جاسئباي كولئنئث جاعاسئندا جاياؤ مذسا اؤلةتئنئث جةرلةنگةن قورئمئ بار. دةمالؤشئلار سونئث قاسئندا ديسكوتةكا ذيئمداستئرادئ. جاياؤ مذسانئث بابالارئ - مالعوزئلاردئث ءبارئ سوندا جاتئر. جاياؤ مذساعا الكةي مارعذلان، ولجاس سذلةيمةنوأتةر جاقئن تؤئس بولئپ كةلةدئ. بذلار - ولجاباي باتئردئث ذرپاقتارئ. شورمان اؤلةتئ پاتشاعا قئزمةت ةتتئ، قازاققا دا پايداسئ كوپ ةدئ. اقئلدئ، ساياساتكةر شورماننئث مذساسئ جاياؤ مذسامةن تارتئسقا تذسؤگة اسا قذشتار بولماعان. مذسا ءبئلال دةگةن ذلئن جذمساپ، ءبئر ءذيئر جئلقئعا سارئ بذركئتئن ايئرباستاماق بولعاندا يلئكپةيدئ. شورماننئث مذساسئ مةن جاياؤ مذسا اراسئنداعئ قاقتئعئس جاثگئر حان مةن ماحامبةت، جانبوتا مةن ءبئرجان سال اراسئنداعئ داؤ ئسپةتتئ وتارشئلدئق سالدارئ تذرعئسئنان قارالؤئ ءتيئس. جاياؤ مذسا قاجئر-قايراتئنئث ارقاسئندا ذزاق جاسادئ. 1929 - جئلئ 94 جاسئندا دذنيةدةن وزدئ. «جاؤلارئمنئث ءبارئن جةثدئم. ويتكةنئ ولاردئث ماعان ءومئرئ جةتپةدئ»، - دةپتئ ول.

مذرات ءابؤعازئ، كذيشئ، ونةر زةرتتةؤشئسئ:

اسپاپتئث الؤان ءتذرئن مةثگةرگةن

- جاياؤ مذسا سةگئز قئرلئ، ءبئر سئرلئ ونةرپاز بولعان عوي. دومبئرامةن قوسا، بئرنةشة ةؤروپالئق اسپاپتا ويناي بئلگةن. انشئلئگئمةن قوسا، ءوز جانئنان كذي شئعارئپ تارتقان دةيدئ. كةنةن، جامبئل ءتارئزدئ ءانشئ-كومپوزيتورلاردئث دا جةكةلةگةن كذيلةرئ بار. ولاردئث ءتذپنذسقالئق تارتئلؤئ بئزگة جةتپةي، تةك نوتا ذلگئسئندة ساقتالعان. نوتانئث قانشالئقتئ دارةجةدة تذسكةنئ بةيمالئم. تؤرا سول نوتاداعئ قالپئندا شئعارساق، كذي زامان تالابئنا ساي كةلمةي قالادئ. سوندئقتان كذيشئلةر رةپةرتؤارئنا ةنبةي ءجذر. سول سةبةپتئ جاياؤ مذسانئث كذيشئلئگئ تئس قالئپ، انشئلئگئ ايتئلادئ. جاياؤ مذسا مةن ءمادي تاتتئمبةتتئث كذيلةرئن ورئنداعان دةگةن دةرةك بار. جاياؤ مذسا اندةرئ تاتتئمبةتتئث كذيلةرئ سياقتئ يئرئمگة باي بولئپ كةلةتئنئ - سونئث اسةرئنةن. تاتتئمبةتتة تةرئس بذراؤداعئ كذيلةر كوپ. جاياؤ مذسادا دا باسقا كومپوزيتورلارمةن سالئستئرعاندا تةرئس بذراؤمةن تارتئلاتئن اندةر باسئمئراق. ابئكةن حاسةنوأ جاياؤ مذسانئث «ءلايلئم» ءانئن كذيگة اينالدئرئپ تارتقان. ول كذيتاباققا ءتذسئپ، ءبئزدئث زامانئمئزعا جةتتئ. «ءلايلئم» كذيئن حابيبا ةلةبةكوأاعا ابئكةن حاسةنوأ ذيرةتئپ كةتكةن ةكةن. سول حابيبا اپامئزدان ءاننئث ءسوزئن دة الئپ، «سارئ ارقا اندةرئ» جيناعئنا كئرگئزدئك. جاياؤ مذسانئث قالي بايجانوأ، جذسئپبةك ةلةبةكوأ، قوسئمجان باباقوأ سياقتئ ورئنداؤشئلاردان جازئپ الئنعان اندةرئ عانا تارالئپ ءجذر. نوتاعا تذسكةن ونئث كوپتةگةن مذراسئ ساحناعا شئقپاي كةلةدئ. جاياؤ مذسا ارقانئث سال-سةرئلئك داستذرئندة وزئندئك مةكتةپ قالئپتاستئرا ءبئلدئ. ول كئسئنئث كوپ جةر كورگةن، كوپ وقئعان بئلئمدارلئعئ ةسكةرئلؤئ ءتيئس. ةؤروپاداعئ ءارتذرلئ اسكةري جورئقتار ساپارئنان العان اسةرئ ءان ونةرئنة مارشقا ذقساس ةكپئندئ ئرعاقتار رةتئندة كورئنئس تاپتئ. جاياؤ مذسا - ومئردة كوپ قؤدالاؤعا تذسكةن تذلعا. اندةرئ دة كذرةسكةرلئككة تولئ. قايتپاس قايسارلئققا، جئگةرلئلئككة ذندةيتئن جاياؤ مذسا شئعارمالارئن ءدينا نذرپةيئسوأا دا جوعارئ باعالاعان ةكةن. ءدينا شةشةي ءتئپتئ كذرةسكةر رؤحتاعئ اندةردئ قذرمانعازئنئث جالئندئ كذيلةرئمةن شةندةستئرة قاراعان كورئنةدئ. ءبئرجان سال، اقان سةرئ، جاياؤ مذسا، بالؤان شولاق، قذلتؤما، جارئلعاپبةردئدةي سال-سةرئلةر جارمةثكةلةردة ءان ايتئسئپ، ءبئر-ءبئرئنئث جاثا اندةرئن ذيرةنةتئن بولعان. جاياؤ مذسا اندةرئ - ماثگئلئك ولمةيتئن اسئل مذرا.

اأتور: ارمان اؤباكئر

دةرةككوزئ:«الاش ايناسئ» گازةتئ 

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى