الةمدئك وزئق اقئل-وي ورتالئقتارئ قاتارئندا قازاقستاندئقتار نةگة جوق؟
استانا. 24- اقپان. قازاقپارات - سوثعئ ءبئر عاسئردا الةمدة مةملةكةتتئث باعئت-باعدارئن انئقتاؤعا تالداؤ جذمئستارئ ارقئلئ كومةكتةسةتئن اقئل-وي ورتالئقتارئ مةن ساراپتامالئق ورتالئقتار، ينستيتؤتتارعا دةگةن قاجةتتئلئك ارتتئ. ءونئمدئ جذمئس ئستةگةن ورتالئق بذتئندةي ءبئر ةلدئ تئعئرئقتاردان، ءتذرلئ داعدارئستاردان امان الئپ قالا الادئ.
الايدا الةمدةگئ ساراپتامالئق ورتالئقتاردئث اراسئندا قازاقستاندئق ينستيتؤتتاردئث بةدةلئ مذلدة تومةن ةكةندئگئ تؤرالئ اثگئمة ايتئلؤدا.
قاثتار ايئندا ب ذ ذ شتاب-پاتةرئندة «الةمدئك اقئل-وي ورتالئقتارئنئث جئل سايئنعئ رةيتينگئسئ» (Global Go-To Think Tank Rankings) جاريالاندئ. اتالعان جذمئستئ ا ق ش-تئث پةنسيلأانيا ؤنيأةرسيتةتئ ذسئنعان بولاتئن. وندا الةمنئث 182 ةلئنةن جالپئ سانئ 6545 اقئل-وي ورتالئعئ، ساياسي-ةكونوميكالئق ينستيتؤتتئث جذمئسئ، قارئم-قابئلةتئ سئنالدئ. ناتيجةسئندة ةث ذزدئك 30 اقئل-وي ورتالئعئ بةلگئلئ بولدئ.
2011- جئلئ الةم بويئنشا ذزدئك جذمئس كورسةتكةن «مي ترةستةرئ» رةتئندة أاشينگتوندئق برؤكينگس ينستيتؤتئ اتالدئ. العاشقئ بةستئككة سونداي-اق بريتانيالئق Chatham House، (حالئقارالئق ئستةر جونئندةگئ كورولدئك ينستيتؤت)، كارنةگي قورئ، امةريكالئقCouncil on Foreign Relations (حالئقارالئق ئستةر بويئنشا كةثةس ينستيتؤتئ) جانة أاشينگتونداعئ ستراتةگيالئق زةرتتةؤلةر ينستيتؤتئ ةندئ. ت م د ةلدةرئنئث قاتارئنان بذل تئزئمدة رةسةيلئك كارنةگي» ورتالئعئمةن (21-ورئندا) الةمدئك ةكونوميكا حالئقارالئق قاتئناستار ينستيتؤتئ (24-ورئندا) كورئندئ.
ارينة، قازاقستاندئق ينستيتؤتتار بذل رةيتينگئنئث تومةنگئ جاعئندا ورنالاسقان. جالپئ، اقئل-وي ورتالئقتارئنا ارنالعان قاي رةيتينگئگة نازار سالساق تا، قازاقستاندئق ينستيتؤتتاردئ تومةنگئ جاعئنان تابامئز. ءتئپتئ ورتالئق ازيا جانة شئعئس ةؤروپا ايماعئ عانا قامتئلعان رةيتينگئلئك كورسةتكئشتةگئ توپ - 30 ينستيتؤتتاردئث اراسئندا دا قازاقستاندئق ورتالئقتار جوق بولئپ شئقتئ. كةرةك دةسةثئز، شاعئن ازئربايجاننئث ةكونوميكا جانة الةؤمةتتئك زةرتتةؤلةر ينستيتؤتئ 15-ورئننان كورئندئ. بذل تئزئمدة ؤكراينا، ةستونيا ةلدةرئنئث اقئل-وي ورتالئقتارئ بار.
ال ورتالئق ازيانئ زةرتتةيتئن ورتالئقتاردئث ةث بةلسةندئ 30 قذرئلئمئنئث اراسئنا وزبةكستاننئث ةكونوميكالئق زةرتتةؤلةر ينستيتؤتئ 25- بولئپ ةنئپتئ. ةسةسئنة، قئتاي، جاپونيا، وثتذستئك كورةيا سئندئ ةلدةردئث ينستيتؤتتارئنئث جذمئستارئ جوعارئ باعالانئپتئ. جالپئ ايتقاندا، قازاقستاندئق ساراپشئلار قاؤئمئنئث بةدةلئ تومةن دةپ ايتا المايمئز. الايدا «سول ساراپشئلار جذمئس ئستةيتئن ورتالئقتاردئث بةدةلئ نةگة تومةن باعالانادئ» دةگةن پئكئرگة زةرتتةؤ ينستيتؤتتارئ ماماندارئنئث دا وزئندئك كوزقاراستارئ بار.
ايگذل ءسادؤاقاسوأا، ساياسي الةؤمةتتئك زةرتتةؤلةر ينستيتؤتئنئث ديرةكتورئ:
- الةمدئك وزئق اقئل-وي ورتالئقتارئنئث قاتارئندا قازاقستاندئق ورتالئقتاردئث بولماؤئ - زاثدئ نارسة. بذعان سةبةپ بولئپ وتئرعان فاكتورلار كوپ. قازاقستانداعئ تالداؤ ورتالئقتارئنئث تاجئريبةسئ از، مةتودولوگياسئ جةتئلمةگةن. ساياسي-زةرتتةؤ ورتالئقتارئن ايتپاعاندا، قازاقستاندا ساياساتتانؤ عئلئمئنئث ءوزئ ةندئ عانا دامئپ كةلة جاتئر. سوندئقتان قازاقستاندئق زةرتتةؤ ورتالئقتارئنئث الةمدئك دةثگةيدةگئ مئقتئ «مي ترةستةرئنئث» قاتارئنان كورئنبةؤئنة رةنجؤگة بولمايدئ.
قازاقستاندئق ورتالئقتار دذنيةجذزئلئك عئلئمي كةثئستئككة ةندئ عانا شئعئپ جاتئر. الةمدئك اقئل-وي ورتالئقتارئمةن تاجئريبة الماسؤ ةندئ عانا جولعا قويئلئپ جاتئر. ال جوعارئدا ايتئلعان رةيتينگئنئث جوعارعئ جاعئنان كورئنگةن ورتالئقتارعا نازار اؤدارساثئز، ولاردئث قارجئلاندئرئلؤئ جولعا قويئلعان. مةملةكةتتةن بولةك، الةمدئك دةثگةيدةگئ ءئرئ كومپانيالار، قورلار دا اقشا بولةدئ. قارجئ جاعئ شةشئلگةن سوث، بئلئكتئ ماماندار جيناؤ دا قيئندئق تؤدئرمايدئ. ال بئزدة ازئرگة كوممةرسيالئق جذمئس ئستةؤ تولئق جةتئلگةن جوق. دةگةنمةن مذلدة السئزبئز دةپ ايتپايمئن. ايماقتئق دةثگةيدة قازاقستاندا ءونئمدئ جذمئس ئستةپ وتئرعان ورتالئقتار بار. مئسالئ، ق س ز ي، ةكونوميكا ينستيتؤتئ، فيلوسوفيا جانة ساياساتتانؤ ينستيتؤتئنئث كوپتةگةن جوباسئ جذزةگة اسئپ جاتئر. سونداي-اق «التةرناتيأا»، «ستراتةگيا»، الةؤمةتتئك-ساياسي زةرتتةؤلةر ينستيتؤتئ، الةؤمةت تانؤشئلار مةن ساياساتتانؤشئلاردئث قاؤئمداستئقتارئ سياقتئ كوپتةگةن ورتالئقتئث بولاشاعئ بار.
بولات اؤةلبايةأ، ق ر پرةزيدةنتئ جانئنداعئ قازاقستان ستراتةگيالئق زةرتتةؤلةر ينستيتؤتئنئث سئرتقئ ساياسي زةرتتةؤلةر ءبولئمئنئث مةثگةرؤشئسئ:
- قازئرگئ كةزدة الةمدةگئ كوپتةگةن رةيتينگئلئك كورسةتكئش شئنايئ جاسالماعان. بئرئنشئدةن، بذرا تارتئلادئ، ةكئنشئدةن، ولاردئث زةرتتةؤ جذرگئزؤدةگئ كريتةريلةرئ دذرئس ةمةس بولئپ شئعادئ. اقئل-وي ورتالئقتارئنا قاتئستئ جاريالانعان بذل رةيتينگئمةن دة تولئق كةلئسؤگة بولمايدئ. مئسالئ، رةسةيلئك كارنةگي قورئ سول رةيتينگئنئث ورتاسئنان ويئپ ورئن الئپتئ. الايدا ءبئز ونئ وتة مئقتئ ينستيتؤت دةپ ايتا المايمئز عوي. ءتئپتئ سول رةسةيدئث وزئندة كارنةگي قورئنان گورئ، ءونئمدئ جذمئس ئستةيتئن ورتالئقتار بار. ياعني رةيتينگئنئ قذراستئرؤشئ مةكةمةلةردئث وزئندئك كوزقاراستارئ بولادئ.
ارينة، مةن قازاقستاندئق زةرتتةؤ ينستيتؤتتارئن الةمدئك دةثگةيدةگئ وزئق دةثگةيگة جةتكةن دةپ ايتا المايمئن. ءالئ دة دامئتؤعا قاجةتتئ تذستارئمئز بارشئلئق. دةگةنمةن ءوز دةثگةيئمئزدة ءتيئمدئ جذمئستار اتقارئلئپ جاتئر. ةكئنشئ جاعئنان زةرتتةؤ ينستيتؤتتارئ جونئندة ايتقاندا ونئث قاي باعئتتا جذمئس ئستةيتئنئن دة ةسكةرؤ كةرةك. بئزدةگئ مئقتئ زةرتتةؤ ينستيتؤتتارئنئث ءبئرقاتارئ مةملةكةتتةن قارجئلاندئرئلادئ. ياعني ولارعا جارنامالئق جذمئستاردئث قاجةتئ جوق. مئسالئ، ق س ز ي باستاماسئمةن جازئلعان كئتاپتار قاراپايئم كئتاپ دذكةندةرئندة ساتئلمايدئ دا. سةبةبئ ونئث جذمئس وبةكتئسئ باسقا. مةملةكةتتئك ينستيتؤتتاردئث ونئمدةرئنة بيلئك قذلاق سالمايدئ دةپ ايتا المايمئز. ةگةر قذلاق سالماسا، ونئ بةكةر قارجئلاندئرئپ، ذستاپ تذرماس ةدئ.
اأتور: ساكةن كوكةنوأ
دةرةككوز: «الاش ايناسئ» گازةتئ