باقئت بةدةلحان ذلئ، حالئقارالئق الاش سئيلئعئنئث يةگةرئ: قازاقتئ جوعالتپاؤ ءذشئن قارا ولةثنةن ايئرئلماؤ كةرةك
استانا. 23- اقپان. قازاقپارات - كوكتةم مةن پوةزيا قاشاندا ءبئر-بئرئنةن اجئراماي، قولتئقتاسا جذرةتئن ةگئز ذعئم ئسپةتتئ.
مئنة، وسئ تذستا اقئننئث ءوزئ ايتپاقشئ، قئستان قئسئلئپ شئققان جذرت بولسئن، ئسئلئپ شئققان جذرت بولسئن ءبئر ةرةكشة اسةرگة بولةنةرلئك كةش بولعالئ جاتئر. ول - اقئن، حالئقارالئق «الاش» سئيلئعئنئث يةگةرئ باقئت بةدةلحان ذلئنئث «ؤاقئتتئث جذرةگئ» اتتئ جئر كةشئ، سئرلاسؤ كةشئ. كةش 1 - ناؤرئز كذنئ الماتئداعئ جامبئل اتئنداعئ فيلارمونيادا ساعات 18:00-دة باستالادئ. وسئ ءبئر قاربالاس شاقتا قالتارئستان ايتةؤئر ؤاقئت تاپقان اقئنمةن تئلدةسؤدئ ءجون كوردئك.
اقئن جارق ةتكةن دذنيةگة بئردةن اتسالئساتئن قذبئلئس يةسئ ةمةس
- مةن العاش پوةزياعا وسئ تاؤةلسئزدئكپةن بئرگة كةلئپپئن. سوندئقتان وسئ 20 جئلداعئ ؤاقئتتئث جذرةگئ قالاي سوعادئ، مةنئث بذكئل شئعارماشئلئعئمدا سول تذر. ءبئز سول ؤاقئتتئث جذرةگئنة قانداي كذش بةرة الدئق، قالاي رؤح بةردئك، قالاي جئگةر بةرة الدئق؟ نةمةسة قالاي اؤئرتتئق، ذيئتتئق، شانشئتتئق؟ بذل جةردة قوعامدئق سيپات ةمةس، جةكة ادامنئث جان دذنيةسئ. مةن عانا ةمةس، وندا وسئ تاؤةلسئزدئكتة ءومئر سذرگةن ءارقايسئمئزدئث جذرةگئمئز جاتئر.
- ايتئثئزشئ، وسئ ءوزئثئز ايتقان ؤاقئت ارالئعئندا ءوز ومئرئثئزدة كذيئنئش، ئزا باسئم بولدئ دا، الدة، كةرئسئنشة، راحاتتانؤ، شاتتانؤ سةكئلدئ كذي باسئم بولدئ ما؟ جالپئ، وسئ تاؤةلسئزدئككة جةتپةي كةتكةن اقئندار كوپ بولدئ عوي، ايتالئق مذقاعالي، قاسئم، تولةگةن، جذمةكةن، جذماتاي، كئمدةردئ ايتساق تا جاراسادئ. مئنة، وسئ اقئندارمةن سالئستئرعاندا اقئن رةتئندة ءوزئثئزدئث بذگئنگئ تاؤةلسئزدئكتئ كورگةن بؤئن رةتئندةگئ كوثئل كذيئثئزگة قانداي باعا بةرةر ةدئثئز؟
- اقئن - ءوز زامانئنئث تامئرئن باسئپ وتئرئپ، بولاشاعئنا باعدار كورسةتةتئن تذلعا. مئسالئ، كةيدة مةن كةيبئر جؤرناليستةر بولماسا، ساياسي پارتيا وكئلدةرئنة رةنجيمئن. نةگة؟ سةبةبئ ولار اقئندئ جالت ةتكةن ساياسي ناؤقاندئق دذنيةلةرگة ايداپ سالادئ دا سوثئندا ءسولئ سئعئلعان ليمون سةكئلدئ لاقتئرادئ دا تاستايدئ. اقئننئث ذلت الدئنداعئ جةكة تذلعاعا تان ءوز پوزيسياسئ بار. اقئن جارق ةتكةن دذنيةگة بئردةن اتسالئساتئن قذبئلئس يةسئ ةمةس. مئسالئ، مذقاعالي 70 جئلدا سوسياليزمگة قئزمةت جاسايئن، ةلدئث اقئنئمئن عوي دةپ شاپقئلاعان جوق، ال اقئندئق مئندةتئن مذلتئكسئز اتقاردئ. ونئث مئندةتئ - ولةث جازؤ، ولةث بولعاندا دا وتئرئك ةمةس، شئن جازؤ ةدئ، جان دذنيةنئ سةندئرؤ كةرةك بولدئ، ول ءبارئن جاسادئ. سول الاؤلاعان، جالاؤلاعان ساياسي ناؤقانعا اتسالئسپاعانئ ءذشئن دة ونئث دذنيةلةرئ باسقا اقئندارمةن سالئستئرعاندا ونشا جارئققا شئقپاي، ءذن-ءتذنسئز قالدئ. سولاي قايتئس بولدئ، ارادا ءبئرشاما ؤاقئت وتكةن سوث - 80-جئلداردان باستاپ مذقاعالي كةثئستئككة شئعا باستادئ. ال تاؤةلسئزدئك العاننان كةيئن ءبئزدئث ذلتتئق تذتاستئققا، ئمئرا-ئنتئماققا، بئرئگؤگة، جالپئ يدةولوگيالئق نةگئزگة مذقاعالي ةرةكشة اتسالئستئ. سولايشا كةزئندة ءوز باعاسئن الا الماعان مذقاعالي حانتاثئرئنئث ةمةس، كذللئ قازاق، دذيئم الاشتئث اقئنئنا اينالئپ كةتتئ. ونئث پوةزياسئن ةلئمئزدئث قاي تذكپئرئ بولسئن، وثتذستئك، شئعئس، باتئس دةپ تالعاماي، ءتئپتئ بؤئن تالعاماي، ةثبةكتةگةن بالادان ةثكةيگةن كارئگة دةيئن، سونان سوث شةندئ دة شةكپةندئ دة جاپپاي وقئدئ، وقي دا بةرةدئ. سول سةكئلدئ اباي دا قانشا عاسئر بذرئن ءومئر سذرسة دة، ءالئ كذنگة دةيئن ذلت تذتاستئعئ ءذشئن جذمئس ئستةؤمةن كةلةدئ. جذمةكةن مةن ءشامشئنئث شئعارماشئلئق بئرلةستئگئ التئ الاشتئث ايبئنئنا اينالئپ، ءان ذرانئمئز بوپ قالئقتاپ ءجذر. سوندئقتان جؤرناليستةر جذمئس ئستةسئن، ال اقئننئث ماثگئلئك ميسسياسئن ناؤقاندئقپةن اداستئرئپ، وبالئنا قالماؤ كةرةك. سوندا ءاركئم ءوز ورنئندا قالادئ. ماسةلةن، ةؤروپانئث مةن دةگةن كلاسسيك اقئندارئ اراسئندا سئرتقئ ئقپالعا ةرئپ، سول ئقپالدان ولگةنئ از. ال بئزدة ءوز اجالئمةن ولگةن اقئن بار ما؟ قازاقتئث قاي اقئنئن الساق تا، ماحامبةت، اباي، ماعجان، ءئلياس، قاسئم، ءتئپتئ مذقاعاليعا دةيئن قوعامنئث نةمةسة كةيبئر ساياسي شوقپارلاردئث، ايتةؤئر ءبئر قئسئمئمةن ءولدئ. وسئ جاعئنان العاندا، قذستئث قوس قاناتئنداي دذنيةگة بئرگة كةلئپ، پوةزياعا دا سولاي قاتار ةنگةن، دذنيةدةن دة ءبئر جئلدا قاتار كةتكةن قادئر مةن تذمانباي اعالار - ءبئزدئث قازاق پوةزياسئنداعئ ةث باقئتتئ اقئندار. قذدايعا شذكئر، بذل ءبئزدئث تاؤةلسئزدئگئمئزدئث ارقاسئ ءبئر جاعئنان. ال وعان دةيئنگئ بذل كئسئلةردئث ذستازئ، اعالارئنداي بولعان مذقاعاليلار، قؤاندئقتاردا سوسياليزمنئث قئسئمئنداعئ جان دةرتئ بار ةدئ. سونداي سةنزؤرا، سونداي بوداندئقتا ءومئر سذرة ءجذرئپ، اقئننئث ءولؤئ دةگةن - ول ءبارئبئر تراگةديا! وسئ جاعئنان كةلگةندة، تذماعاث مةن قادئر - باقئتتئ اقئندار. بذدان كةيئن دة مةن قازاق اقئندارئنئث سئرتقئ اسةرلةردةگئ ساياسي دذنيةلةرگة، ايداقتاؤلارعا ذرئنباي، حالقئنئث ادال ازاماتئ بولئپ، مذثئ دا بولسا ءموپ-ءمولدئر، قايعئسئ دا ءموپ-ءمولدئر، دذنيةدةن وتؤئنة تئلةكتةسپئن. ةث باقئتتئ ذلتتئث اقئنئ ءوز اجالئمةن ولةدئ. ءوزئن قذرباندئققا شالعان اقئندار دا باقئتتئ، ءبئراق ونئث نةگئزگئ ارمانئ ذلتئنئث الاقانئندا ءجذرؤ، ذلتئنئث باقئتئن كورئپ، سوعان ءدان ريزا بولئپ ءولؤ عوي. جامبئل اتام 100 گة كةلئپ ءوتتئ ومئردةن، جامان بولدئ ما، حالقئنا جامان بولدئ ما؟ ءارئ-بةرئدةن دذنيةجذزئ بئلةدئ ول اتامئزدئ. ال مذقاعاليدئ سولاي الاقانعا سالئپ، ةث قذرئعاندا 80 گة اكةلگةندة، قاسئمدئ قالقالاپ ءجذرئپ، 90 عا تولتئرعاندا قانداي كةرةمةت بولار ةدئ؟!.
بذگئنگئ دومبئرا بابامنئث قولدان شاپقان دومبئراسئنئث قاسئندا ءجئپ ةسة المايدئ...
- اسئرةسة، وسئ سوثعئ كةزدةرئ ذلتئمئزدئث قانداي ءبئر ماسةلةسئ ارقاثئزعا ايازداي باتئپ ءجذر؟
- ذلت ءذشئن جانئمئزدئ بةرؤگة دايئنبئز عوي، ءبئراق ءولؤ دةگةن تةك ايعاي مةن اتتان ةمةس نةمةسة وت پةن سؤعا ءتذسئپ كةتؤ ةمةس، قازئر زامان وزگةردئ، جاهاندانؤ، وركةنيةت، سوندئقتان ادامنئث تذيسئگئ دة وزگةردئ. ءبئراق نةگئزگئ التئن قازئعئمئز ول - قازاقئ قاسيةت پةن قذندئلئقتارئمئز. وسئ تذستا مةنئ قاتتئ قئنجئلتاتئن دذنية وركةنيةت پةن جاهاندانؤ ارقئلئ قازاقئ قاسيةتئمئز بةن قالپئمئزدئ جوعالتئپ، بولماسا قالعان جذرناعئنئث ءوزئن ءپئشئنئن وزگةرتئپ جاتئرمئز. سالئستئرماققا ءبئر مئسال ايتايئن، ذيدة ХІХ عاسئردا اتام مةن وتكةن عاسئردا اكةمنئث قولدان شاپقان دومبئراسئ بار. سول ةكئ دومبئراعا بذگئنگئ زاماناؤي دومبئرا ولسة جةتة المايدئ. الگئلةردئث قاسيةتئ ءبارئبئر بولةك بولئپ تذرادئ. كةشةگئ قازاق پةن بذگئنگئ قازاقتئ مةن ءدال وسئلاي سالئستئرعئم كةلةدئ. جاهاندانؤدا ءبئز وزگةشة قازاق بولامئز دةيمئز، ءبئراق، شئن مانئندة، ءبئز بايئرعئ اتا-بابالارئمئزدان اسپاق تذگئل، جةتة المايمئز. قازاقتئقتئ جوعالتپاؤ ءذشئن قارا ولةثنةن، قارا سوزدةن ايئرئلئپ قالماؤ كةرةك. مئسالئ، كرةسلودا وتئرعان شةنةؤنئك ءبئر اقئننئث ةث قذرئعاندا ءبئر ولةثئن جاتقا بئلسة، دةمةك، سئيلاؤعا تذرادئ. ايتالئق، ةلباسئمئز ولةث جازادئ، دومبئرا شةرتةدئ، ول كئسئنئث قازاقئ قاسيةتئنئث نذر بولئپ بةتئنة شئعئپ تذراتئنئ دا سوندئقتان. شئركئن، ءبئزدئث بذكئل شةن-شةكپةندئلةرئمئز سول كئسئدةن ذلگئ السا عوي، وندا جوق دةگةندة قازاقتئث ءبئر اقئنئن جاتقا وقئر ةدئ. اقئنئن تئثداي السا... مةيلئ، ول سئناپ ايتسئن، جئلاپ ايتسئن، اقئن ةشقاشان ءوز پايداسئ ءذشئن قايعئرمايدئ، ذلتئنئث جاي-كذيئن جازادئ عوي. ال جالپئ وقئرمان، ةل تذتقاسئن ذستاعان ازاماتتار سونئ ءتذسئنئپ وقئسا دةگةن ارمانئم ءالئ دة جئل سايئن جاثارا بةرةدئ، ءبئراق ورئندالماي-اق كةلةدئ. ءبئراق ءتذبئ ورئندالادئ دةگةن ارمانئم بار. سةبةبئ ءبئزدئث ذلت بولئپ تذتاسئپ، مةملةكةت بولئپ قالئپتاسؤئمئزعا نةگئزگئ توتة جول - وسئ.
كذيشئ سةكةن ءان سالئپ، اقئننئث اناسئ بي بيلةيتئن كةش
كةشتة سةكةن تذرئسبةكوأ ءان شئرقايدئ. بذل دا - قئزئق، تاثئرقاؤعا تذرار قذبئلئس. سةبةبئ سةكةن دةسة الاش جذرتئنئث كوز الدئنا كذمبئرلةتة كذي شةرتكةن بةينة كةلةدئ. ال وسئ كةشتة ول باقئت بةدةلحان ذلئنئث سوزئنة جازئلعان ءوزئنئث «جانئمنان ءتاتتئ ءومئر» اتتئ ءانئن ءوزئ ورئنداپ بةرمةكشئ. سونداي-اق روزا ءالقوجانئث «كةنة جيرةن» ءانئ دة جذرتشئلئقتئ جاي قالدئرماسئ انئق. سةبةبئ ول - روزاداي قازاقتئث اقئن جذرةكتئ سازگةر قئزئ مةن باقئت بةدةلحان ذلئنئث جذماتايداي قازاق اقئنئنئث رؤحئنا ارناپ، بئرئگة سوققان ةسكةرتكئشئندةي ءمولدئر دذنيةسئ.
باقئت بةدةلحان ذلئنئث اكتةرلئك تة قئرئ بار. باؤئرجان مومئش ذلئ جايلئ دةرةكتئ فيلمدة باؤئرجاندئ سومداؤ اقئنعا بذيئرعان، راسئندا، ونئث تئك شاشئ مةن وتكئر جانارئ باؤكةثة تارتئپ تذرعانداي ةكةن. شئعارماشئلئق كةشتة اتالعان دةرةكتئ فيلم دة ءوز كةزةگئندة كورئنئس تابادئ. ونئمةن تذرماي، بةس تئلدة بئردةي ءان شئرقاي دا بئلةتئن اق شاشتئ انا وسئ كةشتة بالاسئنئث قذرمةتئنة ساحناعا شئقپاقشئ. بذل دا كورةرمةندئ جاي قالدئرماسئ انئق.
اأتور: ماريام ءابساتتار قئزئ
دةرةككوزئ:«الاش ايناسئ» گازةتئ