ورالماندار ماسةلةسئمةن اينالئساتئن ارنايئ «قور قذرؤ كةرةك» دةگةن پئكئرمةن كةلئسةسئز بة؟

استانا. 22- اقپان. قازاقپارات - سئرتتاعئ قازاقتاردئ اتاجذرتئنا قايتارؤ ذدةرئسئ قازاقستان تاؤةلسئزدئك العالئ بةرئ جالعاسؤدا. «ءبئراق شةشئلمةي جاتقان ماسةلةلةر ءالئ دة بار» دةيدئ ماماندار. ونئث ءارقايسئسئنئث شةشئمئ وزئندئك تالداؤ مةن تالقئنئ قاجةت ةتةدئ.

ورالماندار ماسةلةسئمةن اينالئساتئن ارنايئ «قور قذرؤ كةرةك» دةگةن پئكئرمةن كةلئسةسئز بة؟

 قالاي بولعان كذندة دة، قانداستارئمئزدئ ةلگة قايتارؤعا مذددةلئ ةكةنبئز، ولاي بولسا، مذنداي تاريحي، ساياسي ماثئزدئلئعئ زور شةتئن ماسةلةگة اباي بولعان ءجون. بئرةؤلةر كوشئ-قون ماسةلةسئن تئث جولمةن شةشؤدئ ءجون دةپ تاپسا، ةندئ بئرةؤلةر قولدانئستاعئنئ «قومدايئق» دةيدئ. سول سياقتئ «ارنايئ قور قذرؤ قاجةت شئعار؟» دةگةن ذسئنئس تا كوشئ-قوندئ قايتسةك جانداندئرامئز دةپ الاثداپ جذرگةن جانداردئث كةثةسئ. ال تومةندةگئ ازاماتتار نة دةيدئ؟

قذرمةتبةك سانسئزباي ذلئ، الماتئ وبلئستئق ئشكئ ئستةر دةپارتامةنتئ كوشئ-قون پوليسياسئنئث باس مامانئ:

  ءيا        

- ونداي قور اسئرةسة مئنا اؤمالئ-توكپةلئ شاقتا، ياعني ةكونوميكالئق داعدارئس اتويلاپ كةلة جاتقان كةزةثدة اسا قاجةت. مةملةكةتتئث الدئندا تذرعان باسقا دا مئندةت، مذددةلةر قئرؤار. سوندئقتان دا قور قذرؤ ارقئلئ بيؤدجةت از دا بولسا ذنةمدةلئپ جاتسا، ونئث ةش ارتئقتئعئ جوق. كوشئ-قون ماسةلةسئ تةك مةملةكةتتئث عانا شةشؤئ ءتيئس شارؤا ةمةس، وعان بارشامئز بولئپ اتسالئسؤعا ءتيئسپئز. قازاقتئث سانئن قالاي كوبةيتؤدئ قازاق ويلاماسا، ونئث كئمگة كةرةگئ بار؟

قورعا اقشا جيناعاندا البةتتة بئرةؤگة الاقان جايئپ، نة ةشكئمدئ ماجبذرلةمةيدئ عوي. بذل ادامداردئث ءوز ةرئكتةرئ. ءتذرلئ قيئنشئلئقتاردان اتاجذرتئنا ورالا الماي جذرگةندةردئ ويلاعان جاناشئر ادام تابئلئپ جاتسا، ولار قورعا ءوز ذلةسئن قوسؤ ارقئلئ قانداستارئنا كومةكتةسة العان بولار ةدئ. 

ةلباسئ ن.نازاربايةأتئث دذنيةءجذزئ قازاقتارئنئث ءذشئنشئ قذرئلتايئندا «بذكئل حالئق بولئپ كوشئپ كةلئپ جاتقان اعايئنعا كومةك كورسةتؤ ءاربئر قازاقتئث پارئزئنا اينالؤئ ءتيئس» دةگةنئ بار.

كوشئ-قون ماسةلةسئنئث قاراجاتقا كةلئپ  تئرةلئپ تذرعان ءبئر ولقئ تذسئ سول قور ارقئلئ شةشئلئپ جاتسا، بذل دا ءبئر جةثئلدئك ةمةس پة؟

كوشئ-قون ماسةلةسئندة كذرمةؤئ مول، كذردةلةنگةن پروبلةمالار ءالئ دة بار. راس، بذرئن سئنالئپ، ايتئلئپ جذرگةن كولةثكةلئ تذستارئنا ءبئراز توسقاؤئل قويئلدئ. ونئ ورالمانداردئث وزدةرئ دة مويئنداپ وتئر. دةگةنمةن كةمةثگةرلئك ءئستئث كةمشئلئكسئز تذستارئ بولماي قالادئ دةؤ ابةستئك بولار. الةم ذرةيمةن كذتئپ وتئرعان داعدارئس كئم بئلةدئ، كوشئ-قون ذدةرئسئنة زاردابئن تيگئزؤئ ابدةن ئقتيمال. مئنة، سوندا ورالماندار ئسئمةن اينالئساتئن ارنايئ قور تئعئرئقتان شئعؤدئث ةث ءتيئمدئ جولئ بولاتئن شئعار.

رةتئ كةلئپ وتئرعاندا ءسوز ةتة كةتةيئن، وتكةننةن ونةگة الئپ، كةلةشةكتة كةمشئلئكتةردئ بولدئرماؤ ءذشئن قازئر تالقئلاؤلارعا ءتذسئپ ساراپتالئپ، زةردةلةنئپ، قارالئپ جاتقان «حالئقتئث كوشئ-قونئ تؤرالئ» جاثا زاث جوباسئنان ذلكةن ءذمئتتئمئز. بذدان بئلاي ةلگة كوشئپ كةلةتئن اعايئندار وتباسئنا قانداي جةثئلدئكتةر الاتئنئن، ءتئپتئ كأوتا بويئنشا قانشاما مولشةردة قاراجات بةرئلةتئنئن الدئن الا سول ةلدة جاتئپ-اق بئلة الادئ. بذل ماسةلةگة توقتالئپ وتئرعانداعئ سةبةبئم، ةلگة كةلةردةن بذرئن «وتانئما ورالئپ، ورتام تولسئن» دةگةن نيةتپةن وثتايلئ دا شئنايئ شةشئم قابئلداپ كةلسة، قذبا-قذپ بولار ةدئ دةگةندئ ايتپاقپئن.

ةلباسئمئزدئث سئندارلئ ساياساتئنئث ارقاسئندا بذگئنگئ تاثدا ةلئمئزگة 1 ميلليونعا جؤئق قانداستارئمئز ورالدئ. مئسال كةلتئرة كةتسةم، الماتئ وبلئسئنا كوشئپ كةلگةن  117737 ورالماننئث  98650 ئ رةسپؤبليكا ازاماتتئعئن قابئلداسا، 1983 ورالمان ئقتيار حات العان. ال 3177 ورالماننئث قذجاتتارئ ق ر ازاماتتئعئن قابئلداؤعا جولدانعان،  13925 ورالماننئث ازاماتتئق الؤ ءذشئن قذجاتتارئ قارالؤ ذستئندة. اتاجذرتئنا ورالعئلارئ كةلةتئندةر ءالئ دة بار. ءبئز ولاردئث بارلئعئن بئردةي تذگةندةپ بولعان جوقپئز. ال جاهاندئق داعدارئس كةزئندة وسئنداي ذدةرئس توقتاپ قالسا شة؟

تالعات ماماشةأ، دذنيةءجذزئ قازاقتارئ قاؤئمداستئعئ ءتوراعاسئنئث ءبئرئنشئ ورئنباسارئ:

    جوق

- بذل - نةشة مارتة كوتةرئلگةن ماسةلة. الايدا ةكئ ذشتئ پئكئر ءبئر مامئلةگة كةلة قويماس. ويتكةنئ «ءيا» مةن «جوق» تارازئ باسئندا تةث تذر. مةنئث ويئمشا، ارنايئ قور قذرؤدئث قاجةتتئلئگئ جوق. ونداي ذسئنئستئ قولدامايمئن. جالپئ، ءبئز تاؤةلسئزدئك العالئ بةرئ بذگئنگئ كذنگة دةيئن كوشئ-قون ماسةلةلةرئندة قانداي جةتئستئكتةرگة جةتتئك، قانداي كةمشئلئكتةر كةتتئ؟ ةث الدئمةن سونئث اراجئگئن اشئپ، ناقتئلاپ الؤئمئز كةرةك. ةكئنشئدةن، مذنداي ءتذرلئ قوعامدئق ذيئمدار مةن قوعامدئق قورلاردئث قازئر ونئن اش مةيلئ، ورئن الئپ وتئرعان پروبلةمالاردئ شةشة المايتئنئمئز انئق.  كوشئ-قون ماسةلةسئ - مةملةكةتتئك ساياسات. دةمةك، وعان مةملةكةتتئك تذرعئدا قاراؤ كةرةك. مئنة، 20 جئل بولدئ، ةلباسئ ن.نازاربايةأتئث باستاماسئمةن كوشئ-قون ساياساتئنا ايرئقشا كوثئل ءبولئنئپ، كورسةتئلئپ وتئرعان قولداؤ ءبئر توقتاعان ةمةس. 

سونئث ارقاسئندا ذلكةن جذمئس تئندئرئلدئ دةپ ايتؤعا بولادئ. ونئ ةشكئم جوققا شئعارمايدئ دا.

قازئر بذرئنعئداي ةمةس، مئنة، ءبئر-ةكئ جئلداي بولدئ، كوش قارقئنئ باسئلدئ. 1990- جئلداردئث اياعئ مةن 2000- جئلدئث باسئندا قازاقستانعا ميلليونداعان قانداستارئمئزدئث لةگئ كةلئپ ذلگةردئ.

ال قازئر سئرتتاعئ قازاقتار ونشا اسئقپايدئ. ارينة، كةلةم دةؤشئلةر ءالئ دة بار. جذمئس ءالئ توقتاعان جوق. ايتسة دة ولار قازئر ةكئ ويلئ. «قازاقستان اياعئنان تئك تذرئپ كةتة مة، بارئپ الئپ وكئنئپ قالمايمئز با؟» دةسة كةرةك. ولاردئكئ، ارينة، دذرئس. ويتكةنئ ءبئر ةلدةن ءبئر ةلگة كوشؤدئ ايتاسئز، ءبئر ذيدةن ةكئنشئ ءبئر ذيگة قونئس اؤدارؤدئث ءوزئ وثاي شارؤا ةمةس. قارقئن وسئلاي سايابئرساپ قالعاندا تةك ورالماندار ئسئمةن اينالئساتئن ارنايئ قور قذرؤدئث قاجةتئ نة؟ كوشئ-قون ساياساتئن جذرگئزئپ، وسئ ئسپةن اينالئسئپ جاتقان قذزئرلئ ورئندار بئزدة بار. ودان دا سولاردئث جذمئستارئن قالاي جانداندئرؤدئ ويلاعانئمئز ءجون. كوشئ-قون زاثئنئث تالاپتارئن ورئنداؤ كةرةك. سونئمةن قاتار بولئنگةن قارجئنئ دذرئس يگةرئپ، ونئث تالان-تاراجعا تذسپةؤئن قاداعالاپ جانة ورالمانداردئث قذقئ بذزئلماسا، سونئث وزئمةن دة كوپ تذيئندئ شةشؤگة بولادئ.

«كوشئ-قون كوميتةتئ جذمئسئن دذرئس اتقارئپ وتئرعان جوق» دةسةم، ةشكئم وكپة ارتپاس. اششئ بولسا دا، شئندئعئ سول. ولار العاشئندا ةثبةك جانة حالئقتئ الةؤمةتتئك قورعاؤ مينيسترلئگئنئث قذرامئندا بولدئ، كةيئن ونئ ق ر ءئ ءئ م-نئث ةنشئسئنة بةردئ. وسئلاي قولدان-قولعا ءوتئپ جذرگةندة بةرةكةسئ كةتئپ قالدئ ما دةيمئن. سونداي الاس-كذلةس كةزدة كوشئ-قوندا جذرگةن تاجئريبةلئ مامانداردان ايئرئلئپ قالدئق. ئشكئ ئستةر ورگانئ قئزمةتكةرلةرئ قالئپ قويدئ دا، اسكةري شةنئ جوقتار بئرتئندةپ كةتئپ قالدئ.

 نةگئزئ، ءاؤ باستا وزدةرئن جةكة اگةنتتئك ةتئپ قذرؤئ كةرةك پة ةدئ؟ كوشئ-قوندئ ق ر ءئ ءئ م-گة بةرگةندةگئ يدةيا باقئلاؤ كذشتئ بولادئ دةگةن ويدان تؤدئ. الايدا ءبئر جئلدئث ئشئندة بايقاعانئمئز، پايداسئنان زيانئ كوپ سياقتئ. سوندئقتان دا قور قذرؤ ماسةلةسئن قويئپ، ولاردئ قالاي ءوز الدئنا دةربةس مةكةمة ةتئپ قذرؤدئ ويلاعانئمئز دذرئس. الدة بذرئنعئداي قايتا ةثبةك جانة حالئقتئ الةؤمةتتئك قورعاؤ مينيسترلئگئنئث قذزئرئنا وتكئزةمئز بة؟

ءتذيئن

قابئلسايات ابئشةأ، زاث عئلئمئنئث دوكتورئ، پروفةسسور:

- ارنايئ قور قذرؤدئث قاجةتتئلئگئن كورئپ وتئرعانئم جوق. راس، ورالمانداردئث كوشئ-قون ذدةرئسئندة قازئر ئركئلئس بار. ءبئراق قانداي تذيتكئل بولسئن مةيلئ، ولاردئ قور قذرؤ ارقئلئ ةش شةشة المايمئز. نةگئزئ، تاؤةلسئزدئك العان كذننةن بةرئ اؤئز تولتئرئپ ايتارلئقتاي ذلكةن ءئس تئندئرئلعانئن جوققا شئعارؤعا بولمايدئ. ةلباسئنئث سئندارلئ ساياساتئنئث ارقاسئندا ذلئ كوشكة تةك قازاقستان ةمةس، تورتكئل دذنية كؤا بولدئ. قونئس اؤدارؤشئلاردئث قاتارئ سيرةي باستاعاندا مةملةكةت قاراپ وتئرماي، «نذرلئ كوش» باعدارلاماسئن جاسادئ. باستامانئ بارشا وث قابئلدادئ. قئسقاسئ، ورالماندار ءذشئن جاسالئنئپ جاتقان يگئ ئستةر جةتةرلئك. تةك سولاردئ دذرئس ذيئمداستئرئپ، ءئس جذزئندة جذزةگة اسئرساق بولعانئ.

اأتور: ءلاززات بيلان

 دةرةككوز: «الاش ايناسئ» گازةتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى