قازاق كوشئن جانداندئرؤ ءذشئن پرةزيدةنتتئك قور قذرؤ كةرةك
استانا. 16- اقپان. قازاقپارات. (پرةمةر-ءمينيستردئث ورئنباسارئ ةربول ورئنبايةأتئث نازارئنا!) «الةؤمةتتئك-ةكونوميكالئق جاثعئرتؤ - قازاقستان دامؤئنئث باستئ باعئتئ» اتتئ وسئناؤ ون باعئتتان تذراتئن «جولداؤدا» حالئق كوكةيئندةگئ جذرگةن ةث كوكةيتةستئ ون قاجةتتئلئكتئث ءتذيئنئن شةشتئ نذرةكةث. تاپتئشتةپ تذرئپ اتالعان بذل جذمئستاردئث قاي-قايسئسئ بولماسئن، تةز شةشئمئن تاؤئپ، تياناقتئ اتقارئلئپ جاتسا، ذستئمئزدةگئ جئلدا قازاق جذرتئنئث تاعئ ءبئر بيئككة كوتةرئلةتئنئنة شذبام جوق.
«جولداؤ» جاسالا سالئپ، «ذكئمةتتئث كةثةيتئلگةن وتئرئسئندا ةلباسئ نذرسذلتان نازاربايةأتئث ذكئمةتتئث كوشئ-قون زاثناماسئنا وزگةرئستةر ةنگئزؤ ماسةلةسئن قاراستئرؤئ قاجةتتئگئن، سونئمةن قاتار ورالمانداردئ قونئستاندئرؤ ماسةلةسئن تذبةگةيلئ شةشؤدئ، بذل رةتتة ولاردئ ءبئر جةرگة شوعئرلاندئرؤ كوزدةلگةن «نذرلئ كوش» باعدارلاماسئن قايتا قاراستئرؤدئ باسا ايتقانئن، بةلگئلةنگةن بذل ماسةلةلةردئ شةشؤ پرةمةر-ءمينيستردئث ورئنباسارئ ةربول ورئنبايةأقا جذكتةلگةنئ» ءمالئم بولدئ. مذنئ ةستئپ، جاثا عانا ةثسةسئ ءتذسئپ، ةسئنةن تانا جازداعان، قانداستار اتالئپ كةتكةن قارا ورمان قاؤئمنئث جذزئنة قايتا قان جذگئردئ.
ةندئ ةربول ورئنبايةأ مئرزا شةشةتئن ماسةلة شاش-ةتةكتةن. جيئرما جئل ئشئندة، اسئرةسة، سوثعئ بةس-التئ جئلدان بةرئ سول قانداستارئمئزدئ سارساثعا سالعان، كوشئن توقئراتقان، ذكئمةت ذسئنعان جاردةم اقشاسئن جةث ذشئنان جالعاسقان جةمقورلاردئث جةمئ قئلعان كوپ تذيتكئلدئث كذرمةؤئن شةشؤ - بذل جولئ ءبئر وتئرئسپةن، جالاث تالقئلاؤمةن، ءبئر ءبولئم ادامدارمةن، ءوزئمشئل ءور كوكئرةكپةن بئتپةيدئ. وعان عذلاما زاثگةر، وسئ سالانئ جةتتئك بئلةتئن مايتالمان مامان، كاسئبي ديپلومات، ئسكةر ذيئمداستئرؤشئلاردئث قاتئسؤئ بةك كةرةك. ةث باستئسئ، ذلت قامئن ويلايتئن، مةملةكةتشئل تذلعالار قاجةت.
جاسئراتئنئ جوق، قازئر شةتتةگئ قانداستارئمئزعا ذلت رةتئندة جويئلئپ كةتؤ قاؤپئ تونة باستادئ... جئل وتكةن سايئن ءتئلئ مةن دئنئنةن ايئرئلئپ بارادئ. رةسةيدةگئ قازاقتار دا وسئ كذيدة.
سونئمةن بئرگة قازاقستاننئث دا جان باسئنئث ءوسئمئ كوثئل كونشئتةتئن شامادا ةمةس. كةشةگئ جيئرما جئلدئقتا سويلةگةن سوزئندة نذرسذلتان نازاربايةأتئث: «ءبئزدئث ةلئمئز - جاس، جةرئمئز - ذلان-عايئر، حالقئمئزدئث سانئ بولسا - كوپ ةمةس. سوندئقتان ةلباسئ رةتئندة ةلئمنئث بولاشاعئن ويلاپ الاثدايمئن» - دةپ قامئعؤئ كئم-كئمدئ بولسا دا الاثداتپاي قويمايدئ. ءتئپتئ ءبئزدئث بذدان بئلايعئ اتقارار جذمئسئمئزدئث نةگئزگئ باعئتئ وسئ سالا دةپ تذرعانداي.
كةث جةرئمئزدئ ةلگة تولتئرؤدئث، ةلئمئزدئث بولاشاعئن كةمةلدئ ةتؤدئث بئردةن-ءبئر جولئ وسئ كوشئ-قون جذمئسئن تةزدةتؤ، سئرتتاعئ قانداستاردئ جاپپاي ةلگة ورالتؤ.
ةلباسئ ةرتة جولعا قويعان كوشئ-قون سئندئ وسئ ماثئزدئ ساياساتتئث استارئن ءتذسئنئپ، ءجذرئسئن جةدةلدةتؤدئث ورنئنا، جاؤاپتئ ورگاندار نةمقذرايدئلئق تانئتئپ، ةكئ ون جئلدان بةرئ ءالئ ءبئر كةمةلدئ مةحانيزم جاساي الماي-اق كةلةدئ. باسقاسئن ايتپاعاندا، وتكةن جئلئ عانا كوپ تالقئعا سالئنئپ، وزگةرتؤلةر مةن تولئقتئرؤلار ةنگئزئلئپ، قابئلدانعان «كوشئ-قون زاثئ» جئل وتپةي جاتئپ، وتانئنا ورالعانداردئ كةلگةن ةلئنة كةرئ قايتؤعا ءماجبذر ةتتئ.
اتاپ ايتار بولساق، 2011- جئلدئث 22- شئلدةسئندة پرةزيدةنت قول قويعان،16- تامئزدان باستاپ رةسمي قولدانئسقا ةنگةن №478 «قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث كةيبئر زاثنامالئق اكتئلةرئ-نة حالئقتئث كوشئ-قونئ ماسةلةلةرئ بويئنشا وزگةرئستةر مةن تولئقتئرؤلار ةنگئزؤ تؤرالئ» ق ر زاثئندا: «سونداي-اق قازاقستان اؤماعئنان كةتكةن ادامدار مةن ولاردئث ذرپاقتارئنان، ةگةر ولار تاريحي وتانئ رةتئندة تذراقتئ تذرؤ ءذشئن قازاقستان رةسپؤبليكاسئنا قايتئپ ورالعان بولسا» - دةگةن بذرئنعئ زاثدا بار ءماتئن الئنئپ تاستالعان. سودان بةرئ ةلگة ورالعان قانداستارئمئزدان ق ر-نئث ازاماتتئعئن الؤعا قذجات تاپسئرؤ كةزئندة ئشكئ ئستةر ورگاندارئ شةتةل ازاماتتئعئنان شئققانئ نة سول ةلدئث ازاماتتئعئ توقتاعانئ جايلئ انئقتاما تالاپ ةتةتئن بولدئ. ول از بولعانداي، ئشكئ ئستةر ءمينيسترئ ق. قاسئموأ شئعارعان 15.08.211ج №1№8-110№26724 نذسقاؤ حاتئ شاشتئ قويئپ، باستئ الدئراتئن كذيگة ءتذسئردئ.
ءبئزدئث اتالمئش زاثدا تاعئ «زاثعا سايكةس، قانداستارئمئز ةل اؤماعئنا كةلگةنگة دةيئن رةسپؤبليكامئزدئث شةتةلدةردةگئ مةكةمةلةرئنة وزدةرئن كوشئپ كةلؤ كأوتاسئنا ةنگئزؤ جونئندة ءوتئنئش بةرةدئ» دةلئنگةن. بذعان قئتاي قاراماعئنداعئ قانداستارئثئزدئث جاعدايئ مذلدة كةلمةيدئ... ةكئنشئدةن، «كوشئپ كةلؤ كأوتاسئنا ةنگئزؤ جونئندة ءوتئنئش بةرگةن» كذننئث وزئندة، قولدارئندا باسقا ةلگة شئعاتئن ءتولقذجاتتئث جوقتئعئنا بايلانئستئ مذندا بئردةن كوشئپ كةلة المايدئ. ويتكةنئ جالپئ ق ح ر-نئث ءوز ازاماتتارئندا شةتةلگة شئعاتئن ءتولقذجات بولمايدئ. ةل ئشئندة جةكة باسئن كؤالاندئراتئن كؤالئكپةن عانا جذرةدئ. وسئ سةبةپتئ قئتايداعئ قانداستارئمئز ءبئزدئث ةلدئث قذزئرلئ مةكةمةلةرئنئث «كوشئپ كةلؤئنة قارسئ ةمةسپئز» دةگةن كةلئسئمئ بةرئلئپ، تاثباسئ باسئلعان «كوشئ-قون شاقئرتؤئنا» تاؤةلدئ. ال ول «كوشئ-قون شاقئرتؤئ» ءبئزدئث ةل جاعئنان 2006- جئلدان بةرئ توقتاتئلعان.
ونئث ذستئنة، ةشبئر ةل ءوز ازاماتئن بارئپ قونئستاناتئن ةلئنئث ازاماتتئققا قابئلدايتئنئ تؤرالئ كةلئسئمئ بولماسا، ازاماتتئقتان شئعارمايدئ ةكةن. وزئمئز كةلگةن قئتاي ةلئنئث «ازاماتتئق تؤرالئ زاثئنئث» 9-بابئندا «ةگةر ق ح ر-نئث ازاماتئ شةتةلگة شئعئپ، سول ةلدئث ازاماتتئعئن قابئلداسا، ق ح ر-نئث ازاماتتئعئنان اأتوماتتئ تذردة شئعارئلادئ» - دةپ انئق جازئلعان. سوسئن حالئقارالئق ادام قذقئقتارئ جونئندة مئندةتتةمةلةر بار. مةملةكةت زاثنامالارئ سوعان نةگئزدةلئپ جاسالادئ.
وكئنئشكة قاراي، قئتاي قازاعئنئث وسئناؤ ةرةكشة جاعدايئ، قازاقتار تذراتئن ةلدةردئث زاثدارئ، جوعارئدا ايتئلعان، حالئقارالئق ادام قذقئقتارئ جونئندة مئندةتتةمةلةر ءبئزدئث وسئ كوشئ-قون زاثئ قابئلدانار كةزدة مذلدة ةسكةرئلمةگةن. سوعان بايلانئستئ قئتايداعئ قازاقتار ءجئپسئز بايلانئپ وتئر. نةشة ءجذز مئثداعان وتباسئلار، ادامدار تؤئس-تؤعاندارئنان ءبولئنئپ-جارئلئپ قالدئ. كئسئلئك قذقئعئ شةكتةلدئ. ... بذلار ماقالا كولةمئنة قاراي ايتئلئپ وتئرعان ءبئر-ةكئ مئسال عانا. شةشئم كذتكةن، ةلدئ شةرمةندة ةتكةن ماسةلة، ايتا بةرسةك، ءالئ تولئپ جاتئر. ءبئر سوزبةن ايتقاندا شيكئ جاسالعان زاث مةن ويلانباي شئعارئلعان بذيرئقتار قازئر قازاق كوشئن تئعئرئققا تئرةدئ. بولاشاعئن بذلدئر ةتتئ. ...
سوندئقتان «تاؤةلسئزدئكتئث جيئرما جئلدئعئ» اتتئ وسئ بةتبذرئس كةزةثدة بةرئلگةن ةلباسئ تاپسئرماسئنا ساي، كوشئ-قون سالاسئنا دا تذبةگةيلئ، ذلكةن وزگةرئس ابدةن كةرةك.
ءبئز دة ءوز قانداستارئن وتانئنا شاقئرئپ وتئرعان الةمدةگئ ءذش ةلدئث ءبئرئمئز. دةمةك، تاؤةلسئزدئك العان جيئرما جئلدان بةرگئ ؤاقئت بئزگة دة كوشئ-قون سالاسئنا تذبةگةيلئ وزگةرئس ةنگئزؤئمئزدئث - ةأرةيلةر مةن نةمئستةر سةكئلدئ «كوشئ-قون قورئن» قذرؤدئث اسا قاجةت ةكةنئن كورسةتتئ.
قازاق ةلئنئث تاريحئندا قازاقستان دةگةن جاس مةملةكةتتئث ئرگةتاسئنئث قالانؤئ؛ شةكاراسئن بةكةمدةؤئ؛ جاثا استاناسئنئث سالئنؤئ؛ ة ق ئ ذ-عا ءتوراعالئق ةتؤئ؛ قئسقئ ازيادا ويئندارئن وتكئزؤئ؛ الةمدةگئ ءتذرلئ ءدئن وكئلدةرئنئث باسئن قوسئپ، جينالئستار شاقئرؤئ؛ يسلام كونفةرةنسياسئنا باسشئلئق جاساؤئ سئندئ تولئپ جاتقان يگئلئكتئ ئستةردئث ءبارئ، قالايدا، ذلت كوشباسشئمئز بولعان نذرسذلتان ءابئش ذلئ نازاربايةأتئث اتئمةن تئكةلةي بايلانئستئ. جوعارئدا ايتئلعان شةتتةگئ قازاقتاردئث تاريحي وتانئنا ورالؤئ، ورنالاسؤئ دا سول كئسئ جولعا قويعان يگئ باستاما. ونئث بذدان بئلايعئ تاعدئرئ تاعئ سول ةل باسئ بولعان نذرةكةثنئث قولئندا. سوندئقتان، بذل كوشئ-قونعا قاتئستئ العاشقئ «قور» دا تذثعئش پرةزيدةنتتئث اتئندا بولؤئ كةرةك.
وسئ ارادا ةسكة سالا كةتةتئن ءبئر مةكةمة بار. ول - دذنيةءجذزئ قازاقتارئنئث قاؤئمداستئعئ. قازئر ونئث اتئ بار دا، زاتئ جوق. استاناداعئ پرةزيدةنتتئك ورتالئقتئ وزگةرتكةن سةكئلدئ بذل ذيئمدئ دا، بذگئنگئ كذننئث تالابئنا ساي، جاثعئرتاتئن كةز جةتتئ. دةمةك، ونئ پرةزيدةنتتئك «كوشئ-قون قورئ» ةتئپ قايتا جاساقتاپ، ئسكةر باسشئ قويسا، قاتئپ-اق كةتةر ةدئ.
پرةزيدةنتتئك «قوردئ» قذرؤ، ونئث جذمئسئن مةملةكةتتئك ءتئپتئ حالئقارالئق دةثگةيدة جذرگئزؤ، بذل كذندة كولئگئ شابانداپ، نةگئزئنةن توقتاپ قالعان ذلان-اسئر كوشكة سةرپئن بةرةتئنئنة كذمان جوق. ونئث ذستئنة، بذل قازاق تاريحئندا توتةنشة ماثئزعا ية، شئنايئ تاؤةلسئزدئكتئ ايعاقتايتئن، ةلئمئزدئث الةم الدئنداعئ بةدةلئن ودان ارئ كوتةرةتئن اسا ساؤاپتئ جذمئس. جازؤشئ سماعذل ةلؤبايةأ: «بوس جاتقان جةر جاؤ شاقئرادئ» دةگةن بولاتئن ءبئر سوزئندة. شئنئندا تاؤةلسئز قازاق ةلئنئث بولاشاعئ ذلتئمئزدئث ءوز وتانئندا ذيئسئپ، ذلتتئق مةملةكةتئمئزدئ قذرا الؤئمةن عانا بايلانئستئ. ذلت كوشباسشئسئنئث تاؤةلسئزدئكتئث ءبئرئنشئ كذنئنةن باستاپ شةتةلدةگئ ءوز قانداستارئمئزدئ قارا شاثئراققا شاقئرا باستاؤئنئث سئرئ وسئندا جاتئر.
تاعئ ءبئر جاعئنان، ن.نازاربايةأ ذستانعان ساياساتتئث ارقاسئندا، جذرگئزگةن رةفورمالاردئث ناتيجةسئندة، ةلئمئزدئث ةكونوميكالئق قؤاتئ ايتارلئقتاي كذشةيدئ. حالئقتئث كذنكورئسئ كذن ساناپ جاقسارئپ كةلةدئ.
قازاق كوشئن قامتاماسئز ةتؤگة ارنالعان «نذرلئ كوش» دةگةن باعدارلامانئث بولعانئ، قئرؤار شارؤانئ تئندئرعانئ شئن. ةندئ ونئث ةكئنشئ كةزةثئ باستالعالئ تذر. شئنئ كةرةك، بذل جوبانئث اتئ ادةمئ بولعانئمةن، سالعان ذيلةرئنئث باعاسئ تئم قئمباتقا ءتذستئ. قانشا تومةن ءوسئمدئ نةسيةمةن بةردئك دةگةن كذننئث وزئندة، ول قانداستارئمئزعا تةگئن بةرئلئپ وتئرعان جوق. الئستان كةلگةن اعايئننئث الؤعا قالتاسئ تايازدئق ةتتئ. بئردةن قارئزعا باتتئ.
ةلئمئزدئث سولتذستئك ايماقتارئنداعئ تذرعئنداردئث - جذيةدةن وزگة ذلت وكئلدةرئنئث كةزئندة كوپتةپ ءوز وتاندارئنا كوشئپ كةتكةنئن جاقسئ بئلةمئز. توقئراؤ كةزةثئ باستالعاندا قانداستارئمئز دا جذمئس ئزدةپ، قالالئ جةرلةرگة اعئلدئ. دةمةك، اؤئلدار ساؤدئراپ بوس قالدئ. بولاشاعئ بار دةپ تانئلعان وسئ ةلدئ مةكةندةر قازئر دة باياعئ كذيدة قاثئراپ تذر دةپ ايتؤعا بولادئ. «پرةزيدةنتتئك قور» العاشقئ قادامدا قانداستارئمئزدئ وسئ اؤئلدارعا ورنالاستئرسا، ونداعئ بوس تذرعان ذيلةردئ ساتئپ الئپ، ولارعا تةگئن بةرسة، كوشئپ كةلگةن اعايئن ءذشئن بذدان ارتئق نة كةرةك؟ بذلاي بولعاندا، «نذرلئ كوشتئث» قارجئسئنا سالئنعان ءبئر ءذيدئث قذنئنا، بذل جةردةن كةمئندة ءذش نة ءتورت ءتئپتئ بةس وتباسئنا باسپانا اپةرؤگة ابدةن بولادئ. سوسئن ولاردئث وزدةرئ دة اتالمئش «قورعا» از بولسا دا، قارجئ قذيؤعا ئقئلاس بئلدئرة باستايدئ. ةكئنشئ كةزةثنةن باستاپ، قاجةتئنة قاراي، جاثا ذيلةر، ءتئپتئ اؤئلدار سالؤدئ قولعا الؤدئ جالعاستئرؤ كةرةك.
بذل - جةكة مةنئث عانا پئكئرئم، ويئم ةمةس، الةمدة بار، ناتيجةسئ ءونئم بةرگةن، وزئق تاجئريبة. الئستا جذرگةن اعايئننئث ارمانئ مةن تئلةگئ. «الةمدةگئ قازاقتئث جالعئز عانا وتانئ بار. ول - تاؤةلسئز قازاقستان!». (مةن بذرئنعئ قورلاردئث جارعئسئ نةگئزئندة «كوشئ-قون قورئنئث» جاثا جوباسئن جاساپ شئقتئم. قاجةت بولئپ جاتسا، ةربول ورئنبايةأ مئرزاعا ذسئنؤعا دايئنمئن.)
«الةؤمةتتئك-ةكونوميكالئق جاثعئرتؤ - قازاقستان دامؤئنئث باستئ باعئتئ». كوشئ-قون زاثئ كةمةلدةنئپ، ماناعئ تذيئندةر شةشئلئپ، ءبئز ذسئنعان جوبا ئسكة اسئپ جاتسا، بذل - قازاق كوشئن كولئكتئ ةتؤدئث نةگئزئ بولماق.
شةتتةگئ تؤئستار قازاقستاننئث تذثعئش پرةزيدةنتئ، ذلت كوشباسشئسئ نذرسذلتان ءابئش ذلئ نازاربايةأقا وسئنداي ذلكةن ءذمئت ارتادئ ءارئ وسئ ءذمئتئنئث جةردة قالمايتئنئنا سةنةدئ.
اؤئت مذقيبةك، الماتئ قالاسئ
دةرةككوز: «ايقئن» گازةتئ