ذلتتئق تةستئلةؤ سئناقتارئن تالاپقا ساي ذيئمداستئرؤدئث ماثئزئ زور - ق.ابديةأ، «ذلتتئق تةستئلةؤ ورتالئعئ» ديرةكتورئ
ورال. 15- اقپان. قازاقپارات - بيئلعئ وقؤ جئلئنئث اياقتالؤئنا دا ساناؤلئ ايلار قالدئ. ذستازدار قاؤئمئن، تذلةكتةر مةن ولاردئث اتا-انالارئن تولعاندئراتئن باستئ جايت - ذلتتئق ءبئرئثعاي تةستئلةؤ (ذ ب ت) ةكةنئ ايتپاسا دا بةلگئلئ.
ال ذ ب ت-نئث بيئلعئ ةرةكشةلئكتةرئ قانداي، شةكتئك بالل قانشا بولماق، تةست سذراقتارئنا نةندةي وزگةرئستةر ةنگئزئلدئ دةگةن ساؤالدارعا ب ق و-دا جذمئس ساپارئمةن بولعان ق ر ءبئلئم جانة عئلئم مينيسترلئگئنئث «ذلتتئق تةستئلةؤ ورتالئعئ» ر م ق ك ديرةكتورئ قالي ابديةأ بئلايشا جاؤاپ بةرةدئ.
- ذلتتئق بئرئثعاي تةستئلةؤ دةگةنئمئز - ةمتيحاننئث سئرتتاي وتكئزئلةتئن ءتذرئ. بئزگة ةث الدئمةن، وسئنئ دذرئس ءتذسئنؤ جانة ءتذسئندئرؤ قاجةت. بذل دةگةنئثئز، جاي عانا ةمتيحاننئث ءتذرئن وزگةرتة سالؤ ةمةس. ةث نةگئزگئ ماسةلة، ءبئلئمنئث ساپاسئ مةن دةثگةيئنة سئرتتان باقئلاؤ جاساؤ. وسئ جايتقا مةكتةپ تة، وقؤشئ دا، اتا-انا دا دايئن بولؤئ كةرةك. ياعني مةكتةپ ءبئتئرؤشئ تذلةك ذ ب ت-عا قاتئسؤ بارئسئندا بذكئل قازاقستان بويئنشا سايئسقا تذسةتئنئن، ءوز ءبئلئم دةثگةيئنئث رةسپؤبليكاداعئ 162 مئث تذلةكتئث ءبئلئم دةثگةيئمةن سالئستئرا تةكسةرئلةتئنئن جةتة ذعئنعان ءجون. كوپ جاعدايدا باسپاءسوز بةتئندة، جةكة اثگئمةدة ذستازدار مةن اتا-انالار ذ ب ت-نئ تالقئلاؤعا كئرئسئپ كةتةدئ. ارينة، ءار ادام ءوز پئكئرئن ايتؤعا، ماسةلةنئ تالقئعا سالؤعا قذقئلئ. ايتكةنمةن، ق ر «ءبئلئم تؤرالئ» زاثئنئث 28-بابئنئث 9-بولئمئندة ةگةر مةكتةپ ءبئتئرؤشئ مةكتةپ بئتئرگةن جئلئ جوعارئ وقؤ ورنئنا تذسكئسئ كةلسة، ذ ب ت تاپسئرؤعا مئندةتتئ ةكةندئگئ انئق جازئلعان. سوندئقتان ءبئز زاثدئ ورئنداؤعا مئندةتتئمئز.
- «ذلتتئق تةستئلةؤ ورتالئعئنئث» نةگئزگئ قئزمةتئ قانداي؟
- ءبئزدئث ماقساتئمئز - ذلتتئق ءبئرئثعاي تةستئلةؤدئ ذيئمداستئرؤ جانة وتكئزؤ. ءبئزدئث ءئس-ارةكةتتةرئمئزدئث ءبارئ دة ق ر «ءبئلئم تؤرالئ» زاثئنا، «ذلتتئق ءبئرئثعاي تةستئلةؤدئ وتكئزؤ ةرةجةسئنة» سايكةس جذرگئزئلةدئ. ودان باسقا نذسقاؤلئقتار مةن ذلگئ-ةرةجةلةر بار. قازئرگئ تاثدا ةلئمئز بويئنشا 154 تةستئلةؤ وتكئزؤ قوسئنئ (پؤنكتئ) بار. ولاردئث 105 ءئ اؤدان ورتالئقتارئنداعئ مةكتةپتةردة، 49 ئ ج و و-دا ورنالاسقان. جئل سايئن بئزگة پؤنكتتةردئ باسقا مةكتةپتةرگة، ماسةلةن، جاثا ذلگئمةن سالئنعان مةكتةپتةرگة اؤئستئرؤ تؤرالئ ءتذرلئ ذسئنئستار تذسةدئ. ولاردئث بارلئعئ بيئل ةسكةرئلةتئن بولادئ. ءبئراق قوسئمشا جاثادان قوسئندار ازئرگة اشئلعان جوق. وعان رذقسات بةرئلگةن جوق. باتئس قازاقستان وبلئسئندا بذرئنعئشا 9 قوسئن جذمئس جاسايدئ.
- تةست سذراقتارئن كئمدةر جاسايدئ؟
- تةست سذراقتارئ قايدان الئنادئ، ولاردئ كئمدةر جاسايدئ دةگةن سذراقتار ءجيئ تؤئندايدئ. ءتئپتئ كةيدة استانادا كابينةتتةردة وتئرئپ الئپ، تةست سذراقتارئن ويدان شئعارادئ دةگةن سئن دا ايتئلادئ. بذل، ارينة، جاثساق پئكئر. شئن مانئسئندة بذل جذمئس ءبئر جئل بويئ جذرگئزئلةدئ. وبلئستئق ءبئلئم باسقارمالارئنئث ذسئنبالارئ نةگئزئندة بارلئق وثئرلةردةن بئلئكتئ، تاجئريبةلئ ذستازدار ساراپشئلارمةن بئرلةسكةن تذردة تةست سذراقتارئن جاساقتايدئ. بئزدة پةداگوگ كادرلاردئث بئلئكتئلئگئن ارتتئرؤ ينستيتؤتتارئندا تةستولوگيا كؤرسئ وتكئزئلمةيدئ. سوندئقتان ءتئپتئ تاجئريبةلئ ذستازداردئث ءوزئ ونئث ةرةكشةلئكتةرئن جةتة تذسئنة بةرمةيدئ. سول سةبةپتئ ءبئز ولاردئ الدئن الا وقئتامئز. تةست تاپسئرمالارئن جاساؤشئ اأتورلاردئث جذمئسئ ساراپشئلار بةكئتكةن جاعدايدا عانا قابئلدانادئ.
2008 - جئلدان بةرئ ذ ب ت سذراقتارئ مةن جاؤاپتارئ مةملةكةتتئك قذپيا بولئپ سانالادئ. بذل جذمئستئث ءبارئ «مةملةكةتتئك قذپيانئ ساقتاؤ تؤرالئ» زاثعا بايلانئستئ جذرگئزئلةدئ. تةست جاساقتاؤ جذمئستارئ ارنايئ جابدئقتالعان بولمةلةردة جذرگئزئلةدئ، ءار ءئس-ارةكةت بةينةباقئلاؤ ارقئلئ جازئلئپ وتئرادئ. تةست تاپسئرمالارئنئث بازاسئنان دا بوگدة ةشكئم رذقساتسئز مالئمةت الا المايدئ. سوناؤ جئلدارئ ذ ب ت سذراقتارئ ساتئلادئ ةكةن، باعاسئ پالةن، تذگةن ةكةن دةگةن اثگئمة ايتئلئپ ءجذردئ. الدةكئمدةر ءتئپتئ گازةتكة «تةست سذراقتارئن جاؤاپتارئمةن ساتامئن» دةگةن ماتئندة حابارلاما دا بةردئ. مذنئث بارلئعئ - الاياقتاردئث ءئسئ. ةمتيحان ماتةريالدارئن جئبةرؤ ءذشئن دة ءبئز ارناؤلئ بايلانئستئ قولدانامئز. ودان كةيئنگئ جذمئس بةلگئلئ. تةستئلةؤ وتةتئن كذنئ تاپسئرمالار ق ر ءبئلئم جانة عئلئم مينيسترلئگئ وكئلئنئث قاتئسؤئمةن تةستئلةؤ قوسئندارئندا اشئلادئ.
- ذ ب ت مةن كةشةندئ تةستئلةؤدئث ايئرماشئلئعئ قانداي؟ «مةكتةپ بالامدئ ذ ب ت-عا قاتئستئرماي قويدئ، كةشةندئ تةستئلةؤگة قاتئسؤعا ءماجبذر بولدئق» دةپ شاعئمدانؤشئلار دا كةزدةسةدئ.
- «التئن بةلگئ» مةن «ذزدئك اتتةستاتقا» ذمئتكةرلةر، اعئمداعئ جئلعئ وقؤشئلاردئث عئلئمي جارئستارئ مةن جالپئ ءبئلئم بةرةتئن پاندةر بويئنشا رةسپؤبليكالئق وليمپيادالاردئث جذلدةگةرلةرئ جانة بيئل ج و و-عا تذسكئسئ كةلةتئن تذلةكتةردئث بارلئعئ مئندةتتئ تذردة ذ ب ت-عا قاتئسؤئ ءتيئس. بيئل رةسپؤبليكا بويئنشا 162 مئث ادام مةكتةپ بئتئرسة، شامامةن 80 پايئزئ تةستئلةؤگة قاتئسادئ دةپ كذتئلؤدة. ال وتكةن جئلدارئ مةكتةپ بئتئرگةندةر مةن وقؤ ورنئن شةتةلدة بئتئرگةن ازاماتتار، ذ ب ت-عا دةنساؤلئعئ بويئنشا قاتئسا الماعان مةكتةپ بئتئرؤشئلةر (ق ر ب ع م-نئث بذيرئعئنا سايكةس)، ذ ب ت-عا قاتئسپاعان حالئقارالئق وقؤشئلارمةن الماسؤ جةلئسئ بويئنشا شةتةلدة وقئعان جالپئ ءبئلئم بةرةتئن مةكتةپتئ بئتئرؤشئلةر جانة ذ ب ت-عا قاتئسپاعان، وزبةك، ذيعئر جانة تاجئك تئلدةرئندة وقئتاتئن جالپئ ورتا ءبئلئم بةرةتئن مةكتةپتئ بئتئرؤشئلةر ءذشئن تالاپكةرلةردئ كةشةندئ تةستئلةؤ وتكئزئلةدئ. بيئل كوللةدج بئتئرؤشئلةرگة بايلانئستئ وزگةرئس بولؤئ مذمكئن. بذرئنعئداي كوللةدج بئتئرؤشئلةر ماماندئقتارئ سايكةس كةلگةن جاعدايدا ج و و-عا ذ ب ت-سئز قابئلدانبايدئ، ولار كةشةندئ تةستئلةؤگة قاتئسؤ كةرةك دةگةن شةشئم شئعارئلدئ. ياعني تةحنيكالئق، كاسئپتئك بئلئمنةن كةيئنگئ بئتئرؤشئلةر 17 شئلدةدةن باستالاتئن كةشةندئ تةستئلةؤگة قاتئسؤئ قاجةت. كةشةندئ تةستئلةؤگة ءوتئنئش قابئلداؤ 20 ماؤسئمنان باستالادئ.
بذل جةردة ايتا كةتةتئن ماسةلة، وقؤشئلاردئث قذقئقتارئ شةكتةلمةؤئ ءتيئس. ذ ب ت-عا قاتئسؤ نةمةسة قاتئسپاؤ تؤرالئ شةشئمدئ وقؤشئنئث ءوزئ قابئلداؤئ كةرةك.
- بيئل ذ ب ت وتكئزؤ بارئسئندا وزگةرئس بار ما؟
-پاندةر بويئنشا وزگةرئستةر جوق. بذرئنعئداي ماتةماتيكا، وقئتؤ ءتئلئ (قازاق مةكتةپتةرئن بئتئرؤشئلةر قازاق ءتئلئ، ورئس مةكتةپتةرئن بئتئرؤشئلةر ورئس ءتئلئ)، قازاقستان تاريحئ جانة تاثداؤ ءپانئ. ءار ءپان بويئنشا تاپسئرمالار سانئ - 25. بيئلعئ جئلعئ باستئ وزگةرئس - كونكؤرسقا قاتئسؤعا مذمكئندئك بةرةتئن شةكتئك بالدئث وزگةرؤئندة. بئلتئر مةديسينالئق ماماندئقتارعا - 55 بال، ال قالعان ماماندئقتار بويئنشا 50 بال بولعانئ بةلگئلئ. بيئل ةلئمئزدةگئ ذلتتئق ؤنيأةرسيتةتتةرگة ءتذسؤ ءذشئن شةكتئك بال - 70. ولاردئث قاتارئنا ءال-فارابي اتئنداعئ قازاقتئث ذلتتئق ؤنيأةرسيتةتئ، ل.گؤميلةأ اتئنداعئ ةؤرازيا ؤنيأةرسيتةتئ، اباي اتئنداعئ قازاقتئث مةملةكةتتئك ذلتتئق پةداگوگيكالئق ؤنيأةرسيتةتئ، قازاقتئث ذلتتئق اگرارلئق ؤنيأةرسيتةتئ، ق.ساتبايةأ اتئنداعئ قازاقتئث ذلتتئق تةحنيكالئق ؤنيأةرسيتةتئ، قذرمانعازئ اتئنداعئ قازاق ذلتتئق كونسةرأاتورياسئ، ذلتتئق ونةر ؤنيأةرسيتةتئ، ت.جذرگةنوأ اتئنداعئ قازاق ذلتتئق ونةر اكادةمياسئ، س.اسفةندياروأ اتئنداعئ قازاق ذلتتئق مةديسينا ؤنيأةرسيتةتئ كئرةدئ. باسقا ج و و-لارعا - 60 بال. ءبئتئرؤشئ ءار ءپان بويئنشا «4» دةگةن باعادان كةم ةمةس بال جيناؤئ ءتيئس. ويتكةنئ ودان كةم بولسا، «2» دةپ ةسةپتةلةدئ دة، ةكئلئك العان مةكتةپ ءبئتئرؤشئ ج و و-عا تذسة المايدئ. بةيئندئك ءپان بويئنشا كةمئندة 10 بال الؤئ كةرةك. ءار ءپان بويئنشا تاپسئرمالار سانئ - 25. تةستئلةؤ ؤاقئتئ - 3،5 استرونوميالئق ساعات، ياعني 210 مينؤتتان تذرادئ.
وتكئزؤ مةرزئمدةرئنة كةلةر بولساق، ءوتئنئش قابئلداؤ جئلداعئداي 10- ناؤرئزدان باستالادئ. جئلدا ون كذن ئشئندة وتكئزئلسة، بيئل تةستئلةؤدئ وتكئزؤ ؤاقئتئ بةس كذنگة ذزارتئلدئ. 2012- جئلئ ذ ب ت 1-15- ماؤسئم ارالئعئندا وتكئزئلةدئ. شئعارماشئلئق ةمتيحاندار 7- شئلدةگة دةيئن اياقتالادئ. كونكؤرستئق كوميسسيانئث جذمئسئ 1-10- تامئز ارالئعئندا جذرگئزئلةدئ. گرانت يةگةرلةرئنئث تئزئمدةرئ جئلداعئداي گازةت بةتتةرئندة جاريالاناتئن بولادئ.
- ذ ب ت-نئث ءوتؤ بارئسئن باقئلاؤ ءذشئن ارنايئ قذرئلعئلار قولدانئلا ما؟
- مةملةكةتتئك كوميسسيا 5 ادامنان قذرالادئ. تةستئلةؤ وتكئزئلةتئن اؤديتوريالاردئث جالپئ سانئ - 1724. ءار اؤديتوريادا ق ر ءبئلئم جانة عئلئم مينيسترلئگئنئث ءبئر وكئلئ مئندةتتئ تذردة بولادئ. ولارعا ءتارتئپ بذزؤشئنئ ءوز شةشئمئمةن اؤديتوريادان شئعارئپ جئبةرؤگة وكئلةتتئلئك بةرئلگةن. بيئل دا تةستئلةؤگة كئرگئزؤ كةزئندة مةتالل ئزدةگئشتةر مةن ذيالئ بايلانئستئ تذنشئقتئرؤ قوندئرعئلارئ پايدالانئلادئ. وسئنئث بارلئعئ باقئلاؤدئ كذشةيتؤ ءذشئن جانة ءاربئر وقؤشئنئث ءوزئنئث ءادئل باعاسئن الؤئنا جاعداي جاساؤ ءذشئن قاجةت.
وتكةن جئلئ قئزئلوردا وبلئسئنئث جاثاقورعان قالاسئندا ذ ب ت بارئسئندا كةلةثسئز جاعداي ورئن العانئ بةلگئلئ. ءبئز تذثعئش رةت ةمتيحان ناتيجةسئن قايتا قاراؤعا ءماجبذر بولدئق. سول جةردةگئ مةكتةپ ديرةكتورلارئ، اؤداندئق ءبئلئم ءبولئمئنئث باسشئسئ، مذعالئمدةر، ذلتتئق قاؤئپسئزدئك قئزمةتئنئث وكئلئ، بارلئعئ ذيئمداسقان تذردة ذ ب ت بولاردان ءبئر كذن بذرئن تةستئلةؤ ماتةريالدارئن اشقان. ةرتةثگئ تةستئلةؤ كةزئندة جاؤاپتاردئ وقؤشئلارعا ساتؤ ءذشئن شامامةن 30 مذعالئم جينالئپ، جاؤاپتاردئ شئعارعان. مذعالئمدةر اتا-انالاردان اقشا جيناعان. ديرةكتورلار ونئ ذيئمداستئرعان. جاؤاپتاردئ تؤرا بازارداعئداي ساتقان، تؤرا تةستئلةؤ ءوتئپ جاتقان اؤديتوريادا ساؤدا بولعان. قازئر وسئ وقيعا بويئنشا 4 ادامنئث ذستئنةن قئلمئستئق ءئس قوزعالدئ.
باسقا كةمشئلئكتةر دة كةزدةسةدئ. ولاردئث بارلئعئن ادةتتة ءبئز ءار وبلئس بويئنشا سارالاپ، مينيسترلئككة مالئمةت بةرئپ وتئرامئز. ءبئز عانا ةمةس، ذ ق ك دة ءوز مالئمةتتةرئن بةرةدئ. كةمشئلئكتةردئ بولدئرماؤ ءذشئن نة ئستةؤ كةرةك دةگةن ماسةلةنئ ءبئز جئلدا تالداپ، قاراستئرئپ وتئرامئز. بئلتئر باتئس قازاقستان وبلئسئندا دا ذيالئ تةلةفوندئ الئپ كئرؤ، كةزةكشئلةردئث ءوز بالالارئ تاپسئرئپ جاتقان اؤديتورياعا كئرؤ وقيعالارئ تئركةلگةن.
- اپةللياسياعا وتئنئشتةر بةرؤدة وزگةرئستةر بولا ما؟
- اپةللياسياعا وتئنئشتةردئ بةرؤ ؤاقئتئ تةستئلةؤ ناتيجةلةرئ حابارلانعاننان كةيئن كةلةسئ كذنگئ ساعات 14.00 گة دةيئن ذزارتئلدئ. بذرئن ساعات 13.00 گة دةيئن قابئلداناتئن. شئنئ كةرةك، ءبئز بذرئن دا شةكتةؤ قويمايتئنبئز. ةگةر شاعئمدانؤشئلار كوپ بولسا، بةلگئلةنگةن ساعاتتان كةيئن مذلدةم قابئلداماي قويسئن دةگةن قاتاث تالاپ قويمايمئز. كوميسسيا مذمكئندئگئنشة ءوتئنئش-تالاپتاردئ قاراستئرئپ، جاؤاپ بةرئپ، بارلئق جايتتئ مذقيات تةكسةرؤئ ءتيئس.
- سوثعئ كةزدةرئ مةكتةپ ءبئتئرؤ ةمتيحانئ مةن جوعارئ وقؤ ورنئنا ءتذسؤ ةمتيحانئ ةكئ بولةك وتةدئ ةكةن دةگةن اثگئمة ءجيئ ايتئلئپ ءجذر. وسئ راس پا؟
- ءبئز وعان دايئندئقتئ باستاپ كةتتئك. 2015- جئلدان باستاپ مةكتةپ ءبئتئرؤ ةمتيحانئ مةن ج و و-عا ءتذسؤ ةمتيحانئ ةكئ بولةك وتةتئن بولادئ. كةلةسئ جئلئ ةكسپةريمةنت تذرئندة بولؤئ مذمكئن. وعان دةيئن قالئپتاسقان فورماتپةن، جيناقتالعان تاجئريبةنئ ةسكةرئپ، ذلتتئق ءبئرئثعاي تةستئلةؤ وتكئزئلةتئن بولادئ.
بيئلدان باستاپ باستاؤئش مةكتةپتةگئ مةملةكةت ارالئق باقئلاؤ الئنئپ تاستالدئ. وقؤ جةتئستئكتةرئن سئرتقئ باعالاؤ ةندئ تةك توعئزئنشئ سئنئپتا عانا بولادئ. وندا دا مةكتةپتةردئث بارلئعئ ةمةس، تةك 10 پايئزئ عانا قاتئسادئ. مةكتةپتةردئث ناقتئ ءتئزئمئ اقپان ايئنئث سوثئندا انئقتالادئ. ناقتئ ءپان رةتئندة قازاق ءتئلئ بةلگئلةندئ. ال قالعان ءذش ءپان جئلدا اؤئسئپ وتئراتئندئقتان، ءالئ بةلگئسئز. تةست تاپسئرمالارئنئث جالپئ سانئ - 80، ياعني ءار پاننةن 20 سذراق بولادئ دةگةن ءسوز. ةكئ ساعات ؤاقئت بةرئلةدئ. بذعان دةيئن ةگةر مةكتةپ وقؤشئلارئنئث باسئم بولئگئ مةملةكةتارالئق باقئلاؤدان شةكتئك بالدئ الا الماسا، ول مةكتةپكة كةزةكتةن تئس اتتةستاسيا وتكئزئلؤشئ ةدئ. بيئلدان باستاپ بذل تالاپ تا الئنئپ تاستالدئ. وقؤ جةتئستئكتةرئن سئرتقئ باعالاؤ - تةك مونيتورينگ رةتئندة عانا وتكئزئلةتئن شارا.
اأتور: ةلجان ةرالئ