تذرسئنبةك نذرقاليةأ: قازاق ءبيئ قذلدئراپ كةتتئ
استانا. 9- اقپان. قازاقپارات - تذرسئنبةك نذرقاليةأ ك.بايسةيئتوأا اتئنداعئ ذلتتئق وپةرا جانة بالةت تةاترئنئث باس بالةتمةيستةرئ
- بايسةيئتوأا تةاترئنئث ارتئستةرئ ءبئر-ةكئ رةت ساحناعا شئقپاي، «كوتةرئلئس» جاساعانئ بار. بيشئلةر: «ءذيسئز-كذيسئزبئز، كوگةرئپ كةتكةن جاتاقحانادا تذرا المايمئز»، - دةپ ةدةن تةپكئلةپ ةدئ...
- ءيا، ءذش جئل بذرئن سونداي وقيعا بولدئ. بيشئلةردئث تالاپتارئ ورئندالدئ. ةكئ جئلدا تةاترعا 20 ءذي بةرئلدئ. تاعئ 20 پاتةر بةرئلةدئ دةپ وتئر. جةلتوقساندا جاثا عيماراتقا كئرةمئز، سوندا تاعئ بةرةدئ دةگةن ءذمئت بار. ءبئزدئث تةاتردا 560 ادام جذمئس ئستةيدئ، جارتئسئنا جؤئعئندا باسپانا جوق. ءبارئن ءبئر كذندة قارئق قئلؤ كةرةك پة ةكةن؟ كوش جذرة تذزةلمةي مة ةكةن؟ ءتذيئننئث شةشئلمةي جذرگةنئ - مادةنيةت مينيسترلئگئنئث تذرعئن ءذي قورئ بولماي تذر. ال جاتاقحاناعا كةلسةك، استاناداعئ ةث جاقسئ جاتاقحانا وسئ.
- رةپةرتؤاردا قازاق بالةتئ وتة از. كئلةث باتئس كلاسسيكاسئ قويئلادئ. نةگة؟
- 2006- جئلئ «ءالقيسسا»، 2008- جئلئ «قئس قيالئ»، 2010- جئلئ «بايتةرةك» قويئلدئ. ولاردئث رةپةرتؤاردا قالؤ-قالماؤئ - باسقا ماسةلة. م.اؤةزوأ تةاترئنئث رةجيسسةرلةرئ ايتادئ، «جازئلعان پةسا كوپ، ءبئراق ءئلئپ الاتئنئ جوق»، - دةيدئ. قازئر مةنئث تارتپامدا ءذش شئعارما جاتئر. ءبئراق تئثداساثئز، 2-3 ساعاتتئق بالةتكة جارامايتئنئن ءوزئثئز دة تذسئنةسئز. ةث سوثعئ جةتئستئگئمئز «بايتةرةك» شئعار. باسئ مةن اياعئ بار، قازاق ءبيئنئث قيمئلدارئن دا پايدالاندئق.
«سالتاناتتا» گاستاربايتةرلةر جذمئس ئستةيدئ
- بالةتتة قازاق ءبيئ قانشالئقتئ ءجيئ قولدانئلادئ؟
- 5-6 جئلدان بةرئ كونسةرتتةردة قازاق ءبيئن قويئپ ءجذرمئز. شةت ةلدةرگة ءبئزدئث ترؤپپا «ءبيشئ قايئث» سياقتئ ذلتتئق بيئمئزبةن شئعئپ ءجذر. ساحنالئق قويئلئمداردا دا بارئنشا پايدالانؤعا تئرئسامئز، ءبئراق قانشا دةگةنمةن، كلاسسيكالئق بالةتتئث باعئتئ باسقا. قازئر قازاق ءبيئ قذلدئراپ كةتتئ. 30-40- جئلدارئ شارا جيةنقذلوأا نةگئزئن قالاعان ءبيدئث تئرةگئن جوعالتئپ العانبئز. «سالتانات» سياقتئ انسامبلدةر «زامانئث تذلكئ بولسا، تازئ بوپ شال» دةگةننئث كةرئن جاساپ ءجذر. بي - ادةت-عذرئپ، بي - تذرمئس-سالت، بي - حالئقتئث جانئ. ال قازئر ذلتتئق ءبيدئ دارئپتةيدئ دةگةن انسامبلدةرئمئز سونئ سةزئنة المايدئ. تاپسئرئس بةرةتئندةردئث ئثعايئنا جئعئلئپ، تويدئث ءبيئن بيلةپ كةتتئ. كاسئبي دةثگةيدةن جذرداي. ونةردئ ساؤداعا سالؤ دةيدئ مذنئ. كةزئندة بذل ذجئمدا زاؤئربةك رايبايةأ دةگةن بالةتمةيستةر تاماشا بيلةر قويعان. داؤرةن ءابئروأ دةگةن پروفةسسورئمئز بولعان...
قازئر سولاردئث مةكتةبئن كورگةن ادامدار ءئزئم-عايئم. ساناساث، سانئ بةسكة دة جةتپةيدئ. ال قازاقتئث بيئنة قازئرگئ بالةتمةيستةرلةردئث جانئ اشئمايتئن بولؤ كةرةك. ةگةر تاجئكستاننان، وزبةكستاننان كةلگةن جذمئسسئزداردئ جذمئسقا الاتئن بولسا، ول قانداي ذلتتئق بي انسامبلئ بولادئ؟ گاستاربايتةرلةرگة قازاقتئث ءبيئن تاپسئرؤعا بولا ما ةكةن؟ ولاردئث تذكئرگةنئ بار سةنئث بيئثة. اقشا بةرسةث بيلةيدئ، بةرمةسةث بيلةمةيدئ. قئسقاسئ، بئزگة ءبيدئث پاتريوتئ كةرةك.
- بالةتتئث جئلئگئن شاعئپ، مايئن سورئپ جذرگةن ءبئر مارتةبةلئ اعامئز «قازاقتا ذلتتئق بي بولعان جوق، ونئ ورئستار اكةلئپ دامئتتئ»، - دةپ ايتئپ قالدئ.
- ايتا بةرةدئ. سولاي سويلةيتئن ادام، وعان كذمانئثئز بولماسئن، ةشقانداي دا قازاق ةمةس. ول اؤئلدئ كورمةگةن، كيئز ذيدة تذنةمةگةن، جئلقئعا مئنبةگةن، دالانئث ءيئسئن بئلمةيدئ. ارينة، قازاققا دا جانئ اشئمايدئ. شارا جيةنقذلوأانئث بيلةگةنئ باسقا ءبئر ةلدئث ءبيئ مة ةكةن سوندا؟ باسقا قاي ذلتتا بار ةكةن ول؟ ونداي ءبيدئ قولدان جاساؤعا بولا ما ةكةن؟ 47 جئل بولدئ، بالةتپةن شذعئلدانئپ ءجذرمئن. 30 جئل اباي تةاترئندا تةك باتئس كلاسسيكاسئن بيلةدئم. ءبئراق قازاق ءبيئن ءبئر كئسئدةي بئلةمئن. قذدايعا شذكئر، كوريفةيلةرئمئزدئ كورئپ قالدئق.
«قارا جورعا» دةگةن شئقتئ. «قارا جورعا» دةگةن كذي دة، بي دة بذرئننان بار، ونئث تابيعاتئ مذلدة بولةك. ال «قارا جورعا» دةپ قازئر بيلةپ جذرگةنئ - بؤئن ءبيئ. قازاق اتتان تذسپةگةن حالئق. ذزاق جول ءجذرئپ كةلگةندة اتتان تذسة قالئپ، بؤئن-بؤئنئن جازؤ ءذشئن «جاتتئعؤ» جاسايدئ، بؤئن ءبيئ سودان شئققان. مةن تذسئنةم، ءبئر ادامدار سودان اقشا جاسايدئ. ءبئراق ةلدئ الداؤعا بولمايدئ. بي - بذل ذلت تذرمئسئنداعئ، ومئرئندةگئ ةث ماثئزدئ ارةكةتتةردئث پوةتيكالانعان نذسقاسئ. ول اسپاننان تذسپةيدئ. مئسالئ، قئزدارئمئز قولئن ايقاستئرادئ - كةرةگة قول، تاعئ ءبئر قيمئلئ بار - ؤئق قول دةيدئ، كاأكاز جئگئتتةرئنئث بيئنة ذقسايتئن قازاقتئث قيمئلئ بار - كيئز باسؤ دةپ اتالادئ. ارينة، جانئ قازاق بولماعان ادام ونئث ءبئرئن دة تذسئنبةيدئ. بذل تؤرالئ شارا جيةنقذلوأانئث ةثبةگئ بار، داؤرةن ءابئروأتئث دة «قازاق ءبيئ» دةگةن كئتابئ بار. جاس ذرپاقتئث ساناسئنا سونئ جةتكئزؤ كةرةك.
ؤچيليششةگة سةلةزنةأتئث ةمةس، شارانئث ةسئمئن بةرؤ كةرةك ةدئ
- كةزئندة شارا جيةنقذلوأادان ءدارئس الئپسئز...
- ءيا، ءتئپتئ شارا اپاي بولماعاندا مةن بالةتكة كةلمةس تة ةدئم. ول كةزدة بار-جوعئ 3 سئنئپتا وقيتئن «بوق مذرئنبئز». «اياق-قولئث ذزئن» دةپ، مةنئ 700 ادامنئث اراسئنداعئ 11 بالانئث ءبئرئ رةتئندة ؤچيليششةگة ئرئكتةپ الدئ. سونئث ارقاسئندا مةن ءومئردئث باسقا دا قئرلارئ بار ةكةنئن ءبئلدئم. 5 جئل شارا اپايدئث ءدارئسئن تئثداعان ءتول شاكئرتئمئن دةپ ماقتانئشپةن ايتا الامئن. بيئل شارا جيةنقذلوأانئث 100 جئلدئعئ. ءبئزدئث تةاتر ءبئر كونسةرت ارنايتئن شئعار، ءبئراق مةملةكةتتئك دةثگةيدة بذل داتا اتالئپ ءوتئلؤئ كةرةك.
العاش رةت ول كئسئنئ كورگةندة تاثعالعانئم بار. ينتةرناتتئث بالاسئ، نة كوردئ دةيسئث ءبئزدئ. ول وتة سذلؤ بولاتئن، سذلؤلئق بولعاندا سئرتقئ عانا ةمةس، ئشكئ، جان-دذنية سذلؤلئعئن ايتئپ وتئرمئن. وتة بيازئ، داؤئس كوتةرمةيتئن، نازئك، زيالئ ادام ةدئ. ول كئسئگة جاقئنداؤ ءذشئن ءوزئث دة بيازئ بولؤعا مئندةتتئ ةدئث.
«كةشئرئثئزشئ، اپاي، مةن ءبئر نارسة سذرايئن دةپ ةدئم...». «ةسئك قاعئپ كئر، كةشئرئم سذرا»، - دةپ اقئل ايتؤدئث قاجةتئ جوق. ول بئزگة انامئز سياقتئ بولدئ. ذرئساتئن، ماثدايئمئزدان سيپايتئن، شاي بةرةتئن. مةنئث ةسئمدة شارا جيةنقذلوأا مةيئرئمدئ انا رةتئندة قالدئ. ول بالالاردئ عانا ةمةس، بارلئق ادام بالاسئن جاقسئ كورةتئن.
الماتئ ؤچيليششةسئنة بارلئق وبلئستاردان تابانئن توزدئرئپ ءجذرئپ جيناپ، وقئتئپ شئعارعان ءبئرئنشئ ءبولئمئ - ءبئز بولاتئنبئز. 47 ادام ةدئك. سونئث 43 ئ ءبئتئردئ. مةنئثشة، الماتئ ؤچيليششةسئن سةلةزنةأتئث اتئمةن اتاماؤ كةرةك ةدئ. شارا جيةنقذلوأانئث ةسئمئن بةرؤ كةرةك ةدئ. مةن سةلةزنةأتئ قذرمةت تذتامئن، سئيلايمئن، ءبئراق شارا اپايدئث ارؤاعئنئث الدئندا ءالئ كذنگة شةيئن ذياتتئمئز. قذداي قالاسا، استانادا بالةت مةكتةبئن اشئپ، شارا جيةنقذلوأا اتئمةن اتاعئم كةلةدئ. ونئ اشؤ جونئندةگئ قاربالاس 5 جئل بذرئن باستالدئ، سودان بةرئ ءالئ سوزئلئپ كةلةدئ.
- گريگوروأيچ، ةيفمان سياقتئ حورةوگرافتاردئ شاقئرئپ، بالةت قويدئرامئز. بذل - جاقسئ ما، جامان با؟
- ارينة، «ولاردئث قازاققا قانداي قاتئسئ بار» دةگةن سئن پئكئرلةر كوپ ايتئلادئ. ءبئراق ءبئز ابدةن ءوز قازانئمئزدا قايناپ قالدئق. سوندئقتان «قان اؤئستئرئپ تذرؤ» كةرةك. نةگة شةت ةلدةن حورةوگراف پةن پةداگوگ شاقئرامئن؟ ويتكةنئ ول باسقا الةمنةن، باسقا ورتادان كةلةدئ. ول ءبئزدئث ارتئستةرگة سئن كوزبةن قاراي الادئ. بذل - مةدالدئث ءبئر جاعئ. ةكئنشئ جاعئ - بئزدة كةثةستئك جذيةدةن قالعان قذلدئق سانا بار. بئرةؤدئث قاثسئعئن تاثسئق كورئپ تذراتئن. قولدا بار التئننئث باعاسئن بئلمةيمئز. ءوسئپ كةلة جاتقان بالالارعا دال گريگوروأيچ پةن ةيفمان، مارگةريتا پارريللا، گؤيدو ريچچي سياقتئ شةتةلدئك شةبةرلةرمةن جذمئس ئستةؤ پايدالئ. ويتكةنئ ولار ءوز ذستازدارئ كذندة قذلاعئنا قذياتئن دذنيةنئ الةمدئك ماماندار قايتالاعاندا، دذرئس باعئتتا كةلة جاتقانئن تذسئنةدئ. ءارئ قاراي جذمئس ئستةؤگة ستيمؤل بولادئ.
بيشئلةردئث 99 پايئزئ قازاقتار
- ءبئزدئث بالةتتئ «ورئس مةكتةبئنة» جاتقئزادئ، «ورئس بالةتئ» دةيدئ. «قازاق بالةتئ» دةگةن ذعئم بار ما؟
- بار. يتالياعا 2007 - جئلئ ل.مينكؤستئث «بايادةركاسئن» اپاردئق. ةكئ قالادا قويدئق. بئرئنشئسئندة «قالاي قابئلدار ةكةن» دةپ قاتتئ قوبالجئدئم. يتاليالئقتار كلاسسيكالئق مؤزئكانئ بةس ساؤساعئنداي بئلةدئ عوي. ولاردان كةيئن سئنشئنئث دا كةرةگئ جوق. پةردة جابئلعاندا زال سئلتئدةي تئندئ. «ولگةن جةرئم وسئ شئعار»، - دةپ ويلادئم. اشئلعاندا - زال قول شاپالاقتاؤدان جارئلئپ كةتتئ. «ازياتتار ورئستاردان دا جاقسئ ةكةن»، «قازاق بالةتئ» دةگةن بار ةكةن دةدئ. ارينة، ورئس بالةتئنئث نةگئزئندة قالئپتاسقان، ءبئراق جةكة-دارا قازاق بالةتئ بار قازئر. ءبئزدئث ترؤپپا الةمدةگئ ةث جاس بالةت ترؤپپاسئ. 12 جئلدئث ئشئندة 42 بالةت قويدئق. وسئ بالالاردئث اراسئنان پةداگوگتار دا، بالةتمةيستةرلةر دة شئعادئ ةرتةث. وعان ؤاقئت كةرةك. قازئر ترؤپپادا 77 ادام بار. ءبارئ تولئققاندئ بيشئلةر. (سالئستئرمالئ تذردة: اباي تةاترئنئث وزئندة ساحناعا شئعاتئنداردئث كوبئ ستؤدةنتتةر). ولاردئث 99 پايئزئ قازاقتار. جامان بولسئن، جاقسئ بولسئن، ايتةؤئر ةستةرئ كئرةدئ ءبئر كذنئ، قازاق ءذشئن جذمئس ئستةيتئن بولادئ.
- شةت ةلگة كةتكةن بالةت بيشئلةرئ بار. سولار تؤرالئ نة ايتاسئز؟
- «ءوزئث جوق جةردئث ءبارئ جاقسئ» دةيدئ عوي. مئسالئ، ولارعا باتئستا كةرةمةت، اقشانئ كذرةپ تاباسئث، باسئثنان التئن جاؤادئ دةپ ذيرةتتئ. ءبئراق ةشكئم ةشكئمگة التئن قذيمايدئ توبةسئنةن. قازئر بئزدة كوردةبالةت ءارتئسئنئث جالاقئسئ 750 دوللار. ال سوليستةر ودان دا جوعارئ الادئ. بذل - الاثسئز ءومئر سذرؤگة جةتكئلئكتئ قاراجات. گةرمانياعا، يتالياعا باردئ دةيئك. 2000 ةؤرو تابادئ، ونئث 1000 ةؤروسئن پاتةر جالداؤعا بةرةدئ. قالعانئن وسئ جةردة دة تاباتئن ةدئ. ءبئزدئث تةاتردان كةتكةن ادام كوپ ةمةس. 3-4 عانا. سولاردئث ءبارئ وپئق جةپ ءجذر قازئر. وثشةث گاسترولدةتئپ جذرةتئن كوپ ترؤپپانئث بئرئنة ورنالاسئپ العان. كاسئبي دةثگةيلةرئ وتة تومةن. جارتئ جئلعا امةريكاعا شئقتئ دةيئك. قالعان جارتئ جئلدا اياقتئ اسپانعا كوتةرئپ قويئپ جاتادئ، تاپقان اقشاسئن ءئشئپ-جةپ. مةنئثشة، قاراقان باسئثدئ ويلاعانشا، ءوز ةلئثدة جذمئس ئستةپ، پايدا كةلتئرؤگة تئرئسؤ كةرةك. «وزگة ةلدة سذلتان بولعانشا، ءوز ةلئثدة ذلتان بول»، - دةيدئ قازاق.
- شةت ةلدة جذرگةن ارتئستةر ءبئزدئث تةاترلار تؤرالئ: «تةك قانا كلاسسيكانئ بيلةيدئ، زاماناؤي بيلةردئ دة مةثگةرسة» دةپ پئكئر ايتئپ قالادئ.
- وندا باسقا تةاتر اشسئن. نةمةسة ذلتتئق تةاتردئث اتئن الئپ تاستاسئن. زاماناؤي بي تةاترلارئ، مودةرن تةاترئ دةگةندةر بار، سوندا بارئپ جذمئسقا تذرسئن. ءنومئر قويؤعا بولادئ، كلاسسيكالئق ءبيشئ ءذشئن مودةرن دةگةن تذك ةمةس. ءبئراق سوعان بولا باعاتئمئزدئ وزگةرتپةيمئز. ذلكةن تةاترعا قاراثئز، وندا مودةرن جوق. جابايئ ارت-جاثالئقتار جوق وندا. گراند-وپةراعا بارئثئز - قاتئپ قالعان كلاسسيكا، كوأةنت-گاردةنگة بارئثئز - تؤرا سولاي. بئرةؤ سةنئث ةلئثدئ جامانداپ جاتسا، جاقسئ دةؤ كةرةك. ناشار شئعار، ءبئراق جاقسئ بولارئنا سةنئثئز. ويتكةنئ ءسئز وسئندا ةثبةك ةتئپ، وسئ جةردئث سؤئن ءئشئپ، اؤاسئن جذتئپ وتئرسئز عوي. بذل مةملةكةت جامان بولسا، مةن توككةن تةر، ةتكةن ةثبةگئمنئث ءبارئ بةكةر دةگةن ءسوز. قئسقاسئ، تةك قانا جاماندئق كورةتئن ادامدار - ةلگة جانئ اشئمايتئندار دةپ بئلةمئن.
- «بالةت قازاققا ءتان ةمةس» دةيتئن پئكئرلةر ءالئ كذنگة دةيئن ايتئلادئ...
- وزگة تذگئلئ، ءوز اكةم 30 جئل ساحنادا بيلةگةنئمدة بئردة-ءبئر رةت كةلئپ، سونئ كورگةن جوق. شةشةم ءبئر-اق رةت كةلدئ، سونداعئ بار ايتقانئ: «وزئثة ذناسا بولئپتئ»، - دةدئ. اكةم كةزئندة-اق: «تاستا! ودان دا مال باق!»، - دةگةن. بذل ولار ءذشئن جابايئلئق ةدئ. قازئر وركةنيةتتئ ةل بولدئق. مذمكئن، ءدئن جولئن بةرئك ذستاناتئن ادامدار سولاي ويلايتئن شئعار. مةن ولاردئ كئنالامايمئن.
- رةسمي شارالارعا «قؤئپ اپارئپ» ءجذرئپ، ارتئستةردئ شارشاتئپ المايمئز با وسئ؟
- ءارتئس نةعذرلئم ساحناعا كوپ شئقسا، سوعذرلئم شةبةرلئگئن شئثداي تذسةدئ. ولار قايتا قازاقستاننئث نامئسئن قورعاپ، قازاقتئث اتئنان ساحناعا شئعئپ جاتقانئن مارتةبة كورسئن. ماقتان ةتسئن سونئ. ءبئر ةلدئث تؤئن ذستاؤ ةكئنئث بئرئنة بذيئراتئن باق پا؟ ءوزئثئز ويلاثئزشئ. «ءبئز بيلةپ بةردئك، اقشامئز قايدا؟» دةيتئندةر بار. «ءاي، قاراعئم، سةن تؤرا مةن سياقتئ، سوناؤ ءبئر تذكپئردةگئ اؤئلدان شئققان قارادومالاق بالاسئث. استاناعا كةلئپ ادام بولدئث. ءذي الدئث، ذلتتئق تةاتردا جذمئس ئستةيسئث. نةگة شذكئر دةمةيسئث؟». كةيبئر بيشئلةر جالقاؤ بولادئ. «مةندة دةپرةسسيا، ساحناعا شئعا المايمئن»، - دةپ وتئرادئ. ولاردئث سوثدارئنا ءتذسئپ الئپ، ءتئپتئ جاتاقحاناعا بارئپ، توسةگئنةن سؤئرئپ الامئن. سويتة-سويتة تارتئپكة دة ذيرةنةدئ. ويتكةنئ بالةتتة جالقاؤ بولؤعا بولمايدئ. ةرتةدةن كةشكة دةيئن جاتتئقپاساث، مةرتئگئپ قالؤئث وپ-وثاي.
- اثگئمةثئزگة راحمةت.
سذحباتتاسقان - ءاسيا باعداؤلةت قئزئ
دةرةككوز: «حالئق ءسوزئ» گازةتئ