ءمولدئر سؤدئث مولتةك سئرئن بئلةمئز بة؟

  استانا. 3- اقپان. قازاقپارات. سؤ ادامنئث ءومئر سذرؤئندةگئ نةگئزگئ اتريبؤتتئث ءبئرئ. سؤسئز ءومئر جوق. ويتكةنئ ادام ءومئرئن قامتاماسئز ةتؤدئث بذكئل جذيةسئ سؤدئ پايدالاناتئن تةحنولوگيالارعا نةگئزدةلگةن. اتامئز قازاق «سؤدئث دا سذراؤئ بار» دةپ جاتادئ.

ءمولدئر سؤدئث مولتةك سئرئن بئلةمئز بة؟

  بئرئككةن ذلتتار ذيئمئنئث مالئمةتئ بويئنشا، بذگئندة دذنيةجذزئندة ةكئ ميلليارد ادام سؤ تاپشئلئعئنان زارداپ شةگةدئ. كوپتةگةن عالئمدار سؤدئ زةرتتةي كةلة ول تةك تئرشئلئك كوزئ عانا ةمةس، سونداي-اق ونئث وزئندئك قذپيا سئرئ بار ةكةنئن ايتؤدا. ةندةشة ءمولدئر سؤدئث مولتةك سئرئن اشئپ كورةلئك.

 ءالقيسسا، عالامداعئ نةگئزگئ قاجةتتئلئكتةردئث ئشئندة سؤدئث الار ورنئ ةرةكشة ةكةنئ بةلگئلئ. سؤدئث پايدا بولؤ تاريحئنا كوز سالساق، وسئدان ميلليارد جئل بذرئن سؤئق گاز-توزاث بذلتئنان جةر تذزئلسة، ال مذز-توزاث تذرئنةن سؤ پايدا بولدئ. بذل عالامنئث سئرئن زةرتتةؤشئلةردئث زةرتتةپ تاپقان ناتيجةسئ. اكادةميك أ.ي.أةرنادسكيي بئلاي دةپ جازادئ: «نةگئزگئ كذشتئ گةولوگيالئق پروسةستةرگة اسةر ةتؤئ بويئنشا سؤمةن سالئستئرؤعا كةلةتئن قوسئلئستار جوق. ءتئرئ اعزالار مةن مينةرالدار، ءتئپتئ جةردةگئ بارلئق زاتتاردئث قذرامئندا سؤئ جوعئ بولمايدئ». راس، مئنا ءبئزدئث تذلا بويئمئزدئث توقسان پايئزئنان استامئ سؤدان تذراتئنئ بةلگئلئ. مذنئ نةگة ايتئپ وتئر دةسةثئز، سؤعا قاتئستئ تومةندةگئ جاثالئققا نازار اؤدارئثئز.

         عاسئر جاثالئعئ

1956- جئل. وثتذستئك-شئعئس ازياداعئ جاپپاي قئرئپ جويؤ قارؤئن جوبالاؤ مةن جاساؤ اسكةري ينستيتؤتئنئث جابئق زةرتحاناسئ. جاثا زامانداعئ باكتةريالئق قارؤ تؤرالئ بئرنةشة ساعاتتئق عالئمدار وتئرئسئ باستالادئ. كةنةتتةن وتئرئس توقتاتئلئپ، عالئمدار تاماقتان ؤلانؤ بةلگئسئمةن اؤرؤحاناعا اكةتئلةدئ. ؤلانؤدئث سةبةبئن انئقتاؤ ءذشئن تةرگةؤ جذمئستارئ جذرگئزئلةدئ. ال عالئمداردئث ورتاق ئشكةن اسئ وتئرئستاعئ ذستةل ذستئندةگئ قاراپايئم اؤئزسؤ عانا بولاتئن. سؤدئ ؤلاؤئ مذمكئن دةگةن ويمةن سؤدئث قذرامئنا ساراپتامالئق زةرتتةؤ جذرگئزئلةدئ. ءبئر قئزئعئ، تةكسةرؤ ناتيجةسئ كورسةتكةندةي ونئث قذرامئندا Н2О -دان باسقا مولةكؤلالئق قوسئندئ تابئلمايدئ. ءبئراق سؤدان باسقا سةبةبئ انئقتالماعان قورئتئندئ ساراپتاماعا ؤلانؤ «اؤئز سؤدان» دةپ جازئلدئ.

 ءدال وسئ جاعداي ورئن العانناننان سوث 20 جئل كةيئن عالئمدار عاجايئپ بولجام ذسئندئ. ول بولجام بويئنشا «سؤدئث ةستة ساقتاؤ قابئلةتئ بار» دةلئندئ. سؤدئث جاثا اشئلعان وسئ قابئلةتئ سؤدئث تذثعيئق سئرلارئنا جةتةلةي تذسةرئ انئق. «نةلئكتةن؟» دةگةن ساؤالعا جاؤاپ ئزدةؤشئ عالئمدار سانئ كذننةن-كذنگة كوبةيئپ كةلةدئ. رةسةيدةگئ ماسكةؤ مةملةكةتتئك ؤنيأةرسيتةتئنئث بيولوگيا فاكؤلتةتئنئث پروفةسسورئ، عئلئم دوكتورئ ألاديمير أوةيكوأ وسئعان قاتئستئ بئلاي دةيدئ: «مئنة، ءبئز جاثا عانا عئلئمدا وراسان باتئل قادام جاسادئق. ءبئز شئندئعئندا سؤدئ بئلةمئز دةپ ءجذرئپ، ول تؤرالئ تذك بئلمةيتئندئگئمئزدئ تذسئندئك. ءيا، وسئنئ مويئنداؤدئث ءوزئ ذلكةن ةرلئك، ويتكةنئ بذدان كةيئن ادام بويئندا بئلؤگة دةگةن قذشتارلئق پايدا بولادئ».

 بذگئندة وركةنيةت دةپ اتالاتئن، ءبئراق ادام بالاسئنئث اقئل-ويئن تار شةثبةرگة شئرماپ تاستاعان ءذردئس نةگئزئندة دذنيةنئث كوزگة كورئنةتئن جانة كورئنبةيتئن سئرلارئن تانؤ كوكجيةگئمئز قانداي دةثگةيدة ةكةنئن باعامداي بةرئثئز. ورئس عالئمئ ا.ودوةأسكيي «ةأروپا راسيوناليزمئ ءبئزدئ اقيقاتتئث قاقپاسئنا عانا الئپ كةلدئ، ءبئراق ول قاقپانئ اشؤعا قاؤقارئ جوق ةكةنئن كورسةتتئ» دةگةن تذششئمدئ پئكئر ايتقانئ بار.

 قازئرگئ تاثدا ادام بالاسئ الةمدئ تانؤدئث جاثا زاثدئلئقتارئ تابالدئرئعئندا تذر، بذل ءذردئس جاثا ادئستةمةلةرگة جول اشئپ وتئر. وعان دالةل جاقئندا جارئق كورگةن «سؤدئث ذلئ قذپيالارئ» اتالاتئن قايتالانباس تةلةجوبا. جوبانئث ماقساتئ - جالپئ فيزيكالئق زاثدئلئقتاردئث شةگئنة سئيمايتئن سؤ كورسةتئپ وتئرعان قذبئلئستاردئث تئلسئم قاسيةتتةرئنة ةنؤ. فيلمگة عالئمدارمةن بئرگة ءارتذرلئ ةلدئث تةولوگ عالئمدارئ دا قاتئسقان. فيلمدئ دايئنداؤشئلار: «فيلم دالةلدةمةيدئ، ول ناقتئ ايعاقتاردئ ذسئنادئ. سةنؤ نةمةسة سةنبةؤ - اركئمنئث ءئسئ. ةث باستئسئ وسئ جايئندا ويلانؤعا جانة ويدئ وربئتؤگة مذمكئندئك تؤعئزؤ عانا» دةپ مالئمدةيدئ.

 نةگئزگئ يدةيا - سؤعا باعدارلاما بةرؤ مذمكئندئگئ ارقئلئ اؤئر سئرقاتتاردئ سؤمةن ةمدةؤ، اؤا-رايئن باسقارؤ، ادام تانؤدئث جاثا ساتئسئن يگةرؤ. فيلمنئث باسئ سؤدئث توثئرةگئندةگئ تولاسسئز جينالعان سذراقتاردان باستالادئ. ودان ءارئ وعان عئلئمنان جاؤاپ ئزدةيدئ.

سؤ كةرةمةتئ

 الةم بويئنشا «سؤدئث جادئ» تاقئرئبئنداعئ تذثعئش ديسسةرتاسيانئ رةسةيلئك عالئم س.أ.زةنين قورعادئ. وسئ ؤاقئتقا دةيئن سؤدئث ذزاق ؤاقئت بويئ ءبئر قذرئلئمدئ ءتذزؤئ مذمكئن ةمةس دةگةن ذستانئم ذستةم بولئپ كةلگةندئ. ءبئراق تا ةسةپتةؤلةر كورسةتكةندةي، سؤ دذرئس قذرئلئمدئ كولةمدئك فورماعا ية، ونئث نةگئزئندة 57 مولةكؤلادان قذرالعان كريستالل ءتارئزدئ سؤ كأانتئ جاتاتئنئ انئقتالدئ. بذل قذرئلئم ةنةرگةتيكالئق ءتيئمدئ جانة سپيرت پةن سول ءتارئزدئ ةرئتكئشتةردئث جوعارعئ كونسةنتراسياسئندا بوس مولةكؤلالار بوساؤئمةن بذزئلادئ.

ةث الدئمةن، وسئ ؤاقئتقا دةيئن سؤدئ بئرتةكتئ دةپ كةلسةك، ونئث ارتةكتئ ةكةنئ انئقتالدئ. ول رومب ءتارئزدئ كوپ بذرئش تذردةگئ ميكروسكوپيالئق كريستالداردان قذرالعان، ياعني كؤبتئ قاراما-قارسئ ةكئ توبةسئنةن سوزؤدان تؤئندايدئ. كوپ بذرئشتئث ولشةمئ - 20*20*30  انگسترةم (ءبئر انگسترةم ميلليمةتردئث ون ميلليوننان ءبئر بولئگئنة تةث) قاراپايئم سذيئق جاعدايدا - 0°С -دةن 100°С -گة دةيئن سؤ وسئنداي قذرئلئمدئق ةلةمةنتتةردةن قذرالئپ، ءارقايسئسئندا 912 مولةكؤلادان ورنالاسقان.

سؤدئث ءبئر ذياشئعئندا  44000 - «مالئمةتتئك تاقتاسئ» بولادئ. ءاربئر وسئنداي تاقتالار وزئنشة ءتئرئ جاسؤشاداعئ رةسةپتور سياقتئ ورنالاستئرئلعان، سئرتقئ اسةرلةردئ سةزةدئ. سؤعا قاندايدا ءبئر اسةر بةرئپ، «مالئمةتتئك تاقتانئث» بةلگئلئ بولئگئن عانا قوزعايمئز. باسقا سئرتقئ اسةرلةر ءتئپتئ باسقا تاقتالاردئث اسةرئن تؤعئزادئ. سونئمةن بئرگة ءارتذرلئ تاقتالار ءوزارا اسةرلةسؤئن باستايدئ دا، سؤدئث جاثا كذيئنة اكةلةدئ.

زةنيننئث زةرتحاناسئندا سؤدئث قاسيةتئنة ادامنئث ويلارئنئث نةمةسة سةزئمدةرئنئث اسةر ةتؤئ انئقتالدئ. بذل اسةردئث وتة كذشتئلئگئ سونداي، سئناقتئق ميكرواعزالار تةك قوزعالئسئن توقتاتئپ قويماي، ءتئپتئ ءولئپ قالادئ نةمةسة وندا ةرئپ كةتةدئ. سونئمةن بئرگة سؤدئث ةلةكتر وتكئزگئشتئگئ وزگةرةدئ، سؤعا سالئنعان قاراپايئم ورگانيزمدةر ءولئپ قالئپ نةمةسة اكتيأتئلئگئ ارتئپ وتئرادئ.

سؤ كريستالدارئندا ذزدئكسئز قوزعالئس بولئپ جاتادئ. سؤ تولئق قاتپاعان كةزدة جئثئشكة «قذبئرلاردا» وسئمدئك ساباعئ نةمةسة ءتئرئ اعزالارداعئداي سيركؤلياسيا ورنئعادئ. ءاربئر كريستالدئث ءومئرئ ذزارعان سايئن، ادامنئث «ءومئر شئرئنئ» مةن جاقئندئعئ ارتادئ. ادام اعزاسئنا ةث پايدالئ سؤ - وسئ. زةرتتةؤلةر كورسةتكةندةي جاس سابيلةر مةن جانؤارلار تولدةرئنئث جاسؤشالارئنداعئ سؤدئث قذرئلئمئ ءتئپتئ ةرةكشة. ةگةر دة 20 مئث ةسة ذلعايتاتئن ميكروسكوپپةن قاراساق، قار ذلپاسئنا ذقساس قذرئلئمدئ كورؤگة بولادئ. بذل - «سؤ كلاستةرئ» دةپ اتالادئ. ول وتة كذشتئ ةمدئك قاسيةتكة ية؛ جاسؤشالاردان توكسيندةردئ شئعارادئ، قارتايؤدئ تةجةيدئ، ت.ب.

ءمئنسئز تازا سؤ تابيعاتتا جوق. تئپتةن زةرتحانالئق جاعدايدئث وزئندة ةشكئمگة دة ونئ ءبولئپ الؤدئث ءساتئ تذسپةگةن.

 رةسةي عالئمدارئ تةك ديامةترئ 2،5 س م بولاتئن جوعارئ تازا سؤ باعانئن الدئ. ناتيجةلةرئ تاثداي قاقتئردئ. مذنداعئ مولةكؤلالاردئ اجئراتؤ ءذشئن، وسئ باعانعا 900 ك گ كذش قاجةت ةكةن. مئنة، سؤئ وسئنداي كولدئث بةتئمةن ةمئن-ةركئن جذرؤگة بولادئ. ييسؤس حريستوستئث سؤ بةتئندة جذرة بةرةتئندئگئ ويدان شئعارئلعان اثئز ةمةس، ونئث رؤحاني كذشئ سؤدئث قاسيةتئن ارتتئرئپ، ادام كوتةرة الاتئن قابئلةتكة جةتكئزگةن. سوندئقتان بولاشاقتا كيةلئ كئتاپتارداعئ مذسا پايعامباردئث تةثئز سؤئن ةكئگة ايئرئپ، ورتاسئنان جول اشؤئن عئلئمي نةگئزدةپ بةرؤئمئز مذمكئن، - دةيدئ رةسةي عالئمدارئ.

وسئ سالادا اشئلعان تاثعالارلئق جاثالئقتار جايئندا رةسةي، قازاقستان، يزرايل، ا ق ش، انگليا، اأستريا، جاپون، قئتاي، تيبةت عالئمدارئ تانئستئردئ. جاپون عالئمئ ةموتو ماسارؤ سؤدئث سةزگئشتئك قابئلةتئن سؤرةتكة ءتذسئردئ.

بارلئق عالئمداردان الئنعان ورتاق ناتيجةنئ كةلتئرةيئك. سؤدئث قذرئلئمئ - ونئث ذيئمداسقان مولةكؤلالارئ. سؤ مولةكؤلالارئنئث توپتارعا قالاي بئرئگةتئنئن كورؤگة بولادئ. بذل - «توپتار كلاستةر» دةپ اتالادئ. عالئمدار كلاستةرلةر عانا وزئندئك ةرةكشةلئكتةرئ بار جادئ بولئپ تابئلادئ دةپ ذيعارئستئ، بذل بويئنشا سؤ ماگنيتوفون تاسپاسئ سياقتئ نةنئ كورسة، كوزدةن تاسا قئلماي سونئث ءبارئن جازئپ الئپ وتئرادئ. ةستيدئ، تذيسئنةدئ.

بذل قذرئلئم سؤعا ءارتذرلئ ادئسپةن حيميالئق، ةلةكتروماگنيتتئك، مةحانيكالئق مالئمةتتئك تذردة اسةر ةتكةندة وزگةرةدئ. وسئنداي اسةردةن كةيئن ونئث مولةكؤلالارئ قايتا قذرئلؤعا قابئلةتتئ جانة كةز كةلگةن مالئمةتتئ ساقتاؤعا مذمكئندئگئ بار. قذرئلئمدئق جادئ وزئنة ساقتاؤ جانة قورشاعان ورتامةن مالئمةت الماستئرؤعا قابئلةتتئ، وندا جارئق، وي، ءان، دذعا ساقتالؤئ مذمكئن. سول سياقتئ ءاربئر ءتئرئ كلةتكا وزئنة بارلئق ءتئرئ اعزا تؤرالئ مالئمةتتئ ساقتايدئ، ءاربئر ذياشئقتارئ عالام جذيةسئ تؤرالئ دةرةك بةرة الادئ.

بيولوگيا عئلئمدارئنئث دوكتورئ، رةسةيدئث دةنساؤلئق ساقتاؤ مينيسترلئگئ جانئنداعئ پروبلةمالئق زةرتحانا مةثگةرؤشئسئ ستانيسلاأ زةنيننئث ةسةپتةؤلةرئ بويئنشا، سؤدئث ديففةرةنسيون-فازالئق جاعداي دةپ اتالاتئن كذيئ تاثعالارلئقتاي قالئپتا. سؤدئث ءدال وسئ جاعدايئ سؤدئث ونداعئ مالئمةتتةردئ كومپيؤتةر سياقتئ شاپشاث وثدةي الاتئندئعئن كورسةتةدئ.

 نةگئزئنةن ادام سؤدان تذرادئ، سوندئقتان ادام ارةكةتئ سؤعا باعدارلاناتئن جذيةنئ بةرةدئ؛ كةز كةلگةن سئرتقئ فاكتورلار، ونئث ئشئندة ادامداردئث ءبئر-بئرئمةن سويلةسؤئ، اعزاداعئ سذيئق ورتا قذرئلئمئنئث بيوحيميالئق جانة قذرئلئمدئق وزگةرؤئنة اكةلةدئ. بذل وزگةرئس جاسؤشا دةثگةيئندة جذرةدئ، ءتئپتئ د ن ك-نئث مولةكؤلالارئ بذزئلؤئ دا وسئعان بايلانئستئ. بذل دةگةنئمئز - كةز كةلگةن اعزاداعئ سؤدئث مولةكؤلالئق دةثگةيئندة ساقتالعان جةكة باعدارلامانئث بذزئلؤئ- بولاشاقتاعئ بارلئق اؤرؤلاردئث كوزئ جانة شئعؤئنئث ناقتئ سةبةبئ. ءبئز سؤلئ ورتا ارقئلئ ءبئر-بئرئمئزگة ويمةن، سوزبةن، سةزئممةن اسةر ةتة الامئز. ءبئز ءوزئمئزدئ جانة قورشاعان ورتانئ باعدارلاؤعا قابئلةتتئمئز. عالئمدار مذنئ دالةلدةرمةن بةكئتئپ تة بةرگةن.

سؤعا قاتئستئ ناقتئ عئلئمي مالئمةتتةر ونئث ادامنئث جان سةزئمئنة ئقپال ةتؤئن كورسةتةدئ. سونئمةن كذرت شارشاؤ، سةبةپسئز اشؤلانؤ، بذزئلعان كوثئل كذي، ءتئپتئ كوپتةگةن اؤرؤلار كةرئ ةنةرگيالئق-اقپاراتتئق اسةر بةرةدئ. بذل عئلئمي تئلدة پسيحولوگيا تاربيةلةمةكشئ بولئپ جذرگةن جاننئث اؤرؤئ. كذنئ-ءتذنئ تئنئم تاپپاي ئزدةنئپ، سؤ مولةكؤلالارئنئث تئلسئم قذپيالارئن اشقان عالئمدار قالتقئسئز مويئنداعان شئندئق وسئ بولدئ. ال كةز كةلگةن ادامنئث كوثئل كذيئندةگئ وزگةرئستةردئ تامئرشئداي تاپ باسئپ ايتاتئن، رؤحاني كةمةلدئككة جةتكةن تذلعالار ءذشئن بذل تاثسئق ةمةس.

 ادام قوعامئنئث اكةلگةنئ سول، جذقپالئ اؤرؤلاردئث 80 پايئزئنئث تؤؤ سةبةبئ سؤدان دةپ ةسةپتةلةدئ. وكئنئشتئسئ، ءبئز تابيعاتتئث تةگئن تارتؤ ةتئپ جاتقان بايلئعئنا نةمقذرايلئ قارايمئز. جالپئ ةنةرگيالئق-اقپاراتتئق ورتانئث لاستانؤئ سؤ قذرئلئمئن وزگةرتةتئندئكتةن، ءبئزدئث ومئرئمئزگة تةرئس اسةر ةتةدئ. بئردة الةمدة دذرلئكتئرگةن مئناداي وقيعا بولدئ، تةثئزدةردةگئ كيتتةر مةن دةلفيندةر جاعاعا شئعئپ قالادئ، سؤ ةشقانداي وزگةرئسكة ذشئراماعان. اقئرئ بارلئق ءئس مئناعان كةلئپ تئرةلدئ: قانداي دا ءبئر سئرتقئ فاكتورلار اسةرئنةن سؤدئث قذرامئ وزگةرمةسة دة، قذرئلئمئ وزگةرةدئ. سؤدئ لاستاؤ ءذشئن مئندةتتئ تذردة حيميالئق قوسپالاردئث توگئلؤئ قاجةت ةمةس. سؤداعئ اعزالاردئث تئرشئلئگئن كذرت وزگةرتؤ ءذشئن ونئث قذرئلئمئنا اسةر ةتؤ جةتئپ جاتئر. ادام ءوزئنئث بذزئق ويلارئ، سوزدةرئ جانة ءئس-ارةكةتتةرئمةن ءوزئن عانا ةمةس، وتة از سؤئ بار قورشاعان ورتانئ دا ؤلاي الادئ. بذلاردئث بارلئعئ پلانةتالار ماسشتابئندا قانداي ولشةمگة كةلةدئ؟

سؤدئث قذرئلئمئنا بيوورئس ماتريساسئ ارقئلئ اسةر ةتؤ تئركةلدئ جانة ودان الئنعان ناتيجة بارئنشا ءدال بولدئ. وي باعئتئ وزگةرگةن سايئن سؤدئث جاعدايئ دا وزگةرئپ وتئرادئ. ول اعزاعا از نة كوپ مولشةردة جاقسئ اسةر ةتؤ ءوزئثئزدئث ويئثئزعا تاؤةلدئ. زورلئق-زومبئلئق، قئلمئستئق ءئس-ارةكةتتةر، اسكةري شيةلةنئستةر سياقتئ كةلةثسئز جايتتار جالپئ ورتانئث ةنةرگيالئق-اقپاراتئن ؤلاپ وتئر. ال مذنئث ءبارئ سؤدئث جادئسئنا ساقتالئپ جاتئر. ءتئپتئ كينودان كورئپ وتئرعان كورئنئسكة دةيئن سؤلئ ورتانئث ةنةرگيالئق-اقپاراتئ ساقتالئپ قالادئ. بذل دةگةنئمئز - ولار بئزدة ساقتالئپ، ومئرئمئزگة، رؤحئمئزعا اسةرئن بةرةتئن بولادئ دةگةن ءسوز. مئنةكي، ءدال وسئ مالئمةتتئك لاستانؤ باسقالارمةن سالئستئرعاندا ةث قاؤئپتئسئ بولادئ.

دذنيةجذزئندة سوثعئ 30 جئلدا الاپات داؤئلدار سانئ 2 ةسة ارتقان. 1973-1982- جئلدار اراسئندا 1500 سؤ تاسقئنئ بولسا، 1983-1992- جئلداردا 3500 گة جةتكةن. ال 1993-2002 - ئلدارداعئ سؤ تاسقئنئ 6000-گة جةتتئ. 2004 - جئلدئث جةلتوقسان ايئندا بولعان وثتذستئك-شئعئس ازياداعئ سؤ تاسقئنئنئث سالدارئنان 220 مئث ادام ءئز-تذسسئز جوعالدئ. 2005 - جئلدئث قازان ايئنداعئ ةأروپاداعئ سؤ كوتةرئلؤئنةن 200 مئث ادام قازا بولدئ. سوثعئ 30 جئلدا تابيعي سؤ اپاتئنان 4 ملن. ادام ولسة، 4 ملرد. ادام زارداپ شةككةن. وسئعان عئلئمي تذسئنئكتةمة جاساعان عالئمدار ورتانئث ةنةرگيالئق-اقپاراتتئث لاستانؤئنا سؤدئث جاؤاپ قايتارؤئ دةيدئ. ياعني سؤ ءوزئنئث جةر بةتئندةگئ ادامنان كورگةن زورلئق-زومبئلئعئن قايتارئپ بةرئپ جاتئر دةيدئ عالئمدار.

جاپون عالئمئ ةموتو ماسارؤ سؤعا كلاسسيكالئق مؤزئكا مةن اؤئر روكتئ قاتار تئثداتئپ وزگةشة تاجئريبة جاساعان. سودان كةيئن سؤدئ قاتئرئپ، كريستالدارئن سؤرةتكة تذسئرةدئ. ناتيجةسئ تاثداندئرعان ذستئنة تاثداندئرا ءتذستئ. كلاسسيكالئق مؤزئكا «تئثداعان» سؤدان الئنعان شئتئرالار كةرةمةت سيممةتريالئ، قايتالانباس عاجاپ قذرئلئمدار بةردئ. اؤئر روكتان الئنعان سؤ شئتئراسئ ادام كورگئسئز «بذزئق» فورمالار بةردئ.

 رةسةي مةديسينا عئلئمدارئنئث دوكتورئ، پروفةسسور أ. زأوننيكوأ:«وسئ ؤاقئتقا دةيئن كلاسسيكالئق مؤزئكا كونسةرتئنةن كةيئن بذزاقئلئق فاكتئلةرئ تئركةلمةگةن، ال كةرئسئنشة، اؤئر روك كونسةرتئنئث قئرعئن توبةلةسسئز اياقتالعانئن كورمةدئم. ادامنئث جاماندئق جاساؤئ ةش كةدةرگئسئز جذرةدئ. بذل ونئث تابيعي نازئكتئگئ مةن جاعئمسئزعا تةز بةرئلؤئنةن دةپ ويلايمئن» دةيدئ. عالئمدار مذنداي اگرةسسيا تؤعئزاتئن بذزاقئلئقتئث اتاسئ - بولعان اؤئر روك پةن ماعئناسئز، بوس سوزدةن قذرالعان اندةر ادامعا زيان ةكةنئن دالةلدةپ وتئر.

 التاي پوليتةحنيكالئق ينستيتؤتئنئث پروفةسسورئ پاأل گوسكوأ زةرتحاناسئندا «كيةلئ سؤدئث» فيزيكالئق جانة بيولوگيالئق ساراپتاماسئن جاسادئ. سودان كةيئن بذل سؤ قاراپايئم قذبئرداعئ سؤعا اسا «سذيئتئلعان» قاتئناستا - 10 ميلليمةتر «كيةلئ» 60 «قذبئر» سؤئنا قوسئلدئ. جاثا ساراپتامالار كةرةمةت ناتيجةلةردئ كورسةتتئ؛ ؤاقئت وتة قاراپايئم سؤ قذرئلئمئ بيولوگيالئق قاسيةتتةرئ بويئنشا «كيةلئ سؤعا» اينالئپ كةتتئ. بذل جةردةگئ قاراپايئم سؤدئ كيةلئ سؤعا اينالدئرئپ وتئرعان قازاقشا ايتساق، ادامنئث پةيئلئ.

جاپون عالئمئ دوكتور ةموتو ماسارؤ سؤدئث تامشئلارئن قاتئرئپ، فوتوكامةرالئ وتة كذشتئ ميكروسكوپپةن قاراپ، زةرتتةدئ. ونئث جذمئسئ قورشاعان ورتامةن اسةرلةسكةندة، سؤ قذرئلئمئنئث وزگةرةتئنئن كورسةتتئ. بذل ادامنئث ةنةرگةتيكالئق أيبراسياسئ وي، ءسوز جانة ءان ونئث مولةكؤلالئق قذرئلئمئنا اسةر ةتؤ مذمكئندئگئن بايقاتتئ. عالئم الةمدةگئ ايتئلاتئن جاعئمدئ جانة جاعئمسئز سوزدةردئث سؤعا اسةرئن زةرتتةپ، ةث كةرةمةت سوزدةردئ انئقتادئ. ةموتو ماسارؤ سيقئرلئ سوزدةر «ماحاببات پةن العئس» ةكةنئن دالةلدةدئ. قازاق اتامئز مذنئث سئرئن ةرتة زاماندا-اق تذسئنسة كةرةك، «جاقسئ ءسوز جارئم ئرئس»، «جاماننئث اتئن اتاما» - دةپ بالا تاربيةسئنئث نةگئزئن بةرئك قالاعان ةدئ. عالئمدار وسئنداي سؤدئث قايتالانباس كةرةمةت قاسيةتتةرئن كورگةننةن كةيئن ونئ جانسئز دةؤدةن قاشئقپئز دةيدئ. ةندئ الةم عالئمدارئ مويئنداعان سؤدئث سئرئن شاكارئم اتامئز ءبئر عاسئر بذرئن ايتئپ كةتكةن بولاتئن.

 ءتذيئن:

سؤ ويلاي الاتئن، بارلئق عالاممةن مالئمةت الماسؤشئ سؤبستانسيا رةتئندة كورئنةدئ جانة ونئث ادامزات ءذشئن ماثئزدئ جاقتارئ كوپ. ةموتو ماسارؤ جةردئث ءارتذرلئ قاينارلارئنان الئنعان سؤ كريستالدارئنئث قذرئلئمئ تاثعالارلئق وزگةشةلئكتةرگة ية ةكةنئن انئقتادئ. لاستانعان سؤ بذزئلعان جانة كةزدةيسوق قذرالعان قذرئلئم بةردئ. تاؤلار اعئنئ مةن بذلاقتاردان الئنعان سؤلار گةومةتريالئق كةرةمةت قذرئلعان. ودان ءارئ عالئم سؤدئث قذرئلئمئنا قالاي اسةر ةتةتئنئن تةكسةردئ. بذل ايعاق اتام قازاقتئث ذستانعان سالت-داستذرئنةن بايقالئپ وتئراتئن، قاراپايئم كذندةلئكتئ تئرشئلئك بولاتئن. دالانئث ءومئرئن كةشةگئ كذنگة دةيئن قالاعا اؤئستئرماعان قازاق ءذشئن تابيعات پةن ماحاببات ءبئر تذتاس جذية بولدئ. «وبالئ بار» دةپ كوك ءشوبئن جذلدئرماي، سؤئن بئلعاماي كةلگةن اتالارئمئز تابيعاتقا دةگةن قذرمةت ئقئلئم زاماننان بار بولاتئن. ماسةلةن، قازاقتا كيئز ءذيدئث ئرگةسئنة شئققان كوك مايسانئ «جاثا تؤعان ءتولدئث نةسئبةسئ» دةپ ماپةلةپ وسئرگةن. قوي-ةشكئنئ بةيساؤات جولاتپاي، بالا-شاعاسئنا باستئرماعان. «ءبئر قوزئ تؤسا، ءبئر جؤسان ارتئق وسةدئ» دةگةن حالئق دانالئعئنئث تذبئندة وسئنداي ءداستذر جاتقانئن قالاي اثعارماسسئث.

«سؤدئث ذلئ سئرئ» دةرةكتئ فيلمئ بويئنشا دايئنداعان جئگةر قايئرجانوأ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى