قازاقستاندئق ميللياردةرلةر ةلدة نةگة مةسةنات بولعئسئ كةلمةيدئ؟

 استانا. 30- قاثتار. قازاقپارات. قازاق جةرئندة بايئعان ميللياردةر پاتوح شوديةأ جاپوندئقتاردئ جومارتتئعئمةن ءتانتئ ةتتئ. ول يتيكؤ كؤبوتا دةگةن شةبةردئث كيمونولار كوللةكسياسئن جاپونيادا ساقتاپ قالؤ ءذشئن 3 ميلليون دوللاردان استام اقشاسئن سارپ ةتتئ.

قازاقستاندئق ميللياردةرلةر ةلدة نةگة مةسةنات بولعئسئ كةلمةيدئ؟

ميللياردةر كيمونولار كوللةكسياسئن تولئقتاي - 130 جذمئستئ بئردةن ساتئپ العانئن جازدئ «وگونةك» جؤرنالئ. ول بذل تؤئندئلاردئث كذنشئعئس ةلئنئث ماقتانئشئ بولئپ قالا بةرةتئندئگئن جةتكئزئپتئ. ةندئ كةلةشةكتة كيمونولار كورمةگة قويئلئپ، ونئ قازاقستاندئقتار دا تاماشالاي الادئ ةكةن. «فوربس» جؤرنالئ بايلئعئن 3،7 ميلليارد دوللارعا باعالاعان شوديةأ مارتتئگئمةن العاش كوزگة ءتذسئپ تذرعان جوق.

مئسالئ، ءوزئ كةزئندة وقئعان ماسكةؤ مةملةكةتتئك ؤنيأةرسيتةتئن قامقورلئعئنا الئپتئ. ءبئر جئلئ ول ذزدئك ستؤدةنتتةرگة 1 مئث دوللاردان ذلةستئرسة، ءبئر توبئن لوندونعا اعئلشئن ءتئلئن جةتئلدئرؤگة جئبةرگةن. ةندئ بئردة ؤنيأةرسيتةت رةكتورئ باسپاحانا ماشيناسئ ةسكئرگةنئن ايتئپ، مذثئن شاققاندا ول جذلئپ العانداي: «مةن كومةكتةسةمئن. جاثا قوندئرعئ الؤعا 500 مئث دوللار بولةمئن» دةپ ايتقانئن باياندايدئ شوديةأ حالئقارالئق قورئنئث رةسمي سايتئ.

 الةمدة قازاقستان بايئ سانالاتئن شوديةأ جاپون حانشايئمئنئث ةرتةگئ كئتاپتارئن دا شئعاردئ، كورةي تذبةگئ ماسةلةلةرئنة كونفةرةنسيا دا ارناپتئ، ءتئپتئ بارسةلونادا دةموكراتيانئ جةتئلدئرؤ بويئنشا باسقوسؤعا دا ذيئتقئ بولعان. وعان قوسا، رةسةيدة پراأوسلاأ پانسيونئن قايتا جوندةؤگة ذلةس قوسئپ، ماسكةؤ پاتريارحئنئث باتاسئن دا العان. ءتئپتئ دجةنيفةر لوپةستئ تويئنا شاقئرئپ، امةريكالئق ءانشئنئث قالتاسئنا بئرنةشة ميلليون دوللار سالئپ بةرگةنئ دة جازئلدئ.

ءبئر قئزئعئ، قازاق جةرئندة مةتالل قورئتپاسئن، تةمئر رؤداسئن، اليؤمينيي ءوندئرئپ، اكتيأتةرئنئث نةگئزگئ بولئگئ وسئندا شوعئرلانعان ENRC كومپانياسئنئث ءبئر قوجايئنئ - شوديةأ قازاقستانداعئ يگئ جوبالارئ جايلئ ءتئس جارمايدئ. تةك ونئث قورئنئث سايتئندا وليگارحتئث استاناداعئ ءبئر بالالار ذيئنة كومةكتةسةتئندئگئ كورسةتئلگةن. ال ميللاردةردئث ءبئر قازاق بالاسئنا ستيپةنديا تاعايئنداعانئ نةمةسة ءبئر اقئننئث كئتابئن جارئققا شئعارئپ، قازاقتئث اسئل مذراسئن ساقتاپ قالعانئ تؤرالئ اقپارات ءالئ جوق.

ENRC كومپانياسئنئث باسقا ةكئ يةسئ - الةكساندر ماشكةأيچ پةن اليجان يبراگيموأتئث «شاپاعاتتئ ئستةرئ» تؤرالئ ماقالالاردا قازاقستان تاقئرئبئ سيرةك قوزعالادئ. ماشكةأيچتئث، بالكئم، سيناگوگالار سالئپ، يزرايلگة قولداؤ كورسةتؤدةن مذرشاسئ جوق شئعار؟! ونئث ءوزئ باسقا قالتالئلارعا: «مةسةناتتار ءبئلئم بةرؤگة، مادةني جوبالار مةن عيباداتحانالار سالؤعا جذمئس ئستةؤئ كةرةك» دةپ كةثةس بةرگةن. ماشكةيةأيچتئث: «مةن رةسةي پاتريارحئ كيريللمةن كةزدةسئپ، وعان ءتورت بئردةي شئركةؤ سالئپ قويعانئمدئ ايتتئم» دةپ ماقتانعانئن حابارلادئ 2009- جئلئ ر ب ك تةلةارناسئ. بذل قئزمةتئ ءذشئن ول رةسةيلئك ءدئن باسئنئث وردةنئنة دة ية بولعان. ذنةمئ ءذش ءدئننئث تةثدئگئن ؤاعئزداپ، ءدئن ارالئق بئرلئككة شاقئراتئن ماشكةأيچتئث ءبئر مةشئت سالعانئ تؤرالئ ءالئ دةرةكتئ كوزئمئز شالماپتئ. بالكئم، اتئمتاي جومارتتئث قازاقتئ جارئلقاعان جاسئرئن جوبالارئ بار شئعار؟!

«مةسةنات» التئن وردةنئمةن ماراپاتتالعان اليدجان يبراگيموأتئث كئمدةرگة دةمةؤشئلئك جاساپ جاتقانئ بةلگئسئز. تةك ونئث رةسةي كينو ونةرئن دامئتؤعا ذلةس قوسئپ، وندا جةكةمةنشئك «مةنتور سينةما» اتتئ حولدينگ اشقانئ ءمالئم. ارينة، قازاقستاننئث كةن ورئندارئنان تاپقان پايداسئن قايدا جذمساسا دا، «ةؤرازيالئق ذشتئكتئث» ءوز ةركئ. تابيعات بايلئعئن يگةرئپ جاتقان ةلدئث كةلةشةگئ دة، ءبئلئمئ مةن مادةنيةتئ دة ولاردئ از تولعاندئراتئن بولار؟! سةبةبئ مةملةكةتتئ دامئتؤ - سول ةلدئث ازاماتتارئنئث ءوز شارؤاسئ. ال وزبةكستاندا دذنيةگة كةلگةن شوديةأ - قازئر بةلگيا ازاماتئ، قئرعئزستاندا تؤعان ماشكةيةأيچ يزرايل ازاماتتئعئن قوسا العان. مذندا شيكئزات ءبئر كذنئ تاؤسئلسا، ولارعا جةر شارئنئث تاعئ ءبئر نذكتةسئنةن، مئسالئ، افريكادان تاعئ ءبئر كةن ورنئ تابئلارئ حاق.

 افريكا دةمةكشئ، قازاقستاندئق «فوربس» جؤرنالئ جاقئندا ةلبؤرس يمانبايةأ دةگةن كاسئپكةردئث گونكونگتا (شياثگاثدا) Eurasian Allians Energy Group قورئن تئركةپ، 57 ميلليارد دوللارلئق «افرو كانا» جوباسئن جذزةگة اسئرماقشئ ةكةندئگئن جازئپتئ. گأينةيا شئعاناعئ ماثئندا التئ ةلدئث كةن ورئندارئن يگةرگئسئ كةلةتئن يمانبايةأ ءاربئر ونئنشئ دوللارئن سول جاقتاعئ اشتئق پةن سذزةككة قارسئ كذرةسكة جذمساعئسئ كةلةتئندئگئن ايتئپتئ. «كةلةشةك ينأةستورمةن دةكلاراسيادا كونسةرننئث 10 پايئزئ تئكةلةي الةؤمةتتئك جوباعا كةتةتئندئگئ جونئندة تارماق بار»، - دةپتئ كاسئپكةر. سونئمةن، ءبئر قازاقتئث اقشاسئنا، ةگةر جوباسئ جذزةگة اسئپ جاتسا، افريكا ةلدةرئندة بةزگةك پةن سپيد-پةن كذرةسةتئن 7 ورتالئق سالئناتئن كورئنةدئ. ال الئس قازاق اؤئلدارئندا اؤرؤحانالار سالاتئن ميللياردةرلةر تاپشئ-اق.

شئنئمةن، وليگارحتار قازاقستاننئث الةؤمةتتئك، مادةني جوبالارئنا قارجئ سالؤعا نةگة قذلئقسئز؟ بذل تؤرالئ الةمنئث 41 ةلئندة كورمةسئن وتكئزگةن سؤرةتشئ، مةملةكةتتئك سئيلئقتئث لاؤرةاتئ ةربولات تولةپبايمةن اثگئمةلةسكةن ةدئك.

- قازاقستاننان شئققان ميللياردةرلةر بار. ال ونةر جاناشئرلارئ - مةسةناتتار قايدا؟

- دةمةؤشئ جانة مةسةنات - ةكئ ذعئم. دةمةؤشئ - مادةنيةت سالاسئنا اندا-ساندا كوثئل ءبولئپ، ءبئر رةتتئك كومةك كورسةتةتئن ادام. مةسةنات - ونةر مةن عئلئمدئ دامئتؤ تؤرالئ ءوز تذجئرئمداماسئ بار، وعان كاسئبي تذرعئدان قارايتئن ازامات. مةسةناتتئق - ادامنئث رؤحاني، مادةني، ينتةللةكتؤالدئ دةثگةيئنئث جوعارئلئعئن اثعارتادئ. بذل ونئث دذنيةتانئمئنان، ومئرگة دةگةن كوزقاراسئنان حابار بةرةدئ. بئزدة ونداي ادامدار بار، ءبئراق ولاردئث كوپشئلئگئ تامئر تانئسئنا، تؤعان-تؤئسئنا عانا كومةك كورسةتؤگة بةيئم. ناعئز مةسةنات ونةر ادامئنئث وزئنة جاقئندئعئنا نازار سالمايدئ. قازاقستاننان 7-8 ميللياردةر شئقتئ. ءبئراق ولاردئ مةسةنات دةپ ايتا المايمئن. بئرئنشئدةن، ولاردئث ءبارئ قازاق ذلتئنئث ازاماتتارئ ةمةس. ءتئپتئ وسئ ذلتتان دةگةن كذننئث وزئندة ولار قازاق ادةبيةتئنة، مادةنيةتئنة، ونةرئنة، عئلئمئ مةن بئلئمئنة ةش جانئ اشئمايتئن ادامدار بولئپ شئقتئ. بذل بئزگة اؤئر تيةدئ. ولار ونةر ادامدارئن كورسة، قاشئپ، ةسئكتةرئن بةكئتئپ، تةرةزةلةرئن تذمشالاعئسئ كةلةدئ. ولاردئث ةشقايسئسئنئث قازاقستانداعئ ذلكةن ونةر جوبالارئنا جاردةم بةردئ دةگةنئن ةستئگةن ةمةسپئن.

- ءبئراق سول ميللياردةرلةردئث كوبئ قازاقستان ازاماتتارئ دا ةمةس قوي؟!

- سول ميللياردةرلةردئث بارلئعئ قازاق حالقئنئث ماثدايئنا، پةشةنةسئنة جازئلعان بايلئقتئ ساتؤ ارقئلئ بايئدئ ةمةس پة؟! ولاردئث بئرةؤئنئث وسئندا وزدةرئ ءونئم شئعارئپ، ءوندئرئس اشقانئن ةستئدئثئز بة؟! سوندئقتان ءبئز ولاردئ كةلئسئمگة شاقئرامئز. ءالئ دة ويلاناتئن ؤاقئت بار. ولاردئث بايلئعئن كورة الماي جاتقان جوقپئز. ءبئراق قازاقستاننئث كةلةشةگئن، مادةنيةتئن، دةثگةيئن كوتةرؤ ءذشئن قولعابئس جاساؤعا بةت بذرسا، ولاردئ ءبئز كةشئرةر ةدئك.

- ولار مذلدةم مادةنيةتكة كومةك كورسةتپةي وتئرعان جوق. مئسالئ، بئرةؤئ جاقئندا جاپونداردئث كونة مادةني مذراسئن ساقتاپ قالدئ، ةندئ ءبئرئ رةسةي كينوسئن دامئتؤدا...

- بئرئنشئدةن، بذل - ءبئزدئث پةشةنةمئزگة جازئلعان بايلئقتئ تالان-تاراج ةتؤ؛ ةكئنشئدةن، قازاقتئث اراسئنداعئ تالانتتاردئ كةمسئتؤ، تومةندةتؤ، داندايسؤ، ذشئنشئدةن، باسقا ةلدةر ارقئلئ وزدةرئنئث بايلئعئن ءارئ قاراي كوتةرؤ ءذشئن جاسالئپ جاتقان ارةكةتتةر.

- مذمكئن قازاقتئث ونةرپازدارئ، تالانتتارئ مةسةناتتارعا وزدةرئ جول تابا الماي وتئرعان شئعار؟!

- بايدئث اياعئنا جئعئلئپ، تئلةنگةن ونةر ادامئ ةش ؤاقئتتا وثبايدئ. قالتالئ ادامنئث الدئندا باس ءيئپ، ونةردئ كوركةيتة المايمئز. ةث الدئمةن ءبئزدئث ونةرئمئزدئ وركةندةتؤ تؤرالئ ولاردئث كوكةيلةرئندة وي تؤؤئ كةرةك. ونسئز ءبئزدئث ارامئزدا بايلانئس بولمايدئ.

- بالكئم، اسئرةسة، شيكئزات سالاسئندا بايئعاندارعا پايداسئنئث ءبئر بولئگئن مادةنيةتتئ قولداؤعا جذمساؤدئ مئندةتتةؤ كةرةك شئعار؟

- بذل - مةملةكةتتئث جذمئسئ. ءبئز - ونةر ادامدارئ ةشكئمدئ جذكتةپ، مئندةتتةي المايمئز. قئتايدا ذلكةن كاسئپكةرلةر ءوزئنئث جئلدئق پايداسئنئث 2-7 پايئزئن ذلتتئق مادةنيةتتئث، ادةبيةتتئث، سپورتتئث وركةندةؤئ ءذشئن ارنايئ قورلارعا ءبولئپ وتئرادئ ةكةن. بذل قورلار جاس تالانتتار مةن اتاقتئ ادامداردئث ءارئ قاراي شئثدالؤئنا جذمئس ئستةيدئ. ال قازئر قئتايدئث سپورت، مادةنيةتئ مةن ونةرئ ةث الدئثعئ قاتاردا ةمةس پة؟! سؤرةت ونةرئندة دة دذنيةجذزئندة يسپانيا، يتالييانئث ةمةس، قئتاي سؤرةتشئلةرئ وزئپ وتئر. ويتكةنئ مةملةكةت باسشئلارئ وسئنداي باعدارلامانئ قولعا العان.

- ءوزئثئز ءجيئ بولاتئن شةتةلدةردة مةسةناتتار قانشالئقتئ بةلسةندئ؟

- ولار تؤرالئ مةندة كوپ اقپارات بار. ءبئراق، مئسالئ، كورةي مةسةناتتارئ تةك قانا كورةي سؤرةتشئلةرئنئث سؤرةتتةرئن ساتئپ الادئ. قئتاي تةك قانا قئتايلئق سؤرةتشئلةرگة جاردةم بةرةدئ، سولارعا قولداؤ كورسةتةدئ. نةگة؟ ويتكةنئ ولاردا الةمدة قئتاي سؤرةتشئلةرئ ةث مئقتئ بولؤئ كةرةك دةگةن وي قالئپتاسئپ، سوعان ولار بةل بؤعان. ءوز ةلئنئث كوركةيؤئنة مذددةلئ اقئلدئ ءارئ نامئستئ ازاماتتار سولار عوي دةپ ويلايمئن.

  ايجان كوشكةنوأا

 دةرةككوز: «ايقئن» گازةتئ

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى