قادئربةك رامازان، مةديسينا عئلئمئنئث دوكتورئ، پروفةسسور: جذرةك اؤرؤلارئ جاسارئپ بارادئ

رات /قانات مامةتقازئ ذلئ/ - الةمدةگئ ستاتيستيكالئق مالئمةتتةرگة سذيةنسةك، سوثعئ ؤاقئتتا جذرةك-قان تامئرلارئ اؤرؤلارئنان قايتئس بولاتئندار سانئ ةداؤئر ذلعايئپ كةلةدئ. ونئث ئشئندة قازاقستاندا دا بذل اؤرؤ كةثئنةن ةتةك الئپ وتئرعانئ دا راس. دذنيةجذزئلئك دةنساؤلئق ساقتاؤ ذيئمئنئث دةرةكتةرئنة سايكةس، قازاقستان رةسپؤبليكاسئنداعئ جذرةك-قان تامئرئ اؤرؤلارئنئث سالدارئنان بولاتئن ءولئم كورسةتكئشئ ةؤروپا ةلدةرئنة قاراعاندا 2 ةسةگة ارتقان.

قادئربةك رامازان، مةديسينا عئلئمئنئث دوكتورئ، پروفةسسور: جذرةك اؤرؤلارئ جاسارئپ بارادئ

ماسةلةن، ةؤروپانئث دامئعان ةلدةرئندة 100 مئث حالئققا شاققانداعئ ةسةپ بويئنشا 448 ادامنان كةلسة، قازاقستاندا بذل كورسةتكئش 867،9 ادامدئ قذرايدئ ةكةن. ال گةرمانيا، ذلئ بريتانيا سةكئلدئ ةلدةردة كارديولوگيالئق قئزمةتكة باسا ءمان بةرؤدئث ارقاسئندا سوثعئ ؤاقئتتارئ جذرةك-قان تامئرلارئ اؤرؤلارئنان بولاتئن ءولئم كورسةتكئشئ تومةندةپ وتئر. الةمدةگئ جاعدايدئ ةسكةرة كةلة، قازاقپارات ءتئلشئسئ وسئ سالانئث مامانئ قادئربةك رامازانمةن اثگئمةلةسكةن ةدئ.

- پروفةسسور مئرزا، بذگئنگئ كذنئ الةم ةلدةرئ جذرةك اؤرؤلارئنئث كةثئنةن ءورشئپ وتئرعانئنا الاثداؤلئ. بئلئكتئ مامان رةتئندة وسئ اؤرؤ ءتذرئ بويئنشا الةمدةگئ قالئپتاسقان جاعدايدئ قالاي باعالار ةدئثئز؟

- راسئندا دا، سوثعئ جئلدارئ قان اينالئمئ جذيةسئ اؤرؤلارئ، ونئث ئشئندة جذرةك قان-تامئرلارئ اؤرؤئ الةمدئك دةثگةيدةگئ ةپيدةميا سيپاتئنا ةنئپ كةلةدئ دةسةك ارتئق ايتقاندئق بولماس. بذگئنگئ كذنئ ءولئم-ءجئتئم بويئنشا جذرگئزئلةتئن ةسةپتة جذرةك-قان تامئرلارئ اؤرؤلارئ العاشقئ ساتئعا شئقتئ. ماسةلةن، دذنيةجذزئلئك دةنساؤلئق ساقتاؤ ذيئمئنئث مالئمةتتةرئنة سذيةنسةك، 2008- جئلئ جذرةك-قان تامئرلارئ اؤرؤئ الةم بويئنشا 17،5 ميلليون ادامنئث ولئمئنة تئكةلةي سةبةپشئ بولئپتئ. بذل - بارلئق ءولئم جاعدايئنئث 30 پايئزئ دةگةن ءسوز. نةگئزئنةن، بذل اؤرؤ تذرلةرئنئث ءورشؤئ دامؤ ءذستئندةگئ هام دامئعان ةلدةردة وتة شاپشاث قارقئن الئپ وتئرعانئ بايقالادئ. ياعني بذنئ كوپشئلئك عالئمدار وركةنيةت پةن ءئرئ قالالار اؤرؤئ، قئزؤ قاربالاس، قئم-قؤئت ءومئر ئرعاعئمةن ءجذرئپ، ةثبةك پةن دةمالئس نورمالارئن ساقتاؤدئ كةيئنگئ ورئنعا ئسئرئپ وتئراتئن ءومئر سالتئمةن بايلانئسقان اؤرؤ دةپ سانايدئ. ونئث دا وزئندئك سةبةبئ جوق ةمةس. دذنيةجذزئلئك دةنساؤلئق ساقتاؤ ذيئمئنئث تاعئ ءبئر زةرتتةؤلةرئنة قاراعاندا، 2020 - جئلعا قاراي دامؤ جولئنداعئ مةملةكةتتةردةگئ حالئقتئث جذقپالئ ةمةس اؤرؤ تذرلةرئنةن قايتئس بولاتئندار كورسةتكئشئ 70-80 پايئزعا جةتةتئنئ بولجانادئ. بذل - وتة ذلكةن كورسةتكئش. ال سونئث ئشئندة جذرةك-قان تامئرلارئ اؤرؤئ 1-ورئنعا شئعاتئنئنا جانة نازار اؤدارئلادئ. ةگةر كةز كةلگةن ازاماتتئث ساناسئنا وسئ اؤرؤدئث سالدارئن تذسئندئرة الساق، وندا وسئنداي جذقپالئ ةمةس بولا تذرا، جذرتشئلئقتئث اراسئندا كةثئنةن ةتةك العان ةپيدةميانئث الدئن الار ةدئك. ال بذگئنگئ دةرةكتةر كةرئسئنشة ءوسؤ ذستئندة ةكةندئگئن، ونئث مةملةكةت ءذشئن ةكونوميكالئق سالدارئن اركئم جةتة تذسئنگةن ءلازئم.

- ال قازاقستانداعئ جذرةك اؤرؤلارئنا قاتئستئ جاعداي تؤرالئ نة ايتاسئز؟

- قازاقستاننئث دةنساؤلئق ساقتاؤ جذيةسئندةگئ جذرةك-قان تامئرلارئ اؤرؤلارئنئث دةثگةيئ اسا الاثداتارلئق جاعدايدا. جذرةك-قان تامئرلارئ اؤرؤلارئنان، جوعارئ قان قئسئمئ سةكئلدئ اؤرؤدان و دذنيةلئك بولاتئندار سانئ دا جئل سايئن ارتئپ بارادئ. قازئر ةلئمئزدةگئ اؤرؤدئث باسئمئ جوعارئ قان قئسئمئنان بولئپ تابئلادئ. ماسةلةن، بذقارالئق اقپارات قذرالدارئندا جاريالانعان دةرةكتةرگة كوز جذگئرتسةك، سوثعئ 20 جئلدا قازاقستانداعئ جذرةك-قان تامئرلارئ اؤرؤلارئ 10 ةسةگة، ال وسئنئث سالدارئنان تؤئندايتئن ءولئم 2 ةسةگة ارتقان. ياعني، ةلئمئزدة سالئستئرمالئ تذردة العاندا جذرةك-قان تامئرلارئ سئرقاتئ ءورشئپ تذر. گازةتتةردة جاريالانعان جانة ءبئر دةرةكتةرگة كوز جذگئرتسةك، اعئمداعئ جئلدئث بةس ايئنئث ئشئندة 65،5 مئث ادام قايتئس بولسا، سونئث 43 پايئزئن جذرةك-قان تامئرلارئ اؤرؤلارئ قذراپ وتئر. بذل قازاقستانداعئ جاعدايدئث تئم مذشكئل ةكةنئن تاعئ ايعاقتايدئ. تاعئ الاثدايتئن ماسةلة، بذنداي اؤرؤلار بذرئنعئ تاجئريبةدة تةك ةرةسةك ادامدارعا ءتان بولسا، قازئر ناؤقاستار قاتارئ جاسارئپ بارادئ. ماسةلةن، مةنئث كارديولوگيا سالاسئندا جذمئس ئستةگةنئمة 20 جئلدان اسئپتئ. وسئ 20 جئلدئق كةزةثدة، شئنئمةن دة، جذرةگئ اؤئراتئن ناؤقاستاردئث جاسارئپ بارا جاتقانئن بايقايمئز. بذرئندارئ جذرةك دةرتئنة شالدئعاتئندار كوبئنة 45 جاستان اسقاندار بولؤشئ ةدئ. بئرةن-ساران جاستاردئث اؤرؤئن نةگئزئنةن تئكةلةي جذرةككة بايلانئستئرئپ قارامايتئن ةدئك. قازئرگئ تاجئريبةمدة جاستاردئث وسئ اؤرؤعا شالدئعؤئ تاثعالدئرمايتئن بولدئ. ونئث ئشئندة دة بذرئن جذرةك-قان تامئرلارئنئث قاتايؤئ، جذرةكتئث ءولئ ةتتةنؤئ تةك ةرةسةك ادامداردا بولئپ، ءتئپتئ بذل دةرت الدئمةن جذرةكتئث شانشؤئ ارقئلئ بايقالاتئن. ال قازئرگئ جاستار كوپ جاعدايدا بئردةن ينفاركت الئپ، اؤرؤحاناعا تذسةدئ نةمةسة ينفاركتئدان كةيئن اؤرؤحاناعا جةتپةگةن كذيئ بئردةن و دذنيةگة ءوتئپ كةتكةندةرئ دة كةزدةسئپ جاتئر. ياعني، بذرئنعئ كةزدةرئ جذرةك اؤرؤلارئ كلينيكالئق بايقالئپ، تذراقتئ ستةنوكارديا، تذراقسئز ستةنوكارديا دةپ ءبولئنؤشئ ةدئ. قازئر جاپ-جاس جئگئتتةردئث ءوزئ بئردةن ينفاركت بولئپ جاتئر. بذل - ةلئمئزدئث مةديسينا سالاسئنداعئ ةث ذلكةن كذردةلئ ماسةلة.

جذرةك اؤرؤلارئمةن قوسا، جاستايئنان قان قئسئمئ اؤرؤئنا شالدئعاتئن ادامدار سانئ دا كوبةيئپ وتئر. مئنة، سونئث سالدارئنان ازاماتتاردئث نةگئزگئ اعزا جذيةسئندةگئ قان تامئرلارئنئث ئشكئ كئلةگةي پةردةسئ زاقئمدانئپ ارتةريانئث قويمالجئثدانئپ، قاتايؤئن ارتتئرئپ وتئرادئ. ءسويتئپ، جذرةك بذلشئق ةتئنئث ءولئ ةتتةنؤئن، جذرةك شانشؤئن، مي قان تامئرلارئ توسئلؤئن تؤدئرئپ، بذيرةك ارتةرياسئنئث تارئلؤئ ارقئلئ جوعارئ قان قئسئمئ اؤرؤئ پايدا بولئپ جاتئر.

- كةلةثسئز كورسةتكئشتةردئث ةلئمئزدة بةلةث الئپ، جذرةك اؤرؤئنئث جذرت اراسئندا ءورشؤئن نةمةن تذسئندئرةسئز؟

- مةنئثشة، بذل اؤرؤدئث ورشئؤئنة بئرنةشة فاكتورلار اسةر ةتةدئ. ونئث ئشئندة، تذتاستاي ةلدئث دامؤئ باعئتئندا ورئن العان وزگةرئستةر دة ادامنئث جانئنا دا، تانئنة دة وزگةرئستةر ةنگئزةرئ حاق. ماسةلةن، كةثةستئك يمپةريا قذلاعالئ حالئق كوپتةگةن اؤئسپالئ كةزةثدةردئ باستان وتكةردئ. سودان بةرگئ ؤاقئتتا جاثاشئل دذنيةلةر توپ-توبئمةن ومئرگة ةنئپ جاتئر. وسئنئث ءبارئ ادام اعزاسئنا، ونئث ئشئندة جذرةككة قاتتئ اسةر ةتةدئ. سترةستئ جاعدايلار قازئر قوعامدا ءجيئ ورئن الادئ. ةكئنشئ جاعئنان تذرمئسئ جاقسارا باستاعان ءارئ وتپةلئ كةزةثدئ باستان وتكةرگةن حالئق كوبئنةسة ءوزئنئث تذرمئس سالتئن بذزئپ، وزگةرتئپ الادئ. سوندئقتان دا، جذرةك اؤرؤلارئنئث ءورشؤئن ءبئر جاعئنان عئلئم جولئمةن ئلةسئپ كةلئپ، جذرتشئلئقتئث كةث «تذتئنؤئنا» ءسئثئپ بارادئ دةسة بولادئ. ويتكةنئ بذگئنگئ كذنئ زامان دامؤئنا ساي كوپتةگةن تذرمئستئق ماسةلةلةر اأتوماتتئ باسقارؤعا ذلاسئپ، ادامنئث «ءومئرئن جةثئلدةتئپ» جاتقان جايئ بار. ياعني، كةيبئرةؤلةر تذرمئسئ جاقسارعان سايئن قيمئل-قوزعالئستئ شةكتةپ كةلةدئ. جذرتشئلئق اراسئندا ماثدايئنئث تةرئن سئلئپ، دةنة ةثبةگئن بارئنشا سارپئپ، سودان راحاتتانئپ كذن كةشةتئندةر قاتارئ كذن سايئن ازايئپ بارا جاتئر. ءوزا دامئعان ةلدةردئث ءوزئ وسئعان ذلكةن ءمان بةرئپ، بذقارانئث بذلايشا بةرةكةتسئز ءومئر سذرؤئنة جول بةرمةي قئرؤار قاراجات جذمساپ، جذرتتئث جاپپاي سپورتقا جذگئنؤئنة جاعداي جاساپ جاتقانئ سوندئقتان. ال بئزدة قازئر اؤقاتتئ جذرتتئث باسئم بولئگئ دةنة ةثبةگئمةن اينالئسؤدان قالدئ. ذنةمئ كولئكپةن جذرةدئ، قئزمةتئندة كذنئ بويئ وتئرئس، ذيئندة ءبارئ اأتوماتتئ باسقارئلادئ، ودان قالسا، ءذي جذمئسئنا دا ارالاسپاي، كذتؤشئ جالدايدئ. سپورتقا كةيبئرئنئث ؤاقئتئ بولماسا، ءبئرسئپئراسئنئث زاؤقئ جوق. ال ورتاشا تابئستئلاردئث كذنكورئس سالتئ قئم-قؤئت. ايتسة دة، ولاردئث باسئم بولئگئنئث جذمئسئ دا كذندئز-ءتذنئ وتئرئستا وتةدئ. دةمالئس كذندةرئن، بوس ؤاقئتئن، نةگئزئنةن، قوسئمشا تابئسقا جذمساعاندئ پايدالئ سانايدئ. سول ةكئ اراداعئلاردئث دا، اؤقاتئ ودان تومةنگئلةردئث دة كوثئل كذيئ شارشاثقئ، باسئثقئ. وسئنداي جولمةن جئكتةي وتئرساق، جذرةك اؤرؤئنئث ءورشؤ سالدارئن كورؤگة بولاتئن ةدئ.

- بذدان باسقا دا فاكتورلار بار شئعار؟ سولارعا توقتالساثئز؟

- ارينة، بذدان دا باسقا فاكتورلار جةتكئلئكتئ. سونئث ءبئرئ قازاق حالقئ نةگئزئنةن قؤاتتئ، ءنارلئ تاعامداردئ تذتئنادئ. قازئر قاي ذيگة بارساثئز دا، الدئثئزدان ءبئر تاباق ةت شئعادئ. ةتسئز، قذر شوپ-شالاممةن، جةثئل-جةلپئ تاماقتانعاندئ قازاق ةش جاراتپايدئ. ةتتةن بولةك پايدالاناتئن تاعامدارئمئزدئث ءبارئ قذنارلئ. ونئث ئشئندة ماي دا، ايران دا، نان دا قذنارئ جاعئنان، سئثئمدئلئگئ جاعئنان ادامنان كوپ قيمئلدئ تالاپ ةتةتئنئ جانة بةلگئلئ. ارينة، بذدان «ةت جةمةؤ كةرةك» دةگةن قورئتئندئ شئعارئپ تا جارئتپايمئز. ةث باستئسئ، جةگةن تاعامئنئث قذنارئن بويئنان دةنة ةثبةگئ، قيمئل-قوزعالئس ارقئلئ شئعارا ءبئلؤ. ايتپةسة ءبئز تذسكئ استا دا، كةشكئ مازئردة دة ةتتئ تاماقتئ قورةك قئلئپ، ونئث دذرئس قورئتئلماي تذتاستاي بويعا تارالؤئنا جاعداي تؤعئزامئز. ةكئنشئ جاعئنان ادامنئث كوثئل كذيئنة ةكولوگيا، قورشاعان ورتانئث جاعدايئ دا قاتتئ اسةر ةتةتئنئ انئق. بذل دا جذرةككة ارتئق سالماق.

- جذرةك اؤرؤئنئث الدئن الؤ ءذشئن نة ئستةؤ كةرةك؟

- ةگةر جذيةلئ تذردة اؤرؤدئث الدئن الؤ شارالارئن عئلئمي ذشتاستئرئپ، جذزةگة اسئرا بئلسةك، قان تامئرلارئ اؤرؤلارئنان بولاتئن قاؤئپ-قاتةردئ ةداؤئر ازايتؤعا نةمةسة الدئن الؤعا بولاتئن ةدئ. زةرتتةؤلةرگة سذيةنسةك، مي قان تامئرلارئ اؤرؤلارئن 40-50 پايئز، جذرةك تاج ارتةرياسئ قاتايؤئن - 15-20 پايئز، بذيرةك قئزمةتئنئث السئرةؤئن 50-60 پايئزعا دةيئن تومةندةتؤگة بولادئ. سونئمةن قاتار جوعارئ قان قئسئمئن جذيةلئ تذردة ةمدةگةندة، بذنئ تذراقتئ كذيگة تةجةؤگة بولاتئنئ دا ايقئن. بذدان بولةك، جوعارئ قان قئسئمئ اؤرؤلارئنئث 5-10 پايئزئنئث بةلگئلئ ءبئر سةبةپتةرئ بار سيمپتوماتيكالئق ارتةريالدئ گيپةرتةنزيا بولسا، ونئ دا ةمدةپ جازؤعا بولادئ.

وسئ تذرعئدا جذرةك دةرتئنة شالدئقپاس ءذشئن توعئز ءتذرلئ فاكتورلاردان ارئلؤدئ العا تارتؤعا بولادئ. بئرئنشئدةن، قذرساق سالئپ سةمئرمةؤ، ياعني دةنة سالماعئن قالئپتئ ذستاؤ كةرةك. ةكئنشئدةن، تةمةكئ مةن اراقتان باس تارتؤ. تةمةكئ - جذرةك-قان تامئرئ اؤرؤئنئث پايدا بولؤئن 3-4 ةسةگة ارتتئراتئن فاكتور. ياعني جذرةك كةسةلئنة - كوبئنة-كوپ تةمةكئ سةبةپ. تةمةكئنئث ءتذتئنئ وكپةدةن شئعئپ، شايئرئ قان تامئرئنئث ةلاستيكاسئن جويادئ. ءسويتئپ، تامئر بئتةلةدئ. ةسةسئنة شئلئمقور ازامات جذرةك اؤرؤئن تاؤئپ الادئ. سونداي-اق تةمةكئ وكپة-راك اؤرؤلارئنئث تؤؤئنا سةبةپشئ بولادئ. ءذشئنشئدةن - اس تذزئن شةكتةن ارتئق تذتئنباؤ. تورتئنشئدةن - ذنةمئ دةنة شئنئقتئرؤمةن شذعئلدانئپ تذرؤ. مذندا ءار اپتادا كةم دةگةندة بةس رةت ارةكةتتةنئپ ءجذرؤ جانة ءاربئر ءجذرئستئث جارتئ ساعاتتان ارتئق بولؤئن قاداعالاؤ قاجةت. ادام كذنئنة شامامةن 3 شاقئرئمنان ارتئق جول جذرگةنئ ابزال. دةگةنمةن، ءاربئر ادام ءوزئنئث ناقتئلئ شاماسئ مةن جاعدايئنا ساي قيمئل جاساؤ كةرةك. بةسئنشئ - قانداعئ ماي قذرامئن تذراقتئ ذستاؤ قاجةت. التئنشئ - قان قئسئمئن دا تذراقتئ ذستاؤ كةرةك. جةتئنشئ - ذيلةسئمدئ ازئقتانؤ. جوعارئ قؤاتتئ ازئقتارعا قاراعاندا كوكونئس، جةمئس-جيدةكتةردئ كوبئرةك تذتئنعان ابزالئراق. سةگئزئنشئ - كوثئل-كذيدئ كةث ذستاپ، رؤحاني، ةكونوميكالئق، وتباسئلئق كذيزةلئستةن ارئلؤعا تئرئسئپ، دةمالئس ؤاقئتئنا كوثئل ءبولئپ، كةث پةيئلدئ، سابئرلئ بولؤ قاجةت. توعئزئنشئ - دارئگةرگة ؤاقئتئندا بارئپ، كةثةس الئپ تذرؤ. ادةتتة ءبئزدئث ازاماتتار كوبئنةسة اؤئرمايتئن جول ئزدةگةننةن گورئ، اؤئرئپ بارئپ ةم ئزدةپ جاتاتئنئ راس. بذل دذرئس ةمةس. ال اؤئرماؤدئث جولئن ئزدةؤ - ءبئر ناؤقاستئث عانا ةمةس، ءاربئر ازاماتتئث هام تذتاستاي مةملةكةت پةن ونئث ورگاندارئنئث جانة بذكئل قوعامنئث جذمئسئ. سوعان وراي، جالپئ حالئقتئث مةديسينالئق تانئمئن جةتئلدئرئپ، بذقارالئق سپورتقا جذرتتئ كةثئنةن تارتا ءبئلؤ كةرةك. سوندا بارئپ، ادام ساؤلئعئ جاقسارادئ. جذرةكتئث جذمئسئ دا قالپئندا بولادئ. ةث باستئسئ ءاربئر ازامات اؤرؤدئث الدئن الؤئ ءوز قولئندا ةكةنئن جةتة تذسئنگةنئ ءلازئم. ال مةملةكةتتئك بيلئك سوعان بارئنشا جاعداي جاساسا بولعانئ.

- اثگئمةثئزگة راحمةت!

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى