وسئ بةتئمئزبةن کةتة بةرسةک، تامتئعئمئز دا قالمايدئ- ماعجان جذمابايةأ
اقپارات- ذلئ اقئن ماعجان جذمابايةأپةن قذلسارئلئق ءابدؤللا قارت ماگاداندا بئرگة بولعان.جئلئوي اؤدانئنئث تؤماسئ ابدؤللا ابدئراحمانوأ - ستاليندئک رةپرةسسيا جئلدارئنئث کوزئ ءتئرئ کؤاگةرئ.
جاسئ 90 نان اسقان اقساقال ءالئ تئث، ايتارئ دا مول. الايدا ةث باستئسئ، سوعئستان کةيئنگئ ستاليندئک لاگةرلةردة قازاقتئث ءبئرتؤار زيالئسئ ماعجان جذمابايةأپةن بئرگة وتئرعان،
ذلئ اقئندئ کوزئ کورگةن ءتئرئ قازاقتئث سوثئ دا وسئ کئسئ.
"حالئق جاؤئنئث" وتباسئ
ءابدؤللا ابدئراحمانوأ 1921- جئلئ اتئراؤ وبلئسئنئث جئلوي اؤدانئنا قاراستئ اق کيئزتوعاي اؤئلئندا دذنيةگة کةلگةن ةکةن. ول کةزدة بذل جةر امانگةلدئ اؤئل سوأةتئ دةپ اتالعان. اکةسئ ابدئراحمان ايعئروأ وسئ ماثداعئ 20- عاسئردا سالئنعان بةلگئلئ دذيسةکة اتا مةشئتئندة ءبئلئم العان، قازئرگئ تئلمةن ايتقاندا، ديپلومدئ ءدئني مامان بولعان. بذل جايلئ ءابدؤللا اقساقال اکةمنئث قولئنا «بالا وقئتؤعا، بالا سذندةتتةؤگة بولادئ» دةگةن قاعاز بةرئلگةن ةدئ. کةيئن وسئ قاعاز بالة بولئپ جابئسئپ، اکةمدئ مةدرةسةنئ بئتئرگةن 40 شاکئرتتئث تئزئمئنةن تاؤئپ، حالئق جاؤئ بولئپ کةتة باردئ» دةپ ةسکة الادئ.
- 1938- جئلئ الدئمةن اکةمدئ ذستادئ. «حالئق جاؤئ» دةپ ءبئر تذندة ذستالعان 27 اداممةن بئرگة گؤريةأتةگئ ن ک أ د اباقتئسئندا 9 اي تةرگةؤ-تةکسةرؤدةن وتکئزگةن سوث مةنئ بةيمالئم سةبةپپةن بوساتتئ. الايدا کةيئن کولحوزدئث ات-ةسةگئن باعئپ کذنةلتئپ جذرگةن اکةمدئ سوعئس باستالعان تذستا 1941- جئلئ قايتا ذستاپ اکةتتئ. کةيئن ن ک أ د تذرمةسئندة شئمکةنتتة ولگةنئن ءبئلدئم. بةيبئت زامان تؤعان سوث شئمکةنتتةگئ ساياسي قذرباندار جةرلةنگةن ورئنعا بارئپ دذعا قئلئپ، وسئ جةردة اکةم جاتئر دةپ، سول قورئمعا بةلگئ قويئپ کةتتئم، - دةيدئ ول.
* اتئراؤدا 2001- جئلئ جارئق کورگةن رةپرةسسيا جئلدارئندا قازا بولعان 930 ادامنئث اتئ اتالاتئن "ازالئ کئتاپتا" ءابدؤللا قارتتئث اکةسئ جايلئ بئلاي دةپ جازئلعان: "ابدراحمان ايعئروأ 1886- جئلئ گؤريةأ وبلئسئ، جئلقوسئ اؤدانئ امانگةلدئ اؤئل سوأةتئندة تؤعان. ذلتئ قازاق، ءبئلئمسئز، امانگةلدئ اتئنداعئ کولحوز باقتاشئسئ. 29.11.41ج. گؤريةأ وبلئستئق سوتئمةن ق ک 58 -بابئنئث 10، 2 جانة 11-تارماقتارئ بويئنشا (سوأةتکة قارسئ ذگئت-ناسيحات جذرگئزگةنئ ذشئن) 10 جئلعا باس بوستاندئعئنان ايئرئلعان، ن ک أ د تذرمةسئندة قازا تاپتئ".
وکئنئشکة قاراي، ءابدراحمانوأتار وتباسئنا کةلگةن 37 نئث ئندةتئ جالعئز بذل ةمةس ةکةن. سول کةزدة گؤريةأ وبلئسئنداعئ "جاثا تاث" کولحوزئنان ءبئر تذندة ذستالعان 5 ادامنئث اراسئندا ءابدؤللا قارتتئث اکةسئنةن وزگة ونئث ةکئ نةمةرة ءئنئسئ دة بولعان. ولاردئث ءبئرئ استراحان، ةکئنشئسئ ارحانگةلسک لاگةرلةرئندة 10 جئل جازاسئن وتةپ کةلگةن. ال ءابدؤللا قاريانئث تؤعان اعاسئ 1939- جئلئ سوعئسقا الئنئپ، سودان 1942- جئلئ بةلارؤس مايدانئندا قازا بولعان. ءبئر اؤلةتتةن سول زذلماتتئث تئرناعئنا ئلئکپةگةن اناسئ مةن جالعئز قارئنداسئ عانا اؤئلدا قان جئلاپ قالا بةرئپتئ.
قوسشاعئلدان شئققان جاپونيانئث تئثشئسئ
سوعئس جئلدارئ ءابدؤللا اقساقال قوسشاعئل کةنئشئندة وپةراتور بولئپ جذمئس ئستةگةن ةدئ. "ءبارئ - مايدان ءذشئن، ءبارئ - جةثئس ءذشئن!" دةگةن ذرانمةن بةل شةشپةي ةثبةک ةتکةن 22 جاستاعئ جاس جئگئت ةشتةثةدةن ايانئپ قالماعان. سوعئس اياقتالعان سوث دا سول کاسئبئنةن تانباعان. سويتسة، رةپرةسسيانئث قاندئ شةثگةلئ ءالئ تئنشئماپتئ، تارتار ازابئ دا ءالئ الدا ةکةن. 1948- جئلعئ ماؤسئمنئث 6 سئ کذنئ تذندة ن ک أ د جةندةتتةرئ ونئ دا الئپ کةتةدئ.
- ءبئر اي اباقتئدا ذستاعان سوث، ةتاپپةن ايدالئپ کةتة باردئم. سوت ماعان "اکةسئ - حالئق جاؤئ، ءوزئ - جاپونيانئث اگةنتئ، يراننئث دةسانتئ" دةگةن کئنا تاقتئ. ال مةن بار بولعانئ 3 کلاستئق ءبئلئمئم بار، جاپونيا مةن يران تذرماق، گؤريةأتةن اتتاپ شئقپاعان اداممئن. ونئ کئمگة دالةل قئلئپ ايتاسئث؟ - دةيدئ ءابؤللا ءابدئراحمانوأ. - جةندةتتةر مويئنداماسئثا قويمايدئ. تئرناعئثنئث استئنا ينة تئعئپ، قايتا-قايتا ذرئپ-سوعادئ. کذنئ بويعئ جاؤاپتان ابدةن السئرةپ، ةسئث تانئپ قذلايسئث. ذستئثة شةلةکپةن مذزداي سؤ قذيادئ، سئلکئنئپ قايتا تذرةگةلةسئث. بذنئ ةندئ قايتئپ کورسةتپةسئن. بذل تؤرالئ ءتئپتئ ايتؤعا تئيئم سالئنعان، "جازاثدئ بئزدة وتةگةنئث تؤرالئ ةشکئمگة ايتپايسئث" دةپ قول قويدئرئپ الادئ.
وسئلايشا «جاپوندئق تئثشئ» جازاسئن وتةؤگة ماگادان وبلئسئنئث سؤسؤمانسک اؤدانئنا اتتانادئ.
سؤسؤمانسکئدة ءابدؤللا اقساقال التئن وندئرةتئن کةنئشتة قارا جذمئسقا سالئنئپتئ. "ول جةردة 9 اي قئس 3 اي جاز بولاتئن ةدئ. سوندئقتان قئس بويئنا جةردئ قازئپ توپئراقتئ ذية بةرةتئن ةدئک تة، جاز شئعئپ، جةر جئبئگةندة قذممةن ارالاسا شئققان التئندئ سذزگئدةن وتکئزةتئنبئز. 6 اي چؤکوتکادا دا جذمئستا بولئپ، کةرئ ورالدئق" دةپ ةسکة الادئ ول.
اقئننئث قولدئ بولعان بلوکنوتئ
ءابدؤللا قارتتئث ايتؤئنشا، سؤسؤمانسکئدةگئ لاگةردة ذزئن-ئرعاسئ 5 مئثداي ادام جازاسئن وتةگةن. وسئ جةردة ول جارتئ جئل بويئنا بةلگئلئ اقئن ماعجان جذمابايةأپةن تاعدئرلاس، سئرلاس بولادئ.
- ارينة، مةن ونئث اسا بةلگئلئ قايراتکةر ةکةنئن بئلگةنئم جوق. تةک ءيئسئ قازاق بولعان سوث جاؤاپتاسئپ از-مذز سويلةسئپ جذردئک. ءوزئ تؤرالئ جازؤشئمئن دةپ تانئستئرعان. ونئث ئستةيتئن جذمئسئ بولةک، مةنئکئ بولةک بولعانمةن، قابات-قابات نار قئلئپ سالئپ تاستاعان 30-40 ادامدئق جاتئن ورنئمئزعا بئرگة ورالاتئنبئز. ماعجان ايداؤدا کوپ جئلدار جذرگةندئکتةن دةنساؤلئعئ ناشار، ءالجؤاز ةدئ، - دةپ سؤرةتتةيدئ ذلئ اقئندئ ءابدؤللا اقساقال.
قاريانئث ايتؤئنشا، قازاقتئث دانا ذلئمةن 6 اي بئرگة جذرسة دة کةث وتئرئپ، ارقا-جارقا اثگئمةنئث رةتئ بولماعان. ويتکةنئ ايدالعاندار اراسئندا ن ک أ د-نئث ذندةمةستةرئ بولاتئن ةدئ. کئمگة نة ايتتئث، قانداي ويمةن ايتتئث دةپ، ءار ءسوزئثدئ سالماقتاپ، ولشةپ سويلةگةن ؤاقئت ةدئ ول. اسئرةسة، 58-باپتئث سالماعئ تئم اؤئر، ساياسي باعئتتاعئ بولعاندئقتان، ونئ ارقالاعاندارعا دةگةن باقئلاؤ ةرةکشة بولعان.
- ماعجاننئث شةر بولئپ قاتئپ قالعان ءبئر ارمانئ بار ةدئ. سول ئشئنة سئيماعاندا قايتا-قايتا ايتاتئنئ: "شئرکئن، ءسابيتتئث، مذقانوأ ءسابيتتئث ءجذزئن ءبئر کورسةم" دةيتئن. ول ونئ کورئپ، جاعاسئنان السام دةپ ةمةس، تةک ءبئر کورسةم دةپ ارمان قئلاتئن. ونئث ايتؤئنشا، وسئ ءسابيت مذقانوأ دةگةن ادام وعان ةرةکشة ءزابئر کورسةتکةن کورئنةدئ، - دةيدئ ءابدؤللا قارت.
ذلئ اقئننئث اتئراؤلئق قارتقا ايتتئ دةگةنئنة سذيةنسةک، العاشقئ جازاسئن وتةپ کةلگةن ماعجان جذمابايةأتئث قولتئعئنان دةمةپ، قايتا جذمئسقا ورنالاسؤئنا وسئ ءسابيت مذقانوأ سةبةپکةر بولعان.
- الدئمةن "سةن جامان ويئثنان ارئلئپ، تذزةلئپ کةلئپسئث" دةپ جذمئسقا الادئ. ءبئراق ءبئر کذنئ "مئنا شئرئگةن جذمئرتقا، تاعئ ءشئرئپ جاتئر" دةپ ن ک أ د-عا ذستاتئپ جئبةرةدئ. مذنئ دا ماعان ةسئل ازامات ءوزئ ايتقان.
ودان بولةک ول قازاق زيالئلارئنا قئرعيداي تيگةندةردئث قاتارئندا جذماباي شاياحمةتوأ (قازاقستاننئث بذرئنعئ ءبئرئنشئ باسشئسئ، 30-جئلدارئ و گ پ ؤ-ن ک أ د ورگاندارئندا قئزمةت ةتکةن، ستالين ونئ "شئعئستئث قئرانئ" دةپ باعالاعان - س.ت.) پةن اسقار توقماعامبةتوأ (اقئن - س.ت.) دةگةندةردئث ةسئمئن اتادئ، -دةيدئ اقساقال (ج.شاياحمةتوأ تؤرالئ قاريا ةستةلئگئ راس تا بولار. ماعجاندئ زةرتتةؤشئ پروف. زارقئن تايشئباي ءوز ةثبةگئنئث بئرئندة « ماعجان ساياسي سةنئمسئز ادام رةتئندة کذدئکپةن ذستالئپ، تذتقئنعا الئندئ. ذستاعان ةکئ ادامنئث ءبئرئ - شاياحمةتوأ جذماباي" دةپ جازادئ - س.ت.).
قاريا ماعجان جذمابايةأتئث وزئنة ءبئر کئشکةنة بلوکنوتئن امانات قئلئپ بةرگةنئن ايتادئ.
- ماعان "وسئ بلوکنوتتئ الماتئدانمئن دةگةن قازاق کورسةث قولئنا ذستاتارسئث، ماعان ةندئ ول جاقتئ کورؤ جوق" دةگةن ةدئ، ءبئراق مةن ونئ ذرلاتئپ الدئم. ونئث ئشئندة کوبئ جاديتشة، ءبئرازئ قازئرگئ عارئپتةرمةن جازئلعان ةدئ. دذرئس ساؤاتئم بولماعان سوث وقي المادئم، - دةيدئ ول.
ءابدؤللا قارتتئث ايتؤئنشا، ماعجان جذمابايةأ 1948- جئلئ جازاسئن وتةپ بوساپ شئعؤئ کةرةک ةکةن. ءبئراق سول لاگةردة جذرگةن کةزدةرئ وزارا توبةلةسکةن ةکئ تذتقئننئث بئرئنة بولئسئپ، ارئز جازئپ بةرةمئن دةپ ايئپتئ بولئپ، ذستئنة تاعئ جئل جامالعان.
قارياعا وزئممةن بئرگة اپارعان ماعجان جذمابايةأتئث بئرنةشة فوتوسؤرةتئن کورسةتتئم. باعدارلاپ قاراعان ءابدؤللا اقساقال: "کةلةدئ، قاستارئ قويؤ، قئرلئ اسا ذلکةن ةمةس کةلتة مذرئندئ بولاتئن. ءبئراق مئنا تولقئندئ شاشتارئ جوق، وندا ةشکئمگة شاش قويدئرتپايتئن. ءبارئمئزدئ تاقئرلاپ، ماشينکامةن الئپ تاستايتئن" دةدئ.
- مةن ماعجانمةن تةک کةشکئ 8 ساعاتتئق ذيقئعا بولئنگةن دةمالئستا جاؤاپتاساتئن ةدئم. سئبئردة جذرگةن کذندةرئ ايةلئنئث قاسئندا بولعانئن ايتاتئن. سودان سوث تئرشئلئک عذمئر، کورگةن بةينةتئن باياؤ داؤئسپةن ولةثگة قوساتئن. سوزبة-ءسوز ايتا المايمئن، جادئمدا قالعانئ "مئنا جالعان دذنيةنئث بةينةتئنةن ادام تةک ولگةندة عانا قذتئلادئ. تئرلئکتة مةن تارتقان بةينةتکة تةک پةندةنئث ئشئنةن ايئپ دةگةن پايعامبار عانا شئداعان" دةپ کةلةتئن ةدئ. نةمةسة ةل تاعدئرئ جايلئ: "وسئ بةتئمئزبةن کةتة بةرسةک، تامتئعئمئزدا قالمايدئ، بذل شةگئ" دةگةندئ ايتاتئن. کوبئنة تومةن قاراپ، تذنجئراپ وتئراتئن. ءبئراق ءبئر نارسةگة قاتتئ کةيئگةنئن دة کورگةنئم جوق، شاماسئ بارئنة کونگةن ءتارئزدئ، - دةيدئ ءابدؤللا قارت.
قاريانئث ةسئندة ذلئ اقئننئث تذرمةدة تؤعان تؤئندئسئ ساقتالماؤئ دا کادئک. ودان بةرئ 60 جئلدئث ذستئندة ؤاقئت ءوتتئ. ءبئراق قاريانئث اقئن ايتتئ دةگةندةرئنةن ماعجاننئث بئزگة جةتکةن ليريکالئق سارئنئ مةن ذلتتئق وي-پايئمئ اثعارئلادئ ةمةس پة؟
ول ماعجاننئث ءوز اؤزئنان ماسکةؤدة وقئعانئن ةستئپ بئلگةن ةکةن.
- ورئسشا وقئدئم دةگةنئمةن، قازاقشاسئ کةرةمةت ةدئ. قازئرگئلةر عوي ورئسشا وقئسا، قازاقشا ةکئ اؤئز ءسوزدئث باسئن قذراي المايدئ. ماعجان قازاقشا سويلةگةندة نة نارسةنئ بولسئن تذسپالداپ، جذمباقتاپ، ويلارئن تذيئندةپ ايتاتئن، ونئ تذسئنةتئن باس، وياؤ کوکئرةک کةرةک قوي، - دةيدئ ءابدؤللا اتا.
اقئننئث ءولئمئ
ءابدؤللا اقساقال ءوزئنئث ماعجانمةن ذزاقتاؤ سئرلاسؤعا مذمکئندئکتئث بولماعانئن ايتادئ. ويتکةنئ، سؤسؤمانسکئگة ايدالئپ کةلگةن 100 قارالئ ادامدئ، ئشئندة ءابدؤللا اتا بار، از ؤاقئتتان سوث چؤکوتکاعا جذمئسقا الئپ کةتکةن. ول جاقتان کةرئ ورالعاندا ماعجان جذمئسقا شئعا الماي، اؤرؤلار قاتارئندا جاتقان کورئنةدئ.
- ماعجان کورشئ کامةرادا، استئثعئ بولئکتة جاتتئ. توسةگئ بذرئشتا، قابئرعاعا تئرةلئپ تذراتئن ةدئ. مةن 6 ايدان سوث کورگةنئمدة جوتةلئ ذلعايئپ، اؤرؤدئث مةثدةي باستاعانئ بايقالدئ. "ماعان جاقئنداما، جذعادئ" دةيتئن ةدئ. ءومئرئنئث سوثعئ ساعاتتارئندا اياق باسا الماي ةثبةکتةپ قالدئ، - دةيدئ اقساقال.
ءابدؤللا قارتتئث ايتؤئنشا، جذمئسقا شئعا المايتئنداردئث کذندئک تاماعئ ةکئ ؤاقئت بةرئلةتئن سئلدئر سؤ سورپا مةن 600 گرام نان ةکةن.
- تاثةرتةث جذمئسقا کةتةر الدئنداعئ بةس قاتار ساپقا ءتئزئپ، تذگةندةپ جاتقاندا، ماعجاننئث مذردةسئن اکةتئپ بارا جاتقانئن کوردئم. اقئننئث اؤرؤ، اشتئق پةن سينگادان زارداپ شةککةن دةنةسئ تذلئپ بولئپ ءئسئپ کةتکةن. ذستئندة بارئمئزدئکئندةي نومئرلةنگةن قارا کيئمئ بار، بةتئ اشئق جاتئر ةکةن. مةنئث ونئث قاسئنا بارئپ "قوش، ارئسئم!" دةؤگة مذمکئندئگئم بولعان جوق. ةکئ کوزئمنةن جاس پارلاپ، ئشتةي "يماندئ بول، الدئثنان جارئلقاسئن" دةگةننةن باسقا قولئمنان ةشتةمة کةلمةدئ. ونئث ءولئ دةنةسئن 3-4 اداممةن بئرگة کذرةي سالدئ. بذل 1951- جئلدئث قاثتار ايئ ةدئ، - دةگةن قاريا کةمسةثدةپ ءذنسئز قالدئ.
سالدةن سوث اثگئمةسئن ارئ قاراي جالعادئ.
- قازاقتئث زيالئ ذلئنئث دةنةسئ وسئلايشا سؤسؤمانسکئدةگئ بةرةليوح پوسةلکةسئندة قالدئ. ال ول تؤرالئ مةن کةيئننةن 1938- جئلئ اتئپ ولتئرئلگةن دةگةندئ ةستئدئم. بذل - قاتة دةرةک، - دةپ اثگئمةسئنة نذکتة قويدئ ءابدؤللا قارت.
ونئث ءوزئ 1953- جئلئ ستاليننئث کوزئ جذمئلعان سوث ايداؤدان بوساتئلادئ. ستاليننئث ءولئمئ جايلئ حاباردئ سؤسؤمانسکئدة جذرگةن ايدالعانداردئث قانداي قؤانئشپةن قابئلداعانئن دا ةسئنة الدئ.
- تذتقئندار ءتئپتئ جارئق کذنسئز قارا تذنةکتة قالساق تا ستاليننئث کوزئ جذمئلسا ةکةن دةپ تئلةيتئن. ونئث قازاسئ جايلئ لاگةردة ءئلؤلئ تذرعان قارا تاباقتان حابار ةستئلگةندة، ايداؤدا جذرگةندةر ستاليننئث پورترةتتةرئن بالشئققا اپارئپ لاقتئرئپ، اياقتارئمةن تاپتاپ جاتتئ، - دةيدئ ول.
ءبئراق ءتذؤ سوناؤ ماگاداننان ةلئنة تةک 1954- جئلئ جةتةدئ. سودان بةرئ 80-جئلداردئث باسئنا دةيئن ةمبئ کةنئشتةرئندة وپةراتور بولئپ ةثبةک ةتتئ. بذگئندة ءابدؤللا قارتتئث 14 بالاسئ، ون شاقتئ نةمةرة-شوبةرةسئ بار.
- قولئمنان کةلةرئ ءار جئل سايئن ساياسي قؤعئن-سذرگئنگة ذشئراعاندار کذنئ دةپ بةلگئلةنگةن 31- مامئردا ءبئر مالدئ قذرباندئق قئلئپ، تةککة ولگةندةر رؤحئنا تاعزئم قئلامئن، - دةيدئ ول.
اقئننئث اتئلؤئ جونئندةگئ دةرةک جالعان با؟
مةن ءابدؤللا قارتتئث بذل اثگئمةسئن ةرتة ةستئمةگةنئمة وکئندئم. وعان شذبا کةلتئرؤگة دة قذقئم جوق. ويتکةنئ اتئراؤ وبلئسئنداعئ قذلسارئدا قوثئر قالتا عانا تئرلئک کةشئپ جاتقان ءابدؤللا قارتقا ءدانئ جوق قذرئ پوپؤليزمنئث کةرةگئ شامالئ.
ءبئراق 37 ءنئث زذلماتئ ءالئ تةکسةرؤدئ قاجةت ةتةدئ. وسئ ؤاقئتقا دةيئن ماعجان جذمابايةأتئث ءومئرئنئث اقئرئ جايلئ ايتئلعان پئکئرلةر ءالئ ءبئر ارناعا توعئسا قويعان جوق. اقئن ءومئربايانئن زةرتتةؤدة ش.ةلةؤکةنوأ، ب.دارئمبةتوأ، ح.ءابدؤللين، ج.بةکتذروأ، ز.تايشئباي ءتارئزدئ ءبئرسئپئرا جازؤشئ-عالئمدار ذلةس قوستئ. ءبئز بئلةتئن اقپارات بويئنشا ماعجان باستاپقئدا -1918- جئلئ التئ ايعا قامالدئ، سودان سوث 1929- جئلئ تاعئ ذستالئپ، 1930- جئلئ 4 ساؤئردة و گ پ ؤ کوللةگياسئنئث شةشئمئمةن اتؤ جازاسئنا کةسئلةدئ. ارتئنان ول ذکئم -1931 جئلئ 13- قاثتاردا بذزئلئپ، ون جئلعا کونسلاگةرگة جئبةرئلةدئ. ءبئراق کةيئن م.گورکيي مةن ونئث جذبايئ ة.پةشکوأانئث کومةگئمةن ذکئم جةتئ جئلعا شةگةرئلئپ، 1936- جئلئ 2- ماؤسئمدا بوساپ شئعادئ. ول جولعئ جازاسئن کارةليا مةن ارحانگةلسک وبلئستارئندا وتةيدئ. ءبئراق ءوز ذلتئن شةکسئز سذيگةن ذلئ تذلعانئث ةرکئندئگئ ذزاققا بارمايدئ.1937- جئلعئ جةلتوقسان ايئندا ول قايتا تذتقئنعا الئنادئ. ال 1938- جئلعئ 11- اقپانداعئ №377 ءئس حاتتاماسئندا "ماعجان جذمابايةأ قئلمئستئ ئستةر کودةکسئنئث 58-ستاتياسئنئث 7،8،10،11-باپتارئ بويئنشا قئلمئستئ دةپ تابئلئپ، اتؤ جازاسئنا کةسئلسئن" دةپ جازئلعان. ونئث سوثئندا " جذمابايةأ ماعجان بةکةن ذلئ، №377 حاتتامانئث قاؤلئسئ بويئنشا ذکئم جذزةگة استئ، 1938- جئلئ 19- ناؤرئزدا اتئلدئ" دةگةن تئلدةي عانا اتئلؤ تؤرالئ اکتئ تئرکةلگةن.
الايدا، شئنئمةن، ماعجان اقئن 1938- جئلئ توعئز گرامنئث قذربانئ بولدئ ما؟ ونئ زةرتتةگةن ءبئرسئپئرا عالئمدار 38 دة اتئلدئمةن نذکتة قويادئ. الايدا ماعجاندئ ودان کةيئنگئ جئلدارئ کوردئک دةگةندةر دة بار. سولاردئث ءبئرئ باؤئرجان مومئش ذلئ ءوز ةستةلئگئندة: "1948- جئلئ مةن سئبئردةگئ 59-بريگادا کومانديرئنئث ورئنباسارئ بولئپ تاعايئندالدئم. کةزةکتئ اسکةري جاتتئعؤلار وتکئزئپ جذرگةن کةزئمدة نؤ ورماننئث اراسئندا وتقا جئلئنئپ وتئرعان ءبئر توپ ادامدئ کورئپ، ماثئنا جاقئندادئم. کيگةن کيئمدةرئ ءبئرتذرلئ، ءاسئلئ سوتتالعاندار بولؤ کةرةک. ولاردان وزگةشةلةؤ، باسئندا تذلکئ تئماعئ بار ءبئر ادام 10-15 مةتردةي جةردة ءوز الدئنا جئلئنئپ وتئر ةکةن. تةگئندة قازاق سياقتئ. مةن سوعان جاقئنداپ کةلئپ، قازاقشا "اسسالاؤماعالةيکؤم!" دةپ سالةم بةردئم. ول مةنئث سالةمئمدئ ةرنئن جئبئرلاتئپ قانا قابئلداپ، تذرئمة ودئرايا قارادئ دا ذندةمةي وتئرا بةردئ. "بذل نة قئلعان ادام؟" دةپ ءوز ويئمدئ جيناپ العانشا، ول تةرئس قاراپ وتئرعان کذيئندة:
- ماعان جاقئنداما، بالةم جذعئپ کةتةدئ، - دةدئ.
سول کةزدة بارئپ مةنئث ةسئمة ماعجان ءتذسئپ، ونئث ولةثدةرئن جاتقا ايتا باستادئم. ول ءسال ءجئبئپ: - مةنئث جاعدايئم قيئن عوي، ماعان جاقئنداماعانئث دذرئس بولادئ. شاماث کةلسة، مةنئ ةلگة جةتکئز، - دةدئ. مةن ونئث قازاقتئث اقيئق اقئنئ ماعجان ةکةنئن ءبئلئپ، شامام کةلسة کومةکتةسکئم کةلدئ دة: - مةن ون شاقتئ کذننئث کولةمئندة قايتا ورالامئن. سول کةزدة دايئن بولئپ تذرئثئز، - دةدئم. ون شاقتئ کذننةن کةيئن ؤاقئتئم بولماي، قايتئپ کةلة المادئم. ءبئر ايدان کةيئن کةلسةم، تذرمةنئث باستئعئ ماعان ونئث سال ايداپ ءجذرئپ سؤعا کةتئپ قايتئس بولعاندئعئن ايتتئ"، - دةپ جازئپتئ.
ال ماعجانعا تؤئستئق جاقئندئعئ بار اقئن حامزا ءابدؤللين (ماعجاننئث ءومئرئنئث اقيقاتئن تةرةث بئلگةن ادام - س.ت.) "ءمذستافا مةن ماعجان - تذران ةلئنئث دانالارئ" دةگةن کئتابئندا: "...ماعجان 1938- جئلئ اتئلعان جوق، 1956- جئلئ ءوز اجالئنان نوأايا زةمليا ارالئندا قايتئس بولدئ"، - دةپ کورسةتةدئ. ءبئراق ول کئسئنئث بذل اثگئمةنئ نةگة سذيةنئپ ايتقانئ بئزگة بةلگئسئز.
ماعجان - ذلتشئل اقئن. ذلتجاندئلئعئنان قاماؤعا الئنعان ساتتةرئنئث قايسئسئندا بولسئن تانبادئ. ول ترايباليزمنةن ادا، باتئستئث وزئق ذلگئسئنة نةگئزدةلگةن، قازاق ءتئلئ دامئعان، بابالار قاسئق قانئ قالعانشا قورعاعان جةرئ ساقتالعان مةملةکةت قذرؤ ةدئ. ءبئراق قازئرگئ زيالئلار سول يدةياعا قانشالئقتئ ادال؟ قازاق مةملةکةتئن قذرام دةپ، قازاقتئث ةلدئگئن ساقتايمئن دةپ مةرت بولعان سول بوزداقتاردئث الدئنداعئ بورئشئمئز قانشالئقتئ وتةؤلئ؟ بذگئنگئ قازاق زيالئلارئ ماعجان رؤحئنا تاعزئم ةتؤ ءذشئن جئل سايئن ءبئر رةت 31- مامئردا عانا الماتئ ماثئنداعئ جاثالئق اؤئلئنا بارادئ. ءبئراق ول جةرگة ذيئلئپ جاتقان سذيةکتةردئث اراسئندا ذلئ اقئننئث مذردةسئ بار ما، جوق پا، ول جةردة کئمدةر جاتئر، وعان ءالئ ناقتئ ساراپتاما کذنئ بذگئنگة دةيئن جاسالعان جوق. الدة ونئ جاساؤعا ءبئزدئث داؤلةتئمئز جوق پا ةدئ؟ شاماسئ، قذلقئمئز جوق.
ءابدؤللا اتاعا ءذشئنشئ مارتة قايتا باردئم. توقساننئث ةکئسئن ةثسةرئپ قالعان قاريانئث جادئ ايداؤدا جذرگةن کذندةرئندةي ةمةس، کومةسکئلةنة باستاعان.
- اتا، سئزگة «ماگادانعا بارئپ ماعجان جاتقان جةردئ کورسةت» دةؤشئ زيالئلار شئقسا، نة ايتار ةدئثئز؟ - دةپ سذرادئم.
- ول جةردةن اتتاناردا «ةندئ بذل قارعئس اتقان مةکةندئ کورسةم کوزئم شئقسئن» دةپ کةتئپ ةدئم. ءبئراق ماعجاننئث ارؤاعئ ءذشئن بارؤعا دايئنمئن. بذل اثگئمةنئ وسئ ؤاقئتقا دةيئن ايتقانئم جوق. ذکئمةتتةن ابدةن زارداپ شةگئپ، قورئققان اداممئن عوي، قاراعئم. سؤسؤمانسکئدةن 9 شاقئرئمداي قاشئقتئقتا تةرئستئک تذستا ورنالاسقان جةردة جاتئر. ءبئراق ءبئر نارسةنئث باسئن اشئپ الايئق. مةن اقئننئث قابئرئن ةمةس، سذيةگئ جاتقان قورئمدئ کورسةتة الامئن. ماعجاننئث جوعالعان اماناتئ وسئ کذنگة دةيئن جذرةگئمنئث تذکپئرئنةن مازا بةرمةيتئن ةدئ. ول جاتقان جةردةن ةلگة ءبئر ؤئس توپئراعئن اکةلؤگة سةپتئگئم تيسة، ودان اسقان قانداي ارمان بار؟
ءسئز نة دةيسئز، قازاق زيالئسئ؟
سانيا تويکةن، اتئراؤ وبلئسئ
دةرةككوز: «جاس الاش» گازةتئ