وزگة ةلدةر بودةنةدةن دة مول تابئس تاؤئپ، كئرئسكة كةنةلئپ جاتئر- مذحتار بايباتشانوأ

ت /ةرلئك ةرجان ذلئ/ - بذگئن، ءساؤئردئث 1 ءئ حالئقارالئق قذستار كذنئ. بذدان 105 جئل بذرئن، ياعني 1906- جئلئ قذستاردئ قورعاؤ جونئندةگئ حالئقارالئق كونأةنسياعا قول قويئلدئ.

وزگة ةلدةر بودةنةدةن دة مول تابئس تاؤئپ، كئرئسكة كةنةلئپ جاتئر- مذحتار بايباتشانوأ

قذستاردئث بارلئق ءتذرئن جذمئرتقا سالؤ جانة جئلئ جاققا قايتؤ مةزگئلدةرئندة قامقورلئققا الؤ، جوعالئپ كةتؤ قاؤپئ بار قذس تذرلةرئن قورعاؤ، قذستاردئ اؤلاؤدئث كةيبئر تذرلةرئنة تئيئم سالؤ، قذس ءوسئرؤ جانة ادامداردئ تابيعاتتئ ساقتاؤعا ساؤاتتاندئرؤ ءذشئن قورئقتار اشؤ وسئ كونأةنسيانئث نةگئزگئ قاعيدالارئنا جاتادئ. وسئ اتاؤلئ كذنگة وراي ءبئز كوپتةگةن ءذي قذستارئ سياقتئ قذندئ ديةتالئق ةت پةن جذمئرتقانئث قاينار كوزئ بولئپ تابئلاتئن بودةنة تؤرالئ ةلئمئزدةگئ العاشقئ عئلئمي زةرتتةؤ جذمئسئنئث اأتورئ، قازاق ذلتتئق اگرارلئق ؤنيأةرسيتةتئنئث PhD دوكتورانتئ، اؤئل شارؤاشئلئعئ عئلئمدارئنئث كانديداتئ مذحتار بايباتشانوأتئ اثگئمةگة تارتقان ةدئك.

- مذحتار قاسةن ذلئ، ءسئزدئث «جةرگئلئكتئ بودةنة پوپؤلياسياسئنئث ونئمدئلئك قاسيةتتةرئ» تاقئرئبئنداعئ كانديداتتئق ديسسةرتاسيا قورعاپ، ةلئمئزدةگئ بودةنة قذسئن زةرتتةؤشئ جانة وسئ سالاداعئ تذثعئش عئلئمي جذمئستئث يةسئ ةكةندئگئثئزدئ بئلةمئز. حالئقارالئق قذستار كذنئندة سذحباتئمئزدئ بودةنة توثئرةگئندة وربئتسةك. تابيعاتئنان ةرةكشة بودةنةنئ ادامدار ءوز قاجةتئنة قانداي ماقساتتا جانة قاي ؤاقئتتان بةرئ پايدالانئپ كةلةدئ؟

- ادام بالاسئ بودةنةنئ وزگة اث مةن قذس تذرلةرئ سياقتئ سوناؤ ةرتة زامانداردان-اق ءوز قاجةتتئلئكتةرئنة پايدالانئپ كةلة جاتئر. ونئث سؤرةتئ شامامةن 5 مئث جئل بذرئنعئ مئسئرداعئ فرةسكا كةسكئندةمةلةرئندة بةينةلةنگةن. بودةنةلةردئ ذيدة ذستاپ، قولعا ذيرةتؤمةن ادامدار جاپونيا مةن قئتايدا ةرتة كةزدةن-اق شذعئلدانعان. ماسةلةن، جاپونيادا ХI-ХХ عاسئر ارالئعئندا ول دةكوراتيأتئك-ساندئك قذس رةتئندة وسئرئلگةن. بودةنة جذمئرتقا مةن ةت ونئمدةرئن الؤ ءذشئن تاجئريبةلئك ماقساتتا تةك وتكةن عاسئردئث باسئندا عانا پايدالانا باستاعان. قازئرگئ ؤاقئتتا جاپونيادا بودةنة شارؤاشئلئقتارئ جاقسئ دامئعان. بذل ةلدة جئلئنا 19 ميللياردقا جؤئق بودةنة جذمئرتقاسئ وندئرئلةدئ. ال قئتايدا وسئ سالا ماسةلةسئن زةرتتةؤ ءذشئن أؤكسي قالاسئندا ارنايئ بودةنة شارؤاشئلئعئنئث ينستيتؤتئ قذرئلعان. نةمئس عالئمدارئ دا بودةنةلةرگة گةنةتيكالئق-سةلةكسيالئق زةرتتةؤلةر جذرگئزؤدة. قازئرگئ كةزدة بودةنةلةردئ وندئرئستئك جولمةن كوبةيتئپ وسئرؤمةن الةمنئث كوپتةگةن ةلدةرئ شذعئلدانؤدا. وسئ سالاداعئ عئلئمي زةرتتةؤلةرگة دة كوپ كوثئل بولئنؤدة. ماسةلةن، قئتاي مةن ءذندئستاندا عئلئمي-زةرتتةؤ ينستيتؤتتارئ، ال جاپونيادا عئلئمي ورتالئق قذرئلعان. 1966- جئلئ كيةأتة قذس شارؤاشئلئعئ بويئنشا بذكئل الةمدئك كونگرةسس وتكئزئلگةننةن كةيئن كةثةس وداعئندا دا بذل سالا دامي باستادئ. كونگرةستة بودةنةلةر حالئقارالئق قذس شارؤاشئلئعئنئث كورمةسئنة ةكسپونات رةتئندة قويئلعان بولاتئن. كةيئن سانكت-پةتةربور رادياسيالئق گيگيةنا عئلئمي-زةرتتةؤ ينستيتؤتئنئث عالئمدارئ اق ةگةؤقذيرئققا جذرگئزگةن تاجئريبة كةزئندة ونئث بودةنة جذمئرتقاسئنان دايئندالعان تاعامدئ جةگةندة ساؤلةلئ اؤرؤئ جةثئل تذردة بولاتئنئن دالةلدةدئ. زةرتتةؤ كةزئندة ولاردئث دةنة سالماعئ تذراقتانئپ، اؤرؤعا قارسئ تذرؤ قابئلةتئ تةز قالپئنا كةلئپ، قان الماسؤ ذدةرئسئ جاقسارعانئ ايقئن اثعارئلدئ.

- قازئر بودةنة ونئمدةرئ نةگئزئنةن قاي سالادا كوبئرةك پايدالانئلئپ ءجذر؟

- بودةنة جذمئرتقالارئ ديةتا تةراپيادا كةثئنةن قولدانئلادئ. ونئث ةمدئك قاسيةتتةرئ ادام بالاسئنا ةرتةدةن-اق بةلگئلئ بولعان. بودةنة مةديسينا سالاسئندا - دةمئكپة، سوزئلمالئ وكپة اؤرؤئن، تؤبةركؤلةزدئ، سوزئلمالئ گاستريت، اسقازان اؤرؤئن، ءوت ئرئكتةلةتئن قالتا اؤرؤئ مةن ءوت جولدارئن، جذرةك-قان تامئرلارئنئث جةتئسپةؤشئلئگئن، برانحيت، قان ازدئق جانة ساؤلة اؤرؤلارئن ةمدةؤدة قولدانئلادئ. ونئث جذمئرتقاسئنئث قذرامئنا كئرةتئن تيروزين امين قئشقئلئ كوسمةتيكا سالاسئندا ةث قات ءونئم سانالادئ. ونئث ادام بةتئنئث ءتذسئن جاقسارتؤدا زور پايداسئ بار. شةتةلدئك بيووندئرئس سالاسئندا بودةنة جذمئرتقاسئنئث نةگئزئندة ءارتذرلئ بةتپةردةلةر مةن كرةمدةر شئعارئلادئ. تابيعاتتا ةشقاشان بذزئلعان بودةنة جذمئرتقالارئ بولمايدئ. سةبةبئ ولاردا ميكروفلورانئث دامؤئنا كةدةرگئ بولاتئن اسا قذندئ امين قئشقئلئ - ليزوسيم بار. بودةنةنئث يممؤنيتةت جذيةسئ اعزالارئنئث قورعانئس كذشتةرئن زةرتتةؤگة ئثعايلئ. تاعئ ءبئر دالةلدةنگةنئ، بودةنة جذمئرتقاسئ تاؤئقتاردئكئنة قاراعاندا ميكروبتاردان تازا كةلةدئ. ءبئر بودةنة جذمئرتقاسئنا مارةكة اؤرؤئنا قارسئ تاؤئقتارعا ارنالعان أاكسينانئث 230-250 مولشةرئن الادئ. بذل قذستاردئث ةمبريوندارئن قئزئلشا، پاراتيف-قئلاؤ، تذماؤ اؤرؤلارئنا قارسئ أاكسينا دايئنداؤ ءذشئن پايدالانادئ. مذندا بودةنةنئث دةنة تةمپةراتؤراسئنئث اؤئلشارؤاشئلئق قذستارئنئث باسقا تذرلةرئنة قاراعاندا 2ºС جوعارئ. كةيبئر عالئمدار بودةنةنئث كوپتةگةن اؤرالارعا قارسئ تذراقتئلئعئن وسئ ةرةكشةلئگئمةن بايلانئستئرادئ. ولاردئث پايئمداؤئنشا، بودةنةنئث دةنة تةمپةراتؤراسئنئث جوعارئ بولؤئن قارقئندئ زات الماسؤمةن بايلانئستئ. اسئرةسة ءذي بودةنةسئ كذيزةلئسكة، توكسيكالئق زاتتاردئث اسةرئنة جانة جذقپالئ اؤرؤعا ءتوزئمدئ.

- سوندا بودةنةلةردئث باستئ ارتئقشئلئعئ ونئث ءتذرلئ-ءتذستئ جذمئرتقالارئندا بولعانئ ما؟

- سولاي دةؤگة بولادئ. ولار أيتاميندةر مةن امينقئشقئلدارئنا وتة باي، گيپواللةرگةندئ. بودةنة جذمئرتقالارئن جذيةلئ پايدالانؤ اعزانئث ءارتذرلئ اؤرؤلارعا، ونئث ئشئندة تذبةركؤلةزگة قارسئ كذرةسؤئن جوعارئلاتادئ. ولاردئ شيكئ كذيئندة پايدالانؤ چةرنوبئل اپاتئنان ساؤلةلئ اؤرؤعا ذشئراعان بالالارعا كومةكتةسكةن. ولار وزدةرئن جاقسئ سةزئنة باستاعان، مذرئندارئنئث قاناؤئ، باس اينالؤلارئ توقتاپ، قانداعئ گةموگلابيندةرئ كوبةيگةن.

بودةنةلةردئث جذمئرتقاسئندا باسقا قذستارعا قاراعاندا بةلوك كوپ. ةگةر تاؤئق جذمئرتقاسئندا بةلوك ورتاشا 5،6 پايئز بولسا، بودةنةلةردة ول 6 پايئزدئ قذرايدئ. سارئ ؤئزدئث ذلةسئ تاؤئقتئكئ سياقتئ 32 پايئزعا جؤئق. وندا قاؤئز جذمئرتقا سالماعئنئث 7 پايئزئن قذرايدئ، ال تاؤئقتاردا بذل كورسةتكئش 10 پايئزدان اسادئ. بودةنة قاؤئزئ جذقا بولعانئمةن ونئث وتة تئعئز قاؤئز استئ قابئقشاسئ بار. عالئم دارئگةر ا. بورسوأتئث دالةلدةؤئ بويئنشا، جاپون بودةنةسئنئث جذمئرتقاسئ قانت ديابةتئن، گاستريت، اسقازان جاراسئن، تذبةركذلةز، ءارتذرلئ دياتةز بةن اللةرگيالاردئ ةمدةيدئ، اعزاداعئ راديونؤكلةيدتةر مةن حولةستةريندئ شئعارادئ.

- بودةنة شارؤاشئلئعئنئث دامؤئنداعئ نةگئزگئ باعئتتار قانداي؟

- الةمدة نةگئزئنةن بودةنة شارؤاشئلئعئنئث دامؤئ ةكئ باعئتتا جذرگئزئلئپ وتئر. العاشقئسئ - بذل بودةنةلةردئ بيولوگيالئق، مةديسينالئق جانة أةتةرينارلئق زةرتتةؤدئث لابوراتوريالئق وبةكتئسئ رةتئندة پايدالانؤ بولسا، ةكئنشئسئ - بودةنة شارؤاشئلئعئنئث ونئمدةرئن دامدئ دةليكاتةستئك ءارئ ديةتالئق تاعام رةتئندة جانة دة بيولوگيالئق جانة پارفيؤمدئك ءوندئرئستئث شيكئزاتئ رةتئندة پايدالانؤ بولئپ تابئلادئ. ءبئزدئث ةلئمئزدة ونئث ءبئرئنشئ باعئتئ عانا دامؤدا. بئزگة ءمالئم دةرةكتةرگة قاراعاندا ةلئمئزدة قازئر بودةنة وسئرةتئن قئرئقتاي شارؤا قوجالئقتارئ بار.

بودةنة كوپتةگةن ءذي قذستارئ سياقتئ قذندئ ديةتالئق ةت پةن جذمئرتقانئث قاينار كوزئ بولئپ تابئلادئ. بودةنة شارؤاشئلئعئ مول ءوسئم بةرئپ، شئعئندئ تةز اقتاي الادئ. قوياندارعا قاراعاندا بودةنةلةر ةكئ ةسة جئلدام ءوسئپ جةتئلةدئ. جذمئرتقالاردئ ينكؤباتورعا سالعان ساتتةن باستاپ جاس بودةنةلةردئث العاشقئ جذمئرتقالاؤئنا دةيئنگئ تولئق سيكل بار بولعانئ 52-60 كذندئ قذرايدئ. ولار 25 كذندة قاؤئرسئندانئپ، 30 كذندة ةرةسةك بولادئ، ال 35-40 كذندة جذمئرتقالاي باستايدئ. بودةنةلةردئث ءبئر اپتالئق ءومئرئ جذمئرتقالاعئش تاؤئق تذقئمئنئث 3،5 اپتالئق ومئرئنة سايكةس كةلةدئ

بودةنةلةرمةن جذمئس جاساؤ تاجئريبةلةرئ قازئرگئ كةزدة ذلكةن سذرانئستا. اؤئلشارؤاشئلئعئندا نةگئزئنةن جاپون بودةنةلةرئ كوپ پايدالانئلادئ. ماسةلةن، جاپون سذر بودةنةسئن ХХ عاسئردئث 50- جئلدارئنان باستاپ ا ق ش-تا زةرتحانالئق جانؤار رةتئندة كةث پايدالانئلئپ، «اپوللون» باعدارلاماسئ بويئنشا كوسموستئق زةرتتةؤ جذرگئزؤگة دة قاتئستئرئلدئ. جاپون بودةنةلةرئنئث تةز ءوسئپ جةتئلؤ قابئلةتتئلئگئ (ءبئر جئلدا 5-6 ذرپاعئن الؤ)، جوعارئ جذمئرتقالاعئشتئعئ (280-300 جذمئرتقا)، ازئق قورةگئنئث از شئعئندالؤئ (1 ك گ جذمئرتقا سالماعئنا 2،6 ك گ) وسئ سالانئث ناتيجةلئ ءارئ تابئستئ دامؤئنا قاجةتتئ بارلئق العئشارتتئ قالئپتاستئردئ.

- اثگئمةثئزگة راقمةت!

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى