اؤئلداعئ مال وسئرةمئن دةگةن اعايئنعا «سئباعا» مول مذمكئندئك بةرةدئ- ق.جاكيةأ

قپارات /ةلجان ةرالئ/ - ةلباسئ بيئلعئ جولداؤئندا حالئقتئث تذرمئس جاعدايئن ودان ءارئ جاقسارتؤ ءذشئن مال باسئن كوبةيتؤ جانة ودان الئناتئن ونئمدةردئ ةكسپورتقا شئعارؤ جونئندة تاپسئرما بةردئ.

اؤئلداعئ مال وسئرةمئن دةگةن اعايئنعا «سئباعا» مول مذمكئندئك بةرةدئ- ق.جاكيةأ

سوعان سايكةس ذكئمةت ارنايئ «سئباعا» مةملةكةتتئك باعدارلاماسئن قابئلدادئ. وسئعان وراي «اؤئل شارؤاشئلئعئن قارجئلاي قولداؤ قورئ» ا ق بيئلدان باستاپ ةلئمئز بويئنشا اگروونةركاسئپ نئساندارئنا ةتتئ باعئتتاعئ جاس مالداردئ ءوسئرؤ ءذشئن ءئرئ قارا (انالئق مال) مةن تذقئمدئق بذقالاردئ ساتئپ الؤعا نةسية بةرمةكشئ. اتالمئش نةسيةنئ بةرؤ «سئباعا» باعدارلاماسئ اياسئندا جذزةگة اسادئ. بذل نةسية اتئنان دا كورئنئپ تذرعانئنداي، اؤئل شارؤاشئلئعئندا قازئر كةنجةلةپ تذرعان ءئرئ قارانئث ةتتئ باعئتتاعئ تذقئم تابئنئن كوبةيتؤگة باعئتتالعان. وسئ توثئرةكتة جاسالئپ جاتقان جذمئستار جونئندة «اؤئل شارؤاشئلئعئن قارجئلاي قولداؤ قورئ» ا ق باتئس قازاقستان فيليالئنئث ديرةكتورئ قايريدةن جاكيةأ بئلايشا اثگئمةلةپ بةردئ.

- «اؤئل شارؤاشئلئعئن قارجئلاي قولداؤ قورئ» نةسيةنئ تذرمئسئن كوتةرگئسئ كةلگةن ( مال ساتئپ الؤعا، باؤ-باقشامةن اينالئسؤعا ت.ب.) شارؤاگةرگة، حالئققا، تذرمئستئق قئزمةت كورسةتؤمةن جانة شاعئن كاسئپكةرلئكپةن اينالئسقئسئ كةلةتئندةرگة باستاپقئ قاراجات الؤعا مذمكئندئك بةرةدئ. قوردئث ب ق و-داعئ فيليالئ 2005- جئلدان نةسية بةرة باستادئ. اؤةلئ 60 مئث تةثگة،سوسئن 130 مئث، كةيئن 260 مئث، بةرئرةكتة 400 مئث تةثگة ءبولدئ. بذگئندة جةكة تذلعالارعا بةرئلةتئن نةسيةنئث كولةمئ ءبئر ميلليون تةثگةگة دةيئن جةتتئ.

ال 2009 - جئلدان بةرئ شاعئن كاسئپكةرلئكتئ (سةرئكتةستئكتةردئ، شارؤا قوجالئقتارئن، جةكة كاسئپكةردئ) كوتةرمةلةؤ ماقساتئندا جةرگئلئكتئ بيؤدجةتتةن دة قوماقتئ قارجئ بولئنؤدة. ونداي نةسيةنئث كولةمئ بذگئندة 12 ميلليون تةثگةگة جةتئپ وتئر. وتكةن ةكئ جئلدا 123 شاعئن كاسئپكةرلئك نئسانئنا 400 ميلليون تةثگةنئث نةسيةسئ بةرئلدئ، 279 قوسئمشا جذمئس ورنئ اشئلدئ. وسئ جئلدئث قاثتار ايئندا باتئسقازاقستاندئق قوردئث نةسيةلئك قورجئنئنداعئ قارجئ كولةمئ 749 ميلليون تةثگةنئ قذرادئ. ءسويتئپ قورجئنئمئزدئث قوماقتئلئعئنان رةسپؤبليكا كولةمئندة ةكئنشئ ورئنعا شئقتئق. ال نةسية ذلةستئرؤ مةن ونئث مةرزئمئندة قايتارئلؤئنان ةلئمئز بويئنشا الدئمئزعا ةشكئم تذسة قويعان جوق، ياعني ءبئرئنشئ ورئندامئز.

فيليال وبلئستئث ون ةكئ اؤدانئ مةن قالا ماثئنداعئ اؤئلداردئث شارؤالارئن (460 ةلدئ مةكةن) تةثبة-تةث نةسيةلةندئرةدئ. قازئر ءبئر مئثنان استام قارئزگةرلةر فيليالدان جالپئ نوبايئ 749 ميلليون تةثگة الئپ، شارؤالارئن كذيتتةؤدة. فيليال بذگئنگئ تاثدا بةس باعدارلاما اياسئندا نةسية بةرؤدئ ودان ءارئ جالعاستئرئپ جاتئر.

ةندئ «سئباعاعا» بايلانئستئ اتقارئلار ءئس تة قوماقتئ بولا تذسپةك. «اؤئل شارؤاشئلئعئن قارجئلاي قولداؤ قورئ» اق فيليالئ نةسيةلةندئرؤدئ باستاردا نةگئزگئ جذمئستاردئ جةرگئلئكتئ اتقارؤشئ بيلئكپةن (اؤدان، اؤئل اكئمدئكتةرئ) بئرلةسة جذرگئزةدئ. سولار ارقئلئ قارئزگةردئث بارلئق جاعدايئن بئلةدئ، نةسيةنئث ءوز ماقساتئنا جذمسالئپ، ؤاقئتئندا قايتارئلؤئن باقئلاپ، تةكسةرئپ وتئرادئ. بذرئنعئ نةسيةلةردةن باستئ ارتئقشئلئعئ - ذستةمة پايئزئ تومةن، قايتارؤ مةرزئمئ ذزاق. نةسية مةرزئمئنةن بذرئن قايتارئلسا، ايئپپذل سالئنبايدئ.

نةسية تةك قانا مال شارؤاشئلئعئمةن اينالئساتئن، سونئث ئشئندة ةتتئ باعئتتاعئ ءئرئ قارا ءوسئرؤشئ جةكة كاسئپكةرگة، شارؤا قوجالئعئنا، فةرمةرلئك شارؤاشئلئققا جانة جاؤاپكةرشئلئگئ شةكتةؤلئ سةرئكتةستئكتةرگة بةرئلةدئ. سوسئن بذل قارجئ تةك قانا، ةتتئ باعئتتاعئ سيئرلار مةن ذرئقتاندئرؤشئ اتالئق مال ياعني اسئل تذقئمدئ بذقالار الؤعا جذمسالؤئ ءتيئس. نةسية الؤشئ بةرئلگةن قارجئعا تةك سيئرلار مةن بذقالاردئ ساتئپ الئپ قانا قويمايدئ، ونئ ءوسئرئپ، ءوندئرئپ، ةتتئ باعئتتاعئ سيئرلاردان تذراتئن تابئنعا اينالدئرادئ، بولماسا، بورداقئلاؤ الاثدارئنا تاپسئرئلادئ. نةسيةنئث كولةمئ ءبئر ميلليون تةثگةدةن 7،5 ميلليون تةثگةگة دةيئن جةتئ جئلعا التئ پايئزدئق ذستةمةمةن بةرئلةدئ. قارئزدئ قايتارؤدئث العاشقئ ةكئ جئلئنا جةثئلدئك قاراستئرئلعان. كةپئلدئككة شارؤانئث جاعدايئنا قاراي، جئلجيتئن جانة جئلجئمايتئن مذلئكتةر الئنادئ. نةسية الؤشئ قارئزئن مةرزئمئنةن بذرئن (جةتئ جئلدان) وتةپ جاتسا، وعان ايئپپذل سالئنبايدئ. قويئلاتئن تالاپ از ةمةس، ةث الدئمةن قانداي شارؤاشئلئق نئسانئ بولماسئن، ونئث قارجئلئق جاعدايئنئث تذراقتئلئعئ، تولةم قابئلةتئ باستئ نازارعا الئنادئ.

قارئز الؤشئنئث نةسيةگة ارئز بةرگةن كذنگة دةيئنگئ سوثعئ ءذش ايدا سالئققا، بيؤدجةتكة ءتيئستئ تولةمدةرگة بةرةشةگئ بولماؤئ ءتيئس. سونداي-اق ةكئنشئ دةثگةيدةگئ بانكتةرگة، باسقا دا قارجئ ينستيتؤتتارئنا مةرزئمئ ءوتئپ كةتكةن قارئزدارئ بولئپ جاتسا، نةسية بةرئلمةيدئ. جالپئ، قارئز الؤشئنئث بذعان دةيئن نةسيةگة بايلانئستئ ةشقانداي جاعئمسئز جايتتةرئ بولماؤئ ءتيئس. قاراپايئم تئلمةن ايتقاندا، بذعان دةيئن قارئز الئپ، ونئ ؤاقئتئندا بانككة قايتارا الماي، ذنةمئ كةشئكتئرئپ، داؤ-دامايمةن قايتارئپ ازةر قذتئلعاندارعا «سئباعا» بذيئرمايدئ. وسئنئث ءبارئن ءبئر دةپ قويالئق.

ةكئنشئ ماسةلة - نةسية الؤشئنئث مالدئ باعئپ-كذتؤگة قاجةتتئ مذمكئندئگئ، قورا-قوپسئسئ، سؤات كوزئ، مال ازئعئنئث بةرئك قورئن جاساقتايتئن جاعدايئ، مال جايئلاتئن جايئلئسئ (بذل جةردة بئرئگئپ شارؤا جذرگئزؤ جونئندةگئ كةلئسئم شارت ارقئلئ دا بولادئ)، بولؤئ مئندةتتئ. شارؤاشئلئقتئث توثئرةگئندةگئ مالدارئگةرلئك-سانيتارلئق احؤالدئث جاقسئلئعئ ةسةپكة الئنادئ. سوسئن تاعئ ءبئر ةسكةرةتئن جاعداي - «سئباعانئ» الاتئن شارؤانئث بذرئننان مالئ بولؤئ ءتيئس. ول مالدئث سانئ نةسيةگة الئناتئن مال باسئنئث 50 پايئزئن قذراؤئ كةرةك. ياعني ءسئزدئث ون باس ءئرئ قاراثئز بولعان جاعدايدا مالئثئزدئ تةزئرةك كوبةيتكئثئز كةلسة، قالاؤئثئز بويئنشا، جيئرما باسقا دةيئن سيئر نةمةسة قاشار، بولماسا بذقا الؤعا نةسية الؤعا بولادئ. ناقتئراق تذسئندئرسةم، قئرئق باس ءئرئ قارا العئثئز كةلسة، وزئثئزدة بذرئننان 20 باس سيئر مالئ بولؤئ كةرةك دةگةن ءسوز عوي.

-نةسية الؤشئ مةن بذل جةردة سول نةسيةگة مال ساتاتئن ةكئنشئ جاق بار ةكةنئن ذمئتپايئق. وعان قويئلاتئن تالاپتار قانداي؟

-ةث الدئمةن، مال ساتؤشئنئث اؤئل شارؤاشئلئعئ مالدارئن بئردةيلةندئرؤ جونئندةگئ ةرةجةگة سايكةس، ءئرئ قارا مالدارئ بئردةيلةندئرئلؤئ ( تاثبالانؤئ، سئرعالانؤئ ت. ب.) قاجةت. مالدارئگةرلئك قئزمةتتئ باسةكةلةستئك نةمةسة كةلئسئمشارت نةگئزئندة جذرگئزةتئن ليسةنزياسئ بار ماماندار جذرگئزئپ كةلگةن، ءار باس مالمةن جةكة جذمئس جاساؤعا ارنالعان راسكولئ، ياعني تذلئكتةردئ ءبئر-بئرلةپ، قاماپ وتكئزةتئن ءدالئزئ بولؤئ مئندةتتئ. ةتتئ باعئتتاعئ ءبئرئنشئ كلاستان تومةن ةمةس بذقاشئقتار نةمةسة بذقالار اسئل تذقئمدئ مال وسئرةتئن شارؤاشئلئقتاردان الئنادئ جانة ولاردئث اسئل تذقئمدئق، مالدارئگةرلئك كؤالئكتةرئ بولؤئ كةرةك. ساتئلاتئن انالئق مالعا بةس، تذقئمدئق بذقالارعا سةگئز تالاپ قويئلادئ. ولارمةن ءبئزدئث فيليال ارقئلئ ارنايئ تانئسؤعا بولادئ. تاپ وسئ تذستا كوثئل اؤداراتئن ءبئر ماسةلة بار. «سئباعا» باعدارلاماسئ بويئنشا مال ساتئپ الاتئندارعا جةرگئلئكتئ اتقارؤشئ ورئندار، اؤداندئق اؤئل شارؤاشئلئعئ بولئمدةرئ مالدئ قايدان، قاي شارؤاشئلئقتان، سةرئكتةستئكتةن الؤعا بولاتئندئعئ جونئنةن كومةكتةسؤئ كةرةك. ول مالداردئث جئنئسئ، جاسئ، تةكتئلئگئ، ونئمدئلئگئ، ياعني بارلئق ساپالئ ولشةمدةرئ كورسةتئلگةن اقپاراتتار جيئنتئعئ كومپيؤتةرلئك بازادا تذرعانئ ءجون. قاراپايئم تئلمةن ايتقاندا، نةسية يةسئنة مالدئ «شةرتئپ تذرئپ» تاثداپ الؤعا تولئق مذمكئندئك تؤعئزئلؤئ ءتيئس.

-بذل نةسيةنئ الؤعا قاجةتتئ قذجاتتاردئث كولةمئ قانداي، بذعان دةيئنگئ نةسيةلةرگة جينالاتئن قذجاتتاردان كوپ پة، از با؟ وعان بذرئنعئمةن سالئستئرعاندا شامامةن قانشا ؤاقئت كةتةدئ؟

-نةسيةنئ الؤعا قاجةتتئ قذجاتتار ق ر قارجئ قاداعالاؤ اگةنتتئگئنئث 2007 - جئلعئ 23 - اقپانداعئ قاؤلئسئمةن بةكئتئلگةن. بذرئنعئمةن سالئستئرعاندا تولئق جينالعان قذجاتتاردئ قاراؤعا ءتورت كذن، ةكئ جاقتئ تولتئرئلعان نةسية الؤعا قويئلاتئن كةلئسئم-شارتتئ حالئققا قئزمةت كورسةتؤ ورتالئعئنا تئركةتؤگة 1-2 اپتا كةتةدئ.

-بذعان دةيئن نةسية الؤشئلاردئث اراسئندا ول قارجئنئ ءذي، جةثئل اأتوماشينا الؤعا نةمةسة توي جاساؤعا جذمساپ جئبةرةتئندةر دة كةزدةسكةن. «سئباعانئث» قارجئسئن تةك قانا ءوز ماقساتئنا جذمسالؤئن كئمدةر قاداعالايدئ؟

-ولاي بولؤئ مذمكئن ةمةس. ءبئز مونيتورينگ جذرگئزئپ وتئرامئز. قارئزگةر ءذش ايدان كةيئن (نةسيةنئ العاننان كةيئن) نةسيةسئن ءوز ماقساتئنا جذمساپ جاتقاندئعئن ناقتئ دالةلدةيتئن قذجاتتارئن بئزگة اكةلئپ تاپسئرادئ. وسئلايشا ةسةپ بةرئپ وتئرادئ. نةسيةنئث ءوز ماقساتئنا جذمسالماي جاتقاندئعئ انئقتالسا، ءبئزدئث قور الئنعان نةسيةنئث كولةمئنة قاراي 25 پايئز ذستةمة ايئپپذل سالادئ، نةسية تذگةل كةيئن قايتارئلئپ الئنادئ. ؤاقتئلئ تولةؤدةن كةشئكتئرسة، سوتقا بةرةمئز. قاداعالايتئندار - ءبئزدئث فيليالدئث قئزمةتكةرلةرئ جانة جةرگئلئكتئ اتقارؤشئ ورئندار، سول اؤداننئث اؤئل شارؤاشئلئعئ ءبولئمئ.

-مال شارؤاشئلئعئمةن اينالئسقئسئ كةلئپ، جاثادان قذرئلعان، الايدا مالئ جوق، ءبئراق قورا-قوپسئسئ بار قوجالئقتار مةن شارؤالارعا «سئباعادان» ذمئتتةنؤگة بولا ما؟

-«سئباعادان» ةشتةثة تيمةيدئ، ياعني بذل باعدارلامادان ولارعا نةسية قاراستئرئلماعان. دةگةنمةن باسقا باعدارلاما بويئنشا (ءبئر ميلليون تةثگةگة دةيئن) 9،5 پايئزبةن ءذش جئلعا نةسية الؤعا بولادئ. ءسوز سوثئندا ايتارئم: «سئباعا» - اؤئلداعئ مال وسئرسةم دةگةن اعايئنعا بةرئلئپ جاتقان مول مذمكئندئك. ةندئ وسئنداي ءساتتئ قالت جئبةرمةي، ؤاقئتئندا، رةتئمةن، تارتئبئمةن تولئق پايدالانئپ قالايئق.

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى