قازاق جذرتئ ءازئلحان نذرشايئقوأتئ سوثعئ ساپارعا شئعارئپ سالدئ
الماتئ. 15- اقپان. قازاقپارات /ءنازيرا ةلةؤحان/ -بذگئن الماتئدا قازاق جذرتئ جازؤشئ-جؤرناليست، قازاقستاننئث حالئق جازؤشئسئ، مةملةكةتتئك سئيلئقتئث لاؤرةاتئ ءازئلحان نذرشايئقوأتئ سوثعئ ساپارعا شئعارئپ سالدئ.
ءازئلحان نذرشايئقوأتئث سوثعئ ساپارئنا جازؤشئنئث وقئرماندارئ، ادةبيةت سذيةر قاؤئم، ذزةثگئلةس ارئپتةستةرئ، تؤعان جةرئ شئعئس قازاقستان وبلئسئنان، سونئمةن قاتار، الماتئ وبلئسئنان كةلگةن ارنايئ دةلةگاسيا، الماتئ قالاسئ اكئمشئلئگئنئث وكئلدةرئ قاتئستئ.
قوشتاسؤدا الماتئ قالاسئنئث اكئمئ احمةتجان ةسئموأ حالئق اتئنان، الماتئ تذرعئندارئ اتئنان ءازئلحان نذرشايئقوأتئث وتباسئ مةن تؤعان-تؤئستارئنا كوثئل ايتئپ، ةلباسئ نذرسذلتان نازاربايةأتئث كوثئل ايتؤ حاتئن وقئپ بةردئ. "ءازاعا - ناعئز حالئق جازؤشئسئ ةدئ. ونئث ءاربئر شئعارماسئن جذرتشئلئق قئزئعا وقيتئن. ءومئرئنئث سوثعئ كذندةرئنة دةيئن قولئنان قالامئن تاستاماعان قالامگةر ءونئمدئ ةثبةك ةتئپ قانا قويماي، حالقئمئزدئ ئنتئماق پةن بئرلئككة شاقئرئپ، تاؤةلسئز ةلئمئزدئث تئلةؤئن تئلةپ ءوتتئ. ونئث شئعارمالارئ ئزگئلئككة قانداي تولئ بولسا، ءوزئنئث جانئ دا سونداي نذرلئ دا ءمولدئر ةدئ. مةن ونئث وزئمة بةرگةن باتاسئن، جازعان حاتتارئن، ارامئزدا بولعان اثگئمةلةردئ ذمئتپايمئن. ءازاعانئث ونةگةلئ ءومئرئن، جارقئن بةينةسئن، عيبراتئ مول شئعارمالارئن حالقئمئزدئث دا ذمئتپاسئنا سةنةمئن. مارقذمنئث توپئراعئ تورقا، جانئ جانناتتا بولسئن»، -دةلئنگةن جةدةلحاتتا.
قارالئ ميتينگتة ق ر جازؤشئلار وداعئ باسقارماسئنئث ءتوراعاسئ نذرلان ورازالين: «بيئلعئ جئل قازاقتئث رؤحانياتئ مةن ادةبيةتئنة، ونةرگة وثاي سوعئپ تذرعان جوق. قازاق ادةبيةتئ ورنئ تولماس قازاعا دؤشار بولئپ وتئر. 20- عاسئرداعئ ذلتتئق ونةرئمئزدئ، ذلتتئق ادةبيةتئمئزدئ جاساعان كةشةگئ الئپتارئمئزدئث كوزئن كورگةن، ارداقتئلارئمئزدان ايئرئلئپ جاتئرمئز، بئرئنةن كةيئن ءبئرئ باقيلئق ساپارعا اتتانئپ جاتئر. سونداي تارلاندارئمئزدئث ءبئرئ، ةلئمئزدئث ارداقتئسئ، قازاقتئث اسا كورنةكتئ سؤرةتكةرئ، ابئز اقساقالئمئز، ءوزئنئث بذكئل سانالئ عذمئرئن حالقئنئث رؤحاني تذتاستئعئنا، تاؤةلسئزدئگئمئزدئث تذعئرئنئث بةرئك بولؤئنا ارناعان، ازاتتئق دةيتئن كيةلئ ذعئمنئث قادئرئنة جةتئپ، قالامئن قولئنان تاستاماي، سوثعئ دةمئ بئتكةنشة، ةلئنة، ءئنئ-دوسئ ةلباسئنا، بذكئل ات ذستئندة جذرگةن ازاماتتارعا، حالقئنا باتاسئن بةرؤدةن استة جاثئلماعان اياؤلئمئز ءازئلحان اعامئز ذلكةن ساپارعا اتتانئپ وتئر. ءازئلحان نذرشايئقوأ 20- عاسئردئث الاپاتئن كوزئمةن كورگةن، قيئندئقتارئن باسئنان كةشكةن، قؤانئشئن، شاتتئعئن قاتار اتقارعان، ءوز قاتارئنئث الدئ بولئپ، ةلئنئث تاؤةلسئزدئككة جةتكةن كةزئن دة كورئپ، قؤانعان، شاتتانعان، مةرةيئ ذستةم بولعان ساناؤلئلارئمئزدئث ءبئر بولعان ةدئ. امال بار ما....»،-دةدئ.
نذرلان ورازالين قارالئ جيئندا مارقذمنئث وتباسئنا ةلئمئزدئث جةر-جةرئنةن، ءار وبلئس باسشئلارئنان، ق ر پارلامةنت سةناتئنان، ءار مينيسترلئكتةن، پرةزيدةنت اكئمشئلئگئنةن، پرةمةر-مينيستر كارئم ءماسئموأتةن، ق ر مةملةكةتتئك حاتشئسئ قانات ساؤدابايةأتان، استانا قالاسئ اكئمئ يمانعالي تاسماعامبةتوأتةن، حالئق جازؤشئسئ ولجاس سذلةيمةنوأتةن، ءازئلحان نذرشايئقوأتئث كوزئن كورگةن، ادةبيةت مايدانئندا بئرگة جذرگةن ءبئر توپ دوستارئ، كةشةگئ كةثةستةر داؤئرئندة ادةبيةتتئث اؤئر جذگئن بئرگة كوتةرئسكةن ماسكةؤلئك قالامگةرلةردةن تولاسسئز جةدةلحاتتاردئث كةلئپ جاتقاندئعئن ايتتئ.
جازؤشئنئث تؤعان جةرئ شئعئس قازاقستان وبلئسئ اتئنان ق ر پارلامةنتئ ءماجئلئسئنئث دةپؤتاتئ نذرتاي ءسابيليانوأ كوثئل ايتتئ.
قارالئ جيئندا ءازئلحان نذرشايئقوأتئث دوسئ، زامانداسئ، فيلولوگيا عئلئمئنئث دوكتورئ، پروفةسسور تذرسئنبةك كاكئشةأ: «ءازئلحان قازاق مادةنيةتئنئث، ونئث ئشئندةگئ ادةبيةتتئث شئن مانئندة كلاسسيگئ»، - دةپ اتاپ ءوتئپ، «وسئ ؤاقئتتئث ئشئندة قانشاما دوستارئمئزدان ايئرئلدئق. سونئث ئشئندة ءازئلحان دوسئمنان ايئرئلؤئم جانئما قاتتئ باتئپ وتئر. ويتكةنئ، ةكةؤمئز جان جذرةگئمئزدئ جاقسئ تذسئنةتئنبئز. ءومئر بويئ دامدةس، ارالاس، داستارحانداس، سئرلاس بولدئق، ةكةؤمئزدئث دوستئق كوثئلئمئز جاراسئپ ءوتتئ. الدئثنان جارئلقاسئن جان دوسئم»،-دةدئ تذرسئنبةك كاكئشةأ.
قازاقستاننئث حالئق جازؤشئسئ، مةملةكةتتئك سئيلئقتئث لاؤرةاتئ تذمانباي مولداعاليةأ: «مةن بيئل وسئ تريبؤنادا ةكئنشئ رةت سويلةپ تذرمئن، ءذشئنشئ رةت سويلةتپةسئن»، -دةپ تئلةگئن ءبئلدئرئپ، قوشتاسؤ ولةثئن وقئپ، كوثئلئن ءبئلدئردئ.
حالئققا ولمةس تؤئندئلار سئيلاعان جازؤشئ كةثساي زيراتئنا جةرلةندئ.
ءازئلحان نذرشايئقوأ 12- اقپان كذنئ 89 جاسقا قاراعان شاعئندا دذنيةدةن وزدئ. ول 1922- جئلدئث 15- جةلتوقسانئندا بذرئنعئ سةمةي وبلئسئ جارما اؤدانئنئث اقبذزاؤ اؤئلئندا دذنيةگة كةلگةن. اؤئلداعئ ورتالاؤ مةكتةپتئ بئتئرگةننةن كةيئن، الماتئداعئ تاؤ-كةن ينستيتؤتئنئث جذمئسشئ فاكؤلتةتئندة، سةمةيدةگئ اباي اتئنداعئ قازاق پةداگوگيكالئق ؤچيليششةسئندة، ودان كةيئن پةداگوگيكالئق ينستيتؤتئندا وقئدئ. ذلئ وتان سوعئسئنا قاتئسقان. سوعئس كةزئندة جازؤشئ-مايدانگةردئث ولةثدةرئ، اسكةري اثگئمةلةرئ مةن وچةركتةرئ مايداندئق، رةسپؤبليكالئق جانة وبلئستئق گازةت بةتتةرئندة ءجيئ باسئلئپ تذردئ.
ءازئلحان نذرشايئقوأ ةثبةك جولئن مذعالئم بولئپ باستاعان. 1947-48- جئلدارئ سةمةي و ب ل. «ةكپئندئ» (قازئرگئ «سةمةي تاثئ») گازةتئندة ءتئلشئ، جاؤاپتئ حاتشئنئث ورئنباسارئ، 1948-49- جئلدارئ «قازاقستان پيونةرئ» (قازئرگئ «ذلان») گازةتئندة ءبولئم مةثگةرؤشئسئ، 1949-53- جئلدارئ «سوسياليستئك قازاقستان» (قازئرگئ «ةگةمةن قازاقستان») گازةتئندة ادةبي قئزمةتكةر، جاؤاپتئ حاتشئنئث ورئنباسارئ، ءبولئم مةثگةرؤشئسئ، 1953-56- جئلدارئ پاألودار و ب ل. «قئزئل تؤ» گازةتئنئث رةداكتورئ، 1956-61- جئلدارئ «سوسياليستئك قازاقستان» (قازئرگئ «ةگةمةن قازاقستان») گازةتئنئث پاألودار وبلئسئنداعئ مةنشئكتئ ءتئلشئسئ، رةداكتوردئث ورئنباسارئ، 1961 -63- جئلدارئ «قازاق ادةبيةتئ» گازةتئنئث باس رةداكتورئ، «سوسيالئستئك قازاقستان» (قازئرگئ «ةگةمةن قازاقستان») گازةتئندة ادةبي قئزمةتكةر، ءبولئم مةثگةرؤشئسئ، 1968-73- جئلدارئ قازاق سوأةت ةنسيكلوپةدياسئ باس رةداكسياسئندا ءبولئم مةثگةرؤشئسئ، 1973-79- جئلدارئ ق ر عئلئم اكادةمياسئنئث ادةبيةت جانة ونةر ينستيتؤتئندا عئلئمي قئزمةتكةر بولئپ ئستةگةن. كوپ جئلدار قازاقستان جازؤشئلار وداعئ پروزا كةثةسئنئث، جاس ادةبيةتشئلةر كةثةسئنئث ءتوراعاسئ قئزمةتئن اتقارعان.
ءازئلحان نذرشايئقوأ شئعارماشئلئق جولئن اقئن جانة پؤبليسيست رةتئندة باستاعان. ولةثدةرئ مةن وچةرك، پؤبليسيستيكالئق ماقالالارئ اؤداندئق وبلئستئق، رةسپؤبليكالئق باسپاسوزدة جانة سوعئس جئلدارئندا مايدان گازةتتةرئندة جاريالانئپ تذرعان. تئث يگةرؤشئلةر ومئرئنة ارنالعان العاشقئ وچةركتةر جيناعئ «الئستاعئ اؤداندا» 1956- جئلئ جارئق كورگةن. ونئث وسئ تاقئرئپقا ارنالعان وچةركتةر مةن اثگئمةلةر جيناقتارئ «تئث استئعئ» 1958- جئلئ، «ةرتئس جاعاسئندا» 1959- جئلئ، «جومارت ولكة» 1967- جئلئ جاريالاندئ. جاستاردئث ءومئرئن، ارمانعا تولئ وي-سةزئمدةرئن جان-جاقتئ ايشئقتاؤعا ارنالعان ليريكاپئق پوأةستةرئ «ماحاببات جئرئ» (1964)، «اسةم ( 1966)، وتان سوعئسئ جئلدارئنداعئ جاؤئنگةرلةردئث ةرلئگئن پاش ةتكةن «ماحمةت قايئربايةأ» (1967)، «باتئردئث ءومئرئ» (1969)، زامانداستارئمئزدئ ينتةرناسيونالدئق رؤحتا تاربيةلةيتئن «توعئز تولعاؤ»( 1977)، «نةأةل تذبئندة» (1977)، ادةبيةتئمئزدئث بةلگئلئ قايراتكةرلةرئنئث شئعارماشئلئق قابئلةتئن سومداعان «اأتوپورترةت» (1977)، «ةكئ ةستةلئك» (1985) وچةرك، اثگئمة، پوأةست جيناقتارئ جارئق كوردئ.
قالئث كوپشئلئككة ةتةنة جاقئن «ماحاببات قئزئق، مول جئلدار» رومانئ (1970) مةن «اقيقات پةن اثئز» رومان-ديلوگياسئ (1973) جازؤشئ شئعارماشئلئعئنئث شئرقاؤ بيئگئ سانالادئ. ولمةس تؤئندئنئث العاشقئسئندا جاستاردئث قايناعان جاستئق ءومئرئ تؤرالئ باياندالعان، بذل رومان وقئرماننئث، اسئرةسة جالئندئ جاستاردئث ةرةكشة ءسذيئپ وقيتئن ماحاببات گيمنئنة اينالدئ. ال ةكئنشئ رومان-ديلوگياسئ اتئ اثئزعا اينالعان ذلتئمئزدئث ذلئ تذلعاسئ، جاؤئنگةر جازؤشئ باؤئرجان مومئش ذلئ تؤرالئ جازئلعان. وسئ «اقيقات پةن اثئز» رومان-ديلوگياسئ ءذشئن ءازئلحان نذرشايئقوأقا 1980- جئلئ قازاق ك س ر-ئنئث اباي اتئنداعئ مةملةكةتتئك سئيلئعئنئث لاؤرةاتئ اتاعئ بةرئلدئ.
ءا. نذرشايئقوأ قازاقستان مةملةكةتتئك سئيلئعئنئث لاؤرةاتئ (1980)، ا. ا. فادةيةأ اتئنداعئ بذكئل وداقتئق ادةبي سئيلئق - كذمئس مةدالئنئث (1987) يةگةرئ. 2-دارةجةلئ وتان سوعئسئ، «قذرمةت بةلگئسئ» (1957)، «حالئقتار دوستئعئ» (1984)، 3-دارةجةلئ «داثق» وردةندةرئمةن جانة «ةرةن ةثبةگئ ءذشئن» (1995) مةدالئمةن ماراپاتتالعان.
حالئققا ولمةس تؤئندئلار سئيلاعان جازؤشئنئث مول مذراسئ حالئق جادئندا ماثگئلئك قالارئ ءسوزسئز.
توقتالا كةتةتئن جايت، كذنئ كةشة قازاقتئث قادئرلئ اقئنئ قادئر مئرزا ءالئ دذنيةدةن وزعاندا: «جاسئم توقسانعا تئرةلگةندة ارتئثداعئ ئنئلةرئث ومئردةن كةتئپ جاتسا، ولارعا جوقتاؤ جازؤ قيئن ةكةن. جاستاردئث ومئردةن وزعانئنا ءوزئث كئنالئدةي كذي كةشةسئث. جةر باسئپ، ءتئرئ جذرگةن سوث ولاردئ جوقتاماسقا دا امال جوق»، - دةپ كذثئرةنئپ ةدئ. ةندئ ادةبيةتتةگئ ءئنئسئن جوقتاعان ءازئلحان نذرشايئقوأ تا سول كةلمةستئث كةمةسئنة مئنةپ، ماثگئلئك ساپارعا جول تارتتئ. قالئث قازاقتئ «قوش، ءاز-اعا!» دةگئزئپ...