قئتاي قازاقتارئنئث ذلكةن ساحنالئق قويئلئمئ «اعاجاي» - قئتايداعئ قازاقتاردئث ةث بيئك تابئسئ
bsp; شئعئستاعئ ميللياردتار ةلئندة تذراتئن قازاق ونةرئنئث كوشئن اتامةكةنگة قاؤئشتئرئپ جذرگةن قانداس باؤئرئمئز ةربوسئن نذرمذحان رةداكسيامئزعا ارنايئ سوقتئ.
ةربوسئن اتامةكةنگة كةلگةن بذل جولعئ ساپارئندا قئتاي قازاقتارئنئث ةث ذلكةن ساحنالئق قويئلئمئ - «اعاجايدئ» قازاق ةلئنة تانئستئرايئن دةپ كةلئپتئ. بذل «اعاجاي» ءان-بي قويئلئمئ ق ح ر التاي ايماعئنئث اكئمئ سابئر ايتجان ذلئنئث يدةياسئمةن ئسكة اسقان كورئنةدئ. بذعان جذمسالعان قارجئ، قاتئسقان ادام سانئ قئتايداعئ از ذلتتاردا بذرئن-سوثدئ بولئپ كورمةپتئ. اتالمئش قويئلئمعا 120 ادام قاتئسقان. ءبئر ميلليون ا ق ش دوللارئنا جؤئق قاراجات جذمسالعان. شئنجاثداعئ ةث ذزدئك بي رةجيسسةرلةرئ مةن ةث ذزدئك بيشئلةر قاتئسقان. ءبئر جئلدان اسا ؤاقئت دايئندئق جذمئستارئ جذرگئزئلگةن. قازئرگة دةيئن 70 رةت قويئلئپ ذلگةرئلئپتئ. تةك شئنجاث وثئرئندة عانا ةمةس، قئتايدئث شاثحاي، بةيجئث سئندئ الئپ شاهارلارئندا قئتاي تئلئندة قويئلئپ، قازاق مادةنيةتئن ميللياردتان اسا حالئققا تانئتقان. بذكئل ونةر سالاسئنداعئ ءار ذلت ماماندارئنئث جوعارعئ باعاسئنا ية بولادئ. قئتايداعئ ميلليون تارالئممةن شئعاتئن گازةت-جؤرنال باسئلئمدارئ «اعاجاي» ارقئلئ قازاق مادةنيةتئن ةگجةي-تةگجةيلئ تانئستئرادئ. ةربوسئن وسئ قويئلئم تذسئرئلگةن СD ديسكئنئث بئرنةشةؤئن الا كةلئپتئ. بئرةؤئن بئزگة سئيلادئ. كوردئك. تامساندئق. ايتسا، ايتقانداي-اق ةكةن. وقئرماندارعا تذسئنئكتئ بولؤ ءذشئن ءوزئمئز قاراپ شئققان «اعاجاي» ءان-بي قويئلئمئنئث نةگئزگئ مازمذنئنا قئسقاشا توقتالا كةتةيئك.
بذل ساحنالئق قويئلئم 6 نةگئزگئ شئمئلدئقتان تذرادئ. 1-شئمئلدئق - كئرئسپةسئ. مذندا قازاقتئث تاريح ساحناسئنا شئعؤئ ميفتئك اثئزدارعا نةگئزدةلئپ، حالقئمئزدئث قذس تورةسئ - اققؤدئ ءپئر تذتاتئندئعئ كورسةتئلگةن. ودان كةيئنگئ قويئلئم ءومئر ةسئگئن ولةثمةن اشاتئن قازاق بالاسئنئث بةسئك جئرئنان باستاپ، ات جالئن تارتئپ ءمئنئپ ذيلةنگةن كةزةثئنة دةيئنگئ ارالئقتئ قامتيدئ. 3- قويئلئمدا «ةر قاناتئ - ات» دةپ بئلةتئن ذلتئمئزدئث جاؤئنگةرلئك رؤحئ، باتئرلئق ةرلئگئ سومدالادئ. كةث دالانئ ات تذياعئمةن دذبئرلةتكةن باتئرلاردئث ةرلئك قيمئلئ «تاعا ءبيئ» ارقئلئ ايگئلةنةدئ. ودان كةيئنگئ شئمئلدئق ماحاببات داستانئ جايئندا. قئز بةن جئگئتتئث سذيئسپةنشئلئگئ. ودان كةيئنگئ قويئلئم ذلتئمئزدئث تذمسا تابيعاتپةن ةتةنةلئگئن كورسةتؤگة قذرئلعان. قوثئر اثئ قويداي ورگةن قازاق دالاسئنئث كةسكئن-كةلبةتئ «ورتةكة ءبيئ»، «ايؤ ءبيئ»، «اققؤ» ءبيئ سةكئلدئ ايشئقتئ وبرازدارمةن سؤرةتتةلةدئ. ودان كةيئن شاتتئق داستانئ ورتاعا شئعادئ. قازاقتئث مةرةكةلئك كوثئل-كذيئ، مئث بذرالعان ءبيئ، كذمبئرلةگةن كذيئ. ةتنوگرافيالئق ذرمالئ اسپاپتار - داؤئلپاز، قوبئز، دومبئرا، سئبئزعئ، شاثقوبئز، سازسئرناي ذنئمةن ذلان-اسئر توي تويلاپ جاتقان جذرت. «قاراجورعا» بيئمةن بذكئل ساحنانئ جةلپئندئرگةن قازاقتئث ذل-قئزدارئ. قويئلئم قازاقتئث ميفتئك اثئزدارئنا سذيةنة وتئرئپ، ايةل-انا بةينةسئندةگئ پةرئشتةنئث ادامدار اراسئنا كةلئپ، بذكئل ادامزاتتئ تئنئشتئققا، بةيبئتشئلئككة وراعان ساتئمةن اياقتالادئ. بذل قويئلئمنئث باس رةجيسسةرئ كذراش ةرةجةپ دةگةن ذيعئر حالقئنئث قئتاي مويئنداعان (مةملةكةتتئك ءبئرئنشئ دارةجةلئ رةجيسسةر) تالانتتئ ذلئ كورئنةدئ. كومةكشئلةرئ - سةرجان اسئلحان ذلئ، گئمئش ماعئپپةر قئزئ، ناعيما تايئر قئزئ، باقتيار مذرات ذلئ سةكئلدئ ازاماتتار ةكةن. قويئلئمنئث باس بيشئسئ ايگئلئ جاينا سماعذل قئزئ بولسا، ذلتتئق كيئمدةردئ تئككةن زياتحان ايدارحان دةگةن ازامات. - مةنئث ويئمشا، بذل ساحنالئق قويئلئمعا تةك قئتاي قازاقتارئنئث مادةنيةتتةگئ ذلكةن تابئسئ دةپ ةمةس، بذكئل قازاق مادةنيةتئنئث كوركةم ونةردةگئ تاماشا جةتئستئگئ دةپ قاراؤ كةرةك. سوندئقتان بذل كوركةم قويئلئمدئ قئتاي ةلئندة قالدئرئپ قويماي، قازاق ةلئندة ودان ءارئ مارتةبةسئن اسئرئپ، قازاق حالقئنئث رؤحاني دذنيةسئن بايئتساق دةگةن ويدامئن. مةنئثشة، قازاقستان ساحنالارئندا قويئلسا، تاؤةلسئزدئكتئث 20 جئلدئعئنا ارنالعان ذلكةن سئيدئث ءبئرئ بولار ةدئ. ءبئراق بذل قويئلئمعا قاتئساتئن ادام سانئ كوپ بولعاننان كةيئن ونئ قازاقستانعا اكةپ قويؤ، ارينة، وثايعا تذسپةيدئ. بذل ءبئراز قوماقتئ قارجئعا بارئپ تئرةلةدئ. سوندئقتان قازاق مادةنيةتئ مةن كوركةم ونةرئنة قولداؤشئ، قورعاؤشئ بولار جاناشئر ازاماتتار قولداؤ كورسةتسة، بارئنةن بذرئن وسئ ئسكة مادةنيةت مينيسترلئگئ مذرئندئق بولسا، بذل قويئلئمدئ مامئر ايئنئث ئشئندة وسئ جاقتا ساحنالاساق دةگةن ويئمئز بار، - دةيدئ ةربوسئن.
وسئ جةردة ةربوسئننئث ءوزئن تانئستئرا كةتةيئك. ةربوسئن - اتاقتئ «قاراجورعانئ» حالئققا جةتكئزگةن ازامات. ياعني «قاراجورعا» ءبيئن «سالكذرةث» دةگةن كذيدئث نةگئزئندة انگة اينالدئرئپ، وعان ءسوز ءماتئنئن جازدئرعان. 2006 - جئلئ ونئث СD تاباقشاسئن رةسمي باسپادان شئعارئپ تاراتقان. سونئث ناتيجةسئندة، بذكئل قئتاي قازاقتارئنا تةگئس تاراعان. 2007- جئلدان باستاپ، قازاقستان دا «قاراجورعا» بيئمةن كةث تانئسا باستادئ. قازئر «قاراجورعاسئز» توي وتپةيتئن، كونسةرت وتپةيتئن بولدئ. ةربوسئن - ءذرئمجئ قالاسئنداعئ «جاثا اؤةن» كونسةرتتئك سةرئكتةستئگئنئث باس ديرةكتورئ. ءوزئ قازاق رؤحانياتئنئث ناعئز قامقورشئ جاناشئرئ. بذگئندة 80 جئلدئق مةرةيتويئ اتالئپ جاتقان قازاقتئث مذزبالاق اقئنئ مذقاعاليدئث قئتاي جةرئندة «پوةزيا، مةنئمةن ةگئز بة ةدئث؟» اتتئ ءان كةشئن وتكئزئپ، كوپتئث باتاسئن العان. تاؤةلسئزدئك العان وسئ 20 جئلدئث ئشئندة ءوزئمئزدئث نةءبئر ايتؤلئ ونةر جذلدئزدارئمئزدئ الئستاعئ اعايئنمةن جذزدةستئرئپ جذرگةن دة - وسئ ةربوسئن. التئنبةك قورازبايةأ باسقاراتئن كيةلئ شاثئراق - «قازاق كونسةرت» بئرلةستئگئنئث ونةرپازدارئ، «مؤزارت» توبئ، «شانشار» تةاترئ وسئ «جاثا اؤةن» ارقئلئ جول تاؤئپ، ةلئ مةن جةرئن ساعئنعان الئستاعئ اعايئن-تؤئسقا رؤحاني ازئق سئيلاعانئ اقيقات. ءان پاديشاسئ - ءشامشئ قالداياقوأتئث ايتؤلئ ةسكة الؤ كةشئن وتكئزدئ. ازؤئ التئ قارئس ايتئسكةر اقئندارئمئزدئ دا الئستاعئ اعايئنعا شاقئرئپ، استارئنا اق بوز ات مئنگئزؤگة دة سةبةپكةر بولعان - وسئ ةربوسئن. وت اؤئزدئ مارقذم ورازدان باستاپ، ايتئستئث اقتانگةرئ اينذر باستاعان، سارا قوستاعان ساثلاق اقئندار قئتاي قازاقتارئنئث قادئرلئ قوناعئ بولئپ، ولةثنةن قامشئ ورگةندةي ورةلئ ويلارئن ورتاعا سالئپ قايتقان ةدئ. جوعارئدا ةربوسئننئث ارقاسئندا «قاراجورعا» حالئققا كةث تاراعانئن ايتتئق. قازئر بذل جونئندة ءتذرلئ پئكئرلةر ورئستةپ ءجذر. بئرةؤلةر «بذل تةك قانا كذيمةن ورئندالاتئن ءبي بولؤ كةرةك» دةسة، بئرةؤلةر «قاراجورعا» - قازاقتئث ءبيئ ةمةس» دةگةندئ ايتادئ. ةربوسئننئث ءوزئ «ةگةر «قاراجورعا» انگة اينالماي، تةك كذي قالپئندا قالعاندا، وندا تةك بؤئن ءبيئ رةتئندة قالئپ قويئپ، تار ورتادان شئعا الماي، بذگئنگئدةي بذكئل قازاققا اؤا جايئلئپ تارالماس ةدئ» دةيدئ. ال «قاراجورعا» قازاقتئث ءبيئ ةمةس» دةگةندةرگة ايتارئ، «قاراجورعانئث» قازاقتئث ذلتتئق ءبيئ ةكةندئگئ الدةقاشان زةرتتةلئپ، جاريا ةتئلگةن. ءبئراق سوثعئ كةزدةردة وثئرلئك ةرةكشةلئك بويئنشا ساقتالئپ كةلگةن. كةي وثئرلةر بذل ءبيدئ ساقتاپ قالعان، كةي وثئرلةر تاريحي سةبةپتةرگة بايلانئستئ ذمئت قالدئرعان. ويتكةنئ قازاق جايلاعان ةلدةردئث بارلئعئندا دا «ةسكئنئ قيراتؤ» سئندئ سولاقاي ساياسات جذرگةن. قايتادان انمةن ارلةپ ذسئنعاندا، حالئق ءوزئنئث ءتول مادةنيةتئن بئردةن قابئلداپ، جوعالتقانئن قايتا تاپقانداي بولؤئ سول سةبةپتةن».
قئتاي قازاقتارئ سوثعئ كةزدة گيننةستئث رةكوردتتار كئتابئن جاؤلاؤعا قئزؤ كئرئستئ. ءبئر مةزةتتة 13 مئث ادام «قاراجورعا» بيئن بيلةدئ. التاي ايماعئندا ون مئث ادام ءبئر مةزةتتة «سارئ ارقا» كذيئن ورئندادئ. قذلجادا ذزئندئعئ 213 مةترگة، سالماعئ 1 توننا 256 كةلئ بولاتئن الئپ قازئ اينالدئرئلئپ، ول دا گيننةستئث رةكوردتتار كئتابئنا ةندئ. مذنئث ءبارئ قئتايدئث ايماقتئق بيلئك باسئنداعئ كوزئ قاراقتئ قازاق ازاماتتارئنئث ةرئك-جئگةرئ، يدةياسئمةن ئسكة اسقان كورئنةدئ. ول بيلئك باسئنداعئ قازاق ازاماتتارئ كئمدةر دةسةك، ش ذ ا ر-دئث ساياسي كةثةسئنئث ءتوراعاسئ اسحات كةرئمباي، ش ذ ا ر-دئث ذكئمةتباسئنئث ورئنباسارئ تئلةپالدئ ءابدئراشيت، پارتيا كوميتةتئنئث ورئنباسارئ نذرلان ءابئلماجئن سئندئ ازاماتتار كورئنةدئ. ءبئر ايتا كةتةر نارسة، 2006 - جئلئ تارباعاتايداعئ تورة جايلاؤئندا ءذش كذن بويئ وتكةن اقئندار ايتئسئندا 200 دةن اسا كيئز ءذي تئگئلئپتئ. سول ايتئسقا قئتاي قازئناسئنان ءبئر جارئم ميلليون دوللار قاراجات جذمسالئپتئ. كةشةگئ «اقسارباس» كوركةم فيلمئن دة قوسا كةتةيئك. وعان دا قئتاي اقشاسئ جذمسالعان. ارينة، مذنئث بارئندة قئتايدئث كئشئ ذلتتاردئث بةيزاتتئق مادةنيةتئن قولداؤ جونئندةگئ ساياساتئ ذلكةن رول وينايتئنئ انئق. سةبةبئ سئرتقئ الةم ونئث ءبارئن قازاق مادةنيةتئ دةپ ةمةس، قئتاي مادةنيةتئ رةتئندة تانيدئ. ارئ كةتسة، قئتايداعئ از ذلتتار مادةنيةتئ دةر. جوعارئدا ءبئز ايتقان «اعاجاي» ءان-بي قويئلئمئ دا وسئ شةثبةردئث ئشئنة ةنةدئ. نة دةسةك تة، «اعاجاي» - قئتايلئق قازاقتاردئث ةث بيئك مادةنيةت تابئسئ ةكةنئ داؤسئز. ةندئ ونداعئ قازاقتار ونداي بيئككة قايتئپ كوتةرئلؤئ بةيمذمكئن دةسةك، قاتةلةسپةيتئن دة شئعارمئز. سوندئقتان «بذل قويئلئمدئ قازاقستانعا تةزئرةك تاراتئپ، ارنايئ تذردة ذلكةن ساحنادا قويؤ كةرةك» دةگةن ةربوسئننئث شئرئلئنا بيلئك پةن بيزنةس باسئنداعئلار قذلاق تذرئپ قانا قويماي، ناقتئ كومةك-قولداؤ كورسةتسة دةيمئز.
تورةعالي تاشةنوأ
(«ايقئن» گازةتئ، 15- اقپان. 2011 - جئل)