افريكا تولقؤلارئ: سةبةپ پةن سالدار
استانا. 3- اقپان. قازاقپارات - سوثعئ كةزدةگئ تؤنيس، مئسئر، الجير، سؤدانداعئ شيةلةنئستئ وقيعالار شةتةلدئك باسئلئمداردا «افريكانئث ويانؤئ» دةگةن اتقا ية بولدئ. بئزدئثشة، تذتاس افريكادان گورئ، «ارابتئق سولتذستئك افريكانئث ويانؤئ» دةگةن قيسئندئراق سياقتئ.
تؤنيستةگئ توثكةرئستةن 23 جئل بيلةگةن ةل پرةزيدةنتئ بةن ءالي قؤئلئپ، ساؤد ارابياسئن پانالاسا، ءنئلدئث اتئراؤئنداعئ مئسئر ةلئ نئلدةي بذزئلدئ. كاير، الةكساندريا، پورت-سايد، سؤةس قالالارئ ةرةؤئلشئلةرگة لئق تولئپ، قالئث بذقارا 30 جئل ةلدئ بيلةپ-توستةپ كةلة جاتقان حوسني مذباراكتئث كةتؤئن تالاپ ةتئپ جاتئر. تؤنيستةگئ توثكةرئس وزگة اراب الةمئندةگئ ةلدةردةگئ تارتئپسئزدئكتةرگة تذرتكئ بولئپ، مئسئر، الجير، يةمةندة تولقؤلار باستالسا، ئرگةلةس سيريا مةن يوردانيادا تذراقسئزدئقتئث وتئ تذتانؤئ مذمكئن.
بيلئگئ توثكةرئلگةن تؤنيس
تؤنيستة «جاسمين توثكةرئسئ» كةزئندة 80 نةن استام ادام قازا تاؤئپ، جذزدةگةن جان جاپا شةكتئ. ةلدةگئ دذربةلةث سالدارئنان مةملةكةتكة 1،6 ميلليارد دوللار ماتةريالدئق شئعئن كةلگةن. بذرئنعئ پرةزيدةنت بةن ءالي وتباسئمةن ساؤد ارابياسئنا قاشئپ پانالاعان سوث، تؤنيستةگئ بيلئك تئزگئنئ كونستيتؤسيالئق كةثةستئث ذيعارؤئمةن پارلامةنت سپيكةرئ فؤاد ءال-مابزاعا تابئس ةتئلدئ. تؤنيسكة 22 جئلدان كةيئن قايتا ورالعان يسلامشئل «ان-ناحد» پارتياسئنئث سةركةسئ، پرةمةر-مينيستر راشيد ءال-گاننؤشيگة تةز ارادا ؤاقئتشا كواليسيالئق ذكئمةت جاساقتاؤ، الداعئ سايلاؤعا ازئرلئك جاساؤ تاپسئرئلدئ. شةتةلدئك باسئلئمدار تؤنيس بيلئگئنة راديكالدئ يسلامدئق كذشتةر كةلگةنئن جارئسا جازئپ وتئر. ةؤرووداق تؤنيستئث بذرئنعئ پرةزيدةنتئ مةن ونئث زايئبئنئث ةسةپشوتئن قذلئپتادئ. مؤاممار كاددافي بيلةپ وتئرعان ئرگةلةس ليأيا ةلئ ءبئر كةزدةرئ تؤنيستئ وزدةرئنة قوسئپ الماق بولعان. بذدان ةشتةثة شئقپادئ.
سؤدان ةكئگة بولئنبةك
سؤداننان بولئنؤگة بايلانئستئ وتكئزئلگةن رةفةرةندؤمدا وثتذستئك سؤدان تذرعئندارئنئث 99 پايئزئ جاقتاپ داؤئس بةردئ. «ةگةر سولتذستئك سؤداننئث يسلامدانؤ ءذردئسئ كذشتئ ةكةنئن مويئنداساق، ونئث مئسئرعا اتوي سالئپ، حاليفات قذرؤئ عاجاپ ةمةس»، - دةيدئ رةسةيلئك ساياساتتانؤشئلار. مئسئردئث اراب الةمئندةگئ وتة ئقپالدئ ةل ةكةنئن ةسكةرسةك، ونداعئ تارتئپسئزدئكتئث تةرئس سالدارئ كوپ بولماق. اسئرةسة، مذنايلئ اراب ةلدةرئندةگئ تذراقسئزدئق الةمدئك نارئققا كةرئ اسةرئن تيگئزئپ وتئر.
مازاسئز مئسئر
ءبئر قئزئعئ، اراب ةلدةرئنئث كوپشئلئگئن گةرونتوكراتتار بيلةپ-توستةيدئ ةكةن. ساراپشئلار اؤزئنان قذرامئ ارتةكتئ - اؤئلدئق، قالالئق تذرعئندار، ستؤدةنتتةر قذرايتئن ةرةؤئلشئلةردئث باسئم بولئگئ بولئپ سانالاتئن جاستاردئث ونداعان جئل ةل بيلةگةن گةرونتوكراتتئق وتباسئلئق كلاندارعا قارسئ رةاكسياسئ دةگةن پئكئرلةر ايتئلادئ.مئسئرداعئ تارتئپسئزدئكتةن ةلدئث ءئرئ قالالارئن قامتئپ، جانعئش بوتةلكةلةردةن تالاي عيمارات ورتكة ورانئپ، دذكةندةر تونالئپ جاتئر. مئسئرداعئ قاراقشئلار توبئ كاير ورتالئعئنداعئ ذلتتئق مذراجايعا باسئپ كئرئپ، پةرعاؤئنداردئث ةكئ مؤمياسئنا زالال كةلتئرگةن. ب ذ ذ دةرةكتةرئنة قاراعاندا، جاپپاي تارتئپسئزدئكتةن 300 ادام قذربان بولعان. وسئنداي ذلكةن تولقؤ 1977- جئلئ نان باعاسئ قئمباتتاعان كةزدة بولعان ةكةن. ةلدة كومةندانتتئق ساعات ةنگئزئلئپ، كاير كوشةلةرئن 20-30 مئث پوليسةي كذنئ-ءتذنئ كذزةتكةنئمةن، مئثداعان ةرةؤئلشئ قاتئسقان تولقؤدئث تولاستار ءتذرئ جوق. كةرئسئنشة، ميلليون ادامدئق شةرؤگة ذلاسپاق. ازئق-تذلئكتئث قئمباتشئلئعئنان، جاپپاي جةمقورلئقتان جانة جذمئسسئزدئقتان اشئنعان جذرت «حوسني مذباراك بيلئكتةن كةتسئن، رةجيم وزگةرسئن» دةگةن تالاپ قويئپ وتئر. مئسئر تةلةارنالارئندا ءسوز سويلةگةن حوسني مذباراك جاقئن ماثدا ساياسي رةفورمالار جاسايمئن دةپ ؤادة ةتئپ، ذكئمةتتئ وتستاأكاعا جئبةرگةنئمةن، شةرؤشئلةر كوشةلةردئ بوساتقان جوق. ا ق ش، بريتانيا، فرانسيا، گةرمانيا بيلئگئ مئسئرداعئ احؤالعا الاثداؤلئ ةكةنئن مالئمدةدئ. مئسئر بيلئگئ زاث جذزئندة تئيئم سالئنعان «مذسئلمان باؤئرلار» پارتياسئن ةلدئ ارانداتؤعا شاقئرعانئ ءذشئن، تارتئپسئزدئكتةر ءذشئن ايئپتايدئ. مئثداعان تذتقئن تذرمةدةن قاشئپ شئعئپ، سونئث ئشئندة «مذسئلمان باؤئرلار» ذيئمئنئث 34 سةركةسئ دة اباقتئدان بوسادئ. شةتةلدئك باسئلئمداردئث ءسوز ساپتاؤئنا قاراعاندا، يزرايل، جالپئ باتئس ةلدةرئ مئسئر بيلئگئنة «مذسئلمان باؤئرلار» يسلام قوزعالئسئنئث كةلؤئنةن سةسكةنةدئ. نةگئزئ، مئسئرلئق ديسسيدةنتتةر ليبةرال-دةموكراتتار جانة يسلامشئلدار دةپ بولئنةدئ. ليبةرال-دةموكراتتار توبئنئث كوشباسشئسئ ماگاتة-نئث بذرئنعئ جةتةكشئسئ، نوبةل سئيلئعئنئث يةگةرئ ءال-بارادةي. ونئث قولتئعئنا سؤ بذركؤشئ ةل - ا ق ش. كةلةسئ تولقئن - يسلامشئلداردئث دئثگةگئ «باؤئرلاس مذسئلماندار» پارتياسئ. مئسئرداعئ اسا ئقپالدئ بذل پارتيا 2005 - جئلعئ پارلامةنت سايلاؤئندا 80 وكئلئن وتكئزة العان. يسلامشئل قالئث توپ تذرعاندا ليبةرال-دةموكرات ءال-بارادةيگة بيلئككة قول جةتكئزؤ ايعا شاپقانمةن بئردةي. مئسئردا بيئل كذزدة ءوتؤئ ءتيئس پرةزيدةنت سايلاؤئنا مذحاممةد ءال-بارادةيدئث كانديداتؤراسئ ذسئنئلعان ةدئ. قازئر ول ءذي قاماقتا.
«مئسئردئث سوثعئ پةرعاؤئنئ» دةگةن اتقا قالعان حوسني مذباراكتئث ةل بيلةيدئ دةپ سةنگةن مذراگةر ةكئ ذلئ لوندونعا قاراي تايئپ تذرعان سئقئلدئ. حوسني مذباراك كوپشئلئك اراب ةلدةرئندةگئدةي دةموكراتيالئق مونارحيانئ ساقتاپ، تاقتئ ذلئنا قالدئرعئسئ كةلگةن-دئ. مئسئرلئقتار حوسني مذباراكتئث ذلئ گامالدئث ةل بيلةگةنئنة نارازئ-تذعئن. حوسني مذباراكتئث ءوزئ كةزئندة ساداتتئث أيسة-پرةزيدةنتئ بولعان. سادات قايتئس بولعاننان كةيئن پرةزيدةنت اتانعان حوسني مذباراك ءوزئنة 30 جئل بويئ أيسة-پرةزيدةنت تاعايئنداماي كةلدئ. تةك كةشة عانا، 29- قاثتاردا مئسئرداعئ تولقؤلار بارئسئندا ءوزئنئث ءئزباسارلارئنئث ءبئرئ دةپ ايتئلاتئن ومار سذلةيمةندئ أيسة-پرةزيدةنتتئك لاؤازئمعا وتئرعئزدئ. الايدا ةلدئ داعدارئستان شئعارؤ جوسپارئن جاريا ةتكةن سول أيسة-پرةزيدةنت مذباراكتئث بيلئكتةن كةتؤئن تالاپ ةتتئ. شةتةلدئك ساراپشئلاردئث پئكئرئنشة، ارنايئ قئزمةت پةن كذشتئك قذرئلئمدار مئسئر بيلئگئن الؤئ مذمكئن. بذل - تاجئريبة جذزئندة دالةلدةنگةن جاعداي. ماسةلةن، يوردانيانئث كورولئ بذرئنعئ كومماندوس، سيريادا بيلئك تئزگئنئن قولعا العان اسادتار اؤلةتئ دة بذرئنعئ جوعارئ شةندئ اسكةريلةر، الجيرگة اسكةري حؤنتا يةلئك ةتةدئ، ال مئسئردئ گامال ابدةل ناسةردةن بةرئ اسكةري ةليتا بيلةپ كةلةدئ. بذگئنگئ پرةزيدةنت حوسني مذباراكتئث ءوزئ - اسكةري ذشقئش.
مئسئرعا ئرگةلةس يوردانيا مةن سيريانئث دا (ازيا ةلدةرئ) تئنئشئ كةتتئ. يوردانيا وپپوزيسياسئ مةن كاسئپوداقتارئ ذكئمةتتئث كةتؤئن تالاپ ةتسة، يوردان مذسئلماندارئنئث كوشباسشئسئ حيمام سايد جاقتاستارئن بيلئككة قارسئ ءبئر مايدان بولؤعا شاقئردئ. ةرةؤئلدةردةن سةسكةنگةن سيريا پرةزيدةنتئ باشار اساد دةرةؤ كومةككة مذقتاج وتباسئلارعا 250 ميلليون دوللار قارجئ ءبولدئرؤ جونئندةگئ جوسپار قذردئ. سيرياداعئ 22 ميلليون حالئقتئث بةستةن ءبئر بولئگئ - جذمئسسئزدار. ليأيا كوسةمئ مؤاممار كاددافي رةجيمئنة قارسئ تولقؤلار بولدئ.
وي-تذجئرئم
بئرةؤلةر اراب افريكاسئنداعئ تارتئپسئزدئكتةر ديكتاتورلئق رةجيمدةرگة قارسئ دةموكراتيانئث باس كوتةرؤئ دةسة، ةندئ ءبئرئ يسلامنئث ساياسي كذشكة اينالؤئ دةگةن دايةك كةلتئرةدئ. ساراپشئلار «اراب ةلدةرئنة ورتاق جايت - گةرونتوكراتيالئق اسكةري حؤنتا جانة فؤندامةنتالدئ يسلام» دةيدئ. ال ونئث ساياسي سالدارئ اؤئر بولارئ ءسوزسئز.
اأتور: قذباش ساعيدوللا ذلئ
(«ايقئن» گازةتئ، 3- اقپان. 2011 - جئل)