قازاق رؤحانياتئنئث قابئرعاسئ سوگئلدئ: الاش جذرتئ ةث ويلئ اقئنئنان ايئرئلدئ

ستانا. 25 - قاثتار. قازاقپارات- قازاقتئث قايتالانباس سئنشئل دا ويشئل اقئنئ، قازاقستاننئث حالئق جازؤشئسئ، مةملةكةتتئك سئيلئقتئث يةگةرئ قادئر مئرزا ءالئ 77 جاسقا قاراعان شاعئندا دذنيةدةن ءوتتئ. ماكسيم گوركيدئث: «ةث قيئنئ - بالالارعا ارناپ جازؤ» دةيتئنئ بار.

قازاق رؤحانياتئنئث قابئرعاسئ سوگئلدئ: الاش جذرتئ ةث ويلئ اقئنئنان ايئرئلدئ

بالالارعا ارناپ جازا الساث، كةز كةلگةن جانردا جازا الاسئث. قادئر اقئن دا ذلكةن شئعارماشئلئققا بالالار ادةبيةتئ ارقئلئ كةلگةن. بالالارعا ارنالعان كئشئگئرئم ون شاقتئ كئتاپ شئعارعان. بالالار ادةبيةتئ ارقئلئ ءوزئنئث ادةبي ءورئسئن تاپقان اقئن ذلكةن پوةزياعا ءبئرجولا بةت بذرادئ. سول ةكةن، اقئندئق، ازاماتتئق ذنئمةن جالت قاراتتئ. سوناؤ 60-جئلدارئ ةث العاشقئ «وي ورمانئ»، سودان ئلة-شالا سار دالانئث رؤحئن الئپ كةلگةن «دالا ءديدارئ» شئققاندا-اق قادئر اقئن مذزبالاق قئراندار عانا ذشاتئن شئرقاؤ بيئككة ءبئر-اق كوتةرئلئپ ةدئ. ادةبيةتكة وزئندئك ةرةكشة قذبئلئس بولئپ كةلگةنئن سالت-سانا مةن قازاقئ رؤحقا شولئركةپ جذرگةن قالئث قازاق «ذلت اقئنئ» رةتئندة بئردةن مويئنداعان. سول بيئكتةن ول تومةندةگةن جوق، قايتا ءار كئتابئ شئققان سايئن بيئكتةگةن ذستئنة بيئكتةي ءتذستئ. ةلدئث سئي-قذرمةتئ مةن ئستئق ئقئلاسئ دا ارتقان ذستئنة ارتا بةردئ.

قادئر اقئن «بذلبذل باعئ» بوپ سازعا بولةدئ، «دومبئرا» بوپ كذمبئر قاقتئ، «كوش» بولئپ كوش باستادئ، «جةرذيئق» بولئپ تةربةتتئ، «الاقان» بولئپ ايالادئ، «قورامساق» بولئپ قورجئن تولتئردئ، «كوكپار» بولئپ قان قئزدئردئ، «قئزئل كئتاپ» بولئپ شئرئلدادئ، «قئلئش پةن قانجار» بولئپ جارقئلدادئ، «زامان-اي» بولئپ زارلادئ، «ماثگئ مايدان» بولئپ تارتئستئ. قازاقتئث تةگئن، قايسار ءبئتئمئن، تاعدئرئ كذردةلئ تاريحئن، رؤحئن، ار-ذياتئن، ارمانئ مةن ءذمئتئن، سورئ مةن قايعئسئن استارلئ دا الاپات تئلمةن قازئپ ايتقان قادئردئث ولةثدةرئنةن قازاق پوةزياسئ ةرةكشة سةرپئن الئپ، بذرئن-سوثدئ بولماعان ذردئستة دامي باستادئ. وسئنئ شئن ءتذسئنئپ-تذيسئنگةن مارقذم اكادةميك زةينوللا قابدولوأ: «قازاق پوةزياسئنا وسئ عاسئردئث ورتا تذسئنان وتة بةرة كةلئپ، سوثعئ وتئز جئلدا تةك قانا وزئنة ءتان وزگةشة ءپئشئنئن تاپقان شئن مانئندةگئ شئنايئ تالانت ةكةؤ بولسا - ءبئرئ، بئرةؤ بولسا ءوزئ - قادئر مئرزاليةأ... قازئرگئ قازاق پوةزياسئن كوپ داؤئستئ، قؤاتتئ وركةستر دةسةك، مذنئث قذرامئنداعئ قادئر مؤزئكاسئنئث ءوز ءذنئ، ماشئعئ مةن مانةرئ بار: قادئر ليركاسئنئث سئثعئرئ بولةك، سئرئ تةرةث»، - دةپ باعا بةرئپتئ. ءبئر قاداپ ايتار نارسة، قادئر اقئن ءدال بذگئنگئ قوعامداعئ الةؤمةتتئك كةلةثسئزدئكتةردئ سوناؤ كةثةس داؤئرئندةگئ قايتا قذرؤ تذسئندا-اق جةرئنة جةتكئزة ايتئپ قويعان-دئ. سول كةزدة-اق الداؤ مةن ارباؤدئث قاي تذرئنة دة اششئ تئلمةن اتوي سالعان. ءدذبئرلئ پوةزياسئن ايتپاعاندا، كةيئنگئ جئلدارئ قارا سوزبةن جازئلعان «ءيئرئمئ» مةن «جازمئشئنئث» ءوزئ ةرةكشة ءدذمپؤ تؤعئزدئ. كئتاپ وقئلمايتئن زاماندا جذرت قادئردئث كئتاپتارئن تالاسا-تارماسا وقئدئ. افوريزمدةرئ ةلدئث اؤزئندا ءجذردئ. وتة ءونئمدئ ةثبةك ةتكةن اقئننئث ءتول تؤئندئلارئ مةن اؤدارمالارئنئث جالپئ كولةمئ 32 تومدئ قذراپتئ. سونئث 20 تومئ جارئق كوردئ. ونئث ةكئ تومئ تةك قانا پوةزيانئ زةرتتةؤگة ارنالعان. ءالئ دة تومدارئنئث جالعاساتئنئ ءسوزسئز. ون بةس جئلدان بةرئ جازئپ كةلة جاتقان كذندةلئگئنئث ءوزئ ءذش توم بولئپ قالعانئن ءبئر سذحباتئندا ايتئپ قويعان. «كذندةلئكتئ جاريالاؤ - ئرئمعا جامان» دةپ، ولارئن تارتپاسئنا تئعئپ ذستادئ. تئرئسئندة ةشكئم سذراتئپ الا الماعان سول كذندةلئكتةرئنة ةندئ كوزئ كةتكةن سوث «قذدا تذسؤشئلةر» كوبةيةتئنئ ايدان انئق. جارياعا شئعئپ جاتسا، ناعئز ءدذمپؤ سول كةزدة تؤاتئنئ انئق.

قادئر اقئننئث انگة ارناپ جازعان ولةثدةرئنئث سانئ 200-دةن اسقان ةكةن. حالئققا كةث تاراعان سول اندةرئ «ذندةر-اي» دةگةن اتپةن جةكة كئتاپ بولئپ باسئلئپ شئققان. بذدان ءبئر جئل بذرئن ءان كةشئن وتكئزدئ. وتئز بةس جئلدان سوث ةكئنشئ رةت... جالپئ، قادئر اقئن بولاشاق ءذشئن ءبارئن دة، تذك قالدئرماي جازئپ كةتكئسئ كةلدئ. قولئنان قالامئن ولة-ولگةنشة تاستامادئ. ءبئراق اجالعا داؤا بار ما، ءومئر بويئ قالعئماعان جذيرئك قالامئ قولئنان ءبئرجولا سؤسئپ ءتذستئ... قوش بول، قازاقتئث قايتالانباس قادئرئ!

پرةزيدةنت كوثئل ايتتئ

مةملةكةت باسشئسئ نذرسذلتان نازاربايةأ قازاقتئث كورنةكتئ اقئنئ، مةملةكةتتئك سئيلئقتئث يةگةرئ قادئر مئرزا ءالئنئث ومئردةن وزؤئنا بايلانئستئ مارقذمنئث وتباسئ مةن تؤعان-تؤئستارئنا كوثئل ايتؤ جةدةلحاتئن جولدادئ. بذل تؤرالئ پرةزيدةنتتئث باسپاءسوز قئزمةتئ حابارلادئ. ةلباسئ جةدةلحاتتا «ارداقتئ اقئننئث دذنيةدةن ءوتؤئ قازاق ادةبيةتئ ءذشئن ورنئ تولماس قازا ةكةنئن، ونئث ازاماتتئق، پاتريوتتئق تاقئرئپتارعا جازئلعان، فيلوسوفيالئق تذيئندةؤلةرگة قذرئلعان جئرلارئن حالقئمئزدئث ءسذيئپ وقيتئنئن اتاپ وتكةن. «قادئر مئرزا ءالئ تةك قالامگةرلئك قايراتئمةن عانا ةمةس، بيئك ازاماتتئق بولمئسئمةن، ةثبةك سذيگئشتئك قاسيةتئمةن دة جذرتشئلئققا جاقسئ ذلگئ ةدئ. حالقئمئز ونئث جارقئن ءديدارئن، تاپقئر دا شؤاقتئ ءازئلئن ءسوزسئز ساعئناتئن بولادئ. قادئرداي اقئننئث ءومئرئ ونئث جذرةگئنئث توقتاؤئمةن اياقتالمايدئ، ةندئ ونئث شئعارماشئلئق مول مذراسئنئث ماثگئلئك عذمئرئ باستالئپ، بايانئن تابا بةرةتئنئ ءسوزسئز»، - دةلئنگةن جةدةلحاتتا.

«نذر وتان» حالئقتئق دةموكراتيالئق پارتياسئنئث ساياسي كةثةسئ، حالئق جازؤشئسئ، دارئندئ تذلعا، اقئن، قازاقستاننئث العاشقئ ءانذرانئ اأتورلارئنئث ءبئرئ، قازاقستان رةسپؤبليكاسئ مةملةكةتتئك سئيلئعئنئث لاؤرةاتئ مئرزاليةأ قادئر عينايات ذلئنئث قايتئس بولؤئنا بايلانئستئ وتباسئ مةن تؤعان-تؤئستارئنا، ورنئ تولماس اؤئر قازاعا ورتاقتاسئپ، كوثئل ايتادئ.

قازاقتئث ءدذلدذل اقئنئ دذنيةدةن ءوتتئ. سوزگة شةشةن، ولةثگة جذيرئك، سةرگةك تة سةزئمتال اقئننئث ءار جازعان دذنيةسئ ذلتئمئزدئث رؤحئن كوتةردئ. جئر الةمئمةن بئرگة سئرلئ الةمگة دة ساپار شةككةن قالامگةردئث قارئمئن ويعا وي قوساتئن، سانانئ سةرگئتةتئن، كوثئلدةگئنئ دوپ باساتئن كوركةم دذنيةلةرئنةن دة بايقادئق. قازاق پوةزياسئنئث پاراساتتئ وكئلئنئث قازاسئ بارشامئزدئث قابئرعامئزعا باتار جاعداي. «نذر-مةديا» مةدياحولدينگئ باسشئلئعئ جانة ذجئمئ دا قوعام قايراتكةرئ، بةلگئلئ اقئن، مةملةكةتتئك سئيلئقتئث لاؤرةاتئ، قادئر مئرزا ءالئنئث قايتئس بولؤئنا بايلانئستئ تؤعان-تؤئستارئ مةن جاقئندارئنا، اقئننئث تالانتئنا باس يگةن بذكئل قازاق جذرتئنا قايعئسئنا ورتاقتاسئپ، كوثئل ايتادئ.

ولةثمةنةن ءومئردئ قذشقان جذرةك

قوس قاناتئ تالماعان، ذشقان ذدةپ،

كئم ويلاعان جئر-عذمئر قئسقاردئ دةپ.

سوقپايدئ ةندئ، امال نة، سوقپايدئ ةندئ،

ولةثمةنةن ءومئردئ قذشقان جذرةك.

بالالاردان باستالئپ جئر-سوقپاعئث،

انالارعا ارنادئث گذل شوقتارئن.

ءبئر ءسات تئنشؤ بةرمةدئث جذرةگئثة،

بئلسةث-داعئ عذمئر-جول ءبئر توقتارئن.

كةش باتئرئپ، ولةثمةن اتتئ تاثئث،

كورگةن تذستةي بذلدئراپ جاتتئ ساعئم.

سول بؤالدئر ساعئمنان ويلار ئزدةپ،

ءتذنئ بويئ سوندئرمةي جاقتئ شامئن.

ءوزئث شئققان بيئكتةر تالاي زاثعار،

دةيتئن ةمةس قئران-جئر قالاي سامعار.

سةن ومئردةن وتسةث دة، قايران، قادئر،

قالدئ ارتئثدا ولمةيتئن تالاي تومدار.

قوس قاناتئ تالماعان، ذشقان ذدةپ،

كئم ويلاعان جئر-عذمئر قئسقاردئ دةپ.

سوقپايدئ ةندئ، امال نة، سوقپايدئ ةندئ،

ولةثمةنةن ءومئردئ قذشقان جذرةك.

مارفؤعا ايتحوجينا

الدئمداعئ اسقار تاؤئم ةدئ

مارتةبةسئ بيئك ولةثگة قئزمةت ةتكةن، ارداقتئ انا ءتئلئنئث كذشةيؤئنة قئزمةت ةتكةن، پوةزيا تاؤئنئث ءبئر شئثئنداي ةدئ. سول شئث ورنئنان جئلجئپ كةتكةن سةكئلدئ اسةردةمئن. اق جايئقتاعئ تويئنا بئرگة بارئپ، تاؤئمداي ارقا سذيةؤشئ ةدئم. سول الدئمداعئ اسقار تاؤئم سياقتئ اقئن اعامنان ايئرئلئپ تذرمئن. جالعئزدئق جانئمدئ قيناپ تذرعان جايئ بار... ارينة، ول كئسئنئث ولةث كوشئ قازاق باردا العا اسا بةرةتئنئ بةلگئلئ. قيمايمئز بئراق... اجالعا داؤا جوق. كونةمئز دة... وقيمئز، جذبانامئز...

اقذشتاپ باقتئگةرةيةأا

ماعان ونئث ذقئپتئلئعئ ةرةكشة ذنايتئن

مةن قادئرمةن سوناؤ 1963- جئلئ تانئسقان بولاتئنمئن. سول جئلئ مةنئ «جذلدئز» جؤرنالئنا ءابدئجامئل نذرپةيئسوأ الئپ كةلدئ. «جذلدئز» جؤرنالئندا قادئر مئرزاليةأ، ساعي جيةنبايةأ، اسقار سذلةيمةنوأ، سابئرحان اسانوأتارمةن بئرگة جذمئس ئستةدئم. سول كةزدئث وزئندة مةن قادئردئث شئعارماشئلئعئنا، سويلةگةن سوزئنة، قيئننان قيئستئرئپ ايتاتئن قؤاقئلئعئنا ءتانتئ بولدئم. بذل ءوزئ ويلئ، كئتاپتئ كوپ وقيتئن، ومئردةن تذيگةنئ مول اقئن ةكةن. كةيئن دة وسئ الماتئدا، ماسكةؤدة، وبلئستاردا ءجيئ-ءجيئ كةزدةسئپ جذردئك. ماعان ول ةرةكشة ذنايتئن. ويتكةنئ ونئث تاپجئلماي ذقئپتئ جذمئس ئستةيتئندئگئ، مذقيات ةثبةكتةنةتئنئ، تئنئمسئز ةثبةكقورلئعئ نةمئستئث تابيعاتئنا وتة جاقئن بولاتئن. ول - قازاقتئث ئشئندةگئ نةمئس بولسا، مةن - نةمئستئث ئشئندةگئ قازاق بولدئم. سول سةبةپتئ ءبئز جاقسئ ءتئل تابئساتئنبئز. قازاق جازؤشئلارئنئث ئشئندةگئ ةث باي كئتاپحانا دا وسئ قادئردا بولدئ. مةنئث ودان ةكئ اي عانا ذلكةندئگئم بار. تةلةفونمةن سويلةسة قالساق، ءبئر-بئرئمئزگة «قذرداس» دةيتئنبئز. كذنئ كةشةگة دةيئن تةلةفونمةن ءجيئ-ءجيئ سويلةسئپ جذردئك. مةن وعان «سةن 90-عا ةركئن جةتةسئث» دةگةندئ ءجيئ ايتؤشئ ةدئم. ول جاؤاپ ةسةبئندة: «ءبئر شارتئم بار، سول 90 جاسقا ةكةؤمئز بئرگة كةلةيئك» دةؤشئ ةدئ. ةندئ ونئث رةتئ كةلمةدئ. قوش بول، باؤئرئم! توپئراعئث تورقا بولسئن! گةرولد بةلگةر

تةرةث ويلئ، تةگةؤرئندئ تالانت

ءومئر - اللا تاعالانئث ادامعا بةرگةن سئيئ عانا ةمةس، اؤئر سئنئ. سول سئندا سئنباعان، ءوزئنئث ةمةس، وزگةنئث، ةث الدئمةن حالقئنئث قامئن ويلاعان تةرةث ويلئ تةكتئلةر عانا تذلعا اتتئ بيئك تذعئرعا كوتةرئلةدئ. تذلعاسئ جوق ةل - ءتذل. ءوزئنئث تةرةث وي، تةگةؤرئندئ تالانتئمةن ذلتتئق قذندئلئقتارئمئزدئ بايئتقان ايماثداي الئپتارئمئزدئث ءبئرئ - قادئر مئرزا ءالئ: ةث الدئمةن - ةل قامئ، سونان كةيئن قالعانئ، - دةپ جازئپ ةدئ. بذكئل سانالئ عذمئرئن جانكةشتئ ةثبةكپةن وتكئزگةن قادئر اعامئز دا ءوتتئ مئنا وپاسئز جالعاننان. وتة كوپ وقيتئن، كوپ جازاتئن قالامگةرلةر قاؤئمئ دةسةك، سول ساناتكةرلةر ساپئنئث ةث الدئندا تذرعان دا قادئر اعامئز ةدئ. ول وقئعان كئتاپتا سان جوق، سول كئتاپتار ارقئلئ ول ويئنا توقئعان ءبئلئم دة شالقار تةثئز ةدئ. وتكةن عاسئرلارداعئ الةم ويشئلدارئ مةن جازؤشئلارئنئث كئممةن قانداي قارئم-قاتئناستا بولعانئن عانا ةمةس، قالاي كيئنگةنئن دة ءبئلؤشئ ةدئ-اؤ ول. قادئر مئرزا-ءالئ مةنئث اقئلشئ اعام ةدئ. الماتئنئث شةتئندةگئ، جةلدئث وتئندةگئ كامةنكا سةلوسئ، سةيدئلدا كوشةسئندةگئ ءذشئنشئ ءذيدئث اؤلاسئندا تذرئپ تا، كئتاپ تولئ جازؤ بولمةسئندة وتئرئپ تا تالاي مارتة سئرلاسئپ ةك. سونداي سئر اعئتقان ساتتةردئث بئرئندة قادئر اعا: «جئل ارالاتئپ شئعئپ جاتقان روماندارئثدئ سئيلاعانئث جاقسئ بولدئ. ةلدئث كوز الدئندا جذرگةن جازؤشئ جايلئ كئم نة ايتپايدئ؟ ابزالئ، جازؤشئنئ تانئپ، ءبئلؤ ءذشئن ونئث شئعارماسئن وقؤ كةرةك. مةنئث ءوزئم ساتئپ العان كئتاپتئ دا، وزئمة سئيلاعان شئعارمانئ دا سول ساتئندة وقئپ شئعاتئن ادةتئم بار. سول ادةتئممةن سةنئث سوثعئ جئلدارئ جازعان ءتورت رومانئثنئث تورتةؤئن دة وقئپ شئقتئم. سول ارقئلئ ءوزئثدئ جةتة تانئدئم. قذداي قالاسا، مئنا 75 جاسقا تولعان مةرةيتويئثنان سوث «قازاق ادةبيةتئ» ارقئلئ ءوز پئكئرئمدئ ايتامئن» دةپ ةدئ... وتكةن جئلئ انام قايتئس بولعاندا، جولدئث الئستئعئنا، كذننئث كذيئپ تذرعانئنا قاراماستان جةدةل جةتئپ، قايعئمدئ بولئسكةن قايران قادئر اعام-اي، سةن دة اتتانئپ كةتتئث-اؤ الئس ساپارعا. اقئلشئ، جاناشئر، قامقور اعام ةدئث. «ورماننئث تذبئنة ءورت جةتةدئ، ادامنئث تذبئنة دةرت جةتةدئ»، - دةپ ةدئث قايران، قادئر اعام. اينالدئرعان اؤرؤ الئپ تئندئ. اللا ئسئنة نة شارا؟ وزئثمةن بئرگة قانشاما قازئنا، مول بايلئق: تةرةث وي، تةگةؤرئندئ تالانت، اقئل-پاراسات، تةلةگةي-تةثئز ءبئلئم كةتتئ. سول وكئنئش وزةكتئ ورتةيدئ. قادئر مئرزا ءالئنئث قازاسئ - قالامگةرلةر قاؤئمئ ءذشئن عانا ةمةس، بذكئل حالقئمئز ءذشئن اؤئر قايعئ. مةن جةتةلةپ ولةمئن، ورگة قاراي قازاقتئ، - دةپ شاكارئم قاجئ ايتقانداي، ذلتئمئزدئ ولةثئمةن ورگة سذيرةگةن قادئردئث احمةت بايتذرسئنوأ سوزئمةن ايتساق: «ءتانئ كومئلةر، كومئلمةس وتكةن ءئسئ». ءبئز ونئث «وي ورمانئن» ءالئ تالاي ارالايمئز. قوش بول، تةرةث ويلئ، تةكتئ تالانت. ءسابيت دوسانوأ

(اقئندئ سوثعئ ساپارعا شئعارئپ سالؤ ءراسئمئ بذگئن، 25-قاثتار كذنئ ساعات 10-دا م.اؤةزوأ اتئنداعئ دراما تةاترئندا وتةدئ.)

(«ايقئن» گازةتئ، 25- قاثتار. 2011 - جئل)

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى