بالؤان شولاق بايمئرزا ذلئ

ماعانبةت) (1864-1916) - قازاقتئث حالئق كومپوزيتورئ، ات ويئنئنئث ءتذرلئ ءتاسئلئن مةثگةرگةن ونةرپازئ، كذش ونةرئن كورسةتكةن سپورتشئسئ، جاؤئرئنئ جةرگة تيمةگةن بالؤانئ

بالؤان شولاق بايمئرزا ذلئ

قازئرگئ اقمولا وبلئسئ ةثبةكشئلدةر اؤدانئندا تؤعان.

ونئث ةسئمئن حالئق وسئ سوثعئ ونةرئنة سذيسئنگةندئكتةن ةركةلةتئپ، جاس كذنئندة ساؤساعئن ءذسئتئپ الؤئنا بايلانئستئ «بالؤان شولاق» دةپ اتاعان، ايتپةسة ءوزئنئث ازان شاقئرئلئپ قويئلعان شئن اتئ - نذرماعانبةت. شئققان تةگئ - ذلئ ءجذزدئث دؤلات تايپاسئنئث سامبةت رؤئنان. ءبئراق اتالارئ ةرتة كةزدة ارقاعا قونئس اؤدارعاندئقتان، ونئث بار ءومئرئ كوكشةتاؤ وثئرئندة ءوتئپ، اتئعاي، قاراؤئل رؤلارئنئث اراسئندا وسكةن.

اكةسئ بايمئرزا اعاش شةبةرئ بولعان. اكةسئنة قاراعاندا، شةشةسئ قالامپئر قارؤلئ كئسئ بولعان دةيدئ. «الئپ - انادان» دةگةن عوي، بالؤان شولاق تا وسئ اناسئنا تارتئپ، تةثدةسسئز الئپ كذشتئث يةسئ بولعان.

14 جاسئنان باستاپ كذرةسكة ءتذسئپ، ات قذلاعئندا ويناعان سپورتشئ بولعان، شاؤئپ كةلة جاتقان ات ذستئندة ءار ءتذرلئ كذردةلئ جاتتئعؤلاردئ شةبةر ورئنداعان. مئسالئ: جذيتكئپ كةلة جاتقان ات ذستئندة تذرةگةلئپ، نة باسئمةن تذرؤئ، اتتئث باؤئرئنان ءوتؤئ، ءبئر اياعئن ذزةثگئگة قئستئرئپ، شالقالاپ جاتئپ شابؤئ بويئنداعئ جويقئن كذشتئ، ةپتئلئكتئ شةبةر يگةرة الاتئندئعئن، قازاقتئث دالالئق سيرك ونةرئنئث ئرگةتاسئن قالاعاندئعئن ايعاقتايدئ. كوكشةتاؤ قالاسئنداعئ ذلكةن جيئنداردا 51 پذت (830ك گ-داي) كئردئث تاسئن كوتةرئپ، دذيئم جذرتتئ تاث قالدئرعان. 1899- جئلئ ورئس پالؤانئ يأان كورةنمةن كذرةسئپ، ونئث قابئرعاسئن سئندئرعاندا بالؤان شولاق 35 تة ةدئ.

مذنئث ذستئنة بالؤان شولاق ءان-كذيگة جاسئنان قذمار بولادئ. بةرتئن كةلة، جئگئت شاعئندا بالؤان شولاق وسئ ةكئ ونةردئ قاتار دامئتادئ. اكة-شةشةسئ قايتئس بولعان سوث، عانيكةي دةگةن قئزعا ذيلةنگةن بالؤان شولاق ةل ارالاپ، سالدئق قذرادئ جانة جالعئز-جارئم جذرمةي، ماثئنا ءانشئ-كذيشئ، پالؤان، ونةرلئ جاستاردئ جينايدئ. توپ قذرئپ، «ءانسامبل» بولئپ ساؤئق قذرؤ بالؤان شولاقتئث داستذرئنة اينالعان. ءوزئ ذستاز تذتقان ءبئرجان سال، اقان سةرئ اندةرئنئث تاماشا ورئنداؤشئسئ ءارئ ناسيحاتشئسئ بولادئ. ولاردئث ءانشئ-كومپوزيتورلئق ءداستذرئن بةرئك ذستانئپ، كةيئن ءوزئ دة ءان شئعارادئ. بذل تذرعئدان العاندا، بالؤان شولاق قازاقتئث انشئلئك ونةرئن ورئستةتؤگة ذلكةن ذلةس قوسقان كومپوزيتور. كوكشةتاؤ، قارقارالئ، قاراوتكةل، سارئسؤ بويئنداعئ ةلدةردئ تذگةل ارالاعان. بالؤان شولاق بايان-اؤئل، سةمةيدة بولادئ، ارقانئث اندةرئن جةتئسؤعا جةتكئزةدئ. وسئ ساپارئندا كةنةن ازئربايةأ بالؤان شولاقتئث كوپتةگةن اندةرئن ذيرةنئپ، حالئققا تاراتادئ.

بالؤان شولاقتئث «اششئلئ-ايئرئق»، «بالؤان شولاق»، «جةلدئرمة»، «دئكئلدةك»، «كوكشةتاؤ»، «قوسالقا»، «قوس بارابان»، «قوس پةرنة»، «قذلان كئسئنةس»، «كةنجة قوثئر»، سياقتئ اندةرئ بار. ونئث حالئق اراسئنا كةثئنةن تاراعان اندةرئ - «عاليا» مةن «سةنتيابر». «عاليا» نازئك سةزئم دذنيةسئن، ءمولدئر ماحابباتتئ شةبةرلئكپةن سئرشئل اؤةندة جئرلاعان عاشئقتئق ليريكاسئ بولسا، بالؤان شولاقتئث اندةرئن شةبةر ورئنداؤشئلار جذسئپبةك ةلةبةكوأ، ماعاؤيا كوشكئمبايةأ، جانئبةك كارمةنوأ، قايرات بايبوسئنوأ، تاعئ باسقالار بولدئ.

بةلگئلئ مؤزئكا زةرتتةؤشئسئ الةكساندر زاتايةأيچ ةل اراسئنان بالؤان شولاقتئث بئرنةشة اندةرئن جازئپ الئپ، ونئ «قازاق حالقئنئث 1000 ءانئ» جانة «قازاقتئث 500 ءانئ مةن كذيئ» جيناقتارئنا ةنگئزگةن.

ءانشئ، اتاقتئ بالؤاننئث ءومئرئ تؤرالئ بةلگئلئ جازؤشئ ءسابيت مذقانوأتئث «بالؤان شولاق» اتتئ كئتابئ جارئق كورگةن. الماتئ قالاسئنداعئ 1967- جئلئ سالئنعان سپورت سارايئ بالؤان شولاق ةسئمئمةن اتالادئ.

دةرةك كوزئ:

قازاقستان ذلتتئق ةنسيكلوپةدياسئ، 2- توم.

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى