ةل ذكئمةتئ ءبئرئنشئ جارتئ جئلدئقتئ جةمئستئ اياقتادئ

8-ئ. قازاقپارات /مارلان جيةمباي/ - قذلاققا تذرپئدةي تيةتئن داعدارئس دةگةن ءسوزدئث دابئل بولئپ قاعئلعانئنا دا ءذش جئل ءوتئپ، دامئلداعانئنا از ؤاقئت بولدئ

ةل ذكئمةتئ ءبئرئنشئ جارتئ جئلدئقتئ جةمئستئ اياقتادئ

الةمدئك قارجئ داعدارئسئنئث جالئنئ ةكونوميكاسئن ورگة سذيرةيتئن اؤئر ونةركاسئپ، مذناي-گاز، قارا جانة ءتذستئ مةتال، اؤئل شارؤاشئلئعئ سئندئ نةگئزگئ سالالارئن شارپئسا دا، قازاق ةلئ كذردةلئ كةزةثدئ ابئرويمةن ةثسةرئپ، اؤقئمدئ شارالاردئ جذيةلئ جذيةگة اسئرؤئنئث ارقاسئندا قيئن بةلةستئ ارتتا قالدئردئ. دةگةنمةن الةمدئك ةكونوميكا داعدارئستان تولئعئمةن شئقپاعان سئثايلئ. بذل پئكئردئ كةشة رةسپؤبليكانئث І جارتئجئلدئقتاعئ الةؤمةتتئك-ةكونوميكالئق دامؤ قورئتئندئسئ قارالعان ذكئمةتتئث كةثةيتئلگةن ماجئلئسئنةن كةيئن ب ا ق وكئلدةرئمةن باسپاءسوز ءماسليحاتئن وتكئزگةن پرةمةر-مينيستر كارئم ءماسئموأ ايتتئ.

ءسوز ورايئندا وتكةن ةكئ جئلدا العا قويئلعان بانك جذيةسئن تذراقتاندئرؤ، ءيندؤستريالئق باعدارلامالاردئ ئسكة قوسئپ، جذمئسسئزدئث دةثگةيئن تومةندةتؤ سئندئ مئندةتتةردئ تولئعئمةن اتقارعاندئقتارئن العا تارتقان ك.ءماسئموأ وزئندئك ماكروةكونوميكالئق ساياسات جذرگئزة وتئرئپ، ةل ذكئمةتئ بولؤئ مذمكئن توسئن جاعدايلارعا ءاردايئم ساقاداي ساي تذرؤئ كةرةك دةگةن تذجئرئمدئ ذستاناتئنئن باسا ايتتئ. دةمةك، رةسپؤبليكانئث ورتالئق اتقارؤشئ، وزگة دة مةملةكةتتئك جانة جةرگئلئكتئ اتقارؤشئ ورگاندارئن ءبئر شاثئراق استئنا توقايلاستئرعان مينيسترلةر كابينةتئ سئن تةزئنة ذشئرار، قارئمئ مةن قابئلةتئنئث ارقاسئندا ئقتيمال قاؤئپ-قاتةرلةردةن ةل ةكونوميكاسئن ورگة سذيرةپ، الئپ شئعار كةزةث ءالئ الدا بولماق.

ةندئ القالئ جيئن بارئسئندا وتكةن جئلدئث ءدال وسئ كةزةثئمةن سالئستئرا جاسالعان ةل ةكونوميكاسئنئث كورسةتكئشتةرئنة نازار اؤدارساق.

العاشقئ قورئتئندئنئ شئعارعان ةكونوميكالئق دامؤ جانة ساؤدا ءمينيسترئ جانار ايتجانوأانئث ايتؤئنشا، اعئمداعئ ءبئرئنشئ جارتئجئلدئقتئث قورئتئندئلارئ قازاقستان ةكونوميكاسئنئث جانة الةؤمةتتئك دامؤئنئث ءوسؤ تراةكتورياسئنا شئققانئن ايتؤعا مذمكئندئك بةرئپ وتئر. ةسةپتئ كةزةثدة ئشكئ جالپئ ءونئمنئث ءوسئمئ 8 پايئز دةثگةيئندة باعالانئپ وتئر. بذل باعالاؤ ةكونوميكانئث 6 بازالئق سالاسئنداعئ ءوسئمنئث شئنايئ قارقئنئ ناتيجةسئندة قئسقا مةرزئمدئ ةكونوميكالئق ينديكاتوردئث وزگةرؤ ديناميكاسئ نةگئزئندة ةسةپتةلگةن. ءبئرئنشئ جارتئجئلدئقتا بذل ينديكاتور 8،8 پايئز وسئم كورسةتتئ. ياعني ةكونوميكانئث قالپئنا كةلؤئنة ذكئمةت قابئلداعان داعدارئستئ ةثسةرؤ باعدارلاماسئ اياسئنداعئ جانة داعدارئستان كةيئنگئ دامؤ بازاسئن قذرؤعا، اتاپ ايتقاندا ئشكئ سذرانئستئ ارتتئرؤعا ءارئ ةلدةگئ ئسكةرلئك بةلسةندئلئكتئ قولداؤعا باعئتتالعان شارالاردئث ايتارلئقتاي ذلةس قوسقانئ ءسوزسئز.

وتكةن جئلدئث سايكةس كةزةثئمةن سالئستئرعاندا ونةركاسئپ ءوندئرئسئ 11 پايئزعا ارتتا تذسسة، بذل كورسةتكئش ةلئمئزدئث ماشينا جاساؤ سالاسئندا دا وث ناتيجةلةرگة جةتئپ، 67،8 پايئزدئ قذراعان. ال حيميا ونةركاسئبئندة قوسئمشا ءوندئرئس ءوسئمئ 67،5 پايئزدئق مةجةنئ ةثسةرئپ وتئر. وسئ ةسةپتئك كةزةثدة ئسكة قوسئلعان اگروونةركاسئپ كةشةنئ كاسئپورئندارئ دا تاماق ونةركاسئبئنئث دامؤئنا سةرپئن بةرئپ، 14،6 پايئز ءوسئم الؤعا ايتارلئقتاي ذلةس قوستئ. اتالعان كاسئپورئنداردئث ونئمدةرئ ئشكئ نارئقپةن قاتار تاياؤدا عانا قئزمةتئنة كئرئسكةن كةدةن وداعئ اياسئنداعئ ةلدةردئث نارئعئنا شئعارئلماق. وسئ ورايدا تاؤ-كةن ونةركاسئبئنئث جاي-كذيئنة دة توقتالا كةتسةك. يندؤستريا جانة جاثا تةحنولوگيالار ءبئرئنشئ أيسة-مينيسترئ البةرت راؤدئث كةلتئرگةن دةرةكتةرئنة قاراعاندا، تاؤ-كةن ءوندئرؤ ونةركاسئپ ورئندارئ 3،4 تريلليون تةثگةنئث ونئمدةرئن ءوندئردئ. سونداي-اق كومئر مةن ليگنيت 59،9 ميلليارد، مةتالل كةنئ 304،1 ميلليارد تةثگةگة ءوندئرئلئپ وتئر. ال اتالعان كةزةثدةگئ تاؤ-كةن ونئمدةرئنئث ءوندئرئلؤئن ناتؤرالدئ تذردة ايتار بولساق، وندا كومئر - 5،6 ميلليون، تةمئر كةنئ - 26،6 ميلليون ، مئس كةنئ - 15،3 ميلليون ، اليؤمينيي كةنئ - 2،6 ميلليون ، التئن ارالاس كةن - 5،9 ميلليون توننا كولةمئندة الئنعان. «جئل باسئنان بةرئ تاؤ-كةن مةتاللؤرگيالئق كةشةندة قذنئ 177،6 ميلليارد تةثگةنئ قذرايتئن جاثا ءوندئرئس ئسكة قوسئلئپ، شامامةن 6500 جذمئس ورنئ قذرئلدئ»، دةيدئ ا.راؤ.

ؤران ءوندئرؤ سالاسئندا دا ةلئمئز ةلةؤلئ جةتئستئكتةرگة قول جةتكئزئپ، قازئرگئ ؤاقئتتا الةمدةگئ ؤران ءوندئرؤشئ مةملةكةتتةردئث اراسئندا كوش باستاپ وتئر. 2010 جئلدئث ءبئرئنشئ جارتئ جئلدئعئنداعئ ؤران ءوندئرئسئنئث كولةمئ 8452 توننانئ قذرادئ. ال تذزةتئلگةن جوسپارعا سايكةس اعئمداعئ جئلدئث ةكئنشئ جارتئ جئلدئعئندا ؤران ءوندئرؤ جوسپارئ 9770 توننا بولماق. جةتئستئكتةرگة توقمةيئلسئمةيتئن «قازاتوم ونةركاسئپ» ذلتتئق كومپانياسئ جئل اياعئنا دةيئن اتالعان كورسةتكئشتئ 18 مئث توننادان تذسئرمةؤدئ جوسپارلاپ وتئر. سونئمةن قاتار كومپانيا بولاشاقتا جئلئنا 25-26 مئث توننا ؤران ءوندئرؤدئ جولعا قويماق نيةتتة.

«2010 جئلدئث ءبئرئنشئ جارتئسئندا مةملةكةتتئك بيؤدجةتكة 2036،7 ميلليارد تةثگة نةمةسة ةسةپتئك كةزةثدةگئ تولةم بويئنشا جوسپاردئث 93،7 پايئزئ ءتذستئ. شئعئستار 2241،3 ميلليارد تةثگةنئ نةمةسة ةسةپتئك كةزةث جوسپارئنئث 93،4 پايئزئن قذرادئ. بذل ارالئقتاعئ بيؤدجةت تاپشئلئعئ 204،5 ميلليارد تةثگة كولةمئندة بولئپ وتئر»، دةيدئ قارجئ ءمينيسترئ بولات جامئشةأ. ونئث اتاپ وتؤئنشة، اعئمداعئ جئلدئث ءبئرئنشئ جارتئجئلدئعئنداعئ كئرئستةر وتكةن جئلدئث وسئ كةزةثئمةن سالئستئرعاندا 19،6 پايئزعا ذلعايئپ، 2034،7 ميلليارد تةثگة سوماسئنا جةتكةن. بذل ورايدا مينيستر كئرئس بولئگئنئث قالئپتاسؤ نةگئزئ ءئ ءو ت-نا سالئناتئن ك ت س، ق ق س، كةدةندئك تولةمدةر مةن سالئقتار بولئپ قالاتئنئن باسا ايتتئ. سونداي-اق سالئق تذسئمدةرئ 1081،4 ميلليارد تةثگةگة نةمةسة 106،7 پايئز جينالعان. ول وتكةن جئلدئث ءتيئستئ كةزةثئمةن سالئستئرعاندا 23،7 ميلليارد تةثگةگة ذلعايئپ وتئر. ءبئرئنشئ جارتئ جئلدئقتا رةسپؤبليكالئق بيؤدجةتتةن جةرگئلئكتئ بيؤدجةتتةرگة 377 ميلليارد تةثگة كولةمئندة نئسانالئ ترانسفةرتتةر اؤدارئلعاندئعئن ايتقان قارجئ ءمينيسترئ اتقارؤشئ ورگانداردئث دةرةكتةرئنة سذيةنة وتئرئپ، ونئث 343،9 ميلليارد تةثگةسئ يگةرئلگةندئگئن العا تارتتئ.

اؤئل شارؤاشئلئعئ ءمينيسترئ اقئلبةك كذرئشبايةأ ءوز كةزةگئندة ةلئمئزدئث باتئس وثئرلةرئندةگئ قذرعاقشئلئق سالدارئنان ةگئستئك القاپتاردئث كذيئپ كةتؤئنة وراي سولتذستئك ايماقتاردان اتالعان وثئرلةردةگئ ةلةأاتورلارعا 400 مئث توننا استئق جةتكئزئلةتئندئگئن ايتتئ. سونداي-اق قذرعاقشئلئقتان زارداپ شةككةن اؤئل شارؤاشئلئق تاؤارلارئن وندئرؤشئلةرئنئث قارئزدارئنئث مةرزئمئن ذزارتؤ ماسةلةسئ دة نازاردان تئس قالماق ةمةس. جالپئ ذكئمةت باسشئسئنئث پايئمداؤئنشا، اعئمداعئ جئلئ اسپا-توك رةكوردتئق استئق الماساقتا، ونئث شئعئمئ ناشار بولمايتئن سياقتئ، ياعني ءتذسئم ورتاشا دةثگةيدة. نةگئزئنةن بذل ءتذسئم سولتذستئك جانة ءبئرقاتار وثتذستئك وثئرلةردئث ةسةبئنةن الئنادئ. «بذل ورايدا مةن ذلكةن پروبلةمالار كورئپ وتئرعان جوقپئن»، دةگةن ذكئمةت باسشئسئ قازئرگئ ؤاقئتتا باتئس قازاقستان مةن اقتوبة وبلئستارئندا كذننئث ئستئق بولؤئنا بايلانئستئ استئقتئث كذيئپ كةتؤئ تولعاندئرئپ وتئرعاندئعئن العا تارتتئ. ونئث ايتؤئنشا، وسئ ماسةلةگة بايلانئستئ ةل پرةزيدةنتئنئث تاپسئرماسئمةن اؤئل شارؤاشئلئعئ ءمينيسترئ ا.كذرئشبايةأ باسشئلئق ةتةتئن جذمئس توبئ قذرئلعان. «ول قازئرگئ ؤاقئتتا قابئلداناتئن شارالار توپتاماسئن ذسئندئ. ةرتةث وسئ ماسةلةگة بايلانئستئ كةثةس وتكئزةمئن. ال بةيسةنبئ كذنئ ءبئز شارؤالارعا، سونداي-اق سولتذستئك ةلةأاتورلارداعئ استئقتئ باتئس جانة رةسپؤبليكانئث باسقا وثئرلةرئندةگئ ةلةأاتورلارعا ورنالاستئرؤعا قاجةتتئ، سايكةسئنشة ذكئمةت قاؤلئسئن قابئلدايتئن بولامئز»، دةدئ. سونئمةن قاتار پرةمةر-مينيستر ةلئمئزدة استئقتئث جةتكئلئكتئ ةكةندئگئن ءارئ ول قولايلئ باعامةن ساتئپ الئنعاندئعئن ايتا كةلة، «سوندئقتان تذتئنؤشئلار ءذشئن ناننئث باعاسئن قولجةتئمدئ دةثگةيدة ذستاپ تذرامئز. ال كذننئث ئستئق بولؤئ ءبئر جاعئنان استئق قذرامئنداعئ بالاؤئزدئث جاقسئ جينالؤئنا سةپتئگئن تيگئزةدئ»، دةگةن ويئن دا جةتكئزدئ.

ذكئمةتتئث ةثبةك نارئعئنداعئ بةلسةندئ شارالاردئ ئسكة اسئرؤ ةلدةگئ جذمئسسئزدئق اؤقئمئن قئسقارتؤعا دا مول مذمكئندئك بةردئ. ةثبةك جانة حالئقتئ الةؤمةتتئك قورعاؤ ءمينيسترئ گذلشارا ءابدئقالئقوأانئث كةلتئرگةن دةرةكتةرئنة قاراعاندا، اعئمداعئ جئلدئث باسئندا جذمئسسئزدار سانئ 524 مئث ادام، جذمئسسئزدئق دةثگةيئ 6،3 پايئز بولسا، جئلدئث ةكئنشئ توقسانئندا جذمئسسئزداردئث سانئ 504 مئث ادامعا دةيئن، جذمئسسئزدئق دةثگةيئ 5،8 پايئزعا دةيئن قئسقاردئ. وتكةن جئلدئث وسئ كةزةثئمةن سالئستئرعاندا اعئمداعئ جئلدئث ةكئنشئ توقسانئندا جذمئسپةن قامتئلعان حالئقتئث سانئ 213 مئث ادامعا كوبةيئپ، 8،1 ميلليون ادامدئ قذرادئ. اعئمداعئ جئلعئ ءساؤئردئث 1-ئنةن باستاپ بيؤدجةت سالاسئ قئزمةتكةرلةرئنئث جالاقئسئن ةسةپتةؤ ءذشئن قولدانئلاتئن بازالئق لاؤازامدئق جالاقئنئث مولشةرئن 10890 تةثگةدةن 13613 تةثگةگة ارتتئرؤ ارقئلئ بيؤدجةت سالاسئ قئزمةتكةرلةرئنئث جالاقئسئ 25 پايئزعا ارتتئرئلعانئن اتاپ وتكةن گ.ابدئقالئقوأا «بذل ءذشئن 1،4 ميلليون بيؤدجةت سالاسئنئث قئزمةتكةرلةرئنة مةملةكةتتئك بيؤدجةتتةن قوسئمشا 53،8 ميلليارد تةثگة ءبولئندئ»، دةدئ.

القالئ جيئننان كةيئن ب ا ق وكئلدةرئمةن باسپاءسوز ءماسليحاتئن وتكئزگةن پرةمةر-مينيستر «وزئثة-ءوزئث باعا بةرؤ ايتارلئقتاي قيئن. ءبئرئنشئ كةزةكتة جذمئستئ پرةزيدةنت، پارلامةنت جانة ةلئمئزدئث حالقئ باعالاؤئ ءتيئس. مةنئث پئكئرئمشة، جالپئ ذكئمةت ةلباسئنئث تاپسئرمالارئن ناقتئ ورئنداپ وتئرعان وتة ذيئمشئل كوماندا»، دةپ اعئنان جارئلعان بولاتئن. دةمةك، العاشقئ جارتئ جئلدئقتا جاقسئ ناتيجةلةرگة قول جةتكئزگةن ذيئمشئل كوماندانئث الار اسؤئ ءالئ الدا، دةپ سةنةيئك.

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى