الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ جاستارعا ىقپالى: پايداسى مەن قاۋپى
قازىرگى تاڭدا الەۋمەتتىك جەلىلەر جاستاردىڭ ءومىرىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى. بۇل پلاتفورمالار ولاردىڭ كۇندەلىكتى قارىم-قاتىناسىنىڭ، اقپارات الماسۋىنىڭ، ءبىلىم الۋىنىڭ جانە بوس ۋاقىتتى وتكىزۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى بولىپ وتىر. دەگەنمەن الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ جاستارعا تيگىزەتىن اسەرى ەكىۇشتى: ءبىر جاعىنان ولاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتسە، ەكىنشى جاعىنان بەلگىلى ءبىر قاۋىپتەردى دە تۋدىرادى.
الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ وڭ اسەرى ايتارلىقتاي. ولار اقپاراتقا قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرىپ، جاستارعا الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى جاڭالىقتار مەن بىلىمگە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مىسالى، ءبىلىم بەرۋ پلاتفورمالارى مەن ونلاين كۋرستار جاستاردىڭ ءوز داعدىلارىن جەتىلدىرۋىنە جانە جاڭا ءبىلىم الۋلارىنا جاعداي جاسايدى. سونىمەن قاتار، الەۋمەتتىك جەلىلەر ادامدار اراسىنداعى قاشىقتىقتى قىسقارتىپ، ءتۇرلى ەلدەر مەن مادەنيەتتەردى بىرىكتىرەتىن قۇرالعا اينالدى. بۇل ءوز كەزەگىندە جاستاردىڭ تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتىپ، ولاردىڭ تولەرانتتىلىعىن ارتتىرادى.
الايدا، الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ تەرىس اسەرلەرىن دە ەسكەرۋسىز قالدىرۋعا بولمايدى. اسىرەسە، جاستاردىڭ پسيحولوگيالىق دەنساۋلىعىنا كەرى اسەرىن تيگىزەتىن جاعدايلار ءجيى كەزدەسەدى.
مىسالى، «الەۋمەتتىك سالىستىرۋ» فەنومەنى جاستار اراسىندا ءوز-وزدەرىنە دەگەن سەنىمدىلىكتىڭ تومەندەۋىنە جانە دەپرەسسياعا الىپ كەلەدى. وعان قوسا، ۆيرتۋالدى ومىرگە شەكتەن تىس ەنۋ شىنايى ومىردەگى قارىم-قاتىناستى السىرەتىپ، جالعىزدىق سەزىمىن تۋدىرۋى مۇمكىن.
سونىمەن قاتار اقپاراتتىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىن اجىراتۋ قابىلەتىنىڭ تومەندىگى جاستاردى جالعان جاڭالىقتار مەن مانيپۋلياتسيالاردىڭ قۇربانىنا اينالدىرۋى ىقتيمال. الەۋمەتتىك جەلىلەردە ۋاقىتتى شامادان تىس وتكىزۋ دەنساۋلىققا دا زيان تيگىزەدى، سەبەبى بۇل فيزيكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ازايۋىنا جانە ەكران الدىنداعى ۋاقىتتىڭ كوبەيۋىنە اكەلەدى.
قورىتا ايتقاندا، الەۋمەتتىك جەلىلەر جاستارعا كوپتەگەن مۇمكىندىك بەرۋمەن قاتار، جاۋاپكەرشىلىكتى قاجەت ەتەتىن قۇرال ەكەنىن ۇمىتپاعان ءجون. ولاردىڭ وڭ جانە تەرىس جاقتارىن ءتۇسىنۋ ارقىلى جاستاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. بۇل رەتتە، اتا-انالار مەن ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ ءرولى ماڭىزدى، ويتكەنى ولار جاستاردىڭ دۇرىس باعىت الۋىنا ىقپال ەتە الادى. الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ اسەرى تەك جاستاردىڭ وزىنە ەمەس، بۇكىل قوعامعا دا تىكەلەي بايلانىستى.
الىبەك ديانا، الماتى قالاسى
ق. ا. ياسساۋي اتىنداعى 123 م گ