الەمدىك ب ا ق- تاعى قازاقستان: يۋنەسكو-داعى بەتاشار، التىن كولەمى، شولپان-اتاعا جول جانە تويتارىلعان تەراكت
بۇل اپتادا الەمدىك مەديادا قازاقستان حابارى كوبەيدى. پرەزيدەنتتىڭ ق ح ر ەلشىسىن قابىلداۋىنان باستالعان اقپار ەلدەگى التىن كولەمى، قىرعىزستانمەن بايلانىس سەكىلدى جاڭالىقتارعا جالعاسقان.
«بەتاشار» سالتىنىڭ يۋنەسكو- نىڭ مادەني مۇرالار تىزىمىنە ەنۋى مەن ۇ ق ك ماماندارىنىڭ تەرروريستىك اكتىنىڭ الدىن العانى دا ايتىلىپتى. تولىعىراق kazinform ءتىلشىسىنىڭ شولۋىنان وقىڭىز.
Daryo: قازاقستاندا التىن قورى قازىرگى ءوندىرىس كولەمىنەن اسادى
قازاقستانداعى ۋران، التىن، مۇناي، گاز سەكىلدى ستراتەگيالىق رەسۋرستار كولەمى ارتىپ كەلەدى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى قانات شارلاپايەۆ ەلدەگى بارلانعان التىن قورى قازىرگى ءوندىرىس كولەمىنەن اساتىنىن جانە التىننىڭ ورنىن تولتىرۋ كوەففيتسيەنتى 1,2 ەكەنىن ايتقان. مينيستر مالىمەتىن وزبەكستاندىق Daryo سايتى تاراتتى .
مينيستر قازاقستاننىڭ مينەرالدىق- شيكىزاتتىق بازاسىندا قاتتى پايدالى قازبالاردىڭ 987 كەن ورنى بار ەكەنىن، ولاردى بارلاۋ ديناميكاسى ارتقانىن اتاپ ءوتتى. وعان قوسا مىستىڭ ورنىن تولتىرۋ كوەففيتسيەنتى 0,7-گە تەڭ ەكەن، ءتىپتى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار مىس بولۋى ىقتيمال ايماقتاردا بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە.
سونداي-اق سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدارى گەولوگيالىق بارلاۋدىڭ پەرسپەكتيۆالى باعىتتارى ايقىندالىپتى. سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار ونەركاسىبىن دامىتۋعا باعىتتالعان جەر قويناۋىن مەملەكەتتىك گەولوگيالىق زەرتتەۋ اياسىندا 12 ۋچاسكەدە ىزدەستىرۋ جۇمىسى باستالعان.
«بۇگىنگى تاڭدا قورى 800 مىڭ تونناعا جۋىق سيرەك جەر مەتالدارىن قۇرايتىن كۇيرەكتىكول ۋچاسكەسىنىڭ كەلەشەگى تۋرالى مالىمەتتەر بار»، - دەدى قانات شارلاپايەۆ.
ايتا كەتەيىك، قازاقستان 2024-2028 -جىلدارى سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار وندىرىسىنە ينۆەستيتسيا تارتۋ كولەمىن 40 پايىزعا جەتكىزبەك. بۇل قىتايدىڭ سيرەك مەتالدار وندىرىسىنە باسەكە بولىپ، الەمدىك نارىقتاعى پوزيتسياسىن بەكىتە تۇسەدى.
الماتى-شولپان-اتا مارشرۋتى ازىرلەنەدى
قازاقستان مەن قىرعىزستان «الماتى - ۇزىناعاش - قاستەك - ميحايلوۆكا - شولپان- اتا» جاڭا باعىتىنىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن ازىرلەۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى. بۇل قادام بىشكەك قالاسىندا وتكەن قازاق-قىرعىز ۇكىمەتارالىق كەڭەسىنىڭ 12- وتىرىسىندا ناقتىلانعان. ازيا دامۋ بانكىنىڭ گرانتى ەسەبىنەن جۇزەگە اساتىن مارشرۋتتىڭ ۇزىندىعى 280 شاقىرىم بولماق. Trend باسىلىمى جوبا تۋرالى تاقىرىپتى تارقاتىپتى.
وتىرىستا ايتىلعانداي، ءبىرقاتار زەرتتەۋ مەن جوباعا باستاۋ بولعان «الماتى - بىشكەك ەكونوميكالىق ءدالىزى» (ا ب ە د) باستاماسى دا نازاردا بولماق. سەبەبى جوبادا دەنساۋلىق ساقتاۋ، اگروبيزنەس، كليماتتىق وزگەرىس كولىكتىك بايلانىسى، اۋا ساپاسىن جاقسارتۋ، تۋريزمدى دامىتۋ سەكىلدى باعىتتار قامتىلعان بولاتىن.
وعان قوسا قازاقستان- قىرعىزستان مەملەكەتتىك شەكاراسىندا اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكتتەرىن دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسى ىسكە اسادى دەگەن بولجام بار. ازىرگە بىرلەسكەن 7 وتكىزۋ پۋنكتىن جاڭعىرتۋ كوزدەلگەن. قازاقستان تاراپى بۇل جۇمىستى زاماناۋي جانە اۆتوماتتاندىرىلعان باقىلاۋ- تەكسەرۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋ ارقىلى جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
كەڭەس قورىتىندىسى بويىنشا ءبىرقاتار قۇجاتقا، ولاردىڭ اراسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوزارا جەتكىزۋدى ۇلعايتۋ جونىندەگى جول كارتاسى، تۋريزمدى دامىتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. بۇدان باسقا، ىستىقكول وبلىسىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان كۋرورتتىق- رەكرەاتسيالىق شارۋاشىلىق نىساندارىنا قاتىستى قازاقستاننىڭ مەنشىك قۇقىعىن رەتتەۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى.
تاسس: ۇ ق ك 4 تەراكتىنىڭ الدىن الدى
ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى 4 تەرروريستىك اكتىنىڭ الدىن الىپ، تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قاتىسى بار 44 ادامدى قۇرىقتاعان. مۇنى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى ەرمەك ساعىمبايەۆ مالىمدەدى. قاسىم-جومارت توقايەۆقا ۆەدومستۆونىڭ جىل باسىنان بەرى اتقارعان جۇمىسىن بايانداعان ول تەرروريزم مەن ەكسترەميزم بويىنشا 84 ادام سوتتالعانىن دا ايتتى. جاڭالىقتى رەسەيلىك تاسس اقپارات اگەنتتىگى ءبولىستى.
«لاڭكەستىك سيپاتتاعى قىلمىس جاسادى دەگەن كۇدىكپەن ىزدەۋدە جۇرگەن قازاقستاندىق 6 ازامات سيريا مەن تۇركيادان ەكستراديتسيالاندى، ولاردىڭ ەكەۋى سوتتالدى. تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قاتىسى بار 824 شەتەلدىكتىڭ قازاقستانعا كىرۋىنە جول بەرىلمەدى.
ەسىرتكى وندىرەتىن 33 زەرتحانا، ونى تاسىمالدايتىن 35 حالىقارالىق جانە 31 وڭىرلىك ارنا جويىلدى. سونداي-اق 3,2 توننا ەسىرتكى قۇرالدارى جانە پسيحوتروپتىق زاتتار، 4,5 توننا كوكنار شيكىزاتى، 18,8 توننا پرەكۋرسورلار تاركىلەندى. ەسىرتكى قۇرالدارى مەن پسيحوتروپتىق زاتتاردىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قاتىسى بار 162 ادام سوتتالدى»، - دەلىنگەن مالىمەتتە.
سونىمەن قاتار ۇ ق ك ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن بىرلەسۋ ناتيجەسىندە 19 ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتى اشكەرەلەپ، 60 ادامدى قاماعان. زاڭسىز اينالىمداعى 505 اتىس قارۋى، 5 قولدان جاسالعان جارىلعىش قۇرىلعى، 45 جارىلعىش توپتاما جانە 15046 وق-ءدارى تاركىلەنگەن كورىنەدى.
«بەتاشار» سالتى - يۋنەسكو- نىڭ مادەني مۇرالار تىزىمىندە
پاراگۆايدا وتكەن يۋنەسكو- نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى قورعاۋ جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميتەتىنىڭ 19-سەسسياسىندا «بەتاشار» سالتى ادامزاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇراسىنىڭ رەپرەزەنتاتيۆتىك تىزىمىنە ەندى. اتالعان سەسسيادا يۋنەسكو 58 ۇسىنىستى قاراستىرىپ، ولاردىڭ اراسىندا «بەتاشار» نوميناتسياسى ماقۇلداندى. جاعىمدى جاڭالىقتى Anadolu اقپارات اگەنتتىگى جەتكىزدى.
«بەتاشار - قازاق حالقىنىڭ رۋحاني مۇراسىنداعى ەڭ اسەرلى جانە كەڭ تارالعان سالتتارىنىڭ ءبىرى. ونىڭ ادامزاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇراسىنىڭ اجىراماس بولىگى رەتىندە مويىندالۋى ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىپ كەلە جاتقان باعا جەتپەس داستۇرلەردى زەرتتەۋ، ساقتاۋ جانە ناسيحاتتاۋ بويىنشا ورتاق ارەكەتىمىزدى ودان ءارى نىعايتۋعا تاماشا مۇمكىندىك بەرەدى»، - دەپ اتاپ ءوتتى قازاقستاننىڭ يۋنەسكو جانىنداعى تۇراقتى وكىلى اسقار ابدراحمانوۆ.
ق ر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى «بەتاشار ءداستۇرلى ۇيلەنۋ سالتى» نوميناتسياسىن يۋنەسكو- نىڭ قاراستىرۋىنا ق ر مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ەنگىزگەن بولاتىن.
وسىلايشا، يۋنەسكو- نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانىڭ رەپرەزەنتاتيۆتىك تىزىمىنە قازاقستاننىڭ قاتىسۋىمەن ەنگىزىلگەن ەلەمەنتتەر سانى 14-كە جەتتى. ولاردىڭ التاۋى ۇلتتىق سيپاتقا يە: «دومبىرامەن كۇي ورىنداۋ ونەرى»، «قازاق كۇرەسى»، «اسىق اتۋ»، «قازاق جىلقىشىلارىنىڭ كوكتەمگى مەرەكەلىك سالتتارى»، «ورتەكە» جانە «بەتاشار». سەگىز ەلەمەنت بىرنەشە مەملەكەتتىڭ ورتاق مادەني مۇراسىنا جاتادى: «كيىز ءۇيدى جاساۋ»، «ايتىس»، «ناۋرىز»، «قاتىرما»، «قورقىت اتا مۇراسى» جانە «توعىزقۇمالاق»، «قۇسبەگىلىك»، «قوجاناسىردىڭ ازىلدەرى».
ەرسىن شامشادين
